సౌన్దర్య లహరీ

ప్రథమ భాగః - ఆనన్ద లహరి

భుమౌస్ఖలిత పాదానాం భూమిరేవా వలమ్బనమ్ ।

త్వయీ జాతా పరాధానాం త్వమేవ శరణం శివే ॥

శివః శక్త్యా యుక్తో యది భవతి శక్తః ప్రభవితుం

న చేదేవం దేవో న ఖలు కుశలః స్పన్దితుమపి ।

అతస్త్వామారాధ్యాం హరిహరవిరిఞ్చాదిభిరపి

ప్రణన్తుం స్తోతుం వా కథమకృతపుణ్యః ప్రభవతి ॥ 1 ॥

తనీయాంసం పాంసుం తవ చరణపఙ్కేరుహభవం

విరిఞ్చిస్సఞ్చిన్వన్ విరచయతి లోకానవికలమ్ ।

వహత్యేనం శౌరిః కథమపి సహస్రేణ శిరసాం

హరస్సఙ్క్షుద్యైనం భజతి భసితోద్ధూలనవిధిమ్ ॥ 2 ॥

అవిద్యానామన్త-స్తిమిర-మిహిరద్వీపనగరీ

జడానాం చైతన్య-స్తబక-మకరన్ద-స్రుతిఝరీ ।

దరిద్రాణాం చిన్తామణిగుణనికా జన్మజలధౌ

నిమగ్నానాం దంష్ట్రా మురరిపు-వరాహస్య భవతి ॥ 3 ॥

త్వదన్యః పాణిభ్యామభయవరదో దైవతగణః

త్వమేకా నైవాసి ప్రకటితవరాభీత్యభినయా ।

భయాత్ త్రాతుం దాతుం ఫలమపి చ వాఞ్ఛాసమధికం

శరణ్యే లోకానాం తవ హి చరణావేవ నిపుణౌ ॥ 4 ॥

హరిస్త్వామారాధ్య ప్రణతజనసౌభాగ్యజననీం

పురా నారీ భూత్వా పురరిపుమపి క్షోభమనయత్ ।

స్మరోఽపి త్వాం నత్వా రతినయనలేహ్యేన వపుషా

మునీనామప్యన్తః ప్రభవతి హి మోహాయ మహతామ్ ॥ 5 ॥

ధనుః పౌష్పం మౌర్వీ మధుకరమయీ పఞ్చ విశిఖాః

వసన్తః సామన్తో మలయమరుదాయోధనరథః ।

తథాప్యేకః సర్వం హిమగిరిసుతే కామపి కృపామ్

అపాఙ్గాత్తే లబ్ధ్వా జగదిద-మనఙ్గో విజయతే ॥ 6 ॥

క్వణత్కాఞ్చీదామా కరికలభకుమ్భస్తననతా

పరిక్షీణా మధ్యే పరిణతశరచ్చన్ద్రవదనా ।

ధనుర్బాణాన్ పాశం సృణిమపి దధానా కరతలైః

పురస్తాదాస్తాం నః పురమథితురాహోపురుషికా ॥ 7 ॥

సుధాసిన్ధోర్మధ్యే సురవిటపివాటీపరివృతే

మణిద్వీపే నీపోపవనవతి చిన్తామణిగృహే ।

శివాకారే మఞ్చే పరమశివపర్యఙ్కనిలయాం

భజన్తి త్వాం ధన్యాః కతిచన చిదానన్దలహరీమ్ ॥ 8 ॥

మహీం మూలాధారే కమపి మణిపూరే హుతవహం

స్థితం స్వాధిష్ఠానే హృది మరుతమాకాశముపరి ।

మనోఽపి భ్రూమధ్యే సకలమపి భిత్వా కులపథం

సహస్రారే పద్మే సహ రహసి పత్యా విహరసే ॥ 9 ॥

సుధాధారాసారైశ్చరణయుగలాన్తర్విగలితైః

ప్రపఞ్చం సిఞ్చన్తీ పునరపి రసామ్నాయమహసః ।

అవాప్య స్వాం భూమిం భుజగనిభమధ్యుష్టవలయం

స్వమాత్మానం కృత్వా స్వపిషి కులకుణ్డే కుహరిణి ॥ 10 ॥

చతుర్భిః శ్రీకణ్ఠైః శివయువతిభిః పఞ్చభిరపి

ప్రభిన్నాభిః శమ్భోర్నవభిరపి మూలప్రకృతిభిః ।

చతుశ్చత్వారింశద్వసుదలకలాశ్రత్రివలయ- [త్రయశ్చత్వారి]

త్రిరేఖాభిః సార్ధం తవ శరణకోణాః పరిణతాః ॥ 11 ॥ [చరణకోణాః, భవనకిణాః]

త్వదీయం సౌన్దర్యం తుహినగిరికన్యే తులయితుం

కవీన్ద్రాః కల్పన్తే కథమపి విరిఞ్చిప్రభృతయః ।

యదాలోకౌత్సుక్యాదమరలలనా యాన్తి మనసా

తపోభిర్దుష్ప్రాపామపి గిరిశసాయుజ్యపదవీమ్ ॥ 12 ॥

నరం వర్షీయాంసం నయనవిరసం నర్మసు జడం

తవాపాఙ్గాలోకే పతితమనుధావన్తి శతశః ।

గలద్వేణీబన్ధాః కుచకలశవిస్రస్తసిచయా

హఠాత్ త్రుట్యత్కాఞ్చ్యో విగలితదుకూలా యువతయః ॥ 13 ॥

క్షితౌ షట్పఞ్చాశద్ ద్విసమధికపఞ్చాశదుదకే

హుతాశే ద్వాషష్టిశ్చతురధికపఞ్చాశదనిలే ।

దివి ద్విష్షట్త్రింశన్మనసి చ చతుష్షష్టిరితి యే

మయూఖాస్తేషామప్యుపరి తవ పాదామ్బుజయుగమ్ ॥ 14 ॥

శరజ్జ్యోత్స్నాశుద్ధాం శశియుతజటాజూటమకుటాం

వరత్రాసత్రాణస్ఫటికఘటికాపుస్తకకరామ్ ।

సకృన్న త్వా నత్వా కథమివ సతాం సన్న్నిదధతే

మధుక్షీరద్రాక్షామధురిమధురీణాః భణితయః ॥ 15॥ [ఫణితయః]

కవీన్ద్రాణాం చేతఃకమలవనబాలాతపరుచిం

భజన్తే యే సన్తః కతిచిదరుణామేవ భవతీమ్ ।

విరిఞ్చిప్రేయస్యాస్తరుణతరశ‍ఋఙ్గారలహరీ-

గభీరాభిర్వాగ్భిర్విదధతి సతాం రఞ్జనమమీ ॥ 16 ॥

సవిత్రీభిర్వాచాం శశిమణిశిలాభఙ్గరుచిభిః

వశిన్యాద్యాభిస్త్వాం సహ జనని సఞ్చిన్తయతి యః ।

స కర్తా కావ్యానాం భవతి మహతాం భఙ్గిరుచిభిః

వచోభిర్వాగ్దేవీవదనకమలామోదమధురైః ॥ 17 ॥

తనుచ్ఛాయాభిస్తే తరుణతరణిశ్రీసరణిభిః

దివం సర్వాముర్వీమరుణిమని మగ్నాం స్మరతి యః ।

భవన్త్యస్య త్రస్యద్వనహరిణశాలీననయనాః

సహోర్వశ్యా వశ్యాః కతి కతి న గీర్వాణగణికాః ॥ 18 ॥

ముఖం బిన్దుం కృత్వా కుచయుగమధస్తస్య తదధో

హరార్ధం ధ్యాయేద్యో హరమహిషి తే మన్మథకలామ్ ।

స సద్యః సఙ్క్షోభం నయతి వనితా ఇత్యతిలఘు

త్రిలోకీమప్యాశు భ్రమయతి రవీన్దుస్తనయుగామ్ ॥ 19 ॥

కిరన్తీమఙ్గేభ్యః కిరణనికురమ్బామృతరసం

హృది త్వామాధత్తే హిమకరశిలామూర్తిమివ యః ।

స సర్పాణాం దర్పం శమయతి శకున్తాధిప ఇవ

జ్వరప్లుష్టాన్ దృష్ట్యా సుఖయతి సుధాధారసిరయా ॥ 20 ॥

తటిల్లేఖాతన్వీం తపనశశివైశ్వానరమయీం

నిషణ్ణాం షణ్ణామప్యుపరి కమలానాం తవ కలామ్ ।

మహాపద్మాటవ్యాం మృదితమలమాయేన మనసా

మహాన్తః పశ్యన్తో దధతి పరమాహ్లాదలహరీమ్ ॥ 21 ॥

భవాని త్వం దాసే మయి వితర దృష్టిం సకరుణా-

మితి స్తోతుం వాఞ్ఛన్ కథయతి భవాని త్వమితి యః ।

తదైవ త్వం తస్మై దిశసి నిజసాయుజ్యపదవీం

ముకున్దబ్రహ్మేన్ద్రస్ఫుటమకుటనీరాజితపదామ్ ॥ 22 ॥

త్వయా హృత్వా వామం వపురపరి-తృప్తేన మనసా

శరీరార్ధం శమ్భోరపరమపి శఙ్కే హృతమభూత్ ।

యదేతత్త్వద్రూపం సకలమరుణాభం త్రినయనం

కుచాభ్యామానమ్రం కుటిలశశిచూడాలమకుటమ్ ॥ 23 ॥

జగత్సూతే ధాతా హరిరవతి రుద్రః క్షపయతే

తిరస్కుర్వన్నేతత్స్వమపి వపురీశస్తిరయతి ।

సదాపూర్వః సర్వం తదిదమనుగృహ్ణాతి చ శివ-

స్తవాజ్ఞామాలమ్బ్య క్షణచలితయోర్భ్రూలతికయోః ॥ 24 ॥

త్రయాణాం దేవానాం త్రిగుణజనితానాం తవ శివే

భవేత్ పూజా పూజా తవ చరణయోర్యా విరచితా ।

తథా హి త్వత్పాదోద్వహనమణిపీఠస్య నికటే

స్థితా హ్యేతే శశ్వన్ముకులితకరోత్తంసమకుటాః ॥ 25 ॥

విరిఞ్చిః పఞ్చత్వం వ్రజతి హరిరాప్నోతి విరతిం

వినాశం కీనాశో భజతి ధనదో యాతి నిధనమ్ ।

వితన్ద్రీ మాహేన్ద్రీ వితతిరపి సమ్మీలితదృశా

మహాసంహారేఽస్మిన్ విహరతి సతి త్వత్పతిరసౌ ॥ 26 ॥

జపో జల్పః శిల్పం సకలమపి ముద్రావిరచనా

గతిః ప్రాదక్షిణ్యక్రమణమశనాద్యాహుతివిధిః ।

ప్రణామస్సంవేశస్సుఖమఖిలమాత్మార్పణదృశా

సపర్యాపర్యాయస్తవ భవతు యన్మే విలసితమ్ ॥ 27 ॥

సుధామప్యాస్వాద్య ప్రతిభయజరామృత్యుహరిణీం

విపద్యన్తే విశ్వే విధిశతమఖాద్యా దివిషదః ।

కరాలం యత్క్ష్వేలం కబలితవతః కాలకలనా

న శమ్భోస్తన్మూలం తవ జనని తాటఙ్కమహిమా ॥ 28 ॥

కిరీటం వైరిఞ్చం పరిహర పురః కైటభభిదః

కఠోరే కోటీరే స్ఖలసి జహి జమ్భారిముకుటమ్ ।

ప్రణమ్రేష్వేతేషు ప్రసభముపయాతస్య భవనం

భవస్యాభ్యుత్థానే తవ పరిజనోక్తిర్విజయతే ॥ 29 ॥

స్వదేహోద్భూతాభిర్ఘృణిభిరణిమాద్యాభిరభితో

నిషేవ్యే నిత్యే త్వామహమితి సదా భావయతి యః ।

కిమాశ్చర్యం తస్య త్రినయనసమృద్ధిం తృణయతో

మహాసంవర్తాగ్నిర్విరచయతి నిరాజనవిధిమ్ ॥ 30 ॥

చతుష్షష్ట్యా తన్త్రైః సకలమతిసన్ధాయ భువనం

స్థితస్తత్తత్సిద్ధిప్రసవపరతన్త్రైః పశుపతిః ।

పునస్త్వన్నిర్బన్ధాదఖిలపురుషార్థైకఘటనా-

స్వతన్త్రం తే తన్త్రం క్షితితలమవాతీతరదిదమ్ ॥ 31 ॥

శివః శక్తిః కామః క్షితిరథ రవిః శీతకిరణః

స్మరో హంసః శక్రస్తదను చ పరామారహరయః ।

అమీ హృల్లేఖాభిస్తిసృభిరవసానేషు ఘటితా

భజన్తే వర్ణాస్తే తవ జనని నామావయవతామ్ ॥ 32 ॥

స్మరం యోనిం లక్ష్మీం త్రితయమిదమాదౌ తవ మనో-

ర్నిధాయైకే నిత్యే నిరవధిమహాభోగరసికాః ।

భజన్తి త్వాం చిన్తామణిగుననిబద్ధాక్షవలయాః

శివాగ్నౌ జుహ్వన్తః సురభిఘృతధారాహుతిశతైః ॥ 33 ॥

శరీరం త్వం శమ్భోః శశిమిహిరవక్షోరుహయుగం

తవాత్మానం మన్యే భగవతి నవాత్మానమనఘమ్ ।

అతశ్శేషశ్శేషీత్యయముభయసాధారణతయా

స్థితః సమ్బన్ధో వాం సమరసపరానన్దపరయోః ॥ 34 ॥

మనస్త్వం వ్యోమ త్వం మరుదసి మరుత్సారథిరసి

త్వమాపస్త్వం భూమిస్త్వయి పరిణతాయాం న హి పరమ్ ।

త్వమేవ స్వాత్మానం పరిణమయితుం విశ్వవపుషా

చిదానన్దాకారం శివయువతి భావేన బిభృషే ॥ 35 ॥

తవాజ్ఞాచక్రస్థం తపనశశికోటిద్యుతిధరం

పరం శమ్భుం వన్దే పరిమిలితపార్శ్వం పరచితా ।

యమారాధ్యన్ భక్త్యా రవిశశిశుచీనామవిషయే

నిరాలోకేఽలోకే నివసతి హి భాలోకభువనే ॥ 36 ॥

విశుద్ధౌ తే శుద్ధస్ఫటికవిశదం వ్యోమజనకం

శివం సేవే దేవీమపి శివసమానవ్యవసితామ్ ।

యయోః కాన్త్యా యాన్త్యాః శశికిరణసారూప్యసరణే-

విధూతాన్తర్ధ్వాన్తా విలసతి చకోరీవ జగతీ ॥ 37 ॥

సమున్మీలత్ సంవిత్ కమలమకరన్దైకరసికం

భజే హంసద్వన్ద్వం కిమపి మహతాం మానసచరమ్ ।

యదాలాపాదష్టాదశగుణితవిద్యాపరిణతి-

ర్యదాదత్తే దోషాద్ గుణమఖిలమద్భ్యః పయ ఇవ ॥ 38 ॥

తవ స్వాధిష్ఠానే హుతవహమధిష్ఠాయ నిరతం

తమీడే సంవర్తం జనని మహతీం తాం చ సమయామ్ ।

యదాలోకే లోకాన్ దహతి మహతి క్రోధకలితే

దయార్ద్రా యా దృష్టిః శిశిరముపచారం రచయతి ॥ 39 ॥

తటిత్త్వన్తం శక్త్యా తిమిరపరిపన్థిఫురణయా

స్ఫురన్నానారత్నాభరణపరిణద్ధేన్ద్రధనుషమ్ ।

తవ శ్యామం మేఘం కమపి మణిపూరైకశరణం

నిషేవే వర్షన్తం హరమిహిరతప్తం త్రిభువనమ్ ॥ 40 ॥

తవాధారే మూలే సహ సమయయా లాస్యపరయా

నవాత్మానం మన్యే నవరసమహాతాణ్డవనటమ్ ।

ఉభాభ్యామేతాభ్యాముదయవిధిముద్దిశ్య దయయా

సనాథాభ్యాం జజ్ఞే జనకజననీమజ్జగదిదమ్ ॥ 41 ॥

ద్వితీయ భాగః - సౌన్దర్య లహరీ

గతైర్మాణిక్యత్వం గగనమణిభిః సాన్ద్రఘటితం

కిరీటం తే హైమం హిమగిరిసుతే కీర్తయతి యః ।

స నీడేయచ్ఛాయాచ్ఛురణశబలం చన్ద్రశకలం

ధనుః శౌనాసీరం కిమితి న నిబధ్నాతి ధిషణామ్ ॥ 42 ॥

ధునోతు ధ్వాన్తం నస్తులితదలితేన్దీవరవనం

ఘనస్నిగ్ధశ్లక్ష్ణం చికురనికురుమ్బం తవ శివే ।

యదీయం సౌరభ్యం సహజముపలబ్ధుం సుమనసో

వసన్త్యస్మిన్ మన్యే వలమథనవాటీవిటపినామ్ ॥ 43 ॥

తనోతు క్షేమం నస్తవ వదనసౌన్దర్యలహరీ-

పరీవాహస్రోతఃసరణిరివ సీమన్తసరణిః ।

వహన్తీ సిన్దూరం ప్రబలకబరీభారతిమిర-

ద్విషాం బృన్దైర్బన్దీకృతమివ నవీనార్కకిరణమ్ ॥ 44 ॥

అరాలైః స్వాభావ్యాదలికలభసశ్రీభిరలకైః

పరీతం తే వక్త్రం పరిహసతి పఙ్కేరుహరుచిమ్ ।

దరస్మేరే యస్మిన్ దశనరుచికిఞ్జల్కరుచిరే

సుగన్ధౌ మాద్యన్తి స్మరదహనచక్షుర్మధులిహః ॥ 45 ॥

లలాటం లావణ్యద్యుతివిమలమాభాతి తవ య-

ద్ద్వితీయం తన్మన్యే మకుటఘటితం చన్ద్రశకలమ్ ।

విపర్యాసన్యాసాదుభయమపి సమ్భూయ చ మిథః

సుధాలేపస్యూతిః పరిణమతి రాకాహిమకరః ॥ 46 ॥

భ్రువౌ భుగ్నే కిఞ్చిద్భువనభయభఙ్గవ్యసనిని

త్వదీయే నేత్రాభ్యాం మధుకరరుచిభ్యాం ధృతగుణమ్ ।

ధనుర్మన్యే సవ్యేతరకరగృహీతం రతిపతేః

ప్రకోష్ఠే ముష్టౌ చ స్థగయతి నిగూఢాన్తరముమే ॥ 47 ॥

అహః సూతే సవ్యం తవ నయనమర్కాత్మకతయా

త్రియామాం వామం తే సృజతి రజనీనాయకతయా ।

తృతీయా తే దృష్టిర్దరదలితహేమామ్బుజరుచిః

సమాధత్తే సన్ధ్యాం దివసనిశయోరన్తరచరీమ్ ॥ 48 ॥

విశాలా కల్యాణీ స్ఫుటరుచిరయోధ్యా కువలయైః

కృపాధారాధారా కిమపి మధురాభోగవతికా ।

అవన్తీ దృష్టిస్తే బహునగరవిస్తారవిజయా

ధ్రువం తత్తన్నామవ్యవహరణయోగ్యా విజయతే ॥ 49 ॥

కవీనాం సన్దర్భస్తబకమకరన్దైకరసికం

కటాక్షవ్యాక్షేపభ్రమరకలభౌ కర్ణయుగలమ్ ।

అముఞ్చన్తౌ దృష్ట్వా తవ నవరసాస్వాదతరలా-

వసూయాసంసర్గాదలికనయనం కిఞ్చిదరుణమ్ ॥ 50 ॥

శివే శ‍ఋఙ్గారార్ద్రా తదితరజనే కుత్సనపరా

సరోషా గఙ్గాయాం గిరిశచరితే విస్మయవతీ ।

హరాహిభ్యో భీతా సరసిరుహసౌభాగ్యజననీ (జయినీ)

సఖీషు స్మేరా తే మయి జననీ దృష్టిః సకరుణా ॥ 51 ॥

గతే కర్ణాభ్యర్ణం గరుత ఇవ పక్ష్మాణి దధతీ

పురాం భేత్తుశ్చిత్తప్రశమరసవిద్రావణఫలే ।

ఇమే నేత్రే గోత్రాధరపతికులోత్తంసకలికే

తవాకర్ణాకృష్టస్మరశరవిలాసం కలయతః ॥ 52 ॥

విభక్తత్రైవర్ణ్యం వ్యతికరితలీలాఞ్జనతయా

విభాతి త్వన్నేత్రత్రితయమిదమీశానదయితే ।

పునః స్రష్టుం దేవాన్ ద్రుహిణహరిరుద్రానుపరతాన్

రజః సత్త్వం బిభ్రత్తమ ఇతి గుణానాం త్రయమివ ॥ 53 ॥

పవిత్రీకర్తుం నః పశుపతిపరాధీనహృదయే

దయామిత్రైర్నేత్రైరరుణధవలశ్యామరుచిభిః ।

నదః శోణో గఙ్గా తపనతనయేతి ధ్రువమముం

త్రయాణాం తీర్థానాముపనయసి సమ్భేదమనఘమ్ ॥ 54 ॥

నిమేషోన్మేషాభ్యాం ప్రలయముదయం యాతి జగతీ

తవేత్యాహుః సన్తో ధరణిధరరాజన్యతనయే ।

త్వదున్మేషాజ్జాతం జగదిదమశేషం ప్రలయతః

పరిత్రాతుం శఙ్కే పరిహృతనిమేషాస్తవ దృశః ॥ 55 ॥

తవాపర్ణే కర్ణేజపనయనపైశున్యచకితా

నిలీయన్తే తోయే నియతమనిమేషాః శఫరికాః ।

ఇయం చ శ్రీర్బద్ధచ్ఛదపుటకవాటం కువలయమ్

జహాతి ప్రత్యూషే నిశి చ విఘటయ్య ప్రవిశతి ॥ 56 ॥

దృశా ద్రాఘీయస్యా దరదలితనీలోత్పలరుచా

దవీయాంసం దీనం స్నపయ కృపయా మామపి శివే ।

అనేనాయం ధన్యో భవతి న చ తే హానిరియతా

వనే వా హర్మ్యే వా సమకరనిపాతో హిమకరః ॥ 57 ॥

అరాలం తే పాలీయుగలమగరాజన్యతనయే

న కేషామాధత్తే కుసుమశరకోదణ్డకుతుకమ్ ।

తిరశ్చీనో యత్ర శ్రవణపథముల్లఙ్ఘ్య విలస-

న్నపాఙ్గవ్యాసఙ్గో దిశతి శరసన్ధానధిషణామ్ ॥ 58 ॥

స్ఫురద్గణ్డాభోగప్రతిఫలితతాటఙ్కయుగలం

చతుశ్చక్రం మన్యే తవ ముఖమిదం మన్మథరథమ్ ।

యమారుహ్య ద్రుహ్యత్యవనిరథమర్కేన్దుచరణం

మహావీరో మారః ప్రమథపతయే సజ్జితవతే ॥ 59 ॥

సరస్వత్యాః సూక్తీరమృతలహరీకౌశలహరీః

పిబన్త్యాః శర్వాణి శ్రవణచులుకాభ్యామవిరలమ్ ।

చమత్కారశ్లాఘాచలితశిరసః కుణ్డలగణో

ఝణత్కారైస్తారైః ప్రతివచనమాచష్ట ఇవ తే ॥ 60 ॥

అసౌ నాసావంశస్తుహినగిరివంశధ్వజపటి

త్వదీయో నేదీయః ఫలతు ఫలమస్మాకముచితమ్ ।

వహన్నన్తర్ముక్తాః శిశిరతరనిశ్వాసగలితం

సమృద్ధ్యా యత్తాసాం బహిరపి చ ముక్తామణిధరః ॥ 61 ॥

ప్రకృత్యా రక్తాయాస్తవ సుదతి దన్తచ్ఛదరుచేః

ప్రవక్ష్యే సాదృశ్యం జనయతు ఫలం విద్రుమలతా ।

న బిమ్బం తద్బిమ్బప్రతిఫలనరాగాదరుణితం

తులామధ్యారోఢుం కథమివ విలజ్జేత కలయా ॥ 62 ॥

స్మితజ్యోత్స్నాజాలం తవ వదనచన్ద్రస్య పిబతాం

చకోరాణామాసీదతిరసతయా చఞ్చుజడిమా ।

అతస్తే శీతాంశోరమృతలహరీమమ్లరుచయః

పిబన్తి స్వచ్ఛన్దం నిశి నిశి భృశం కాఞ్జికధియా ॥ 63 ॥

అవిశ్రాన్తం పత్యుర్గుణగణకథామ్రేడనజపా

జపాపుష్పచ్ఛాయా తవ జనని జిహ్వా జయతి సా ।

యదగ్రాసీనాయాః స్ఫటికదృషదచ్ఛచ్ఛవిమయీ

సరస్వత్యా మూర్తిః పరిణమతి మాణిక్యవపుషా ॥ 64 ॥

రణే జిత్వా దైత్యానపహృతశిరస్త్రైః కవచిభిర్-

నివృత్తైశ్చణ్డాంశత్రిపురహరనిర్మాల్యవిముఖైః ।

విశాఖేన్ద్రోపేన్ద్రైః శశివిశదకర్పూరశకలా

విలీయన్తే మాతస్తవ వదనతామ్బూలకబలాః ॥ 65 ॥

విపఞ్చ్యా గాయన్తీ వివిధమపదానం పశుపతేః

త్వయారబ్ధే వక్తుం చలితశిరసా సాధువచనే ।

తదీయైర్మాధుర్యైరపలపితతన్త్రీకలరవాం

నిజాం వీణాం వాణీ నిచులయతి చోలేన నిభృతమ్ ॥ 66 ॥

కరాగ్రేణ స్పృష్టం తుహినగిరిణా వత్సలతయా

గిరీశేనోదస్తం ముహురధరపానాకులతయా ।

కరగ్రాహ్యం శమ్భోర్ముఖముకురవృన్తం గిరిసుతే

కథఙ్కారం బ్రూమస్తవ చిబుకమౌపమ్యరహితమ్ ॥ 67 ॥

భుజాశ్లేషాన్ నిత్యం పురదమయితుః కణ్టకవతీ

తవ గ్రీవా ధత్తే ముఖకమలనాలశ్రియమియమ్ ।

స్వతః శ్వేతా కాలాగురుబహులజమ్బాలమలినా

మృణాలీలాలిత్యం వహతి యదధో హారలతికా ॥ 68 ॥

గలే రేఖాస్తిస్రో గతిగమకగీతైకనిపుణే

వివాహవ్యానద్ధప్రగుణగుణసఙ్ఖ్యాప్రతిభువః ।

విరాజన్తే నానావిధమధురరాగాకరభువాం

త్రయాణాం గ్రామాణాం స్థితినియమసీమాన ఇవ తే ॥ 69 ॥

మృణాలీమృద్వీనాం తవ భుజలతానాం చతసృణాం

చతుర్భిః సౌన్దర్యం సరసిజభవః స్తౌతి వదనైః ।

నఖేభ్యః సన్త్రస్యన్ ప్రథమమథనాదన్ధకరిపో-

శ్చతుర్ణాం శీర్షాణాం సమమభయహస్తార్పణధియా ॥ 70 ॥

నఖానాముద్ద్యోతైర్నవనలినరాగం విహసతాం

కరాణాం తే కాన్తిం కథయ కథయామః కథముమే ।

కయాచిద్వా సామ్యం భజతు కలయా హన్త కమలం

యది క్రీడల్లక్ష్మీచరణతలలాక్షారసఛణమ్ ॥ 71 ॥

సమం దేవి స్కన్దద్విపవదనపీతం స్తనయుగం

తవేదం నః ఖేదం హరతు సతతం ప్రస్నుతముఖమ్ ।

యదాలోక్యాశఙ్కాకులితహృదయో హాసజనకః

స్వకుమ్భౌ హేరమ్బః పరిమృశతి హస్తేన ఝడితి ॥ 72 ॥

అమూ తే వక్షోజావమృతరసమాణిక్యకుతుపౌ

న సన్దేహస్పన్దో నగపతిపతాకే మనసి నః ।

పిబన్తౌ తౌ యస్మాదవిదితవధూసఙ్గరసికౌ

కుమారావద్యాపి ద్విరదవదనక్రౌఞ్చదలనౌ ॥ 73 ॥

వహత్యమ్బ స్తమ్బేరమదనుజకుమ్భప్రకృతిభిః

సమారబ్ధాం ముక్తామణిభిరమలాం హారలతికామ్ ।

కుచాభోగో బిమ్బాధరరుచిభిరన్తః శబలితాం

ప్రతాపవ్యామిశ్రాం పురదమయితుః కీర్తిమివ తే ॥ 74 ॥

తవ స్తన్యం మన్యే ధరణిధరకన్యే హృదయతః

పయఃపారావారః పరివహతి సారస్వతమివ ।

దయావత్యా దత్తం ద్రవిడశిశురాస్వాద్య తవ యత్

కవీనాం ప్రౌఢానామజని కమనీయః కవయితా ॥ 75 ॥

హరక్రోధజ్వాలావలిభిరవలీఢేన వపుషా

గభీరే తే నాభీసరసి కృతసఙ్గో మనసిజః ।

సముత్తస్థౌ తస్మాదచలతనయే ధూమలతికా

జనస్తాం జానీతే తవ జనని రోమావలిరితి ॥ 76 ॥

యదేతత్ కాలిన్దీతనుతరతరఙ్గాకృతి శివే

కృశే మధ్యే కిఞ్చిజ్జనని తవ యద్భాతి సుధియామ్ ।

విమర్దాదన్యోఽన్యం కుచకలశయోరన్తరగతం

తనూభూతం వ్యోమ ప్రవిశదివ నాభిం కుహరిణీమ్ ॥ 77 ॥

స్థిరో గఙ్గావర్తః స్తనముకులరోమావలిలతా-

కలావాలం కుణ్డం కుసుమశరతేజోహుతభుజః ।

రతేర్లీలాగారం కిమపి తవ నాభిర్గిరిసుతే

బిలద్వారం సిద్ధేర్గిరిశనయనానాం విజయతే ॥ 78 ॥

నిసర్గక్షీణస్య స్తనతటభరేణ క్లమజుషో

నమన్మూర్తేర్నారీతిలక శనకైస్త్రుట్యత ఇవ ।

చిరం తే మధ్యస్య త్రుటితతటినీతీరతరుణా

సమావస్థాస్థేమ్నో భవతు కుశలం శైలతనయే ॥ 79 ॥

కుచౌ సద్యఃస్విద్యత్తటఘటితకూర్పాసభిదురౌ

కషన్తౌ దోర్మూలే కనకకలశాభౌ కలయతా ।

తవ త్రాతుం భఙ్గాదలమితి వలగ్నం తనుభువా

త్రిధా నద్ధం దేవి త్రివలి లవలీవల్లిభిరివ ॥ 80 ॥

గురుత్వం విస్తారం క్షితిధరపతిః పార్వతి నిజా-

న్నితమ్బాదాచ్ఛిద్య త్వయి హరణరూపేణ నిదధే ।

అతస్తే విస్తీర్ణో గురురయమశేషాం వసుమతీం

నితమ్బప్రాగ్భారః స్థగయతి లఘుత్వం నయతి చ ॥ 81 ॥

కరీన్ద్రాణాం శుణ్డాన్ కనకకదలీకాణ్డపటలీ-

ముభాభ్యామూరుభ్యాముభయమపి నిర్జిత్య భవతీ ।

సువృత్తాభ్యాం పత్యుః ప్రణతికఠినాభ్యాం గిరిసుతే

విధిజ్ఞ్యే జానుభ్యాం విబుధకరికుమ్భద్వయమసి ॥ 82 ॥

పరాజేతుం రుద్రం ద్విగుణశరగర్భౌ గిరిసుతే

నిషఙ్గౌ జఙ్ఘే తే విషమవిశిఖో బాఢమకృత ।

యదగ్రే దృశ్యన్తే దశశరఫలాః పాదయుగలీ-

నఖాగ్రచ్ఛద్మానః సురమకుటశాణైకనిశితాః ॥ 83 ॥

శ్రుతీనాం మూర్ధానో దధతి తవ యౌ శేఖరతయా

మమాప్యేతౌ మాతః శిరసి దయయా ధేహి చరణౌ ।

యయోః పాద్యం పాథః పశుపతిజటాజూటతటినీ

యయోర్లాక్షాలక్ష్మీరరుణహరిచూడామణిరుచిః ॥ 84 ॥

నమోవాకం బ్రూమో నయనరమణీయాయ పదయో-

స్తవాస్మై ద్వన్ద్వాయ స్ఫుటరుచిరసాలక్తకవతే ।

అసూయత్యత్యన్తం యదభిహననాయ స్పృహయతే

పశూనామీశానః ప్రమదవనకఙ్కేలితరవే ॥ 85 ॥

మృషా కృత్వా గోత్రస్ఖలనమథ వైలక్ష్యనమితం

లలాటే భర్తారం చరణకమలే తాడయతి తే ।

చిరాదన్తఃశల్యం దహనకృతమున్మూలితవతా

తులాకోటిక్వాణైః కిలికిలితమీశానరిపుణా ॥ 86 ॥

హిమానీహన్తవ్యం హిమగిరినివాసైకచతురౌ

నిశాయాం నిద్రాణం నిశి చరమభాగే చ విశదౌ ।

వరం లక్ష్మీపాత్రం శ్రియమతిసృజన్తౌ సమయినాం

సరోజం త్వత్పాదౌ జనని జయతశ్చిత్రమిహ కిమ్ ॥ 87 ॥

పదం తే కీర్తీనాం ప్రపదమపదం దేవి విపదాం

కథం నీతం సద్భిః కఠినకమఠీకర్పరతులామ్ ।

కథం వా బాహుభ్యాముపయమనకాలే పురభిదా

యదాదాయ న్యస్తం దృషది దయమానేన మనసా ॥ 88 ॥

నఖైర్నాకస్త్రీణాం కరకమలసఙ్కోచశశిభి-

స్తరూణాం దివ్యానాం హసత ఇవ తే చణ్డి చరణౌ ।

ఫలాని స్వఃస్థేభ్యః కిసలయకరాగ్రేణ దదతాం

దరిద్రేభ్యో భద్రాం శ్రియమనిశమహ్నాయ దదతౌ ॥ 89 ॥

దదానే దీనేభ్యః శ్రియమనిశమాశానుసదృశీ-

మమన్దం సౌన్దర్యప్రకరమకరన్దం వికిరతి ।

తవాస్మిన్ మన్దారస్తబకసుభగే యాతు చరణే

నిమజ్జన్మజ్జీవః కరణచరణః షట్చరణతామ్ ॥ 90 ॥

పదన్యాసక్రీడాపరిచయమివారబ్ధుమనసః

స్ఖలన్తస్తే ఖేలం భవనకలహంసా న జహతి ।

అతస్తేషాం శిక్షాం సుభగమణిమఞ్జీరరణిత-

చ్ఛలాదాచక్షాణం చరణకమలం చారుచరితే ॥ 91 ॥

గతాస్తే మఞ్చత్వం ద్రుహిణహరిరుద్రేశ్వరభృతః

శివః స్వచ్ఛచ్ఛాయాఘటితకపటప్రచ్ఛదపటః ।

త్వదీయానాం భాసాం ప్రతిఫలనరాగారుణతయా

శరీరీ శ‍ఋఙ్గారో రస ఇవ దృశాం దోగ్ధి కుతుకమ్ ॥ 92 ॥

అరాలా కేశేషు ప్రకృతిసరలా మన్దహసితే

శిరీషాభా చిత్తే దృషదుపలశోభా కుచతటే ।

భృశం తన్వీ మధ్యే పృథురురసిజారోహవిషయే

జగత్త్రాతుం శమ్భోర్జయతి కరుణా కాచిదరుణా ॥ 93 ॥

కలఙ్కః కస్తూరీ రజనికరబిమ్బం జలమయం

కలాభిః కర్పూరైర్మరకతకరణ్డం నిబిడితమ్ ।

అతస్త్వద్భోగేన ప్రతిదినమిదం రిక్తకుహరం

విధిర్భూయో భూయో నిబిడయతి నూనం తవ కృతే ॥ 94 ॥

పురారాతేరన్తఃపురమసి తతస్త్వచ్చరణయోః

సపర్యామర్యాదా తరలకరణానామసులభా ।

తథా హ్యేతే నీతాః శతమఖముఖాః సిద్ధిమతులాం

తవ ద్వారోపాన్తస్థితిభిరణిమాద్యాభిరమరాః ॥ 95 ॥

కలత్రం వైధాత్రం కతికతి భజన్తే న కవయః

శ్రియో దేవ్యాః కో వా న భవతి పతిః కైరపి ధనైః ।

మహాదేవం హిత్వా తవ సతి సతీనామచరమే

కుచాభ్యామాసఙ్గః కురవకతరోరప్యసులభః ॥ 96 ॥

గిరామాహుర్దేవీం ద్రుహిణగృహిణీమాగమవిదో

హరేః పత్నీం పద్మాం హరసహచరీమద్రితనయామ్ ।

తురీయా కాపి త్వం దురధిగమనిఃసీమమహిమా

మహామాయా విశ్వం భ్రమయసి పరబ్రహ్మమహిషి ॥ 97 ॥

కదా కాలే మాతః కథయ కలితాలక్తకరసం

పిబేయం విద్యార్థీ తవ చరణనిర్ణేజనజలమ్ ।

ప్రకృత్యా మూకానామపి చ కవితాకారణతయా

కదా ధత్తే వాణీముఖకమలతామ్బూలరసతామ్ ॥ 98 ॥

సరస్వత్యా లక్ష్మ్యా విధిహరిసపత్నో విహరతే

రతేః పాతివ్రత్యం శిథిలయతి రమ్యేణ వపుషా ।

చిరం జీవన్నేవ క్షపితపశుపాశవ్యతికరః

పరానన్దాభిఖ్యం రసయతి రసం త్వద్భజనవాన్ ॥ 99 ॥

ప్రదీపజ్వాలాభిర్దివసకరనీరాజనవిధిః

సుధాసూతేశ్చన్ద్రోపలజలలవైరర్ఘ్యరచనా ।

స్వకీయైరమ్భోభిః సలిలనిధిసౌహిత్యకరణం

త్వదీయాభిర్వాగ్భిస్తవ జనని వాచాం స్తుతిరియమ్ ॥ 100 ॥

సౌన్దర్యలహరి ముఖ్యస్తోత్రం సంవార్తదాయకమ్ ।

భగవద్పాద సన్క్లుప్తం పఠేన్ ముక్తౌ భవేన్నరః ॥

॥ ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య

శ్రీగోవిన్దభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య

శ్రీమచ్ఛఙ్కరభగవతః కృతౌ సౌన్దర్యలహరీ సమ్పూర్ణా ॥

॥ ఓం తత్సత్ ॥

(అనుబన్ధః)

సమానీతః పద్భ్యాం మణిముకురతామమ్బరమణి-

ర్భయాదాస్యాదన్తఃస్తిమితకిరణశ్రేణిమసృణః ।

(పాఠభేదః - భయాదాస్య స్నిగ్ధస్త్మిత, భయాదాస్యస్యాన్తఃస్త్మిత)

దధాతి త్వద్వక్త్రమ్ప్రతిఫలనమశ్రాన్తవికచం

నిరాతఙ్కం చన్ద్రాన్నిజహృదయపఙ్కేరుహమివ ॥ 101 ॥

సముద్భూతస్థూలస్తనభరమురశ్చారు హసితం

కటాక్షే కన్దర్పః కతిచన కదమ్బద్యుతి వపుః ।

హరస్య త్వద్భ్రాన్తిం మనసి జనయన్తి స్మ విమలాః

పాఠభేదః - జనయామాస మదనో, జనయన్తః సమతులాం, జనయన్తా సువదనే

భవత్యా యే భక్తాః పరిణతిరమీషామియముమే ॥ 102 ॥

నిధే నిత్యస్మేరే నిరవధిగుణే నీతినిపుణే

నిరాఘాతజ్ఞానే నియమపరచిత్తైకనిలయే ।

నియత్యా నిర్ముక్తే నిఖిలనిగమాన్తస్తుతిపదే

నిరాతఙ్కే నిత్యే నిగమయ మమాపి స్తుతిమిమామ్ ॥ 103 ॥