Purusha Suktam
ਪੁਰੁष ਸੂਕ੍ਤਮ੍
Purusha Suktam
ਪੁਰੁष ਸੂਕ੍ਤਮ੍
ਸ਼੍ਲੋਕ 1
ਓ-ਨ੍ਤਚ੍ਛਂ॒-ਯੋਁਰਾਵृੑਣੀਮਹੇ । ਗਾ॒ਤੁਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਾਯੑ । ਗਾ॒ਤੁਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਪੑਤਯੇ । ਦੈਵੀ᳚ ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿਰੑਸ੍ਤੁ ਨਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿਰ੍ਮਾਨੁੑषੇਭ੍ਯਃ । ਊ॒ਰ੍ਧ੍ਵ-ਞ੍ਜਿੑਗਾਤੁ ਭੇष॒ਜਮ੍ । ਸ਼-ਨ੍ਨੋੑ ਅਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿ॒ਪਦੇ᳚ । ਸ਼-ਞ੍ਚਤੁੑष੍ਪਦੇ ।
ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃੑ ॥
ਸ॒ਹਸ੍ਰੑਸ਼ੀਰ੍षਾ॒ ਪੁਰੁੑषਃ । ਸ॒ਹ॒ਸ੍ਰਾ॒ਕ੍ष-ਸ੍ਸ॒ਹਸ੍ਰੑਪਾਤ੍ ।
ਸ ਭੂਮਿਂੑ-ਵਿਁ॒ਸ਼੍ਵਤੋੑ ਵृ॒ਤ੍ਵਾ । ਅਤ੍ਯੑਤਿष੍ਠਦ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁ॒ਲਮ੍ ॥
ਪੁਰੁੑष ਏ॒ਵੇਦਗ੍ਂ ਸਰ੍ਵਮ੍᳚ । ਯਦ੍ਭੂ॒ਤਂ-ਯਁਚ੍ਚ॒ ਭਵ੍ਯਮ੍᳚ ।
ਉ॒ਤਾਮृੑਤ॒ਤ੍ਵ ਸ੍ਯੇਸ਼ਾੑਨਃ । ਯਦਨ੍ਨੇੑਨਾਤਿ॒ਰੋਹੑਤਿ ॥
ਏ॒ਤਾਵਾੑਨਸ੍ਯ ਮਹਿ॒ਮਾ । ਅਤੋ॒ ਜ੍ਯਾਯਾਗ੍ੑਸ਼੍ਚ॒ ਪੂਰੁੑषਃ ।
ਪਾਦੋ᳚-ऽਸ੍ਯ॒ ਵਿਸ਼੍ਵਾੑ ਭੂ॒ਤਾਨਿੑ । ਤ੍ਰਿ॒ਪਾਦੑਸ੍ਯਾ॒ਮृਤੑ-ਨ੍ਦਿ॒ਵਿ ॥
ਤ੍ਰਿ॒ਪਾਦੂ॒ਰ੍ਧ੍ਵ ਉਦੈ॒ਤ੍ਪੁਰੁੑषਃ । ਪਾਦੋ᳚-ऽਸ੍ਯੇ॒ਹਾ-ऽऽਭੑਵਾ॒ਤ੍ਪੁਨਃੑ ।
ਤਤੋ॒ ਵਿष੍ਵ॒ਙ੍ਵ੍ਯੑਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਸਾ॒ਸ਼॒ਨਾ॒ਨ॒ਸ਼॒ਨੇ ਅ॒ਭਿ ॥
ਤਸ੍ਮਾ᳚ਦ੍ਵਿ॒ਰਾਡੑਜਾਯਤ । ਵਿ॒ਰਾਜੋ॒ ਅਧਿ॒ ਪੂਰੁੑषਃ ।
ਸ ਜਾ॒ਤੋ ਅਤ੍ਯੑਰਿਚ੍ਯਤ । ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭੂਮਿ॒ਮਥੋੑ ਪੁ॒ਰਃ ॥
ਯਤ੍ਪੁਰੁੑषੇਣ ਹ॒ਵਿषਾ᳚ । ਦੇ॒ਵਾ ਯ॒ਜ੍ਞਮਤੑਨ੍ਵਤ ।
ਵ॒ਸ॒ਨ੍ਤੋ ਅੑਸ੍ਯਾਸੀ॒ਦਾਜ੍ਯਮ੍᳚ । ਗ੍ਰੀ॒ष੍ਮ ਇ॒ਧ੍ਮਸ਼੍ਸ਼॒ਰਧ੍ਧ॒ਵਿਃ ॥
ਸ॒ਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾੑਸਨ੍ਪਰਿ॒ਧਯਃੑ । ਤ੍ਰਿ-ਸ੍ਸ॒ਪ੍ਤ ਸ॒ਮਿਧਃੑ ਕृ॒ਤਾਃ ।
ਦੇ॒ਵਾ ਯਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞ-ਨ੍ਤੑਨ੍ਵਾ॒ਨਾਃ । ਅਬੑਧ੍ਨ॒ਨ੍-ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਪ॒ਸ਼ੁਮ੍ ॥
ਤਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞ-ਮ੍ਬ॒ਰ੍॒ਹਿषਿ॒ ਪ੍ਰੌਕ੍षਨ੍ੑ । ਪੁਰੁੑष-ਞ੍ਜਾ॒ਤਮੑਗ੍ਰ॒ਤਃ ।
ਤੇਨੑ ਦੇ॒ਵਾ ਅਯੑਜਨ੍ਤ । ਸਾ॒ਧ੍ਯਾ ऋषੑਯਸ਼੍ਚ॒ ਯੇ ॥
ਤਸ੍ਮਾ᳚ਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞਾਥ੍ਸੑਰ੍ਵ॒ਹੁਤਃੑ । ਸਮ੍ਭृੑਤ-ਮ੍ਪृषਦਾ॒ਜ੍ਯਮ੍ ।
ਪ॒ਸ਼ੂਗ੍-ਸ੍ਤਾਗ੍-ਸ਼੍ਚੑਕ੍ਰੇ ਵਾਯ॒ਵ੍ਯਾਨ੍ੑ । ਆ॒ਰ॒ਣ੍ਯਾਨ੍-ਗ੍ਰਾ॒ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ॒ ਯੇ ॥
ਤਸ੍ਮਾ᳚ਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞਾਥ੍ਸੑਰ੍ਵ॒ਹੁਤਃੑ । ऋਚ॒-ਸ੍ਸਾਮਾੑਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।
ਛਨ੍ਦਾਗ੍ਂੑਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ॒ ਤਸ੍ਮਾ᳚ਤ੍ । ਯਜੁ॒ਸ੍ਤਸ੍ਮਾੑਦਜਾਯਤ ॥
ਤਸ੍ਮਾ॒ਦਸ਼੍ਵਾੑ ਅਜਾਯਨ੍ਤ । ਯੇ ਕੇ ਚੋੑਭ॒ਯਾਦੑਤਃ ।
ਗਾਵੋੑ ਹ ਜਜ੍ਞਿਰੇ॒ ਤਸ੍ਮਾ᳚ਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾ᳚ਜ੍ਜਾ॒ਤਾ ਅੑਜਾ॒ਵਯਃੑ ॥
ਯਤ੍ਪੁਰੁੑषਂ॒-ਵ੍ਯਁੑਦਧੁਃ । ਕ॒ਤਿ॒ਥਾ ਵ੍ਯੑਕਲ੍ਪਯਨ੍ਨ੍ ।
ਮੁਖ॒-ਙ੍ਕਿਮੑਸ੍ਯ॒ ਕੌ ਬਾ॒ਹੂ । ਕਾਵੂ॒ਰੂ ਪਾਦਾੑਵੁਚ੍ਯੇਤੇ ॥
ਬ੍ਰਾ॒ਹ੍ਮ॒ਣੋ᳚-ऽਸ੍ਯ॒ ਮੁਖੑਮਾਸੀਤ੍ । ਬਾ॒ਹੂ ਰਾੑਜ॒ਨ੍ਯਃੑ ਕृ॒ਤਃ ।
ਊ॒ਰੂ ਤਦੑਸ੍ਯ॒ ਯਦ੍ਵੈਸ਼੍ਯਃੑ । ਪ॒ਦ੍ਭ੍ਯਾਗ੍ਂ ਸ਼ੂ॒ਦ੍ਰੋ ਅੑਜਾਯਤ ॥
ਚ॒ਨ੍ਦ੍ਰਮਾ॒ ਮਨੑਸੋ ਜਾ॒ਤਃ । ਚਕ੍षੋ॒-ਸ੍ਸੂਰ੍ਯੋੑ ਅਜਾਯਤ ।
ਮੁਖਾ॒ਦਿਨ੍ਦ੍ਰੑਸ਼੍ਚਾ॒ਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੑ । ਪ੍ਰਾ॒ਣਾਦ੍ਵਾ॒ਯੁਰੑਜਾਯਤ ॥
ਨਾਭ੍ਯਾੑ ਆਸੀਦ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਮ੍ । ਸ਼ੀ॒ਰ੍ष੍ਣੋ ਦ੍ਯੌ-ਸ੍ਸਮੑਵਰ੍ਤਤ ।
ਪ॒ਦ੍ਭ੍ਯਾ-ਮ੍ਭੂਮਿ॒ਰ੍ਦਿਸ਼॒-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾ᳚ਤ੍ । ਤਥਾੑ ਲੋ॒ਕਾਗ੍ਂ ਅੑਕਲ੍ਪਯਨ੍ਨ੍ ॥
ਵੇਦਾ॒ਹਮੇ॒ਤ-ਮ੍ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਮ॒ਹਾਨ੍ਤਮ੍᳚ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਵੑਰ੍ਣ॒-ਨ੍ਤਮੑਸ॒ਸ੍ਤੁ ਪਾ॒ਰੇ ।
ਸਰ੍ਵਾੑਣਿ ਰੂ॒ਪਾਣਿੑ ਵਿ॒ਚਿਤ੍ਯ॒ ਧੀਰਃੑ । ਨਾਮਾੑਨਿ ਕृ॒ਤ੍ਵਾ-ऽਭਿ॒ਵਦ॒ਨ੍॒, ਯਦਾ-ऽऽਸ੍ਤੇ᳚ ॥
ਧਾ॒ਤਾ ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ॒ਦ੍ਯਮੁੑਦਾਜ॒ਹਾਰੑ । ਸ਼॒ਕ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਿ॒ਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰ॒ਦਿਸ਼॒ਸ਼੍ਚਤੑਸ੍ਰਃ ।
ਤਮੇ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ॒ਮृਤੑ ਇ॒ਹ ਭੑਵਤਿ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ॒ ਅਯੑਨਾਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥
ਯ॒ਜ੍ਞੇਨੑ ਯ॒ਜ੍ਞਮੑਯਜਨ੍ਤ ਦੇ॒ਵਾਃ । ਤਾਨਿ॒ ਧਰ੍ਮਾੑਣਿ ਪ੍ਰਥ॒ਮਾਨ੍ਯਾੑਸਨ੍ਨ੍ ।
ਤੇ ਹ॒ ਨਾਕੑ-ਮ੍ਮਹਿ॒ਮਾਨਃੑ ਸਚਨ੍ਤੇ । ਯਤ੍ਰ॒ ਪੂਰ੍ਵੇੑ ਸਾ॒ਧ੍ਯਾ-ਸ੍ਸਨ੍ਤਿੑ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥
ਅ॒ਦ੍ਭ੍ਯ-ਸ੍ਸਮ੍ਭੂੑਤਃ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯੈ ਰਸਾ᳚ਚ੍ਚ । ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਕੑਰ੍ਮਣ॒-ਸ੍ਸਮੑਵਰ੍ਤ॒ਤਾਧਿੑ ।
ਤਸ੍ਯ॒ ਤ੍ਵष੍ਟਾੑ ਵਿ॒ਦਧੑਦ੍ਰੂ॒ਪਮੇੑਤਿ । ਤਤ੍ਪੁਰੁੑषਸ੍ਯ॒ ਵਿਸ਼੍ਵ॒ਮਾਜਾੑਨ॒ਮਗ੍ਰੇ᳚ ॥
ਵੇਦਾ॒ਹਮੇ॒ਤ-ਮ੍ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਮ॒ਹਾਨ੍ਤਮ੍᳚ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਵੑਰ੍ਣ॒-ਨ੍ਤਮੑਸਃ॒ ਪਰੑਸ੍ਤਾਤ੍ ।
ਤਮੇ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ॒ਮृਤੑ ਇ॒ਹ ਭੑਵਤਿ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾੑ ਵਿਦ੍ਯ॒ਤੇ-ऽਯੑਨਾਯ ॥
ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਸ਼੍ਚਰਤਿ॒ ਗਰ੍ਭੇੑ ਅ॒ਨ੍ਤਃ । ਅ॒ਜਾਯੑਮਾਨੋ ਬਹੁ॒ਧਾ ਵਿਜਾੑਯਤੇ ।
ਤਸ੍ਯ॒ ਧੀਰਾਃ॒ ਪਰਿੑਜਾਨਨ੍ਤਿ॒ ਯੋਨਿਮ੍᳚ । ਮਰੀੑਚੀਨਾ-ਮ੍ਪ॒ਦਮਿੑਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੇ॒ਧਸਃੑ ॥
ਯੋ ਦੇ॒ਵੇਭ੍ਯ॒ ਆਤੑਪਤਿ । ਯੋ ਦੇ॒ਵਾਨਾ᳚-ਮ੍ਪੁ॒ਰੋਹਿੑਤਃ ।
ਪੂਰ੍ਵੋ॒ ਯੋ ਦੇ॒ਵੇਭ੍ਯੋੑ ਜਾ॒ਤਃ । ਨਮੋੑ ਰੁ॒ਚਾਯ॒ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੑਯੇ ॥
ਰੁਚੑ-ਮ੍ਬ੍ਰਾ॒ਹ੍ਮ-ਞ੍ਜ॒ਨਯੑਨ੍ਤਃ । ਦੇ॒ਵਾ ਅਗ੍ਰੇ॒ ਤਦੑਬ੍ਰੁਵਨ੍ਨ੍ ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵੈ॒ਵ-ਮ੍ਬ੍ਰਾ᳚ਹ੍ਮ॒ਣੋ ਵਿ॒ਦ੍ਯਾਤ੍ । ਤਸ੍ਯੑ ਦੇ॒ਵਾ ਅਸ॒ਨ੍ ਵਸ਼ੇ᳚ ॥
ਹ੍ਰੀਸ਼੍ਚੑ ਤੇ ਲ॒ਕ੍ष੍ਮੀਸ਼੍ਚ॒ ਪਤ੍ਨ੍ਯੌ᳚ । ਅ॒ਹੋ॒ਰਾ॒ਤ੍ਰੇ ਪਾ॒ਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ।
ਨਕ੍षੑਤ੍ਰਾਣਿ ਰੂ॒ਪਮ੍ । ਅ॒ਸ਼੍ਵਿਨੌ॒ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮ੍᳚ ।
ਇ॒ष੍ਟ-ਮ੍ਮੑਨਿषਾਣ । ਅ॒ਮੁ-ਮ੍ਮੑਨਿषਾਣ । ਸਰ੍ਵੑ-ਮ੍ਮਨਿषਾਣ ॥
ਤਚ੍ਛਂ॒-ਯੋਁਰਾਵृੑਣੀਮਹੇ । ਗਾ॒ਤੁਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਾਯੑ । ਗਾ॒ਤੁਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਪੑਤਯੇ । ਦੈਵੀ᳚ ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿਰੑਸ੍ਤੁ ਨਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿਰ੍ਮਾਨੁੑषੇਭ੍ਯਃ । ਊ॒ਰ੍ਧ੍ਵ-ਞ੍ਜਿੑਗਾਤੁ ਭੇष॒ਜਮ੍ । ਸ਼-ਨ੍ਨੋੑ ਅਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿ॒ਪਦੇ᳚ । ਸ਼-ਞ੍ਚਤੁੑष੍ਪਦੇ ।
ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃੑ ॥