Purusha Suktam
పురుష సూక్తమ్
Purusha Suktam
పురుష సూక్తమ్
శ్లోక 1
ఓ-న్తచ్ఛం॒-యోఁరావృ॑ణీమహే । గా॒తుం-యఁ॒జ్ఞాయ॑ । గా॒తుం-యఁ॒జ్ఞప॑తయే । దైవీ᳚ స్వ॒స్తిర॑స్తు నః । స్వ॒స్తిర్మాను॑షేభ్యః । ఊ॒ర్ధ్వ-ఞ్జి॑గాతు భేష॒జమ్ । శ-న్నో॑ అస్తు ద్వి॒పదే᳚ । శ-ఞ్చతు॑ష్పదే ।
ఓం శాన్తి॒-శ్శాన్తి॒-శ్శాన్తిః॑ ॥
స॒హస్ర॑శీర్షా॒ పురు॑షః । స॒హ॒స్రా॒క్ష-స్స॒హస్ర॑పాత్ ।
స భూమిం॑-విఁ॒శ్వతో॑ వృ॒త్వా । అత్య॑తిష్ఠద్దశాఙ్గు॒లమ్ ॥
పురు॑ష ఏ॒వేదగ్ం సర్వమ్᳚ । యద్భూ॒తం-యఁచ్చ॒ భవ్యమ్᳚ ।
ఉ॒తామృ॑త॒త్వ స్యేశా॑నః । యదన్నే॑నాతి॒రోహ॑తి ॥
ఏ॒తావా॑నస్య మహి॒మా । అతో॒ జ్యాయాగ్॑శ్చ॒ పూరు॑షః ।
పాదో᳚-ఽస్య॒ విశ్వా॑ భూ॒తాని॑ । త్రి॒పాద॑స్యా॒మృత॑-న్ది॒వి ॥
త్రి॒పాదూ॒ర్ధ్వ ఉదై॒త్పురు॑షః । పాదో᳚-ఽస్యే॒హా-ఽఽభ॑వా॒త్పునః॑ ।
తతో॒ విష్వ॒ఙ్వ్య॑క్రామత్ । సా॒శ॒నా॒న॒శ॒నే అ॒భి ॥
తస్మా᳚ద్వి॒రాడ॑జాయత । వి॒రాజో॒ అధి॒ పూరు॑షః ।
స జా॒తో అత్య॑రిచ్యత । ప॒శ్చాద్భూమి॒మథో॑ పు॒రః ॥
యత్పురు॑షేణ హ॒విషా᳚ । దే॒వా య॒జ్ఞమత॑న్వత ।
వ॒స॒న్తో అ॑స్యాసీ॒దాజ్యమ్᳚ । గ్రీ॒ష్మ ఇ॒ధ్మశ్శ॒రధ్ధ॒విః ॥
స॒ప్తాస్యా॑సన్పరి॒ధయః॑ । త్రి-స్స॒ప్త స॒మిధః॑ కృ॒తాః ।
దే॒వా యద్య॒జ్ఞ-న్త॑న్వా॒నాః । అబ॑ధ్న॒న్-పురు॑ష-మ్ప॒శుమ్ ॥
తం-యఁ॒జ్ఞ-మ్బ॒ర్॒హిషి॒ ప్రౌక్షన్॑ । పురు॑ష-ఞ్జా॒తమ॑గ్ర॒తః ।
తేన॑ దే॒వా అయ॑జన్త । సా॒ధ్యా ఋష॑యశ్చ॒ యే ॥
తస్మా᳚ద్య॒జ్ఞాథ్స॑ర్వ॒హుతః॑ । సమ్భృ॑త-మ్పృషదా॒జ్యమ్ ।
ప॒శూగ్-స్తాగ్-శ్చ॑క్రే వాయ॒వ్యాన్॑ । ఆ॒ర॒ణ్యాన్-గ్రా॒మ్యాశ్చ॒ యే ॥
తస్మా᳚ద్య॒జ్ఞాథ్స॑ర్వ॒హుతః॑ । ఋచ॒-స్సామా॑ని జజ్ఞిరే ।
ఛన్దాగ్ం॑సి జజ్ఞిరే॒ తస్మా᳚త్ । యజు॒స్తస్మా॑దజాయత ॥
తస్మా॒దశ్వా॑ అజాయన్త । యే కే చో॑భ॒యాద॑తః ।
గావో॑ హ జజ్ఞిరే॒ తస్మా᳚త్ । తస్మా᳚జ్జా॒తా అ॑జా॒వయః॑ ॥
యత్పురు॑షం॒-వ్యఁ॑దధుః । క॒తి॒థా వ్య॑కల్పయన్న్ ।
ముఖ॒-ఙ్కిమ॑స్య॒ కౌ బా॒హూ । కావూ॒రూ పాదా॑వుచ్యేతే ॥
బ్రా॒హ్మ॒ణో᳚-ఽస్య॒ ముఖ॑మాసీత్ । బా॒హూ రా॑జ॒న్యః॑ కృ॒తః ।
ఊ॒రూ తద॑స్య॒ యద్వైశ్యః॑ । ప॒ద్భ్యాగ్ం శూ॒ద్రో అ॑జాయత ॥
చ॒న్ద్రమా॒ మన॑సో జా॒తః । చక్షో॒-స్సూర్యో॑ అజాయత ।
ముఖా॒దిన్ద్ర॑శ్చా॒గ్నిశ్చ॑ । ప్రా॒ణాద్వా॒యుర॑జాయత ॥
నాభ్యా॑ ఆసీద॒న్తరి॑క్షమ్ । శీ॒ర్ష్ణో ద్యౌ-స్సమ॑వర్తత ।
ప॒ద్భ్యా-మ్భూమి॒ర్దిశ॒-శ్శ్రోత్రా᳚త్ । తథా॑ లో॒కాగ్ం అ॑కల్పయన్న్ ॥
వేదా॒హమే॒త-మ్పురు॑ష-మ్మ॒హాన్తమ్᳚ । ఆ॒ది॒త్యవ॑ర్ణ॒-న్తమ॑స॒స్తు పా॒రే ।
సర్వా॑ణి రూ॒పాణి॑ వి॒చిత్య॒ ధీరః॑ । నామా॑ని కృ॒త్వా-ఽభి॒వద॒న్॒, యదా-ఽఽస్తే᳚ ॥
ధా॒తా పు॒రస్తా॒ద్యము॑దాజ॒హార॑ । శ॒క్రః ప్రవి॒ద్వా-న్ప్ర॒దిశ॒శ్చత॑స్రః ।
తమే॒వం-విఁ॒ద్వాన॒మృత॑ ఇ॒హ భ॑వతి । నాన్యః పన్థా॒ అయ॑నాయ విద్యతే ॥
య॒జ్ఞేన॑ య॒జ్ఞమ॑యజన్త దే॒వాః । తాని॒ ధర్మా॑ణి ప్రథ॒మాన్యా॑సన్న్ ।
తే హ॒ నాక॑-మ్మహి॒మానః॑ సచన్తే । యత్ర॒ పూర్వే॑ సా॒ధ్యా-స్సన్తి॑ దే॒వాః ॥
అ॒ద్భ్య-స్సమ్భూ॑తః పృథి॒వ్యై రసా᳚చ్చ । వి॒శ్వక॑ర్మణ॒-స్సమ॑వర్త॒తాధి॑ ।
తస్య॒ త్వష్టా॑ వి॒దధ॑ద్రూ॒పమే॑తి । తత్పురు॑షస్య॒ విశ్వ॒మాజా॑న॒మగ్రే᳚ ॥
వేదా॒హమే॒త-మ్పురు॑ష-మ్మ॒హాన్తమ్᳚ । ఆ॒ది॒త్యవ॑ర్ణ॒-న్తమ॑సః॒ పర॑స్తాత్ ।
తమే॒వం-విఁ॒ద్వాన॒మృత॑ ఇ॒హ భ॑వతి । నాన్యః పన్థా॑ విద్య॒తే-ఽయ॑నాయ ॥
ప్ర॒జాప॑తిశ్చరతి॒ గర్భే॑ అ॒న్తః । అ॒జాయ॑మానో బహు॒ధా విజా॑యతే ।
తస్య॒ ధీరాః॒ పరి॑జానన్తి॒ యోనిమ్᳚ । మరీ॑చీనా-మ్ప॒దమి॑చ్ఛన్తి వే॒ధసః॑ ॥
యో దే॒వేభ్య॒ ఆత॑పతి । యో దే॒వానా᳚-మ్పు॒రోహి॑తః ।
పూర్వో॒ యో దే॒వేభ్యో॑ జా॒తః । నమో॑ రు॒చాయ॒ బ్రాహ్మ॑యే ॥
రుచ॑-మ్బ్రా॒హ్మ-ఞ్జ॒నయ॑న్తః । దే॒వా అగ్రే॒ తద॑బ్రువన్న్ ।
యస్త్వై॒వ-మ్బ్రా᳚హ్మ॒ణో వి॒ద్యాత్ । తస్య॑ దే॒వా అస॒న్ వశే᳚ ॥
హ్రీశ్చ॑ తే ల॒క్ష్మీశ్చ॒ పత్న్యౌ᳚ । అ॒హో॒రా॒త్రే పా॒ర్శ్వే ।
నక్ష॑త్రాణి రూ॒పమ్ । అ॒శ్వినౌ॒ వ్యాత్తమ్᳚ ।
ఇ॒ష్ట-మ్మ॑నిషాణ । అ॒ము-మ్మ॑నిషాణ । సర్వ॑-మ్మనిషాణ ॥
తచ్ఛం॒-యోఁరావృ॑ణీమహే । గా॒తుం-యఁ॒జ్ఞాయ॑ । గా॒తుం-యఁ॒జ్ఞప॑తయే । దైవీ᳚ స్వ॒స్తిర॑స్తు నః । స్వ॒స్తిర్మాను॑షేభ్యః । ఊ॒ర్ధ్వ-ఞ్జి॑గాతు భేష॒జమ్ । శ-న్నో॑ అస్తు ద్వి॒పదే᳚ । శ-ఞ్చతు॑ష్పదే ।
ఓం శాన్తి॒-శ్శాన్తి॒-శ్శాన్తిః॑ ॥