Purusha Suktam
പുരുഷ സൂക്തമ്
Purusha Suktam
പുരുഷ സൂക്തമ്
ശ്ലോക 1
ഓ-ന്തച്ഛം॒-യോഁരാവൃ॑ണീമഹേ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞായ॑ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞപ॑തയേ । ദൈവീ᳚ സ്വ॒സ്തിര॑സ്തു നഃ । സ്വ॒സ്തിര്മാനു॑ഷേഭ്യഃ । ഊ॒ര്ധ്വ-ഞ്ജി॑ഗാതു ഭേഷ॒ജമ് । ശ-ന്നോ॑ അസ്തു ദ്വി॒പദേ᳚ । ശ-ഞ്ചതു॑ഷ്പദേ ।
ഓം ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തിഃ॑ ॥
സ॒ഹസ്ര॑ശീര്ഷാ॒ പുരു॑ഷഃ । സ॒ഹ॒സ്രാ॒ക്ഷ-സ്സ॒ഹസ്ര॑പാത് ।
സ ഭൂമിം॑-വിഁ॒ശ്വതോ॑ വൃ॒ത്വാ । അത്യ॑തിഷ്ഠദ്ദശാങ്ഗു॒ലമ് ॥
പുരു॑ഷ ഏ॒വേദഗ്ം സര്വമ്᳚ । യദ്ഭൂ॒തം-യഁച്ച॒ ഭവ്യമ്᳚ ।
ഉ॒താമൃ॑ത॒ത്വ സ്യേശാ॑നഃ । യദന്നേ॑നാതി॒രോഹ॑തി ॥
ഏ॒താവാ॑നസ്യ മഹി॒മാ । അതോ॒ ജ്യായാഗ്॑ശ്ച॒ പൂരു॑ഷഃ ।
പാദോ᳚-ഽസ്യ॒ വിശ്വാ॑ ഭൂ॒താനി॑ । ത്രി॒പാദ॑സ്യാ॒മൃത॑-ന്ദി॒വി ॥
ത്രി॒പാദൂ॒ര്ധ്വ ഉദൈ॒ത്പുരു॑ഷഃ । പാദോ᳚-ഽസ്യേ॒ഹാ-ഽഽഭ॑വാ॒ത്പുനഃ॑ ।
തതോ॒ വിഷ്വ॒ങ്വ്യ॑ക്രാമത് । സാ॒ശ॒നാ॒ന॒ശ॒നേ അ॒ഭി ॥
തസ്മാ᳚ദ്വി॒രാഡ॑ജായത । വി॒രാജോ॒ അധി॒ പൂരു॑ഷഃ ।
സ ജാ॒തോ അത്യ॑രിച്യത । പ॒ശ്ചാദ്ഭൂമി॒മഥോ॑ പു॒രഃ ॥
യത്പുരു॑ഷേണ ഹ॒വിഷാ᳚ । ദേ॒വാ യ॒ജ്ഞമത॑ന്വത ।
വ॒സ॒ന്തോ അ॑സ്യാസീ॒ദാജ്യമ്᳚ । ഗ്രീ॒ഷ്മ ഇ॒ധ്മശ്ശ॒രധ്ധ॒വിഃ ॥
സ॒പ്താസ്യാ॑സന്പരി॒ധയഃ॑ । ത്രി-സ്സ॒പ്ത സ॒മിധഃ॑ കൃ॒താഃ ।
ദേ॒വാ യദ്യ॒ജ്ഞ-ന്ത॑ന്വാ॒നാഃ । അബ॑ധ്ന॒ന്-പുരു॑ഷ-മ്പ॒ശുമ് ॥
തം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്ബ॒ര്॒ഹിഷി॒ പ്രൌക്ഷന്॑ । പുരു॑ഷ-ഞ്ജാ॒തമ॑ഗ്ര॒തഃ ।
തേന॑ ദേ॒വാ അയ॑ജന്ത । സാ॒ധ്യാ ഋഷ॑യശ്ച॒ യേ ॥
തസ്മാ᳚ദ്യ॒ജ്ഞാഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । സമ്ഭൃ॑ത-മ്പൃഷദാ॒ജ്യമ് ।
പ॒ശൂഗ്-സ്താഗ്-ശ്ച॑ക്രേ വായ॒വ്യാന്॑ । ആ॒ര॒ണ്യാന്-ഗ്രാ॒മ്യാശ്ച॒ യേ ॥
തസ്മാ᳚ദ്യ॒ജ്ഞാഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । ഋച॒-സ്സാമാ॑നി ജജ്ഞിരേ ।
ഛന്ദാഗ്ം॑സി ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । യജു॒സ്തസ്മാ॑ദജായത ॥
തസ്മാ॒ദശ്വാ॑ അജായന്ത । യേ കേ ചോ॑ഭ॒യാദ॑തഃ ।
ഗാവോ॑ ഹ ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । തസ്മാ᳚ജ്ജാ॒താ അ॑ജാ॒വയഃ॑ ॥
യത്പുരു॑ഷം॒-വ്യഁ॑ദധുഃ । ക॒തി॒ഥാ വ്യ॑കല്പയന്ന് ।
മുഖ॒-ങ്കിമ॑സ്യ॒ കൌ ബാ॒ഹൂ । കാവൂ॒രൂ പാദാ॑വുച്യേതേ ॥
ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ᳚-ഽസ്യ॒ മുഖ॑മാസീത് । ബാ॒ഹൂ രാ॑ജ॒ന്യഃ॑ കൃ॒തഃ ।
ഊ॒രൂ തദ॑സ്യ॒ യദ്വൈശ്യഃ॑ । പ॒ദ്ഭ്യാഗ്ം ശൂ॒ദ്രോ അ॑ജായത ॥
ച॒ന്ദ്രമാ॒ മന॑സോ ജാ॒തഃ । ചക്ഷോ॒-സ്സൂര്യോ॑ അജായത ।
മുഖാ॒ദിന്ദ്ര॑ശ്ചാ॒ഗ്നിശ്ച॑ । പ്രാ॒ണാദ്വാ॒യുര॑ജായത ॥
നാഭ്യാ॑ ആസീദ॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । ശീ॒ര്ഷ്ണോ ദ്യൌ-സ്സമ॑വര്തത ।
പ॒ദ്ഭ്യാ-മ്ഭൂമി॒ര്ദിശ॒-ശ്ശ്രോത്രാ᳚ത് । തഥാ॑ ലോ॒കാഗ്ം അ॑കല്പയന്ന് ॥
വേദാ॒ഹമേ॒ത-മ്പുരു॑ഷ-മ്മ॒ഹാന്തമ്᳚ । ആ॒ദി॒ത്യവ॑ര്ണ॒-ന്തമ॑സ॒സ്തു പാ॒രേ ।
സര്വാ॑ണി രൂ॒പാണി॑ വി॒ചിത്യ॒ ധീരഃ॑ । നാമാ॑നി കൃ॒ത്വാ-ഽഭി॒വദ॒ന്॒, യദാ-ഽഽസ്തേ᳚ ॥
ധാ॒താ പു॒രസ്താ॒ദ്യമു॑ദാജ॒ഹാര॑ । ശ॒ക്രഃ പ്രവി॒ദ്വാ-ന്പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രഃ ।
തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി । നാന്യഃ പന്ഥാ॒ അയ॑നായ വിദ്യതേ ॥
യ॒ജ്ഞേന॑ യ॒ജ്ഞമ॑യജന്ത ദേ॒വാഃ । താനി॒ ധര്മാ॑ണി പ്രഥ॒മാന്യാ॑സന്ന് ।
തേ ഹ॒ നാക॑-മ്മഹി॒മാനഃ॑ സചന്തേ । യത്ര॒ പൂര്വേ॑ സാ॒ധ്യാ-സ്സന്തി॑ ദേ॒വാഃ ॥
അ॒ദ്ഭ്യ-സ്സമ്ഭൂ॑തഃ പൃഥി॒വ്യൈ രസാ᳚ച്ച । വി॒ശ്വക॑ര്മണ॒-സ്സമ॑വര്ത॒താധി॑ ।
തസ്യ॒ ത്വഷ്ടാ॑ വി॒ദധ॑ദ്രൂ॒പമേ॑തി । തത്പുരു॑ഷസ്യ॒ വിശ്വ॒മാജാ॑ന॒മഗ്രേ᳚ ॥
വേദാ॒ഹമേ॒ത-മ്പുരു॑ഷ-മ്മ॒ഹാന്തമ്᳚ । ആ॒ദി॒ത്യവ॑ര്ണ॒-ന്തമ॑സഃ॒ പര॑സ്താത് ।
തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി । നാന്യഃ പന്ഥാ॑ വിദ്യ॒തേ-ഽയ॑നായ ॥
പ്ര॒ജാപ॑തിശ്ചരതി॒ ഗര്ഭേ॑ അ॒ന്തഃ । അ॒ജായ॑മാനോ ബഹു॒ധാ വിജാ॑യതേ ।
തസ്യ॒ ധീരാഃ॒ പരി॑ജാനന്തി॒ യോനിമ്᳚ । മരീ॑ചീനാ-മ്പ॒ദമി॑ച്ഛന്തി വേ॒ധസഃ॑ ॥
യോ ദേ॒വേഭ്യ॒ ആത॑പതി । യോ ദേ॒വാനാ᳚-മ്പു॒രോഹി॑തഃ ।
പൂര്വോ॒ യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ജാ॒തഃ । നമോ॑ രു॒ചായ॒ ബ്രാഹ്മ॑യേ ॥
രുച॑-മ്ബ്രാ॒ഹ്മ-ഞ്ജ॒നയ॑ന്തഃ । ദേ॒വാ അഗ്രേ॒ തദ॑ബ്രുവന്ന് ।
യസ്ത്വൈ॒വ-മ്ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണോ വി॒ദ്യാത് । തസ്യ॑ ദേ॒വാ അസ॒ന് വശേ᳚ ॥
ഹ്രീശ്ച॑ തേ ല॒ക്ഷ്മീശ്ച॒ പത്ന്യൌ᳚ । അ॒ഹോ॒രാ॒ത്രേ പാ॒ര്ശ്വേ ।
നക്ഷ॑ത്രാണി രൂ॒പമ് । അ॒ശ്വിനൌ॒ വ്യാത്തമ്᳚ ।
ഇ॒ഷ്ട-മ്മ॑നിഷാണ । അ॒മു-മ്മ॑നിഷാണ । സര്വ॑-മ്മനിഷാണ ॥
തച്ഛം॒-യോഁരാവൃ॑ണീമഹേ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞായ॑ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞപ॑തയേ । ദൈവീ᳚ സ്വ॒സ്തിര॑സ്തു നഃ । സ്വ॒സ്തിര്മാനു॑ഷേഭ്യഃ । ഊ॒ര്ധ്വ-ഞ്ജി॑ഗാതു ഭേഷ॒ജമ് । ശ-ന്നോ॑ അസ്തു ദ്വി॒പദേ᳚ । ശ-ഞ്ചതു॑ഷ്പദേ ।
ഓം ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തിഃ॑ ॥