Purusha Suktam
ਪੁਰੁष ਸੂਕ੍ਤਮ੍
Purusha Suktam
ਪੁਰੁष ਸੂਕ੍ਤਮ੍
ਓ-ਨ੍ਤਚ੍ਛਂ॒-ਯੋਁਰਾਵृੑਣੀਮਹੇ । ਗਾ॒ਤੁਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਾਯੑ । ਗਾ॒ਤੁਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਪੑਤਯੇ । ਦੈਵੀ᳚ ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿਰੑਸ੍ਤੁ ਨਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿਰ੍ਮਾਨੁੑषੇਭ੍ਯਃ । ਊ॒ਰ੍ਧ੍ਵ-ਞ੍ਜਿੑਗਾਤੁ ਭੇष॒ਜਮ੍ । ਸ਼-ਨ੍ਨੋੑ ਅਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿ॒ਪਦੇ᳚ । ਸ਼-ਞ੍ਚਤੁੑष੍ਪਦੇ ।
ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃੑ ॥
ਸ॒ਹਸ੍ਰੑਸ਼ੀਰ੍षਾ॒ ਪੁਰੁੑषਃ । ਸ॒ਹ॒ਸ੍ਰਾ॒ਕ੍ष-ਸ੍ਸ॒ਹਸ੍ਰੑਪਾਤ੍ ।
ਸ ਭੂਮਿਂੑ-ਵਿਁ॒ਸ਼੍ਵਤੋੑ ਵृ॒ਤ੍ਵਾ । ਅਤ੍ਯੑਤਿष੍ਠਦ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁ॒ਲਮ੍ ॥
ਪੁਰੁੑष ਏ॒ਵੇਦਗ੍ਂ ਸਰ੍ਵਮ੍᳚ । ਯਦ੍ਭੂ॒ਤਂ-ਯਁਚ੍ਚ॒ ਭਵ੍ਯਮ੍᳚ ।
ਉ॒ਤਾਮृੑਤ॒ਤ੍ਵ ਸ੍ਯੇਸ਼ਾੑਨਃ । ਯਦਨ੍ਨੇੑਨਾਤਿ॒ਰੋਹੑਤਿ ॥
ਏ॒ਤਾਵਾੑਨਸ੍ਯ ਮਹਿ॒ਮਾ । ਅਤੋ॒ ਜ੍ਯਾਯਾਗ੍ੑਸ਼੍ਚ॒ ਪੂਰੁੑषਃ ।
ਪਾਦੋ᳚-ऽਸ੍ਯ॒ ਵਿਸ਼੍ਵਾੑ ਭੂ॒ਤਾਨਿੑ । ਤ੍ਰਿ॒ਪਾਦੑਸ੍ਯਾ॒ਮृਤੑ-ਨ੍ਦਿ॒ਵਿ ॥
ਤ੍ਰਿ॒ਪਾਦੂ॒ਰ੍ਧ੍ਵ ਉਦੈ॒ਤ੍ਪੁਰੁੑषਃ । ਪਾਦੋ᳚-ऽਸ੍ਯੇ॒ਹਾ-ऽऽਭੑਵਾ॒ਤ੍ਪੁਨਃੑ ।
ਤਤੋ॒ ਵਿष੍ਵ॒ਙ੍ਵ੍ਯੑਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਸਾ॒ਸ਼॒ਨਾ॒ਨ॒ਸ਼॒ਨੇ ਅ॒ਭਿ ॥
ਤਸ੍ਮਾ᳚ਦ੍ਵਿ॒ਰਾਡੑਜਾਯਤ । ਵਿ॒ਰਾਜੋ॒ ਅਧਿ॒ ਪੂਰੁੑषਃ ।
ਸ ਜਾ॒ਤੋ ਅਤ੍ਯੑਰਿਚ੍ਯਤ । ਪ॒ਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭੂਮਿ॒ਮਥੋੑ ਪੁ॒ਰਃ ॥
ਯਤ੍ਪੁਰੁੑषੇਣ ਹ॒ਵਿषਾ᳚ । ਦੇ॒ਵਾ ਯ॒ਜ੍ਞਮਤੑਨ੍ਵਤ ।
ਵ॒ਸ॒ਨ੍ਤੋ ਅੑਸ੍ਯਾਸੀ॒ਦਾਜ੍ਯਮ੍᳚ । ਗ੍ਰੀ॒ष੍ਮ ਇ॒ਧ੍ਮਸ਼੍ਸ਼॒ਰਧ੍ਧ॒ਵਿਃ ॥
ਸ॒ਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾੑਸਨ੍ਪਰਿ॒ਧਯਃੑ । ਤ੍ਰਿ-ਸ੍ਸ॒ਪ੍ਤ ਸ॒ਮਿਧਃੑ ਕृ॒ਤਾਃ ।
ਦੇ॒ਵਾ ਯਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞ-ਨ੍ਤੑਨ੍ਵਾ॒ਨਾਃ । ਅਬੑਧ੍ਨ॒ਨ੍-ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਪ॒ਸ਼ੁਮ੍ ॥
ਤਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞ-ਮ੍ਬ॒ਰ੍॒ਹਿषਿ॒ ਪ੍ਰੌਕ੍षਨ੍ੑ । ਪੁਰੁੑष-ਞ੍ਜਾ॒ਤਮੑਗ੍ਰ॒ਤਃ ।
ਤੇਨੑ ਦੇ॒ਵਾ ਅਯੑਜਨ੍ਤ । ਸਾ॒ਧ੍ਯਾ ऋषੑਯਸ਼੍ਚ॒ ਯੇ ॥
ਤਸ੍ਮਾ᳚ਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞਾਥ੍ਸੑਰ੍ਵ॒ਹੁਤਃੑ । ਸਮ੍ਭृੑਤ-ਮ੍ਪृषਦਾ॒ਜ੍ਯਮ੍ ।
ਪ॒ਸ਼ੂਗ੍-ਸ੍ਤਾਗ੍-ਸ਼੍ਚੑਕ੍ਰੇ ਵਾਯ॒ਵ੍ਯਾਨ੍ੑ । ਆ॒ਰ॒ਣ੍ਯਾਨ੍-ਗ੍ਰਾ॒ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ॒ ਯੇ ॥
ਤਸ੍ਮਾ᳚ਦ੍ਯ॒ਜ੍ਞਾਥ੍ਸੑਰ੍ਵ॒ਹੁਤਃੑ । ऋਚ॒-ਸ੍ਸਾਮਾੑਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।
ਛਨ੍ਦਾਗ੍ਂੑਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ॒ ਤਸ੍ਮਾ᳚ਤ੍ । ਯਜੁ॒ਸ੍ਤਸ੍ਮਾੑਦਜਾਯਤ ॥
ਤਸ੍ਮਾ॒ਦਸ਼੍ਵਾੑ ਅਜਾਯਨ੍ਤ । ਯੇ ਕੇ ਚੋੑਭ॒ਯਾਦੑਤਃ ।
ਗਾਵੋੑ ਹ ਜਜ੍ਞਿਰੇ॒ ਤਸ੍ਮਾ᳚ਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾ᳚ਜ੍ਜਾ॒ਤਾ ਅੑਜਾ॒ਵਯਃੑ ॥
ਯਤ੍ਪੁਰੁੑषਂ॒-ਵ੍ਯਁੑਦਧੁਃ । ਕ॒ਤਿ॒ਥਾ ਵ੍ਯੑਕਲ੍ਪਯਨ੍ਨ੍ ।
ਮੁਖ॒-ਙ੍ਕਿਮੑਸ੍ਯ॒ ਕੌ ਬਾ॒ਹੂ । ਕਾਵੂ॒ਰੂ ਪਾਦਾੑਵੁਚ੍ਯੇਤੇ ॥
ਬ੍ਰਾ॒ਹ੍ਮ॒ਣੋ᳚-ऽਸ੍ਯ॒ ਮੁਖੑਮਾਸੀਤ੍ । ਬਾ॒ਹੂ ਰਾੑਜ॒ਨ੍ਯਃੑ ਕृ॒ਤਃ ।
ਊ॒ਰੂ ਤਦੑਸ੍ਯ॒ ਯਦ੍ਵੈਸ਼੍ਯਃੑ । ਪ॒ਦ੍ਭ੍ਯਾਗ੍ਂ ਸ਼ੂ॒ਦ੍ਰੋ ਅੑਜਾਯਤ ॥
ਚ॒ਨ੍ਦ੍ਰਮਾ॒ ਮਨੑਸੋ ਜਾ॒ਤਃ । ਚਕ੍षੋ॒-ਸ੍ਸੂਰ੍ਯੋੑ ਅਜਾਯਤ ।
ਮੁਖਾ॒ਦਿਨ੍ਦ੍ਰੑਸ਼੍ਚਾ॒ਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੑ । ਪ੍ਰਾ॒ਣਾਦ੍ਵਾ॒ਯੁਰੑਜਾਯਤ ॥
ਨਾਭ੍ਯਾੑ ਆਸੀਦ॒ਨ੍ਤਰਿੑਕ੍षਮ੍ । ਸ਼ੀ॒ਰ੍ष੍ਣੋ ਦ੍ਯੌ-ਸ੍ਸਮੑਵਰ੍ਤਤ ।
ਪ॒ਦ੍ਭ੍ਯਾ-ਮ੍ਭੂਮਿ॒ਰ੍ਦਿਸ਼॒-ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾ᳚ਤ੍ । ਤਥਾੑ ਲੋ॒ਕਾਗ੍ਂ ਅੑਕਲ੍ਪਯਨ੍ਨ੍ ॥
ਵੇਦਾ॒ਹਮੇ॒ਤ-ਮ੍ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਮ॒ਹਾਨ੍ਤਮ੍᳚ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਵੑਰ੍ਣ॒-ਨ੍ਤਮੑਸ॒ਸ੍ਤੁ ਪਾ॒ਰੇ ।
ਸਰ੍ਵਾੑਣਿ ਰੂ॒ਪਾਣਿੑ ਵਿ॒ਚਿਤ੍ਯ॒ ਧੀਰਃੑ । ਨਾਮਾੑਨਿ ਕृ॒ਤ੍ਵਾ-ऽਭਿ॒ਵਦ॒ਨ੍॒, ਯਦਾ-ऽऽਸ੍ਤੇ᳚ ॥
ਧਾ॒ਤਾ ਪੁ॒ਰਸ੍ਤਾ॒ਦ੍ਯਮੁੑਦਾਜ॒ਹਾਰੑ । ਸ਼॒ਕ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਿ॒ਦ੍ਵਾ-ਨ੍ਪ੍ਰ॒ਦਿਸ਼॒ਸ਼੍ਚਤੑਸ੍ਰਃ ।
ਤਮੇ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ॒ਮृਤੑ ਇ॒ਹ ਭੑਵਤਿ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ॒ ਅਯੑਨਾਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥
ਯ॒ਜ੍ਞੇਨੑ ਯ॒ਜ੍ਞਮੑਯਜਨ੍ਤ ਦੇ॒ਵਾਃ । ਤਾਨਿ॒ ਧਰ੍ਮਾੑਣਿ ਪ੍ਰਥ॒ਮਾਨ੍ਯਾੑਸਨ੍ਨ੍ ।
ਤੇ ਹ॒ ਨਾਕੑ-ਮ੍ਮਹਿ॒ਮਾਨਃੑ ਸਚਨ੍ਤੇ । ਯਤ੍ਰ॒ ਪੂਰ੍ਵੇੑ ਸਾ॒ਧ੍ਯਾ-ਸ੍ਸਨ੍ਤਿੑ ਦੇ॒ਵਾਃ ॥
ਅ॒ਦ੍ਭ੍ਯ-ਸ੍ਸਮ੍ਭੂੑਤਃ ਪृਥਿ॒ਵ੍ਯੈ ਰਸਾ᳚ਚ੍ਚ । ਵਿ॒ਸ਼੍ਵਕੑਰ੍ਮਣ॒-ਸ੍ਸਮੑਵਰ੍ਤ॒ਤਾਧਿੑ ।
ਤਸ੍ਯ॒ ਤ੍ਵष੍ਟਾੑ ਵਿ॒ਦਧੑਦ੍ਰੂ॒ਪਮੇੑਤਿ । ਤਤ੍ਪੁਰੁੑषਸ੍ਯ॒ ਵਿਸ਼੍ਵ॒ਮਾਜਾੑਨ॒ਮਗ੍ਰੇ᳚ ॥
ਵੇਦਾ॒ਹਮੇ॒ਤ-ਮ੍ਪੁਰੁੑष-ਮ੍ਮ॒ਹਾਨ੍ਤਮ੍᳚ । ਆ॒ਦਿ॒ਤ੍ਯਵੑਰ੍ਣ॒-ਨ੍ਤਮੑਸਃ॒ ਪਰੑਸ੍ਤਾਤ੍ ।
ਤਮੇ॒ਵਂ-ਵਿਁ॒ਦ੍ਵਾਨ॒ਮृਤੑ ਇ॒ਹ ਭੑਵਤਿ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾੑ ਵਿਦ੍ਯ॒ਤੇ-ऽਯੑਨਾਯ ॥
ਪ੍ਰ॒ਜਾਪੑਤਿਸ਼੍ਚਰਤਿ॒ ਗਰ੍ਭੇੑ ਅ॒ਨ੍ਤਃ । ਅ॒ਜਾਯੑਮਾਨੋ ਬਹੁ॒ਧਾ ਵਿਜਾੑਯਤੇ ।
ਤਸ੍ਯ॒ ਧੀਰਾਃ॒ ਪਰਿੑਜਾਨਨ੍ਤਿ॒ ਯੋਨਿਮ੍᳚ । ਮਰੀੑਚੀਨਾ-ਮ੍ਪ॒ਦਮਿੑਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੇ॒ਧਸਃੑ ॥
ਯੋ ਦੇ॒ਵੇਭ੍ਯ॒ ਆਤੑਪਤਿ । ਯੋ ਦੇ॒ਵਾਨਾ᳚-ਮ੍ਪੁ॒ਰੋਹਿੑਤਃ ।
ਪੂਰ੍ਵੋ॒ ਯੋ ਦੇ॒ਵੇਭ੍ਯੋੑ ਜਾ॒ਤਃ । ਨਮੋੑ ਰੁ॒ਚਾਯ॒ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੑਯੇ ॥
ਰੁਚੑ-ਮ੍ਬ੍ਰਾ॒ਹ੍ਮ-ਞ੍ਜ॒ਨਯੑਨ੍ਤਃ । ਦੇ॒ਵਾ ਅਗ੍ਰੇ॒ ਤਦੑਬ੍ਰੁਵਨ੍ਨ੍ ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵੈ॒ਵ-ਮ੍ਬ੍ਰਾ᳚ਹ੍ਮ॒ਣੋ ਵਿ॒ਦ੍ਯਾਤ੍ । ਤਸ੍ਯੑ ਦੇ॒ਵਾ ਅਸ॒ਨ੍ ਵਸ਼ੇ᳚ ॥
ਹ੍ਰੀਸ਼੍ਚੑ ਤੇ ਲ॒ਕ੍ष੍ਮੀਸ਼੍ਚ॒ ਪਤ੍ਨ੍ਯੌ᳚ । ਅ॒ਹੋ॒ਰਾ॒ਤ੍ਰੇ ਪਾ॒ਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ।
ਨਕ੍षੑਤ੍ਰਾਣਿ ਰੂ॒ਪਮ੍ । ਅ॒ਸ਼੍ਵਿਨੌ॒ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮ੍᳚ ।
ਇ॒ष੍ਟ-ਮ੍ਮੑਨਿषਾਣ । ਅ॒ਮੁ-ਮ੍ਮੑਨਿषਾਣ । ਸਰ੍ਵੑ-ਮ੍ਮਨਿषਾਣ ॥
ਤਚ੍ਛਂ॒-ਯੋਁਰਾਵृੑਣੀਮਹੇ । ਗਾ॒ਤੁਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਾਯੑ । ਗਾ॒ਤੁਂ-ਯਁ॒ਜ੍ਞਪੑਤਯੇ । ਦੈਵੀ᳚ ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿਰੑਸ੍ਤੁ ਨਃ । ਸ੍ਵ॒ਸ੍ਤਿਰ੍ਮਾਨੁੑषੇਭ੍ਯਃ । ਊ॒ਰ੍ਧ੍ਵ-ਞ੍ਜਿੑਗਾਤੁ ਭੇष॒ਜਮ੍ । ਸ਼-ਨ੍ਨੋੑ ਅਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿ॒ਪਦੇ᳚ । ਸ਼-ਞ੍ਚਤੁੑष੍ਪਦੇ ।
ੴ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ॒-ਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃੑ ॥
About This Stotram
Overview
Purusha Suktam is a foundational hymn from the tenth Mandala of the Rigveda (10.90), describing the cosmic sacrifice of the Primordial Person (Purusha) from whose body the universe — including the gods, humans, animals, and the varnas — came into being. Composed of 16 verses, it is among the most frequently recited Vedic texts and belongs to the Shruti category. It is central to Vaishnava ritual practice, where Purusha is identified with Narayana/Vishnu.
What are the benefits of chanting Purusha Suktam?
- Invokes an understanding of the unity of existence and the divine origin of the cosmos
- Purifies the environment and the practitioner during Vedic ritual contexts
- Fulfills prescribed liturgical requirements in pujas and homams dedicated to Vishnu
- Establishes connection with one of the oldest layers of the Vedic textual tradition
When is the best time to recite this?
Purusha Suktam is recited during Vedic yajnas, Vishnu pujas, and major festivals such as Vaikuntha Ekadashi. It is also included in morning and evening Vedic prayer recitations and in temple abhishekam ceremonies.
What is the historical and traditional background?
Rigveda 10.90 is recognized as one of the most cosmologically significant hymns in the Vedic corpus, dated to approximately 1500–1200 BCE and possibly later in its final form based on internal evidence debated by scholars. Its attribution is traditionally given to the Rishi Narayana. The hymn's description of the cosmic Purusha as the source of the Vedas, the gods, and the social order became foundational for later Hindu cosmology and theology, influencing the Upanishads, the Bhagavata Purana, and Vaishnava philosophical traditions. It is an integral part of the Vedic canon preserved across multiple shakhas.
Available scripts
This text is available in 14 scripts: devanagari, tamil, telugu, kannada, malayalam, gujarati, bengali, iast, gurmukhi, oriya, assamese, sinhala, itrans, hk. Use the script selector above to switch between them.
Related Texts
- Pavamana Suktam — another Rigvedic suktam used in ritual contexts alongside the Purusha Suktam, drawn from Mandala 9
- Patanjali Yoga Sutras — a Sanskrit philosophical text that shares the Purusha concept (as the individual self distinct from prakriti) that underpins the cosmology of the Purusha Suktam