श्री पुरुषोत्तम सहस्र नाम स्तोत्रम्

विनियोगः

पुराणपुरुषो विष्णुः पुरुषोत्तम उच्यते ।

नाम्नां सहस्रं वक्ष्यामि तस्य भागवतोद्धृतम् ॥ 1॥

यस्य प्रसादाद्वागीशाः प्रजेशा विभवोन्नताः ।

क्षुद्रा अपि भवन्त्याशु श्रीकृष्णं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ 2॥

अनन्ता एव कृष्णस्य लीला नामप्रवर्तिकाः ।

उक्ता भागवते गूहाः प्रकटा अपि कुत्रचित् ॥ 3॥

अतस्तानि प्रवक्ष्यामि नामानि मुरवैरिणः ।

सहस्रं यैस्तु पठितैः पठितं स्याच्छुकामृतम् ॥ 4॥

कृष्णनामसहस्रस्य ऋषिरग्निर्निरूपितः ।

गायत्री च तथा छन्दो देवता पुरुषोत्तमः ॥ 5॥

विनियोगः समस्तेषु पुरुषार्थेषु वै मतः ।

बीजं भक्तप्रियः शक्तिः सत्यवागुच्यते हरिः ॥ 6॥

भक्तोद्धरणयत्नस्तु मन्त्रोऽत्र परमो मतः ।

अवतारितभक्तांशः कीलकं परिकीर्तितम् ॥ 7॥

अस्त्रं सर्वसमर्थश्च गोविन्दः कवचं मतम् ।

पुरुषो ध्यानमत्रोक्तः सिद्धिः शरणसंस्मृतिः ॥ 8॥

अधिकारलीला

श्रीकृष्णः सच्चिदानन्दो नित्यलीलाविनोदकृत् ।

सर्वागमविनोदी च लक्ष्मीशः पुरुषोत्तमः ॥ 9॥

आदिकालः सर्वकालः कालात्मा माययावृतः ।

भक्तोद्धारप्रयत्नात्मा जगत्कर्ता जगन्मयः ॥ 10॥

नामलीलापरो विष्णुर्व्यासात्मा शुकमोक्षदः ।

व्यापिवैकुण्ठदाता च श्रीमद्भागवतागमः ॥ 11॥

शुकवागमृताब्धीन्दुः शौनकाद्यखिलेष्टदः ।

भक्तिप्रवर्तकस्त्राता व्यासचिन्ताविनाशकः ॥ 12॥

सर्वसिद्धान्तवागात्मा नारदाद्यखिलेष्टदः ।

अन्तरात्मा ध्यानगम्यो भक्तिरत्नप्रदायकः ॥ 13॥

मुक्तोपसृप्यः पूर्णात्मा मुक्तानां रतिवर्धनः ।

भक्तकार्यैकनिरतो द्रौण्यस्त्रविनिवारकः ॥ 14॥

भक्तस्मयप्रणेता च भक्तवाक्परिपालकः ।

ब्रह्मण्यदेवो धर्मात्मा भक्तानां च परीक्षकः ॥ 15॥

आसन्नहितकर्ता च मायाहितकरः प्रभुः ।

उत्तराप्राणदाता च ब्रह्मास्त्रविनिवारकः ॥ 16॥

सर्वतः पाणवपतिः परीक्षिच्छुद्धिकारणम् ।

गूहात्मा सर्ववेदेषु भक्तैकहृदयङ्गमः ॥ 17॥

कुन्तीस्तुत्यः प्रसन्नात्मा परमाद्भुतकार्यकृत् ।

भीष्ममुक्तिप्रदः स्वामी भक्तमोहनिवारकः ॥ 18॥

सर्वावस्थासु संसेव्यः समः सुखहितप्रदः ।

कृतकृत्यः सर्वसाक्षी भक्तस्त्रीरतिवर्धनः ॥ 19॥

सर्वसौभाग्यनिलयः परमाश्चर्यरूपधृक् ।

अनन्यपुरुषस्वामी द्वारकाभाग्यभाजनम् ॥ 20॥

बीजसंस्कारकर्ता च परीक्षिज्जानपोषकः ।

सर्वत्रपूर्णगुणकः सर्वभूषणभूषितः ॥ 21॥

सर्वलक्षणदाता च धृतराष्ट्रविमुक्तिदः ।

सन्मार्गरक्षको नित्यं विदुरप्रीतिपूरकः ॥ 22॥

लीलाव्यामोहकर्ता च कालधर्मप्रवर्तकः ।

पाणवानां मोक्षदाता परीक्षिद्भाग्यवर्धनः ॥ 23॥

कलिनिग्रहकर्ता च धर्मादीनां च पोषकः ।

सत्सङ्गजानहेतुश्च श्रीभागवतकारणम् ॥ 24॥

प्राकृतादृष्टमार्गश्च॥॥॥॥॥॥ चोन्तिनुएद्

ज्ञान-साधन-लीला

॥॥॥॥॥॥॥॥॥॥॥॥ श्रोतव्यः सकलागमैः ।

कीर्तितव्यः शुद्धभावैः स्मर्तव्यश्चात्मवित्तमैः ॥ 25॥

अनेकमार्गकर्ता च नानाविधगतिप्रदः ।

पुरुषः सकलाधारः सत्त्वैकनिलयात्मभूः ॥ 26॥

सर्वध्येयो योगगम्यो भक्त्या ग्राह्यः सुरप्रियः ।

जन्मादिसार्थककृतिर्लीलाकर्ता पतिः सताम् ॥ 27॥

आदिकर्ता तत्त्वकर्ता सर्वकर्ता विशारदः ।

नानावतारकर्ता च ब्रह्माविर्भावकारणम् ॥ 28॥

दशलीलाविनोदी च नानासृष्टिप्रवर्तकः ।

अनेककल्पकर्ता च सर्वदोषविवर्जितः ॥ 29॥

सर्गलीला

वैराग्यहेतुस्तीर्थात्मा सर्वतीर्थफलप्रदः ।

तीर्थशुद्धैकनिलयः स्वमार्गपरिपोषकः ॥ 30॥

तीर्थकीर्तिर्भक्तगम्यो भक्तानुशयकार्यकृत् ।

भक्ततुल्यः सर्वतुल्यः स्वेच्छासर्वप्रवर्तकः ॥ 31॥

गुणातीतोऽनवद्यात्मा सर्गलीलाप्रवर्तकः ।

साक्षात्सर्वजगत्कर्ता महदादिप्रवर्तकः ॥ 32॥

मायाप्रवर्तकः साक्षी मायारतिविवर्धनः ।

आकाशात्मा चतुर्मूर्तिश्चतुर्धा भूतभावनः ॥ 33॥

रजःप्रवर्तको ब्रह्मा मरीच्यादिपितामहः ।

वेदकर्ता यज्ञकर्ता सर्वकर्ताऽमितात्मकः ॥ 34॥

अनेकसृष्टिकर्ता च दशधासृष्टिकारकः ।

यज्ञाङ्गो यज्ञवाराहो भूधरो भूमिपालकः ॥ 35॥

सेतुर्विधरणो जैत्रो हिरण्याक्षान्तकः सुरः ।

दितिकश्यपकामैकहेतुसृष्टिप्रवर्तकः ॥ 36॥

देवाभयप्रदाता च वैकुण्ठाधिपतिर्महान् ।

सर्वगर्वप्रहारी च सनकाद्यखिलार्थदः ॥ 37॥

सर्वाश्वासनकर्ता च भक्ततुल्याहवप्रदः ।

काललक्षणहेतुश्च सर्वार्थज्ञापकः परः ॥ 38॥

भक्तोन्नतिकरः सर्वप्रकारसुखदायकः ।

नानायुद्धप्रहरणो ब्रह्मशापविमोचकः ॥ 39॥

पुष्टिसर्गप्रणेता च गुणसृष्टिप्रवर्तकः ।

कर्दमेष्टप्रदाता च देवहूत्यखिलार्थदः ॥ 40॥

शुक्लनारायणः सत्यकालधर्मप्रवर्तकः ।

ज्ञानावतारः शान्तात्मा कपिलः कालनाशकः ॥ 41॥

त्रिगुणाधिपतिः साङ्ख्यशास्त्रकर्ता विशारदः ।

सर्गदूषणहारी च पुष्टिमोक्षप्रवर्तकः ॥ 42॥

लौकिकानन्ददाता च ब्रह्मानन्दप्रवर्तकः ।

भक्तिसिद्धान्तवक्ता च सगुणज्ञानदीपकः ॥ 43॥

आत्मप्रदः पूर्णकामो योगात्मा योगभावितः ।

जीवन्मुक्तिप्रदः श्रीमानन्यभक्तिप्रवर्तकः ॥ 44॥

कालसामर्थ्यदाता च कालदोषनिवारकः ।

गर्भोत्तमज्ञानदाता कर्ममार्गनियामकः ॥ 45॥

सर्वमार्गनिराकर्ता भक्तिमार्गैकपोषकः ।

सिद्धिहेतुः सर्वहेतुः सर्वाश्चर्यैककारणम् ॥ 46॥

चेतनाचेतनपतिः समुद्रपरिपूजितः ।

साङ्ख्याचार्यस्तुतः सिद्धपूजितः सर्वपूजितः ॥ 47॥

विसर्गलीला

विसर्गकर्ता सर्वेशः कोटिसूर्यसमप्रभः ।

अनन्तगुणगम्भीरो महापुरुषपूजितः ॥ 48॥

अनन्तसुखदाता च ब्रह्मकोटिप्रजापतिः ।

सुधाकोटिस्वास्थ्यहेतुः कामधुक्कोटिकामदः ॥ 49॥

समुद्रकोटिगम्भीरस्तीर्थकोटिसमाह्वयः ।

सुमेरुकोटिनिष्कम्पः कोटिब्रह्माण्डविग्रहः ॥ 50॥

कोट्यश्वमेधपापघ्नो वायुकोटिमहाबलः ।

कोटीन्दुजगदानन्दी शिवकोटिप्रसादकृत् ॥ 51॥

सर्वसद्गुणमाहात्म्यः सर्वसद्गुणभाजनम् ।

मन्वादिप्रेरको धर्मो यज्ञनारायणः परः ॥ 52॥

आकूतिसूनुर्देवेन्द्रो रुचिजन्माऽभयप्रदः ।

दक्षिणापतिरोजस्वी क्रियाशक्तिः परायणः ॥ 53॥

दत्तात्रेयो योगपतिर्योगमार्गप्रवर्तकः ।

अनसूयागर्भरत्नमृषिवंशविवर्धनः ॥ 54॥

गुणत्रयविभागज्ञश्चतुर्वर्गविशारदः ।

नारायणो धर्मसूनुर्मूर्तिपुण्ययशस्करः ॥ 55॥

सहस्रकवचच्छेदी तपःसारो नरप्रियः ।

विश्वानन्दप्रदः कर्मसाक्षी भारतपूजितः ॥ 56॥

अनन्ताद्भुतमाहात्म्यो बदरीस्थानभूषणम् ।

जितकामो जितक्रोधो जितसङ्गो जितेन्द्रियः ॥ 57॥

उर्वशीप्रभवः स्वर्गसुखदायी स्थितिप्रदः ।

अमानी मानदो गोप्ता भगवच्छास्त्रबोधकः ॥ 58॥

ब्रह्मादिवन्द्यो हंसश्रीर्मायावैभवकारणम् ।

विविधानन्तसर्गात्मा विश्वपूरणतत्परः ॥ 59॥

यज्ञजीवनहेतुश्च यज्ञस्वामीष्टबोधकः ।

नानासिद्धान्तगम्यश्च सप्ततन्तुश्च षड्गुणः ॥ 60॥

प्रतिसर्गजगत्कर्ता नानालीलाविशारदः ।

ध्रुवप्रियो ध्रुवस्वामी चिन्तिताधिकदायकः ॥ 61॥

दुर्लभानन्तफलदो दयानिधिरमित्रहा ।

अङ्गस्वामी कृपासारो वैन्यो भूमिनियामकः ॥ 62॥

भूमिदोग्धा प्रजाप्राणपालनैकपरायणः ।

यशोदाता ज्ञानदाता सर्वधर्मप्रदर्शकः ॥ 63॥

पुरञ्जनो जगन्मित्रं विसर्गान्तप्रदर्शकः ।

प्रचेतसां पतिश्चित्रभक्तिहेतुर्जनार्दनः ॥ 64॥

स्मृतिहेतुब्रह्मभावसायुज्यादिप्रदः शुभः ।

विजयी ॥॥॥॥॥॥॥॥॥॥ चोन्तिनुएद्

स्थानलीला

॥॥ स्थितिलीलाब्धिरच्युतो विजयप्रदः ॥ 65॥

स्वसामर्थ्यप्रदो भक्तकीर्तिहेतुरधोक्षजः ।

प्रियव्रतप्रियस्वामी स्वेच्छावादविशारदः ॥ 66॥

सङ्ग्यगम्यः स्वप्रकाशः सर्वसङ्गविवर्जितः ।

इच्छायां च समर्यादस्त्यागमात्रोपलम्भनः ॥ 67॥

अचिन्त्यकार्यकर्ता च तर्कागोचरकार्यकृत् ।

श‍ऋङ्गाररसमर्यादा आग्नीध्ररसभाजनम् ॥ 68॥

नाभीष्टपूरकः कर्ममर्यादादर्शनोत्सुकः ।

सर्वरूपोऽद्भुततमो मर्यादापुरुषोत्तमः ॥ 69॥

सर्वरूपेषु सत्यात्मा कालसाक्षी शशिप्रभः ।

मेरुदेवीव्रतफलमृषभो भगलक्षणः ॥ 70॥

जगत्सन्तर्पको मेघरूपी देवेन्द्रदर्पहा ।

जयन्तीपतिरत्यन्तप्रमाणाशेषलौकिकः ॥ 71॥

शतधान्यस्तभूतात्मा शतानन्दो गुणप्रसूः ।

वैष्णवोत्पादनपरः सर्वधर्मोपदेशकः ॥ 72॥

परहंसक्रियागोप्ता योगचर्याप्रदर्शकः ।

चतुर्थाश्रमनिर्णेता सदानन्दशरीरवान् ॥ 73॥

प्रदर्शितान्यधर्मश्च भरतस्वाम्यपारकृत् ।

यथावत्कर्मकर्ता च सङ्गानिष्टप्रदर्शकः ॥ 74॥

आवश्यकपुनर्जन्मकर्ममार्गप्रदर्शकः ।

यज्ञरूपमृगः शान्तः सहिष्णुः सत्पराक्रमः ॥ 75॥

रहूगणगतिज्ञश्च रहूगणविमोचकः ।

भवाटवीतत्त्ववक्ता बहिर्मुखहिते रतः ॥ 76॥

गयस्वामी स्थानवंशकर्ता स्थानविभेदकृत् ।

पुरुषावयवो भूमिविशेषविनिरूपकः ॥ 77॥

जम्बूद्वीपपतिर्मेरुनाभिपद्मरुहाश्रयः ।

नानाविभूतिलीलाढ्यो गङ्गोत्पत्तिनिदानकृत् ॥ 78॥

गङ्गामाहात्म्यहेतुश्च गङ्गारूपोऽतिगूढकृत् ।

वैकुण्ठदेहहेत्वम्बुजन्मकृत् सर्वपावनः ॥ 79॥

शिवस्वामी शिवोपास्यो गूढः सङ्कर्षणात्मकः ।

स्थानरक्षार्थमत्स्यादिरूपः सर्वैकपूजितः ॥ 80॥

उपास्यनानारूपात्मा ज्योतीरूपो गतिप्रदः ।

सूर्यनारायणो वेदकान्तिरुज्ज्वलवेषधृक् ॥ 81॥

हंसोऽन्तरिक्षगमनः सर्वप्रसवकारणम् ।

आनन्दकर्ता वसुदो बुधो वाक्पतिरुज्ज्वलः ॥ 82॥

कालात्मा कालकालश्च कालच्छेदकृदुत्तमः ।

शिशुमारः सर्वमूर्तिराधिदैविकरूपधृक् ॥ 83॥

अनन्तसुखभोगाढ्यो विवरैश्वर्यभाजनम् ।

सङ्कर्षणो दैत्यपतिः सर्वाधारो बृहद्वपुः ॥ 84॥

अनन्तनरकच्छेदी स्मृतिमात्रार्तिनाशनः ।

सर्वानुग्रहकर्ता च ॥॥॥॥॥॥॥॥॥॥ चोन्तिनुएद्

पोषण-पुष्टि-लीला

॥॥॥॥॥॥॥॥ मर्यादाभिन्नशास्त्रकृत् ॥ 85 ॥

कालान्तकभयच्छेदी नामसामर्थ्यरूपधृक् ।

उद्धारानर्हगोप्त्रात्मा नामादिप्रेरकोत्तमः ॥ 86॥

अजामिलमहादुष्टमोचकोऽघविमोचकः ।

धर्मवक्ताऽक्लिष्टवक्ता विष्णुधर्मस्वरूपधृक् ॥ 87॥

सन्मार्गप्रेरको धर्ता त्यागहेतुरधोक्षजः ।

वैकुण्ठपुरनेता च दाससंवृद्धिकारकः ॥ 88॥

दक्षप्रसादकृद्धंसगुह्यस्तुतिविभावनः ।

स्वाभिप्रायप्रवक्ता च मुक्तजीवप्रसूतिकृत् ॥ 89॥

नारदप्रेरणात्मा च हर्यश्वब्रह्मभावनः ।

शबलाश्वहितो गूढवाक्यार्थज्ञापनक्षमः ॥ 90॥

गूढार्थज्ञापनः सर्वमोक्षानन्दप्रतिष्ठितः ।

पुष्टिप्ररोहहेतुश्च दासैकज्ञातहृद्गतः ॥ 91॥

शान्तिकर्ता सुहितकृत् स्त्रीप्रसूः सर्वकामधुक् ।

पुष्टिवंशप्रणेता च विश्वरूपेष्टदेवता ॥ 92॥

कवचात्मा पालनात्मा वर्मोपचितिकारणम् ।

विश्वरूपशिरश्छेदी त्वाष्ट्रयज्ञविनाशकः ॥ 93॥

वृत्रस्वामी वृत्रगम्यो वृत्रव्रतपरायणः ।

वृत्रकीर्तिर्वृत्रमोक्षो मघवत्प्राणरक्षकः ॥ 94॥

अश्वमेधहविर्भोक्ता देवेन्द्रामीवनाशकः ।

संसारमोचकश्चित्रकेतुबोधनतत्परः ॥ 95॥

मन्त्रसिद्धिः सिद्धिहेतुः सुसिद्धिफलदायकः ।

महादेवतिरस्कर्ता भक्त्यै पूर्वार्थनाशकः ॥ 96॥

देवब्राह्मणविद्वेषवैमुख्यज्ञापकः शिवः ।

आदित्यो दैत्यराजश्च महत्पतिरचिन्त्यकृत् ॥ 97॥

मरुतां भेदकस्त्राता व्रतात्मा पुम्प्रसूतिकृत् ।

ऊतिलीला

कर्मात्मा वासनात्मा च ऊतिलीलापरायणः ॥ 98॥

समदैत्यसुरः स्वात्मा वैषम्यज्ञानसंश्रयः ।

देहाद्युपाधिरहितः सर्वज्ञः सर्वहेतुविद् ॥ 99॥

ब्रह्मवाक्स्थापनपरः स्वजन्मावधिकार्यकृत् ।

सदसद्वासनाहेतुस्त्रिसत्यो भक्तमोचकः ॥ 100॥

हिरण्यकशिपुद्वेषी प्रविष्टात्माऽतिभीषणः ।

शान्तिज्ञानादिहेतुश्च प्रह्लादोत्पत्तिकारणम् ॥ 101॥

दैत्यसिद्धान्तसद्वक्ता तपःसार उदारधीः ।

दैत्यहेतुप्रकटनो भक्तिचिह्नप्रकाशकः ॥ 102॥

सद्द्वेषहेतुः सद्द्वेषवासनात्मा निरन्तरः ।

नैष्ठुर्यसीमा प्रह्लादवत्सलः सङ्गदोषहा ॥ 103॥

महानुभावः साकारः सर्वाकारः प्रमाणभूः ।

स्तम्भप्रसूतिर्नृहरिर्नृसिंहो भीमविक्रमः ॥ 104॥

विकटास्यो ललज्जिह्वो नखशस्त्रो जवोत्कटः ।

हिरण्यकशिपुच्छेदी क्रूरदैत्यनिवारकः ॥ 105॥

सिंहासनस्थः क्रोधात्मा लक्ष्मीभयविवर्धनः ।

ब्रह्माद्यत्यन्तभयभूरपूर्वाचिन्त्यरूपधृक् ॥ 106॥

भक्तैकशान्तहृदयो भक्तस्तुत्यः स्तुतिप्रियः ।

भक्ताङ्गलेहनोद्धूतक्रोधपुङ्जः प्रशान्तधीः ॥ 107॥

स्मृतिमात्रभयत्राता ब्रह्मबुद्धिप्रदायकः ।

गोरूपधार्यमृतपाः शिवकीर्तिविवर्धनः ॥ 108॥

धर्मात्मा सर्वकर्मात्मा विशेषात्माऽऽश्रमप्रभुः ।

संसारमग्नस्वोद्धर्ता सन्मार्गाखिलतत्त्ववाक् ॥ 109॥

आचारात्मा सदाचारः ॥॥॥॥॥॥॥॥॥ चोन्तिनुएद्

मन्वन्तरलीला

॥॥॥॥॥॥॥॥॥॥मन्वन्तरविभावनः ।

स्मृत्याऽशेषाशुभहरो गजेन्द्रस्मृतिकारणम् ॥ 110॥

जातिस्मरणहेत्वैकपूजाभक्तिस्वरूपदः ।

यज्ञो भयान्मनुत्राता विभुर्ब्रह्मव्रताश्रयः ॥ 111॥

सत्यसेनो दुष्टघाती हरिर्गजविमोचकः ।

वैकुण्ठो लोककर्ता च अजितोऽमृतकारणम् ॥ 112॥

उरुक्रमो भूमिहर्ता सार्वभौमो बलिप्रियः ।

विभुः सर्वहितैकात्मा विष्वक्सेनः शिवप्रियः ॥ 113॥

धर्मसेतुर्लोकधृतिः सुधामान्तरपालकः ।

उपहर्ता योगपतिर्बृहद्भानुः क्रियापतिः ॥ 114॥

चतुर्दशप्रमाणात्मा धर्मो मन्वादिबोधकः ।

लक्ष्मीभोगैकनिलयो देवमन्त्रप्रदायकः ॥ 115॥

दैत्यव्यामोहकः साक्षाद्गरुडस्कन्धसंश्रयः ।

लीलामन्दरधारी च दैत्यवासुकिपूजितः ॥ 116॥

समुद्रोन्मथनायत्तोऽविघ्नकर्ता स्ववाक्यकृत् ।

आदिकूर्मः पवित्रात्मा मन्दराघर्षणोत्सुकः ॥ 117॥

श्वासैजदब्धिवार्वीचिः कल्पान्तावधिकार्यकृत् ।

चतुर्दशमहारत्नो लक्ष्मीसौभाग्यवर्धनः ॥ 118॥

धन्वन्तरिः सुधाहस्तो यज्ञभोक्ताऽऽर्तिनाशनः ।

आयुर्वेदप्रणेता च देवदैत्याखिलार्चितः ॥ 119॥

बुद्धिव्यामोहको देवकार्यसाधनतत्परः ।

स्त्रीरूपो मायया वक्ता दैत्यान्तःकरणप्रियः ॥ 120॥

पायितामृतदेवांशो युद्धहेतुस्मृतिप्रदः ।

सुमालिमालिवधकृन्माल्यवत्प्राणहारकः ॥ 121॥

कालनेमिशिरश्छेदी दैत्ययज्ञविनाशकः ।

इन्द्रसामर्थ्यदाता च दैत्यशेषस्थितिप्रियः ॥ 122॥

शिवव्यामोहको मायी भृगुमन्त्रस्वशक्तिदः ।

बलिजीवनकर्ता च स्वर्गहेतुर्व्रतार्चितः ॥ 123॥

अदित्यानन्दकर्ता च कश्यपादितिसम्भवः ।

उपेन्द्र इन्द्रावरजो वामनब्रह्मरूपधृक् ॥ 124॥

ब्रह्मादिसेवितवपुर्यज्ञपावनतत्परः ।

याच्ञोपदेशकर्ता च ज्ञापिताशेषसंस्थितिः ॥ 125॥

सत्यार्थप्रेरकः सर्वहर्ता गर्वविनाशकः ।

त्रिविक्रमस्त्रिलोकात्मा विश्वमूर्तिः पृथुश्रवाः ॥ 126॥

पाशबद्धबलिः सर्वदैत्यपक्षोपमर्दकः ।

सुतलस्थापितबलिः स्वर्गाधिकसुखप्रदः ॥ 127॥

कर्मसम्पूर्तिकर्ता च स्वर्गसंस्थापितामरः ।

ज्ञातत्रिविधधर्मात्मा महामीनोऽब्धिसंश्रयः ॥ 128॥

सत्यव्रतप्रियो गोप्ता मत्स्यमूर्तिधृतश्रुतिः ।

श‍ऋङ्गबद्धधृतक्षोणिः सर्वार्थज्ञापको गुरुः ॥ 129॥

ईशानुकथालीला

ईशसेवकलीलात्मा सूर्यवंशप्रवर्तकः ।

सोमवंशोद्भवकरो मनुपुत्रगतिप्रदः ॥ 130॥

अम्बरीषप्रियः साधुर्दुर्वासोगर्वनाशकः ।

ब्रह्मशापोपसंहर्ता भक्तकीर्तिविवर्धनः ॥ 131॥

इक्ष्वाकुवंशजनकः सगराद्यखिलार्थदः ।

भगीरथमहायत्नो गङ्गाधौताङ्घ्रिपङ्कजः ॥ 132॥

ब्रह्मस्वामी शिवस्वामी सगरात्मजमुक्तिदः ।

खट्वाङ्गमोक्षहेतुश्च रघुवंशविवर्धनः ॥ 133॥

रघुनाथो रामचन्द्रो रामभद्रो रघुप्रियः ।

अनन्तकीर्तिः पुण्यात्मा पुण्यश्लोकैकभास्करः ॥ 134॥

कोशलेन्द्रः प्रमाणात्मा सेव्यो दशरथात्मजः ।

लक्ष्मणो भरतश्चैव शत्रुघ्नो व्यूहविग्रहः ॥ 135॥

विश्वामित्रप्रियो दान्तस्ताडकावधमोक्षदः ।

वायव्यास्त्राब्धिनिक्षिप्तमारीचश्च सुबाहुहा ॥ 136॥

वृषध्वजधनुर्भङ्गप्राप्तसीतामहोत्सवः ।

सीतापतिर्भृगुपतिगर्वपर्वतनाशकः ॥ 137॥

अयोध्यास्थमहाभोगयुक्तलक्ष्मीविनोदवान् ।

कैकेयीवाक्यकर्ता च पितृवाक्परिपालकः ॥ 138॥

वैराग्यबोधकोऽनन्यसात्त्विकस्थानबोधकः ।

अहल्यादुःखहारी च गुहस्वामी सलक्ष्मणः ॥ 139॥

चित्रकूटप्रियस्थानो दण्डकारण्यपावनः ।

शरभङ्गसुतीक्ष्णादिपूजितोऽगस्त्यभाग्यभूः ॥ 140॥

ऋषिसम्प्रार्थितकृतिर्विराधवधपण्डितः ।

छिन्नशूर्पणखानासः खरदूषणघातकः ॥ 141॥

एकबाणहतानेकसहस्रबलराक्षसः ।

मारीचघाती नियतसीतासम्बन्धशोभितः ॥ 142॥

सीतावियोगनाट्यश्च जटायुर्वधमोक्षदः ।

शबरीपूजितो भक्तहनुमत्प्रमुखावृतः ॥ 143॥

दुन्दुभ्यस्थिप्रहरणः सप्ततालविभेदनः ।

सुग्रीवराज्यदो वालिघाती सागरशोषणः ॥ 144॥

सेतुबन्धनकर्ता च विभीषणहितप्रदः ।

रावणादिशिरश्छेदी राक्षसाघौघनाशकः ॥ 145॥

सीताऽभयप्रदाता च पुष्पकागमनोत्सुकः ।

अयोध्यापतिरत्यन्तसर्वलोकसुखप्रदः ॥ 146॥

मथुरापुरनिर्माता सुकृतज्ञस्वरूपदः ।

जनकज्ञानगम्यश्च ऐलान्तप्रकटश्रुतिः ॥ 147॥

हैहयान्तकरो रामो दुष्टक्षत्रविनाशकः ।

सोमवंशहितैकात्मा यदुवंशविवर्धनः ॥ 148॥

निरोधलीला

परब्रह्मावतरणः केशवः क्लेशनाशनः ।

भूमिभारावतरणो भक्तार्थाखिलमानसः ॥ 149॥

सर्वभक्तनिरोधात्मा लीलानन्तनिरोधकृत् ।

भूमिष्ठपरमानन्दो देवकीशुद्धिकारणम् ॥ 150॥

वसुदेवज्ञाननिष्ठसमजीवनिवारकः ।

सर्ववैराग्यकरणस्वलीलाधारशोधकः ॥ 151॥

मायाज्ञापनकर्ता च शेषसम्भारसम्भृतिः ।

भक्तक्लेशपरिज्ञाता तन्निवारणतत्परः ॥ 152॥

आविष्टवसुदेवांशो देवकीगर्भभूषणम् ।

पूर्णतेजोमयः पूर्णः कंसाधृष्यप्रतापवान् ॥ 153॥

विवेकज्ञानदाता च ब्रह्माद्यखिलसंस्तुतः ।

सत्यो जगत्कल्पतरुर्नानारूपविमोहनः ॥ 154॥

भक्तिमार्गप्रतिष्ठाता विद्वन्मोहप्रवर्तकः ।

मूलकालगुणद्रष्टा नयनानन्दभाजनम् ॥ 155॥

वसुदेवसुखाब्धिश्च देवकीनयनामृतम् ।

पितृमातृस्तुतः पूर्वसर्ववृत्तान्तबोधकः ॥ 156॥

गोकुलागतिलीलाप्तवसुदेवकरस्थितिः ।

सर्वेशत्वप्रकटनो मायाव्यत्ययकारकः ॥ 157॥

ज्ञानमोहितदुष्टेशः प्रपञ्चास्मृतिकारणम् ।

यशोदानन्दनो नन्दभाग्यभूगोकुलोत्सवः ॥ 158॥

नन्दप्रियो नन्दसूनुर्यशोदायाः स्तनन्धयः ।

पूतनासुपयःपाता मुग्धभावातिसुन्दरः ॥ 159॥

सुन्दरीहृदयानन्दो गोपीमन्त्राभिमन्त्रितः ।

गोपालाश्चर्यरसकृत् शकटासुरखण्डनः ॥ 160॥

नन्दव्रजजनानन्दी नन्दभाग्यमहोदयः ।

तृणावर्तवधोत्साहो यशोदाज्ञानविग्रहः ॥ 161॥

बलभद्रप्रियः कृष्णः सङ्कर्षणसहायवान् ।

रामानुजो वासुदेवो गोष्ठाङ्गणगतिप्रियः ॥ 162॥

किङ्किणीरवभावज्ञो वत्सपुच्छावलम्बनः ।

नवनीतप्रियो गोपीमोहसंसारनाशकः ॥ 163॥

गोपबालकभावज्ञश्चौर्यविद्याविशारदः ।

मृत्स्नाभक्षणलीलास्यमाहात्म्यज्ञानदायकः ॥ 164॥

धराद्रोणप्रीतिकर्ता दधिभाण्डविभेदनः ।

दामोदरो भक्तवश्यो यमलार्जुनभञ्जनः ॥ 165॥

बृहद्वनमहाश्चर्यो वृन्दावनगतिप्रियः ।

वत्सघाती बालकेलिर्बकासुरनिषूदनः ॥ 166॥

अरण्यभोक्ताऽप्यथवा बाललीलापरायणः ।

प्रोत्साहजनकश्चैवमघासुरनिषूदनः ॥ 167॥

व्यालमोक्षप्रदः पुष्टो ब्रह्ममोहप्रवर्धनः ।

अनन्तमूर्तिः सर्वात्मा जङ्गमस्थावराकृतिः ॥ 168॥

ब्रह्ममोहनकर्ता च स्तुत्य आत्मा सदाप्रियः ।

पौगण्डलीलाभिरतिर्गोचारणपरायणः ॥ 169॥

वृन्दावनलतागुल्मवृक्षरूपनिरूपकः ।

नादब्रह्मप्रकटनो वयःप्रतिकृतिस्वनः ॥ 170॥

बर्हिनृत्यानुकरणो गोपालानुकृतिस्वनः ।

सदाचारप्रतिष्ठाता बलश्रमनिराकृतिः ॥ 171॥

तरुमूलकृताशेषतल्पशायी सखिस्तुतः ।

गोपालसेवितपदः श्रीलालितपदाम्बुजः ॥ 172॥

गोपसम्प्रार्थितफलदाननाशितधेनुकः ।

कालीयफणिमाणिक्यरञ्जितश्रीपदाम्बुजः ॥ 173॥

दृष्टिसङ्जीविताशेषगोपगोगोपिकाप्रियः ।

लीलासम्पीतदावाग्निः प्रलम्बवधपण्डितः ॥ 174॥

दावाग्न्यावृतगोपालदृष्ट्याच्छादनवह्निपः ।

वर्षाशरद्विभूतिश्रीर्गोपीकामप्रबोधकः ॥ 175॥

गोपीरत्नस्तुताशेषवेणुवाद्यविशारदः ।

कात्यायनीव्रतव्याजसर्वभावाश्रिताङ्गनः ॥ 176॥

सत्सङ्गतिस्तुतिव्याजस्तुतवृन्दावनाङ्घ्रिपः ।

गोपक्षुच्छान्तिसंव्याजविप्रभार्याप्रसादकृत् ॥ 177॥

हेतुप्राप्तेन्द्रयागस्वकार्यगोसवबोधकः ।

शैलरूपकृताशेषरसभोगसुखावहः ॥ 178॥

लीलागोवर्धनोद्धारपालितस्वव्रजप्रियः ।

गोपस्वच्छन्दलीलार्थगर्गवाक्यार्थबोधकः ॥ 179॥

इन्द्रधेनुस्तुतिप्राप्तगोविन्देन्द्राभिधानवान् ।

व्रतादिधर्मसंसक्तनन्दक्लेशविनाशकः ॥ 180॥

नन्दादिगोपमात्रेष्टवैकुण्ठगतिदायकः ।

वेणुवादस्मरक्षोभमत्तगोपीविमुक्तिदः ॥ 181॥

सर्वभावप्राप्तगोपीसुखसंवर्धनक्षमः ।

गोपीगर्वप्रणाशार्थतिरोधानसुखप्रदः ॥ 182॥

कृष्णभावव्याप्तविश्वगोपीभावितवेषधृक् ।

राधाविशेषसम्भोगप्राप्तदोषनिवारकः ॥ 183॥

परमप्रीतिसङ्गीतसर्वाद्भुतमहागुणः ।

मानापनोदनाक्रन्दगोपीदृष्टिमहोत्सवः ॥ 184॥

गोपिकाव्याप्तसर्वाङ्गः स्त्रीसम्भाषाविशारदः ।

रासोत्सवमहासौख्यगोपीसम्भोगसागरः ॥ 185॥

जलस्थलरतिव्याप्तगोपीदृष्ट्यभिपूजितः ।

शास्त्रानपेक्षकामैकमुक्तिद्वारविवर्धनः ॥ 186॥

सुदर्शनमहासर्पग्रस्तनन्दविमोचकः ।

गीतमोहितगोपीधृक्षङ्खचूडविनाशकः ॥ 187॥

गुणसङ्गीतसन्तुष्टिर्गोपीसंसारविस्मृतिः ।

अरिष्टमथनो दैत्यबुद्धिव्यामोहकारकः ॥ 188॥

केशिघाती नारदेष्टो व्योमासुरविनाशकः ।

अक्रूरभक्तिसंराद्धपादरेणुमहानिधिः ॥ 189॥

रथावरोहशुद्धात्मा गोपीमानसहारकः ।

ह्रदसन्दर्शिताशेषवैकुण्ठाक्रूरसंस्तुतः ॥ 190॥

मथुरागमनोत्साहो मथुराभाग्यभाजनम् ।

मथुरानगरीशोभादर्शनोत्सुकमानसः ॥ 191॥

दुष्टरञ्जकघाती च वायकार्चितविग्रहः ।

वस्त्रमालासुशोभाङ्गः कुब्जालेपनभूषितः ॥ 192॥

कुब्जासुरूपकर्ता च कुब्जारतिवरप्रदः ।

प्रसादरूपसन्तुष्टहरकोदण्डखण्डनः ॥ 193॥

शकलाहतकंसाप्तधनूरक्षकसैनिकः ।

जाग्रत्स्वप्नभयव्याप्तमृत्युलक्षणबोधकः ॥ 194॥

मथुरामल्ल ओजस्वी मल्लयुद्धविशारदः ।

सद्यः कुवलयापीडघाती चाणूरमर्दनः ॥ 195॥

लीलाहतमहामल्लः शलतोशलघातकः ।

कंसान्तको जितामित्रो वसुदेवविमोचकः ॥ 196॥

ज्ञाततत्त्वपितृज्ञानमोहनामृतवाङ्मयः ।

उग्रसेनप्रतिष्ठाता यादवाधिविनाशकः ॥ 197॥

नन्दादिसान्त्वनकरो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः ।

गुरुशुश्रूषणपरो विद्यापारमितेश्वरः ॥ 198॥

सान्दीपनिमृतापत्यदाता कालान्तकादिजित् ।

गोकुलाश्वासनपरो यशोदानन्दपोषकः ॥ 199॥

गोपिकाविरहव्याजमनोगतिरतिप्रदः ।

समोद्धवभ्रमरवाक् गोपिकामोहनाशकः ॥ 200॥

कुब्जारतिप्रदोऽक्रूरपवित्रीकृतभूगृहः ।

पृथादुःखप्रणेता च पाण्डवानां सुखप्रदः ॥ 201॥

दशमस्कन्धोत्तरार्धनामानि निरोधलीला

जरासन्धसमानीतसैन्यघाती विचारकः ।

यवनव्याप्तमथुराजनदत्तकुशस्थलिः ॥ 202॥

द्वारकाद्भुतनिर्माणविस्मापितसुरासुरः ।

मनुष्यमात्रभोगार्थभूम्यानीतेन्द्रवैभवः ॥ 203॥

यवनव्याप्तमथुरानिर्गमानन्दविग्रहः ।

मुचुकुन्दमहाबोधयवनप्राणदर्पहा ॥ 204॥

मुचुकुन्दस्तुताशेषगुणकर्ममहोदयः ।

फलप्रदानसन्तुष्टिर्जन्मान्तरितमोक्षदः ॥ 205॥

शिवब्राह्मणवाक्याप्तजयभीतिविभावनः ।

प्रवर्षणप्रार्थिताग्निदानपुण्यमहोत्सवः ॥ 206॥

रुक्मिणीरमणः कामपिता प्रद्युम्नभावनः ।

स्यमन्तकमणिव्याजप्राप्तजाम्बवतीपतिः ॥ 207॥

सत्यभामाप्राणपतिः कालिन्दीरतिवर्धनः ।

मित्रविन्दापतिः सत्यापतिर्वृषनिषूदनः ॥ 208॥

भद्रावाञ्छितभर्ता च लक्ष्मणावरणक्षमः ।

इन्द्रादिप्रार्थितवधनरकासुरसूदनः ॥ 209॥

मुरारिः पीठहन्ता च ताम्रादिप्राणहारकः ।

षोडशस्त्रीसहस्रेशः छत्रकुण्डलदानकृत् ॥ 210॥

पारिजातापहरणो देवेन्द्रमदनाशकः ।

रुक्मिणीसमसर्वस्त्रीसाध्यभोगरतिप्रदः ॥ 211॥

रुक्मिणीपरिहासोक्तिवाक्तिरोधानकारकः ।

पुत्रपौत्रमहाभाग्यगृहधर्मप्रवर्तकः ॥ 212॥

शम्बरान्तकसत्पुत्रविवाहहतरुक्मिकः ।

उषापहृतपौत्रश्रीर्बाणबाहुनिवारकः ॥ 213॥

शीतज्वरभयव्याप्तज्वरसंस्तुतषड्गुणः ।

शङ्करप्रतियोद्धा च द्वन्द्वयुद्धविशारदः ॥ 214॥

नृगपापप्रभेत्ता च ब्रह्मस्वगुणदोषदृक् ।

विष्णुभक्तिविरोधैकब्रह्मस्वविनिवारकः ॥ 215॥

बलभद्राहितगुणो गोकुलप्रीतिदायकः ।

गोपीस्नेहैकनिलयो गोपीप्राणस्थितिप्रदः ॥ 216॥

वाक्यातिगामियमुनाहलाकर्षणवैभवः ।

पौण्ड्रकत्याजितस्पर्धः काशीराजविभेदनः ॥ 217॥

काशीनिदाहकरणः शिवभस्मप्रदायकः ।

द्विविदप्राणघाती च कौरवाखर्वगर्वनुत् ॥ 218॥

लाङ्गलाकृष्टनगरीसंविग्नाखिलनागरः ।

प्रपन्नाभयदः साम्बप्राप्तसन्मानभाजनम् ॥ 219॥

नारदान्विष्टचरणो भक्तविक्षेपनाशकः ।

सदाचारैकनिलयः सुधर्माध्यासितासनः ॥ 220॥

जरासन्धावरुद्धेन विज्ञापितनिजक्लमः ।

मन्त्र्युद्धवादिवाक्योक्तप्रकारैकपरायणः ॥ 221॥

राजसूयादिमखकृत् सम्प्रार्थितसहायकृत् ।

इन्द्रप्रस्थप्रयाणार्थमहत्सम्भारसम्भृतिः ॥ 222॥

जरासन्धवधव्याजमोचिताशेषभूमिपः ।

सन्मार्गबोधको यज्ञक्षितिवारणतत्परः ॥ 223॥

शिशुपालहतिव्याजजयशापविमोचकः ।

दुर्योधनाभिमानाब्धिशोषबाणवृकोदरः ॥ 224॥

महादेववरप्राप्तपुरशाल्वविनाशकः ।

दन्तवक्त्रवधव्याजविजयाघौघनाशकः ॥ 225॥

विदूरथप्राणहर्ता न्यस्तशस्त्रास्त्रविग्रहः ।

उपधर्मविलिप्ताङ्गसूतघाती वरप्रदः ॥ 226॥

बल्वलप्राणहरणपालितर्षिश्रुतिक्रियः ।

सर्वतीर्थाघनाशार्थतीर्थयात्राविशारदः ॥ 227॥

ज्ञानक्रियाविभेदेष्टफलसाधनतत्परः ।

सारथ्यादिक्रियाकर्ता भक्तवश्यत्वबोधकः ॥ 228॥

सुदामारङ्कभार्यार्थभूम्यानीतेन्द्रवैभवः ।

रविग्रहनिमित्ताप्तकुरुक्षेत्रैकपावनः ॥ 229॥

नृपगोपीसमस्तस्त्रीपावनार्थाखिलक्रियः ।

ऋषिमार्गप्रतिष्ठाता वसुदेवमखक्रियः ॥ 230॥

वसुदेवज्ञानदाता देवकीपुत्रदायकः ।

अर्जुनस्त्रीप्रदाता च बहुलाश्वस्वरूपदः ॥ 231॥

श्रुतदेवेष्टदाता च सर्वश्रुतिनिरूपितः ।

महादेवाद्यतिश्रेष्ठो भक्तिलक्षणनिर्णयः ॥ 232॥

वृकग्रस्तशिवत्राता नानावाक्यविशारदः ।

नरगर्वविनाशार्थहृतब्राह्मणबालकः ॥ 233॥

लोकालोकपरस्थानस्थितबालकदायकः ।

द्वारकास्थमहाभोगनानास्त्रीरतिवर्धनः ॥ 234॥

मनस्तिरोधानकृतव्यग्रस्त्रीचित्तभावितः ।

मुक्तिलीला

मुक्तिलीलाविहरणो मौशलव्याजसंहृतिः ॥ 235॥

श्रीभागवतधर्मादिबोधको भक्तिनीतिकृत् ।

उद्धवज्ञानदाता च पञ्चविंशतिधा गुरुः ॥ 236॥

आचारभक्तिमुक्त्यादिवक्ता शब्दोद्भवस्थितिः ।

हंसो धर्मप्रवक्ता च सनकाद्युपदेशकृत् ॥ 237॥

भक्तिसाधनवक्ता च योगसिद्धिप्रदायकः ।

नानाविभूतिवक्ता च शुद्धधर्मावबोधकः ॥ 238॥

मार्गत्रयविभेदात्मा नानाशङ्कानिवारकः ।

भिक्षुगीताप्रवक्ता च शुद्धसाङ्ख्यप्रवर्तकः ॥ 239॥

मनोगुणविशेषात्मा ज्ञापकोक्तपुरूरवाः ।

पूजाविधिप्रवक्ता च सर्वसिद्धान्तबोधकः ॥ 240॥

लघुस्वमार्गवक्ता च स्वस्थानगतिबोधकः ।

यादवाङ्गोपसंहर्ता सर्वाश्चर्यगतिक्रियः ॥ 241॥

आश्रयलीला

कालधर्मविभेदार्थवर्णनाशनतत्परः ।

बुद्धो गुप्तार्थवक्ता च नानाशास्त्रविधायकः ॥ 242॥

नष्टधर्ममनुष्यादिलक्षणज्ञापनोत्सुकः ।

आश्रयैकगतिज्ञाता कल्किः कलिमलापहः ॥ 243॥

शास्त्रवैराग्यसम्बोधो नानाप्रलयबोधकः ।

विशेषतः शुकव्याजपरीक्षिज्ज्ञानबोधकः ॥ 244॥

शुकेष्टगतिरूपात्मा परीक्षिद्देहमोक्षदः ।

शब्दरूपो नादरूपो वेदरूपो विभेदनः ॥ 245॥

व्यासः शाखाप्रवक्ता च पुराणार्थप्रवर्तकः ।

मार्कण्डेयप्रसन्नात्मा वटपत्रपुटेशयः ॥ 246॥

मायाव्याप्तमहामोहदुःखशान्तिप्रवर्तकः ।

महादेवस्वरूपश्च भक्तिदाता कृपानिधिः ॥ 247॥

आदित्यान्तर्गतः कालः द्वादशात्मा सुपूजितः ।

श्रीभागवतरूपश्च सर्वार्थफलदायकः ॥ 248॥

इतीदं कीर्तनीयस्य हरेर्नामसहस्रकम् ।

पञ्चसप्ततिविस्तीर्णं पुराणान्तरभाषितम् ॥ 249॥

य एतत्प्रातरुत्थाय श्रद्धावान् सुसमाहितः ।

जपेदर्थाहितमतिः स गोविन्दपदं लभेत् ॥ 250॥

सर्वधर्मविनिर्मुक्तः सर्वसाधनवर्जितः ।

एतद्धारणमात्रेण कृष्णस्य पदवीं व्रजेत् ॥ 251॥

हर्यावेशितचित्तेन श्रीभागवतसागरात् ।

समुद्धृतानि नामानि चिन्तामणिनिभानि हि ॥ 252॥

कण्ठस्थितान्यर्थदीप्त्या बाधन्तेऽज्ञानजं तमः ।

भक्तिं श्रीकृष्णदेवस्य साधयन्ति विनिश्चितम् ॥ 253॥

किम्बहूक्तेन भगवान् नामभिः स्तुतषड्गुणः ।

आत्मभावं नयत्याशु भक्तिं च कुरुते दृढाम् ॥ 254॥

यः कृष्णभक्तिमिह वाञ्छति साधनौघैर्-

नामानि भासुरयशांसि जपेत्स नित्यम् ।

तं वै हरिः स्वपुरुषं कुरुतेऽतिशीघ्रम्-

आत्मार्पणं समधिगच्छति भावतुष्टः ॥ 255॥

श्रीकृष्ण कृष्णसख वृष्णिवृषावनिध्रुग्-

राजन्यवंशदहनानपवर्गवीर्य ।

गोविन्द गोपवनिताव्रजभृत्यगीत

तीर्थश्रवः श्रवणमङ्गल पाहि भृत्यान् ॥ 256॥

॥ इति श्रीभागवतसारसमुच्चये वैश्वानरोक्तं

श्रीवल्लभाचार्यविरचितं

श्रीपुरुषोत्तमसहस्रनामस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥