શ્રી રામ ચરિત માનસ - સુન્દરકાણ્ડ

શ્રીજાનકીવલ્લભો વિજયતે

શ્રીરામચરિતમાનસ

પઞ્ચમ સોપાન (સુન્દરકાણ્ડ)

શાન્તં શાશ્વતમપ્રમેયમનઘં નિર્વાણશાન્તિપ્રદં

બ્રહ્માશમ્ભુફણીન્દ્રસેવ્યમનિશં વેદાન્તવેદ્યં વિભુમ્ ।

રામાખ્યં જગદીશ્વરં સુરગુરું માયામનુષ્યં હરિં

વન્દેઽહં કરુણાકરં રઘુવરં ભૂપાલચૂડ़આમણિમ્ ॥ 1 ॥

નાન્યા સ્પૃહા રઘુપતે હૃદયેઽસ્મદીયે

સત્યં વદામિ ચ ભવાનખિલાન્તરાત્મા।

ભક્તિં પ્રયચ્છ રઘુપુઙ્ગવ નિર્ભરાં મે

કામાદિદોષરહિતં કુરુ માનસં ચ ॥ 2 ॥

અતુલિતબલધામં હેમશૈલાભદેહં

દનુજવનકૃશાનું જ્ઞાનિનામગ્રગણ્યમ્।

સકલગુણનિધાનં વાનરાણામધીશં

રઘુપતિપ્રિયભક્તં વાતજાતં નમામિ ॥ 3 ॥

જામવન્ત કે બચન સુહાએ। સુનિ હનુમન્ત હૃદય અતિ ભાએ ॥

તબ લગિ મોહિ પરિખેહુ તુમ્હ ભાઈ। સહિ દુખ કન્દ મૂલ ફલ ખાઈ ॥

જબ લગિ આવૌં સીતહિ દેખી। હોઇહિ કાજુ મોહિ હરષ બિસેષી ॥

યહ કહિ નાઇ સબન્હિ કહુઁ માથા। ચલેઉ હરષિ હિયઁ ધરિ રઘુનાથા ॥

સિન્ધુ તીર એક ભૂધર સુન્દર। કૌતુક કૂદિ ચઢ़એઉ તા ઊપર ॥

બાર બાર રઘુબીર સઁભારી। તરકેઉ પવનતનય બલ ભારી ॥

જેહિં ગિરિ ચરન દેઇ હનુમન્તા। ચલેઉ સો ગા પાતાલ તુરન્તા ॥

જિમિ અમોઘ રઘુપતિ કર બાના। એહી ભાઁતિ ચલેઉ હનુમાના ॥

જલનિધિ રઘુપતિ દૂત બિચારી। તૈં મૈનાક હોહિ શ્રમહારી ॥

દો. હનૂમાન તેહિ પરસા કર પુનિ કીન્હ પ્રનામ।

રામ કાજુ કીન્હેં બિનુ મોહિ કહાઁ બિશ્રામ ॥ 1 ॥

જાત પવનસુત દેવન્હ દેખા। જાનૈં કહુઁ બલ બુદ્ધિ બિસેષા ॥

સુરસા નામ અહિન્હ કૈ માતા। પઠિન્હિ આઇ કહી તેહિં બાતા ॥

આજુ સુરન્હ મોહિ દીન્હ અહારા। સુનત બચન કહ પવનકુમારા ॥

રામ કાજુ કરિ ફિરિ મૈં આવૌં। સીતા કિ સુધિ પ્રભુહિ સુનાવૌમ્ ॥

તબ તવ બદન પૈઠિહુઁ આઈ। સત્ય કહુઁ મોહિ જાન દે માઈ ॥

કબનેહુઁ જતન દેઇ નહિં જાના। ગ્રસસિ ન મોહિ કહેઉ હનુમાના ॥

જોજન ભરિ તેહિં બદનુ પસારા। કપિ તનુ કીન્હ દુગુન બિસ્તારા ॥

સોરહ જોજન મુખ તેહિં ઠયૂ। તુરત પવનસુત બત્તિસ ભયૂ ॥

જસ જસ સુરસા બદનુ બઢ़આવા। તાસુ દૂન કપિ રૂપ દેખાવા ॥

સત જોજન તેહિં આનન કીન્હા। અતિ લઘુ રૂપ પવનસુત લીન્હા ॥

બદન પિઠિ પુનિ બાહેર આવા। માગા બિદા તાહિ સિરુ નાવા ॥

મોહિ સુરન્હ જેહિ લાગિ પઠાવા। બુધિ બલ મરમુ તોર મૈ પાવા ॥

દો. રામ કાજુ સબુ કરિહહુ તુમ્હ બલ બુદ્ધિ નિધાન।

આસિષ દેહ ગી સો હરષિ ચલેઉ હનુમાન ॥ 2 ॥

નિસિચરિ એક સિન્ધુ મહુઁ રહી। કરિ માયા નભુ કે ખગ ગહી ॥

જીવ જન્તુ જે ગગન ઉડ़આહીં। જલ બિલોકિ તિન્હ કૈ પરિછાહીમ્ ॥

ગહિ છાહઁ સક સો ન ઉડ़આઈ। એહિ બિધિ સદા ગગનચર ખાઈ ॥

સોઇ છલ હનૂમાન કહઁ કીન્હા। તાસુ કપટુ કપિ તુરતહિં ચીન્હા ॥

તાહિ મારિ મારુતસુત બીરા। બારિધિ પાર ગયુ મતિધીરા ॥

તહાઁ જાઇ દેખી બન સોભા। ગુઞ્જત ચઞ્ચરીક મધુ લોભા ॥

નાના તરુ ફલ ફૂલ સુહાએ। ખગ મૃગ બૃન્દ દેખિ મન ભાએ ॥

સૈલ બિસાલ દેખિ એક આગેં। તા પર ધાઇ ચઢેઉ ભય ત્યાગેમ્ ॥

ઉમા ન કછુ કપિ કૈ અધિકાઈ। પ્રભુ પ્રતાપ જો કાલહિ ખાઈ ॥

ગિરિ પર ચઢિ લઙ્કા તેહિં દેખી। કહિ ન જાઇ અતિ દુર્ગ બિસેષી ॥

અતિ ઉતઙ્ગ જલનિધિ ચહુ પાસા। કનક કોટ કર પરમ પ્રકાસા ॥

છં=કનક કોટ બિચિત્ર મનિ કૃત સુન્દરાયતના ઘના।

ચુહટ્ટ હટ્ટ સુબટ્ટ બીથીં ચારુ પુર બહુ બિધિ બના ॥

ગજ બાજિ ખચ્ચર નિકર પદચર રથ બરૂથિન્હ કો ગનૈ ॥

બહુરૂપ નિસિચર જૂથ અતિબલ સેન બરનત નહિં બનૈ ॥ 1 ॥

બન બાગ ઉપબન બાટિકા સર કૂપ બાપીં સોહહીં।

નર નાગ સુર ગન્ધર્બ કન્યા રૂપ મુનિ મન મોહહીમ્ ॥

કહુઁ માલ દેહ બિસાલ સૈલ સમાન અતિબલ ગર્જહીં।

નાના અખારેન્હ ભિરહિં બહુ બિધિ એક એકન્હ તર્જહીમ્ ॥ 2 ॥

કરિ જતન ભટ કોટિન્હ બિકટ તન નગર ચહુઁ દિસિ રચ્છહીં।

કહુઁ મહિષ માનષુ ધેનુ ખર અજ ખલ નિસાચર ભચ્છહીમ્ ॥

એહિ લાગિ તુલસીદાસ ઇન્હ કી કથા કછુ એક હૈ કહી।

રઘુબીર સર તીરથ સરીરન્હિ ત્યાગિ ગતિ પૈહહિં સહી ॥ 3 ॥

દો. પુર રખવારે દેખિ બહુ કપિ મન કીન્હ બિચાર।

અતિ લઘુ રૂપ ધરૌં નિસિ નગર કરૌં પિસાર ॥ 3 ॥

મસક સમાન રૂપ કપિ ધરી। લઙ્કહિ ચલેઉ સુમિરિ નરહરી ॥

નામ લઙ્કિની એક નિસિચરી। સો કહ ચલેસિ મોહિ નિન્દરી ॥

જાનેહિ નહીં મરમુ સઠ મોરા। મોર અહાર જહાઁ લગિ ચોરા ॥

મુઠિકા એક મહા કપિ હની। રુધિર બમત ધરનીં ઢનમની ॥

પુનિ સમ્ભારિ ઉઠિ સો લઙ્કા। જોરિ પાનિ કર બિનય સંસકા ॥

જબ રાવનહિ બ્રહ્મ બર દીન્હા। ચલત બિરઞ્ચિ કહા મોહિ ચીન્હા ॥

બિકલ હોસિ તૈં કપિ કેં મારે। તબ જાનેસુ નિસિચર સઙ્ઘારે ॥

તાત મોર અતિ પુન્ય બહૂતા। દેખેઉઁ નયન રામ કર દૂતા ॥

દો. તાત સ્વર્ગ અપબર્ગ સુખ ધરિઅ તુલા એક અઙ્ગ।

તૂલ ન તાહિ સકલ મિલિ જો સુખ લવ સતસઙ્ગ ॥ 4 ॥

પ્રબિસિ નગર કીજે સબ કાજા। હૃદયઁ રાખિ કૌસલપુર રાજા ॥

ગરલ સુધા રિપુ કરહિં મિતાઈ। ગોપદ સિન્ધુ અનલ સિતલાઈ ॥

ગરુડ़ સુમેરુ રેનૂ સમ તાહી। રામ કૃપા કરિ ચિતવા જાહી ॥

અતિ લઘુ રૂપ ધરેઉ હનુમાના। પૈઠા નગર સુમિરિ ભગવાના ॥

મન્દિર મન્દિર પ્રતિ કરિ સોધા। દેખે જહઁ તહઁ અગનિત જોધા ॥

ગયુ દસાનન મન્દિર માહીં। અતિ બિચિત્ર કહિ જાત સો નાહીમ્ ॥

સયન કિએ દેખા કપિ તેહી। મન્દિર મહુઁ ન દીખિ બૈદેહી ॥

ભવન એક પુનિ દીખ સુહાવા। હરિ મન્દિર તહઁ ભિન્ન બનાવા ॥

દો. રામાયુધ અઙ્કિત ગૃહ સોભા બરનિ ન જાઇ।

નવ તુલસિકા બૃન્દ તહઁ દેખિ હરષિ કપિરાઇ ॥ 5 ॥

લઙ્કા નિસિચર નિકર નિવાસા। ઇહાઁ કહાઁ સજ્જન કર બાસા ॥

મન મહુઁ તરક કરૈ કપિ લાગા। તેહીં સમય બિભીષનુ જાગા ॥

રામ રામ તેહિં સુમિરન કીન્હા। હૃદયઁ હરષ કપિ સજ્જન ચીન્હા ॥

એહિ સન હઠિ કરિહુઁ પહિચાની। સાધુ તે હોઇ ન કારજ હાની ॥

બિપ્ર રુપ ધરિ બચન સુનાએ। સુનત બિભીષણ ઉઠિ તહઁ આએ ॥

કરિ પ્રનામ પૂઁછી કુસલાઈ। બિપ્ર કહહુ નિજ કથા બુઝાઈ ॥

કી તુમ્હ હરિ દાસન્હ મહઁ કોઈ। મોરેં હૃદય પ્રીતિ અતિ હોઈ ॥

કી તુમ્હ રામુ દીન અનુરાગી। આયહુ મોહિ કરન બડ़ભાગી ॥

દો. તબ હનુમન્ત કહી સબ રામ કથા નિજ નામ।

સુનત જુગલ તન પુલક મન મગન સુમિરિ ગુન ગ્રામ ॥ 6 ॥

સુનહુ પવનસુત રહનિ હમારી। જિમિ દસનન્હિ મહુઁ જીભ બિચારી ॥

તાત કબહુઁ મોહિ જાનિ અનાથા। કરિહહિં કૃપા ભાનુકુલ નાથા ॥

તામસ તનુ કછુ સાધન નાહીં। પ્રીતિ ન પદ સરોજ મન માહીમ્ ॥

અબ મોહિ ભા ભરોસ હનુમન્તા। બિનુ હરિકૃપા મિલહિં નહિં સન્તા ॥

જૌ રઘુબીર અનુગ્રહ કીન્હા। તૌ તુમ્હ મોહિ દરસુ હઠિ દીન્હા ॥

સુનહુ બિભીષન પ્રભુ કૈ રીતી। કરહિં સદા સેવક પર પ્રીતી ॥

કહહુ કવન મૈં પરમ કુલીના। કપિ ચઞ્ચલ સબહીં બિધિ હીના ॥

પ્રાત લેઇ જો નામ હમારા। તેહિ દિન તાહિ ન મિલૈ અહારા ॥

દો. અસ મૈં અધમ સખા સુનુ મોહૂ પર રઘુબીર।

કીન્હી કૃપા સુમિરિ ગુન ભરે બિલોચન નીર ॥ 7 ॥

જાનતહૂઁ અસ સ્વામિ બિસારી। ફિરહિં તે કાહે ન હોહિં દુખારી ॥

એહિ બિધિ કહત રામ ગુન ગ્રામા। પાવા અનિર્બાચ્ય બિશ્રામા ॥

પુનિ સબ કથા બિભીષન કહી। જેહિ બિધિ જનકસુતા તહઁ રહી ॥

તબ હનુમન્ત કહા સુનુ ભ્રાતા। દેખી ચહુઁ જાનકી માતા ॥

જુગુતિ બિભીષન સકલ સુનાઈ। ચલેઉ પવનસુત બિદા કરાઈ ॥

કરિ સોઇ રૂપ ગયુ પુનિ તહવાઁ। બન અસોક સીતા રહ જહવાઁ ॥

દેખિ મનહિ મહુઁ કીન્હ પ્રનામા। બૈઠેહિં બીતિ જાત નિસિ જામા ॥

કૃસ તન સીસ જટા એક બેની। જપતિ હૃદયઁ રઘુપતિ ગુન શ્રેની ॥

દો. નિજ પદ નયન દિએઁ મન રામ પદ કમલ લીન।

પરમ દુખી ભા પવનસુત દેખિ જાનકી દીન ॥ 8 ॥

તરુ પલ્લવ મહુઁ રહા લુકાઈ। કરિ બિચાર કરૌં કા ભાઈ ॥

તેહિ અવસર રાવનુ તહઁ આવા। સઙ્ગ નારિ બહુ કિએઁ બનાવા ॥

બહુ બિધિ ખલ સીતહિ સમુઝાવા। સામ દાન ભય ભેદ દેખાવા ॥

કહ રાવનુ સુનુ સુમુખિ સયાની। મન્દોદરી આદિ સબ રાની ॥

તવ અનુચરીં કરુઁ પન મોરા। એક બાર બિલોકુ મમ ઓરા ॥

તૃન ધરિ ઓટ કહતિ બૈદેહી। સુમિરિ અવધપતિ પરમ સનેહી ॥

સુનુ દસમુખ ખદ્યોત પ્રકાસા। કબહુઁ કિ નલિની કરિ બિકાસા ॥

અસ મન સમુઝુ કહતિ જાનકી। ખલ સુધિ નહિં રઘુબીર બાન કી ॥

સઠ સૂને હરિ આનેહિ મોહિ। અધમ નિલજ્જ લાજ નહિં તોહી ॥

દો. આપુહિ સુનિ ખદ્યોત સમ રામહિ ભાનુ સમાન।

પરુષ બચન સુનિ કાઢ़ઇ અસિ બોલા અતિ ખિસિઆન ॥ 9 ॥

સીતા તૈં મમ કૃત અપમાના। કટિહુઁ તવ સિર કઠિન કૃપાના ॥

નાહિં ત સપદિ માનુ મમ બાની। સુમુખિ હોતિ ન ત જીવન હાની ॥

સ્યામ સરોજ દામ સમ સુન્દર। પ્રભુ ભુજ કરિ કર સમ દસકન્ધર ॥

સો ભુજ કણ્ઠ કિ તવ અસિ ઘોરા। સુનુ સઠ અસ પ્રવાન પન મોરા ॥

ચન્દ્રહાસ હરુ મમ પરિતાપં। રઘુપતિ બિરહ અનલ સઞ્જાતમ્ ॥

સીતલ નિસિત બહસિ બર ધારા। કહ સીતા હરુ મમ દુખ ભારા ॥

સુનત બચન પુનિ મારન ધાવા। મયતનયાઁ કહિ નીતિ બુઝાવા ॥

કહેસિ સકલ નિસિચરિન્હ બોલાઈ। સીતહિ બહુ બિધિ ત્રાસહુ જાઈ ॥

માસ દિવસ મહુઁ કહા ન માના। તૌ મૈં મારબિ કાઢ़ઇ કૃપાના ॥

દો. ભવન ગયુ દસકન્ધર ઇહાઁ પિસાચિનિ બૃન્દ।

સીતહિ ત્રાસ દેખાવહિ ધરહિં રૂપ બહુ મન્દ ॥ 10 ॥

ત્રિજટા નામ રાચ્છસી એકા। રામ ચરન રતિ નિપુન બિબેકા ॥

સબન્હૌ બોલિ સુનાએસિ સપના। સીતહિ સેઇ કરહુ હિત અપના ॥

સપનેં બાનર લઙ્કા જારી। જાતુધાન સેના સબ મારી ॥

ખર આરૂઢ़ નગન દસસીસા। મુણ્ડિત સિર ખણ્ડિત ભુજ બીસા ॥

એહિ બિધિ સો દચ્છિન દિસિ જાઈ। લઙ્કા મનહુઁ બિભીષન પાઈ ॥

નગર ફિરી રઘુબીર દોહાઈ। તબ પ્રભુ સીતા બોલિ પઠાઈ ॥

યહ સપના મેં કહુઁ પુકારી। હોઇહિ સત્ય ગેઁ દિન ચારી ॥

તાસુ બચન સુનિ તે સબ ડરીં। જનકસુતા કે ચરનન્હિ પરીમ્ ॥

દો. જહઁ તહઁ ગીં સકલ તબ સીતા કર મન સોચ।

માસ દિવસ બીતેં મોહિ મારિહિ નિસિચર પોચ ॥ 11 ॥

ત્રિજટા સન બોલી કર જોરી। માતુ બિપતિ સઙ્ગિનિ તૈં મોરી ॥

તજૌં દેહ કરુ બેગિ ઉપાઈ। દુસહુ બિરહુ અબ નહિં સહિ જાઈ ॥

આનિ કાઠ રચુ ચિતા બનાઈ। માતુ અનલ પુનિ દેહિ લગાઈ ॥

સત્ય કરહિ મમ પ્રીતિ સયાની। સુનૈ કો શ્રવન સૂલ સમ બાની ॥

સુનત બચન પદ ગહિ સમુઝાએસિ। પ્રભુ પ્રતાપ બલ સુજસુ સુનાએસિ ॥

નિસિ ન અનલ મિલ સુનુ સુકુમારી। અસ કહિ સો નિજ ભવન સિધારી ॥

કહ સીતા બિધિ ભા પ્રતિકૂલા। મિલહિ ન પાવક મિટિહિ ન સૂલા ॥

દેખિઅત પ્રગટ ગગન અઙ્ગારા। અવનિ ન આવત એકુ તારા ॥

પાવકમય સસિ સ્ત્રવત ન આગી। માનહુઁ મોહિ જાનિ હતભાગી ॥

સુનહિ બિનય મમ બિટપ અસોકા। સત્ય નામ કરુ હરુ મમ સોકા ॥

નૂતન કિસલય અનલ સમાના। દેહિ અગિનિ જનિ કરહિ નિદાના ॥

દેખિ પરમ બિરહાકુલ સીતા। સો છન કપિહિ કલપ સમ બીતા ॥

સો. કપિ કરિ હૃદયઁ બિચાર દીન્હિ મુદ્રિકા ડારી તબ।

જનુ અસોક અઙ્ગાર દીન્હિ હરષિ ઉઠિ કર ગહેઉ ॥ 12 ॥

તબ દેખી મુદ્રિકા મનોહર। રામ નામ અઙ્કિત અતિ સુન્દર ॥

ચકિત ચિતવ મુદરી પહિચાની। હરષ બિષાદ હૃદયઁ અકુલાની ॥

જીતિ કો સકિ અજય રઘુરાઈ। માયા તેં અસિ રચિ નહિં જાઈ ॥

સીતા મન બિચાર કર નાના। મધુર બચન બોલેઉ હનુમાના ॥

રામચન્દ્ર ગુન બરનૈં લાગા। સુનતહિં સીતા કર દુખ ભાગા ॥

લાગીં સુનૈં શ્રવન મન લાઈ। આદિહુ તેં સબ કથા સુનાઈ ॥

શ્રવનામૃત જેહિં કથા સુહાઈ। કહિ સો પ્રગટ હોતિ કિન ભાઈ ॥

તબ હનુમન્ત નિકટ ચલિ ગયૂ। ફિરિ બૈણ્ઠીં મન બિસમય ભયૂ ॥

રામ દૂત મૈં માતુ જાનકી। સત્ય સપથ કરુનાનિધાન કી ॥

યહ મુદ્રિકા માતુ મૈં આની। દીન્હિ રામ તુમ્હ કહઁ સહિદાની ॥

નર બાનરહિ સઙ્ગ કહુ કૈસેં। કહિ કથા ભિ સઙ્ગતિ જૈસેમ્ ॥

દો. કપિ કે બચન સપ્રેમ સુનિ ઉપજા મન બિસ્વાસ ॥

જાના મન ક્રમ બચન યહ કૃપાસિન્ધુ કર દાસ ॥ 13 ॥

હરિજન જાનિ પ્રીતિ અતિ ગાઢ़ઈ। સજલ નયન પુલકાવલિ બાઢ़ઈ ॥

બૂડ़ત બિરહ જલધિ હનુમાના। ભયુ તાત મોં કહુઁ જલજાના ॥

અબ કહુ કુસલ જાઉઁ બલિહારી। અનુજ સહિત સુખ ભવન ખરારી ॥

કોમલચિત કૃપાલ રઘુરાઈ। કપિ કેહિ હેતુ ધરી નિઠુરાઈ ॥

સહજ બાનિ સેવક સુખ દાયક। કબહુઁક સુરતિ કરત રઘુનાયક ॥

કબહુઁ નયન મમ સીતલ તાતા। હોઇહહિ નિરખિ સ્યામ મૃદુ ગાતા ॥

બચનુ ન આવ નયન ભરે બારી। અહહ નાથ હૌં નિપટ બિસારી ॥

દેખિ પરમ બિરહાકુલ સીતા। બોલા કપિ મૃદુ બચન બિનીતા ॥

માતુ કુસલ પ્રભુ અનુજ સમેતા। તવ દુખ દુખી સુકૃપા નિકેતા ॥

જનિ જનની માનહુ જિયઁ ઊના। તુમ્હ તે પ્રેમુ રામ કેં દૂના ॥

દો. રઘુપતિ કર સન્દેસુ અબ સુનુ જનની ધરિ ધીર।

અસ કહિ કપિ ગદ ગદ ભયુ ભરે બિલોચન નીર ॥ 14 ॥

કહેઉ રામ બિયોગ તવ સીતા। મો કહુઁ સકલ ભે બિપરીતા ॥

નવ તરુ કિસલય મનહુઁ કૃસાનૂ। કાલનિસા સમ નિસિ સસિ ભાનૂ ॥

કુબલય બિપિન કુન્ત બન સરિસા। બારિદ તપત તેલ જનુ બરિસા ॥

જે હિત રહે કરત તેઇ પીરા। ઉરગ સ્વાસ સમ ત્રિબિધ સમીરા ॥

કહેહૂ તેં કછુ દુખ ઘટિ હોઈ। કાહિ કહૌં યહ જાન ન કોઈ ॥

તત્ત્વ પ્રેમ કર મમ અરુ તોરા। જાનત પ્રિયા એકુ મનુ મોરા ॥

સો મનુ સદા રહત તોહિ પાહીં। જાનુ પ્રીતિ રસુ એતેનહિ માહીમ્ ॥

પ્રભુ સન્દેસુ સુનત બૈદેહી। મગન પ્રેમ તન સુધિ નહિં તેહી ॥

કહ કપિ હૃદયઁ ધીર ધરુ માતા। સુમિરુ રામ સેવક સુખદાતા ॥

ઉર આનહુ રઘુપતિ પ્રભુતાઈ। સુનિ મમ બચન તજહુ કદરાઈ ॥

દો. નિસિચર નિકર પતઙ્ગ સમ રઘુપતિ બાન કૃસાનુ।

જનની હૃદયઁ ધીર ધરુ જરે નિસાચર જાનુ ॥ 15 ॥

જૌં રઘુબીર હોતિ સુધિ પાઈ। કરતે નહિં બિલમ્બુ રઘુરાઈ ॥

રામબાન રબિ ઉએઁ જાનકી। તમ બરૂથ કહઁ જાતુધાન કી ॥

અબહિં માતુ મૈં જાઉઁ લવાઈ। પ્રભુ આયસુ નહિં રામ દોહાઈ ॥

કછુક દિવસ જનની ધરુ ધીરા। કપિન્હ સહિત ઐહહિં રઘુબીરા ॥

નિસિચર મારિ તોહિ લૈ જૈહહિં। તિહુઁ પુર નારદાદિ જસુ ગૈહહિમ્ ॥

હૈં સુત કપિ સબ તુમ્હહિ સમાના। જાતુધાન અતિ ભટ બલવાના ॥

મોરેં હૃદય પરમ સન્દેહા। સુનિ કપિ પ્રગટ કીન્હ નિજ દેહા ॥

કનક ભૂધરાકાર સરીરા। સમર ભયઙ્કર અતિબલ બીરા ॥

સીતા મન ભરોસ તબ ભયૂ। પુનિ લઘુ રૂપ પવનસુત લયૂ ॥

દો. સુનુ માતા સાખામૃગ નહિં બલ બુદ્ધિ બિસાલ।

પ્રભુ પ્રતાપ તેં ગરુડ़હિ ખાઇ પરમ લઘુ બ્યાલ ॥ 16 ॥

મન સન્તોષ સુનત કપિ બાની। ભગતિ પ્રતાપ તેજ બલ સાની ॥

આસિષ દીન્હિ રામપ્રિય જાના। હોહુ તાત બલ સીલ નિધાના ॥

અજર અમર ગુનનિધિ સુત હોહૂ। કરહુઁ બહુત રઘુનાયક છોહૂ ॥

કરહુઁ કૃપા પ્રભુ અસ સુનિ કાના। નિર્ભર પ્રેમ મગન હનુમાના ॥

બાર બાર નાએસિ પદ સીસા। બોલા બચન જોરિ કર કીસા ॥

અબ કૃતકૃત્ય ભયુઁ મૈં માતા। આસિષ તવ અમોઘ બિખ્યાતા ॥

સુનહુ માતુ મોહિ અતિસય ભૂખા। લાગિ દેખિ સુન્દર ફલ રૂખા ॥

સુનુ સુત કરહિં બિપિન રખવારી। પરમ સુભટ રજનીચર ભારી ॥

તિન્હ કર ભય માતા મોહિ નાહીં। જૌં તુમ્હ સુખ માનહુ મન માહીમ્ ॥

દો. દેખિ બુદ્ધિ બલ નિપુન કપિ કહેઉ જાનકીં જાહુ।

રઘુપતિ ચરન હૃદયઁ ધરિ તાત મધુર ફલ ખાહુ ॥ 17 ॥

ચલેઉ નાઇ સિરુ પૈઠેઉ બાગા। ફલ ખાએસિ તરુ તોરૈં લાગા ॥

રહે તહાઁ બહુ ભટ રખવારે। કછુ મારેસિ કછુ જાઇ પુકારે ॥

નાથ એક આવા કપિ ભારી। તેહિં અસોક બાટિકા ઉજારી ॥

ખાએસિ ફલ અરુ બિટપ ઉપારે। રચ્છક મર્દિ મર્દિ મહિ ડારે ॥

સુનિ રાવન પઠે ભટ નાના। તિન્હહિ દેખિ ગર્જેઉ હનુમાના ॥

સબ રજનીચર કપિ સઙ્ઘારે। ગે પુકારત કછુ અધમારે ॥

પુનિ પઠયુ તેહિં અચ્છકુમારા। ચલા સઙ્ગ લૈ સુભટ અપારા ॥

આવત દેખિ બિટપ ગહિ તર્જા। તાહિ નિપાતિ મહાધુનિ ગર્જા ॥

દો. કછુ મારેસિ કછુ મર્દેસિ કછુ મિલેસિ ધરિ ધૂરિ।

કછુ પુનિ જાઇ પુકારે પ્રભુ મર્કટ બલ ભૂરિ ॥ 18 ॥

સુનિ સુત બધ લઙ્કેસ રિસાના। પઠેસિ મેઘનાદ બલવાના ॥

મારસિ જનિ સુત બાન્ધેસુ તાહી। દેખિઅ કપિહિ કહાઁ કર આહી ॥

ચલા ઇન્દ્રજિત અતુલિત જોધા। બન્ધુ નિધન સુનિ ઉપજા ક્રોધા ॥

કપિ દેખા દારુન ભટ આવા। કટકટાઇ ગર્જા અરુ ધાવા ॥

અતિ બિસાલ તરુ એક ઉપારા। બિરથ કીન્હ લઙ્કેસ કુમારા ॥

રહે મહાભટ તાકે સઙ્ગા। ગહિ ગહિ કપિ મર્દિ નિજ અઙ્ગા ॥

તિન્હહિ નિપાતિ તાહિ સન બાજા। ભિરે જુગલ માનહુઁ ગજરાજા।

મુઠિકા મારિ ચઢ़આ તરુ જાઈ। તાહિ એક છન મુરુછા આઈ ॥

ઉઠિ બહોરિ કીન્હિસિ બહુ માયા। જીતિ ન જાઇ પ્રભઞ્જન જાયા ॥

દો. બ્રહ્મ અસ્ત્ર તેહિં સાઁધા કપિ મન કીન્હ બિચાર।

જૌં ન બ્રહ્મસર માનુઁ મહિમા મિટિ અપાર ॥ 19 ॥

બ્રહ્મબાન કપિ કહુઁ તેહિ મારા। પરતિહુઁ બાર કટકુ સઙ્ઘારા ॥

તેહિ દેખા કપિ મુરુછિત ભયૂ। નાગપાસ બાઁધેસિ લૈ ગયૂ ॥

જાસુ નામ જપિ સુનહુ ભવાની। ભવ બન્ધન કાટહિં નર ગ્યાની ॥

તાસુ દૂત કિ બન્ધ તરુ આવા। પ્રભુ કારજ લગિ કપિહિં બઁધાવા ॥

કપિ બન્ધન સુનિ નિસિચર ધાએ। કૌતુક લાગિ સભાઁ સબ આએ ॥

દસમુખ સભા દીખિ કપિ જાઈ। કહિ ન જાઇ કછુ અતિ પ્રભુતાઈ ॥

કર જોરેં સુર દિસિપ બિનીતા। ભૃકુટિ બિલોકત સકલ સભીતા ॥

દેખિ પ્રતાપ ન કપિ મન સઙ્કા। જિમિ અહિગન મહુઁ ગરુડ़ અસઙ્કા ॥

દો. કપિહિ બિલોકિ દસાનન બિહસા કહિ દુર્બાદ।

સુત બધ સુરતિ કીન્હિ પુનિ ઉપજા હૃદયઁ બિષાદ ॥ 20 ॥

કહ લઙ્કેસ કવન તૈં કીસા। કેહિં કે બલ ઘાલેહિ બન ખીસા ॥

કી ધૌં શ્રવન સુનેહિ નહિં મોહી। દેખુઁ અતિ અસઙ્ક સઠ તોહી ॥

મારે નિસિચર કેહિં અપરાધા। કહુ સઠ તોહિ ન પ્રાન કિ બાધા ॥

સુન રાવન બ્રહ્માણ્ડ નિકાયા। પાઇ જાસુ બલ બિરચિત માયા ॥

જાકેં બલ બિરઞ્ચિ હરિ ઈસા। પાલત સૃજત હરત દસસીસા।

જા બલ સીસ ધરત સહસાનન। અણ્ડકોસ સમેત ગિરિ કાનન ॥

ધરિ જો બિબિધ દેહ સુરત્રાતા। તુમ્હ તે સઠન્હ સિખાવનુ દાતા।

હર કોદણ્ડ કઠિન જેહિ ભઞ્જા। તેહિ સમેત નૃપ દલ મદ ગઞ્જા ॥

ખર દૂષન ત્રિસિરા અરુ બાલી। બધે સકલ અતુલિત બલસાલી ॥

દો. જાકે બલ લવલેસ તેં જિતેહુ ચરાચર ઝારિ।

તાસુ દૂત મૈં જા કરિ હરિ આનેહુ પ્રિય નારિ ॥ 21 ॥

જાનુઁ મૈં તુમ્હારિ પ્રભુતાઈ। સહસબાહુ સન પરી લરાઈ ॥

સમર બાલિ સન કરિ જસુ પાવા। સુનિ કપિ બચન બિહસિ બિહરાવા ॥

ખાયુઁ ફલ પ્રભુ લાગી ભૂઁખા। કપિ સુભાવ તેં તોરેઉઁ રૂખા ॥

સબ કેં દેહ પરમ પ્રિય સ્વામી। મારહિં મોહિ કુમારગ ગામી ॥

જિન્હ મોહિ મારા તે મૈં મારે। તેહિ પર બાઁધેઉ તનયઁ તુમ્હારે ॥

મોહિ ન કછુ બાઁધે કિ લાજા। કીન્હ ચહુઁ નિજ પ્રભુ કર કાજા ॥

બિનતી કરુઁ જોરિ કર રાવન। સુનહુ માન તજિ મોર સિખાવન ॥

દેખહુ તુમ્હ નિજ કુલહિ બિચારી। ભ્રમ તજિ ભજહુ ભગત ભય હારી ॥

જાકેં ડર અતિ કાલ ડેરાઈ। જો સુર અસુર ચરાચર ખાઈ ॥

તાસોં બયરુ કબહુઁ નહિં કીજૈ। મોરે કહેં જાનકી દીજૈ ॥

દો. પ્રનતપાલ રઘુનાયક કરુના સિન્ધુ ખરારિ।

ગેઁ સરન પ્રભુ રાખિહૈં તવ અપરાધ બિસારિ ॥ 22 ॥

રામ ચરન પઙ્કજ ઉર ધરહૂ। લઙ્કા અચલ રાજ તુમ્હ કરહૂ ॥

રિષિ પુલિસ્ત જસુ બિમલ મંયકા। તેહિ સસિ મહુઁ જનિ હોહુ કલઙ્કા ॥

રામ નામ બિનુ ગિરા ન સોહા। દેખુ બિચારિ ત્યાગિ મદ મોહા ॥

બસન હીન નહિં સોહ સુરારી। સબ ભૂષણ ભૂષિત બર નારી ॥

રામ બિમુખ સમ્પતિ પ્રભુતાઈ। જાઇ રહી પાઈ બિનુ પાઈ ॥

સજલ મૂલ જિન્હ સરિતન્હ નાહીં। બરષિ ગે પુનિ તબહિં સુખાહીમ્ ॥

સુનુ દસકણ્ઠ કહુઁ પન રોપી। બિમુખ રામ ત્રાતા નહિં કોપી ॥

સઙ્કર સહસ બિષ્નુ અજ તોહી। સકહિં ન રાખિ રામ કર દ્રોહી ॥

દો. મોહમૂલ બહુ સૂલ પ્રદ ત્યાગહુ તમ અભિમાન।

ભજહુ રામ રઘુનાયક કૃપા સિન્ધુ ભગવાન ॥ 23 ॥

જદપિ કહિ કપિ અતિ હિત બાની। ભગતિ બિબેક બિરતિ નય સાની ॥

બોલા બિહસિ મહા અભિમાની। મિલા હમહિ કપિ ગુર બડ़ ગ્યાની ॥

મૃત્યુ નિકટ આઈ ખલ તોહી। લાગેસિ અધમ સિખાવન મોહી ॥

ઉલટા હોઇહિ કહ હનુમાના। મતિભ્રમ તોર પ્રગટ મૈં જાના ॥

સુનિ કપિ બચન બહુત ખિસિઆના। બેગિ ન હરહુઁ મૂઢ़ કર પ્રાના ॥

સુનત નિસાચર મારન ધાએ। સચિવન્હ સહિત બિભીષનુ આએ।

નાઇ સીસ કરિ બિનય બહૂતા। નીતિ બિરોધ ન મારિઅ દૂતા ॥

આન દણ્ડ કછુ કરિઅ ગોસાઁઈ। સબહીં કહા મન્ત્ર ભલ ભાઈ ॥

સુનત બિહસિ બોલા દસકન્ધર। અઙ્ગ ભઙ્ગ કરિ પઠિઅ બન્દર ॥

દો. કપિ કેં મમતા પૂઁછ પર સબહિ કહુઁ સમુઝાઇ।

તેલ બોરિ પટ બાઁધિ પુનિ પાવક દેહુ લગાઇ ॥ 24 ॥

પૂઁછહીન બાનર તહઁ જાઇહિ। તબ સઠ નિજ નાથહિ લિ આઇહિ ॥

જિન્હ કૈ કીન્હસિ બહુત બડ़આઈ। દેખેઉઁûમૈં તિન્હ કૈ પ્રભુતાઈ ॥

બચન સુનત કપિ મન મુસુકાના। ભિ સહાય સારદ મૈં જાના ॥

જાતુધાન સુનિ રાવન બચના। લાગે રચૈં મૂઢ़ સોઇ રચના ॥

રહા ન નગર બસન ઘૃત તેલા। બાઢ़ઈ પૂઁછ કીન્હ કપિ ખેલા ॥

કૌતુક કહઁ આએ પુરબાસી। મારહિં ચરન કરહિં બહુ હાઁસી ॥

બાજહિં ઢોલ દેહિં સબ તારી। નગર ફેરિ પુનિ પૂઁછ પ્રજારી ॥

પાવક જરત દેખિ હનુમન્તા। ભયુ પરમ લઘુ રુપ તુરન્તા ॥

નિબુકિ ચઢ़એઉ કપિ કનક અટારીં। ભી સભીત નિસાચર નારીમ્ ॥

દો. હરિ પ્રેરિત તેહિ અવસર ચલે મરુત ઉનચાસ।

અટ્ટહાસ કરિ ગર્જ़આ કપિ બઢ़ઇ લાગ અકાસ ॥ 25 ॥

દેહ બિસાલ પરમ હરુઆઈ। મન્દિર તેં મન્દિર ચઢ़ ધાઈ ॥

જરિ નગર ભા લોગ બિહાલા। ઝપટ લપટ બહુ કોટિ કરાલા ॥

તાત માતુ હા સુનિઅ પુકારા। એહિ અવસર કો હમહિ ઉબારા ॥

હમ જો કહા યહ કપિ નહિં હોઈ। બાનર રૂપ ધરેં સુર કોઈ ॥

સાધુ અવગ્યા કર ફલુ ઐસા। જરિ નગર અનાથ કર જૈસા ॥

જારા નગરુ નિમિષ એક માહીં। એક બિભીષન કર ગૃહ નાહીમ્ ॥

તા કર દૂત અનલ જેહિં સિરિજા। જરા ન સો તેહિ કારન ગિરિજા ॥

ઉલટિ પલટિ લઙ્કા સબ જારી। કૂદિ પરા પુનિ સિન્ધુ મઝારી ॥

દો. પૂઁછ બુઝાઇ ખોઇ શ્રમ ધરિ લઘુ રૂપ બહોરિ।

જનકસુતા કે આગેં ઠાઢ़ ભયુ કર જોરિ ॥ 26 ॥

માતુ મોહિ દીજે કછુ ચીન્હા। જૈસેં રઘુનાયક મોહિ દીન્હા ॥

ચૂડ़આમનિ ઉતારિ તબ દયૂ। હરષ સમેત પવનસુત લયૂ ॥

કહેહુ તાત અસ મોર પ્રનામા। સબ પ્રકાર પ્રભુ પૂરનકામા ॥

દીન દયાલ બિરિદુ સમ્ભારી। હરહુ નાથ મમ સઙ્કટ ભારી ॥

તાત સક્રસુત કથા સુનાએહુ। બાન પ્રતાપ પ્રભુહિ સમુઝાએહુ ॥

માસ દિવસ મહુઁ નાથુ ન આવા। તૌ પુનિ મોહિ જિઅત નહિં પાવા ॥

કહુ કપિ કેહિ બિધિ રાખૌં પ્રાના। તુમ્હહૂ તાત કહત અબ જાના ॥

તોહિ દેખિ સીતલિ ભિ છાતી। પુનિ મો કહુઁ સોઇ દિનુ સો રાતી ॥

દો. જનકસુતહિ સમુઝાઇ કરિ બહુ બિધિ ધીરજુ દીન્હ।

ચરન કમલ સિરુ નાઇ કપિ ગવનુ રામ પહિં કીન્હ ॥ 27 ॥

ચલત મહાધુનિ ગર્જેસિ ભારી। ગર્ભ સ્ત્રવહિં સુનિ નિસિચર નારી ॥

નાઘિ સિન્ધુ એહિ પારહિ આવા। સબદ કિલકિલા કપિન્હ સુનાવા ॥

હરષે સબ બિલોકિ હનુમાના। નૂતન જન્મ કપિન્હ તબ જાના ॥

મુખ પ્રસન્ન તન તેજ બિરાજા। કીન્હેસિ રામચન્દ્ર કર કાજા ॥

મિલે સકલ અતિ ભે સુખારી। તલફત મીન પાવ જિમિ બારી ॥

ચલે હરષિ રઘુનાયક પાસા। પૂઁછત કહત નવલ ઇતિહાસા ॥

તબ મધુબન ભીતર સબ આએ। અઙ્ગદ સમ્મત મધુ ફલ ખાએ ॥

રખવારે જબ બરજન લાગે। મુષ્ટિ પ્રહાર હનત સબ ભાગે ॥

દો. જાઇ પુકારે તે સબ બન ઉજાર જુબરાજ।

સુનિ સુગ્રીવ હરષ કપિ કરિ આએ પ્રભુ કાજ ॥ 28 ॥

જૌં ન હોતિ સીતા સુધિ પાઈ। મધુબન કે ફલ સકહિં કિ ખાઈ ॥

એહિ બિધિ મન બિચાર કર રાજા। આઇ ગે કપિ સહિત સમાજા ॥

આઇ સબન્હિ નાવા પદ સીસા। મિલેઉ સબન્હિ અતિ પ્રેમ કપીસા ॥

પૂઁછી કુસલ કુસલ પદ દેખી। રામ કૃપાઁ ભા કાજુ બિસેષી ॥

નાથ કાજુ કીન્હેઉ હનુમાના। રાખે સકલ કપિન્હ કે પ્રાના ॥

સુનિ સુગ્રીવ બહુરિ તેહિ મિલેઊ। કપિન્હ સહિત રઘુપતિ પહિં ચલેઊ।

રામ કપિન્હ જબ આવત દેખા। કિએઁ કાજુ મન હરષ બિસેષા ॥

ફટિક સિલા બૈઠે દ્વૌ ભાઈ। પરે સકલ કપિ ચરનન્હિ જાઈ ॥

દો. પ્રીતિ સહિત સબ ભેટે રઘુપતિ કરુના પુઞ્જ।

પૂઁછી કુસલ નાથ અબ કુસલ દેખિ પદ કઞ્જ ॥ 29 ॥

જામવન્ત કહ સુનુ રઘુરાયા। જા પર નાથ કરહુ તુમ્હ દાયા ॥

તાહિ સદા સુભ કુસલ નિરન્તર। સુર નર મુનિ પ્રસન્ન તા ઊપર ॥

સોઇ બિજી બિની ગુન સાગર। તાસુ સુજસુ ત્રેલોક ઉજાગર ॥

પ્રભુ કીં કૃપા ભયુ સબુ કાજૂ। જન્મ હમાર સુફલ ભા આજૂ ॥

નાથ પવનસુત કીન્હિ જો કરની। સહસહુઁ મુખ ન જાઇ સો બરની ॥

પવનતનય કે ચરિત સુહાએ। જામવન્ત રઘુપતિહિ સુનાએ ॥

સુનત કૃપાનિધિ મન અતિ ભાએ। પુનિ હનુમાન હરષિ હિયઁ લાએ ॥

કહહુ તાત કેહિ ભાઁતિ જાનકી। રહતિ કરતિ રચ્છા સ્વપ્રાન કી ॥

દો. નામ પાહરુ દિવસ નિસિ ધ્યાન તુમ્હાર કપાટ।

લોચન નિજ પદ જન્ત્રિત જાહિં પ્રાન કેહિં બાટ ॥ 30 ॥

ચલત મોહિ ચૂડ़આમનિ દીન્હી। રઘુપતિ હૃદયઁ લાઇ સોઇ લીન્હી ॥

નાથ જુગલ લોચન ભરિ બારી। બચન કહે કછુ જનકકુમારી ॥

અનુજ સમેત ગહેહુ પ્રભુ ચરના। દીન બન્ધુ પ્રનતારતિ હરના ॥

મન ક્રમ બચન ચરન અનુરાગી। કેહિ અપરાધ નાથ હૌં ત્યાગી ॥

અવગુન એક મોર મૈં માના। બિછુરત પ્રાન ન કીન્હ પયાના ॥

નાથ સો નયનન્હિ કો અપરાધા। નિસરત પ્રાન કરિહિં હઠિ બાધા ॥

બિરહ અગિનિ તનુ તૂલ સમીરા। સ્વાસ જરિ છન માહિં સરીરા ॥

નયન સ્ત્રવહિ જલુ નિજ હિત લાગી। જરૈં ન પાવ દેહ બિરહાગી।

સીતા કે અતિ બિપતિ બિસાલા। બિનહિં કહેં ભલિ દીનદયાલા ॥

દો. નિમિષ નિમિષ કરુનાનિધિ જાહિં કલપ સમ બીતિ।

બેગિ ચલિય પ્રભુ આનિઅ ભુજ બલ ખલ દલ જીતિ ॥ 31 ॥

સુનિ સીતા દુખ પ્રભુ સુખ અયના। ભરિ આએ જલ રાજિવ નયના ॥

બચન કાઁય મન મમ ગતિ જાહી। સપનેહુઁ બૂઝિઅ બિપતિ કિ તાહી ॥

કહ હનુમન્ત બિપતિ પ્રભુ સોઈ। જબ તવ સુમિરન ભજન ન હોઈ ॥

કેતિક બાત પ્રભુ જાતુધાન કી। રિપુહિ જીતિ આનિબી જાનકી ॥

સુનુ કપિ તોહિ સમાન ઉપકારી। નહિં કૌ સુર નર મુનિ તનુધારી ॥

પ્રતિ ઉપકાર કરૌં કા તોરા। સનમુખ હોઇ ન સકત મન મોરા ॥

સુનુ સુત ઉરિન મૈં નાહીં। દેખેઉઁ કરિ બિચાર મન માહીમ્ ॥

પુનિ પુનિ કપિહિ ચિતવ સુરત્રાતા। લોચન નીર પુલક અતિ ગાતા ॥

દો. સુનિ પ્રભુ બચન બિલોકિ મુખ ગાત હરષિ હનુમન્ત।

ચરન પરેઉ પ્રેમાકુલ ત્રાહિ ત્રાહિ ભગવન્ત ॥ 32 ॥

બાર બાર પ્રભુ ચહિ ઉઠાવા। પ્રેમ મગન તેહિ ઉઠબ ન ભાવા ॥

પ્રભુ કર પઙ્કજ કપિ કેં સીસા। સુમિરિ સો દસા મગન ગૌરીસા ॥

સાવધાન મન કરિ પુનિ સઙ્કર। લાગે કહન કથા અતિ સુન્દર ॥

કપિ ઉઠાઇ પ્રભુ હૃદયઁ લગાવા। કર ગહિ પરમ નિકટ બૈઠાવા ॥

કહુ કપિ રાવન પાલિત લઙ્કા। કેહિ બિધિ દહેઉ દુર્ગ અતિ બઙ્કા ॥

પ્રભુ પ્રસન્ન જાના હનુમાના। બોલા બચન બિગત અભિમાના ॥

સાખામૃગ કે બડ़ઇ મનુસાઈ। સાખા તેં સાખા પર જાઈ ॥

નાઘિ સિન્ધુ હાટકપુર જારા। નિસિચર ગન બિધિ બિપિન ઉજારા।

સો સબ તવ પ્રતાપ રઘુરાઈ। નાથ ન કછૂ મોરિ પ્રભુતાઈ ॥

દો. તા કહુઁ પ્રભુ કછુ અગમ નહિં જા પર તુમ્હ અનુકુલ।

તબ પ્રભાવઁ બડ़વાનલહિં જારિ સકિ ખલુ તૂલ ॥ 33 ॥

નાથ ભગતિ અતિ સુખદાયની। દેહુ કૃપા કરિ અનપાયની ॥

સુનિ પ્રભુ પરમ સરલ કપિ બાની। એવમસ્તુ તબ કહેઉ ભવાની ॥

ઉમા રામ સુભાઉ જેહિં જાના। તાહિ ભજનુ તજિ ભાવ ન આના ॥

યહ સંવાદ જાસુ ઉર આવા। રઘુપતિ ચરન ભગતિ સોઇ પાવા ॥

સુનિ પ્રભુ બચન કહહિં કપિબૃન્દા। જય જય જય કૃપાલ સુખકન્દા ॥

તબ રઘુપતિ કપિપતિહિ બોલાવા। કહા ચલૈં કર કરહુ બનાવા ॥

અબ બિલમ્બુ કેહિ કારન કીજે। તુરત કપિન્હ કહુઁ આયસુ દીજે ॥

કૌતુક દેખિ સુમન બહુ બરષી। નભ તેં ભવન ચલે સુર હરષી ॥

દો. કપિપતિ બેગિ બોલાએ આએ જૂથપ જૂથ।

નાના બરન અતુલ બલ બાનર ભાલુ બરૂથ ॥ 34 ॥

પ્રભુ પદ પઙ્કજ નાવહિં સીસા। ગરજહિં ભાલુ મહાબલ કીસા ॥

દેખી રામ સકલ કપિ સેના। ચિતિ કૃપા કરિ રાજિવ નૈના ॥

રામ કૃપા બલ પાઇ કપિન્દા। ભે પચ્છજુત મનહુઁ ગિરિન્દા ॥

હરષિ રામ તબ કીન્હ પયાના। સગુન ભે સુન્દર સુભ નાના ॥

જાસુ સકલ મઙ્ગલમય કીતી। તાસુ પયાન સગુન યહ નીતી ॥

પ્રભુ પયાન જાના બૈદેહીં। ફરકિ બામ અઁગ જનુ કહિ દેહીમ્ ॥

જોઇ જોઇ સગુન જાનકિહિ હોઈ। અસગુન ભયુ રાવનહિ સોઈ ॥

ચલા કટકુ કો બરનૈં પારા। ગર્જહિ બાનર ભાલુ અપારા ॥

નખ આયુધ ગિરિ પાદપધારી। ચલે ગગન મહિ ઇચ્છાચારી ॥

કેહરિનાદ ભાલુ કપિ કરહીં। ડગમગાહિં દિગ્ગજ ચિક્કરહીમ્ ॥

છં. ચિક્કરહિં દિગ્ગજ ડોલ મહિ ગિરિ લોલ સાગર ખરભરે।

મન હરષ સભ ગન્ધર્બ સુર મુનિ નાગ કિન્નર દુખ ટરે ॥

કટકટહિં મર્કટ બિકટ ભટ બહુ કોટિ કોટિન્હ ધાવહીં।

જય રામ પ્રબલ પ્રતાપ કોસલનાથ ગુન ગન ગાવહીમ્ ॥ 1 ॥

સહિ સક ન ભાર ઉદાર અહિપતિ બાર બારહિં મોહી।

ગહ દસન પુનિ પુનિ કમઠ પૃષ્ટ કઠોર સો કિમિ સોહી ॥

રઘુબીર રુચિર પ્રયાન પ્રસ્થિતિ જાનિ પરમ સુહાવની।

જનુ કમઠ ખર્પર સર્પરાજ સો લિખત અબિચલ પાવની ॥ 2 ॥

દો. એહિ બિધિ જાઇ કૃપાનિધિ ઉતરે સાગર તીર।

જહઁ તહઁ લાગે ખાન ફલ ભાલુ બિપુલ કપિ બીર ॥ 35 ॥

ઉહાઁ નિસાચર રહહિં સસઙ્કા। જબ તે જારિ ગયુ કપિ લઙ્કા ॥

નિજ નિજ ગૃહઁ સબ કરહિં બિચારા। નહિં નિસિચર કુલ કેર ઉબારા ॥

જાસુ દૂત બલ બરનિ ન જાઈ। તેહિ આએઁ પુર કવન ભલાઈ ॥

દૂતન્હિ સન સુનિ પુરજન બાની। મન્દોદરી અધિક અકુલાની ॥

રહસિ જોરિ કર પતિ પગ લાગી। બોલી બચન નીતિ રસ પાગી ॥

કન્ત કરષ હરિ સન પરિહરહૂ। મોર કહા અતિ હિત હિયઁ ધરહુ ॥

સમુઝત જાસુ દૂત કિ કરની। સ્ત્રવહીં ગર્ભ રજનીચર ધરની ॥

તાસુ નારિ નિજ સચિવ બોલાઈ। પઠવહુ કન્ત જો ચહહુ ભલાઈ ॥

તબ કુલ કમલ બિપિન દુખદાઈ। સીતા સીત નિસા સમ આઈ ॥

સુનહુ નાથ સીતા બિનુ દીન્હેં। હિત ન તુમ્હાર સમ્ભુ અજ કીન્હેમ્ ॥

દો. -રામ બાન અહિ ગન સરિસ નિકર નિસાચર ભેક।

જબ લગિ ગ્રસત ન તબ લગિ જતનુ કરહુ તજિ ટેક ॥ 36 ॥

શ્રવન સુની સઠ તા કરિ બાની। બિહસા જગત બિદિત અભિમાની ॥

સભય સુભાઉ નારિ કર સાચા। મઙ્ગલ મહુઁ ભય મન અતિ કાચા ॥

જૌં આવિ મર્કટ કટકાઈ। જિઅહિં બિચારે નિસિચર ખાઈ ॥

કમ્પહિં લોકપ જાકી ત્રાસા। તાસુ નારિ સભીત બડ़ઇ હાસા ॥

અસ કહિ બિહસિ તાહિ ઉર લાઈ। ચલેઉ સભાઁ મમતા અધિકાઈ ॥

મન્દોદરી હૃદયઁ કર ચિન્તા। ભયુ કન્ત પર બિધિ બિપરીતા ॥

બૈઠેઉ સભાઁ ખબરિ અસિ પાઈ। સિન્ધુ પાર સેના સબ આઈ ॥

બૂઝેસિ સચિવ ઉચિત મત કહહૂ। તે સબ હઁસે મષ્ટ કરિ રહહૂ ॥

જિતેહુ સુરાસુર તબ શ્રમ નાહીં। નર બાનર કેહિ લેખે માહી ॥

દો. સચિવ બૈદ ગુર તીનિ જૌં પ્રિય બોલહિં ભય આસ।

રાજ ધર્મ તન તીનિ કર હોઇ બેગિહીં નાસ ॥ 37 ॥

સોઇ રાવન કહુઁ બનિ સહાઈ। અસ્તુતિ કરહિં સુનાઇ સુનાઈ ॥

અવસર જાનિ બિભીષનુ આવા। ભ્રાતા ચરન સીસુ તેહિં નાવા ॥

પુનિ સિરુ નાઇ બૈઠ નિજ આસન। બોલા બચન પાઇ અનુસાસન ॥

જૌ કૃપાલ પૂઁછિહુ મોહિ બાતા। મતિ અનુરુપ કહુઁ હિત તાતા ॥

જો આપન ચાહૈ કલ્યાના। સુજસુ સુમતિ સુભ ગતિ સુખ નાના ॥

સો પરનારિ લિલાર ગોસાઈં। તજુ ચુથિ કે ચન્દ કિ નાઈ ॥

ચૌદહ ભુવન એક પતિ હોઈ। ભૂતદ્રોહ તિષ્ટિ નહિં સોઈ ॥

ગુન સાગર નાગર નર જોઊ। અલપ લોભ ભલ કહિ ન કોઊ ॥

દો. કામ ક્રોધ મદ લોભ સબ નાથ નરક કે પન્થ।

સબ પરિહરિ રઘુબીરહિ ભજહુ ભજહિં જેહિ સન્ત ॥ 38 ॥

તાત રામ નહિં નર ભૂપાલા। ભુવનેસ્વર કાલહુ કર કાલા ॥

બ્રહ્મ અનામય અજ ભગવન્તા। બ્યાપક અજિત અનાદિ અનન્તા ॥

ગો દ્વિજ ધેનુ દેવ હિતકારી। કૃપાસિન્ધુ માનુષ તનુધારી ॥

જન રઞ્જન ભઞ્જન ખલ બ્રાતા। બેદ ધર્મ રચ્છક સુનુ ભ્રાતા ॥

તાહિ બયરુ તજિ નાઇઅ માથા। પ્રનતારતિ ભઞ્જન રઘુનાથા ॥

દેહુ નાથ પ્રભુ કહુઁ બૈદેહી। ભજહુ રામ બિનુ હેતુ સનેહી ॥

સરન ગેઁ પ્રભુ તાહુ ન ત્યાગા। બિસ્વ દ્રોહ કૃત અઘ જેહિ લાગા ॥

જાસુ નામ ત્રય તાપ નસાવન। સોઇ પ્રભુ પ્રગટ સમુઝુ જિયઁ રાવન ॥

દો. બાર બાર પદ લાગુઁ બિનય કરુઁ દસસીસ।

પરિહરિ માન મોહ મદ ભજહુ કોસલાધીસ ॥ 39(ક) ॥

મુનિ પુલસ્તિ નિજ સિષ્ય સન કહિ પઠી યહ બાત।

તુરત સો મૈં પ્રભુ સન કહી પાઇ સુઅવસરુ તાત ॥ 39(ખ) ॥

માલ્યવન્ત અતિ સચિવ સયાના। તાસુ બચન સુનિ અતિ સુખ માના ॥

તાત અનુજ તવ નીતિ બિભૂષન। સો ઉર ધરહુ જો કહત બિભીષન ॥

રિપુ ઉતકરષ કહત સઠ દોઊ। દૂરિ ન કરહુ ઇહાઁ હિ કોઊ ॥

માલ્યવન્ત ગૃહ ગયુ બહોરી। કહિ બિભીષનુ પુનિ કર જોરી ॥

સુમતિ કુમતિ સબ કેં ઉર રહહીં। નાથ પુરાન નિગમ અસ કહહીમ્ ॥

જહાઁ સુમતિ તહઁ સમ્પતિ નાના। જહાઁ કુમતિ તહઁ બિપતિ નિદાના ॥

તવ ઉર કુમતિ બસી બિપરીતા। હિત અનહિત માનહુ રિપુ પ્રીતા ॥

કાલરાતિ નિસિચર કુલ કેરી। તેહિ સીતા પર પ્રીતિ ઘનેરી ॥

દો. તાત ચરન ગહિ માગુઁ રાખહુ મોર દુલાર।

સીત દેહુ રામ કહુઁ અહિત ન હોઇ તુમ્હાર ॥ 40 ॥

બુધ પુરાન શ્રુતિ સમ્મત બાની। કહી બિભીષન નીતિ બખાની ॥

સુનત દસાનન ઉઠા રિસાઈ। ખલ તોહિ નિકટ મુત્યુ અબ આઈ ॥

જિઅસિ સદા સઠ મોર જિઆવા। રિપુ કર પચ્છ મૂઢ़ તોહિ ભાવા ॥

કહસિ ન ખલ અસ કો જગ માહીં। ભુજ બલ જાહિ જિતા મૈં નાહી ॥

મમ પુર બસિ તપસિન્હ પર પ્રીતી। સઠ મિલુ જાઇ તિન્હહિ કહુ નીતી ॥

અસ કહિ કીન્હેસિ ચરન પ્રહારા। અનુજ ગહે પદ બારહિં બારા ॥

ઉમા સન્ત કિ ઇહિ બડ़આઈ। મન્દ કરત જો કરિ ભલાઈ ॥

તુમ્હ પિતુ સરિસ ભલેહિં મોહિ મારા। રામુ ભજેં હિત નાથ તુમ્હારા ॥

સચિવ સઙ્ગ લૈ નભ પથ ગયૂ। સબહિ સુનાઇ કહત અસ ભયૂ ॥

દો0=રામુ સત્યસઙ્કલ્પ પ્રભુ સભા કાલબસ તોરિ।

મૈ રઘુબીર સરન અબ જાઉઁ દેહુ જનિ ખોરિ ॥ 41 ॥

અસ કહિ ચલા બિભીષનુ જબહીં। આયૂહીન ભે સબ તબહીમ્ ॥

સાધુ અવગ્યા તુરત ભવાની। કર કલ્યાન અખિલ કૈ હાની ॥

રાવન જબહિં બિભીષન ત્યાગા। ભયુ બિભવ બિનુ તબહિં અભાગા ॥

ચલેઉ હરષિ રઘુનાયક પાહીં। કરત મનોરથ બહુ મન માહીમ્ ॥

દેખિહુઁ જાઇ ચરન જલજાતા। અરુન મૃદુલ સેવક સુખદાતા ॥

જે પદ પરસિ તરી રિષિનારી। દણ્ડક કાનન પાવનકારી ॥

જે પદ જનકસુતાઁ ઉર લાએ। કપટ કુરઙ્ગ સઙ્ગ ધર ધાએ ॥

હર ઉર સર સરોજ પદ જેઈ। અહોભાગ્ય મૈ દેખિહુઁ તેઈ ॥

દો0= જિન્હ પાયન્હ કે પાદુકન્હિ ભરતુ રહે મન લાઇ।

તે પદ આજુ બિલોકિહુઁ ઇન્હ નયનન્હિ અબ જાઇ ॥ 42 ॥

એહિ બિધિ કરત સપ્રેમ બિચારા। આયુ સપદિ સિન્ધુ એહિં પારા ॥

કપિન્હ બિભીષનુ આવત દેખા। જાના કૌ રિપુ દૂત બિસેષા ॥

તાહિ રાખિ કપીસ પહિં આએ। સમાચાર સબ તાહિ સુનાએ ॥

કહ સુગ્રીવ સુનહુ રઘુરાઈ। આવા મિલન દસાનન ભાઈ ॥

કહ પ્રભુ સખા બૂઝિઐ કાહા। કહિ કપીસ સુનહુ નરનાહા ॥

જાનિ ન જાઇ નિસાચર માયા। કામરૂપ કેહિ કારન આયા ॥

ભેદ હમાર લેન સઠ આવા। રાખિઅ બાઁધિ મોહિ અસ ભાવા ॥

સખા નીતિ તુમ્હ નીકિ બિચારી। મમ પન સરનાગત ભયહારી ॥

સુનિ પ્રભુ બચન હરષ હનુમાના। સરનાગત બચ્છલ ભગવાના ॥

દો0=સરનાગત કહુઁ જે તજહિં નિજ અનહિત અનુમાનિ।

તે નર પાવઁર પાપમય તિન્હહિ બિલોકત હાનિ ॥ 43 ॥

કોટિ બિપ્ર બધ લાગહિં જાહૂ। આએઁ સરન તજુઁ નહિં તાહૂ ॥

સનમુખ હોઇ જીવ મોહિ જબહીં। જન્મ કોટિ અઘ નાસહિં તબહીમ્ ॥

પાપવન્ત કર સહજ સુભ્AU। ભજનુ મોર તેહિ ભાવ ન ક્AU ॥

જૌં પૈ દુષ્ટહૃદય સોઇ હોઈ। મોરેં સનમુખ આવ કિ સોઈ ॥

નિર્મલ મન જન સો મોહિ પાવા। મોહિ કપટ છલ છિદ્ર ન ભાવા ॥

ભેદ લેન પઠવા દસસીસા। તબહુઁ ન કછુ ભય હાનિ કપીસા ॥

જગ મહુઁ સખા નિસાચર જેતે। લછિમનુ હનિ નિમિષ મહુઁ તેતે ॥

જૌં સભીત આવા સરનાઈ। રખિહુઁ તાહિ પ્રાન કી નાઈ ॥

દો0=ઉભય ભાઁતિ તેહિ આનહુ હઁસિ કહ કૃપાનિકેત।

જય કૃપાલ કહિ ચલે અઙ્ગદ હનૂ સમેત ॥ 44 ॥

સાદર તેહિ આગેં કરિ બાનર। ચલે જહાઁ રઘુપતિ કરુનાકર ॥

દૂરિહિ તે દેખે દ્વૌ ભ્રાતા। નયનાનન્દ દાન કે દાતા ॥

બહુરિ રામ છબિધામ બિલોકી। રહેઉ ઠટુકિ એકટક પલ રોકી ॥

ભુજ પ્રલમ્બ કઞ્જારુન લોચન। સ્યામલ ગાત પ્રનત ભય મોચન ॥

સિઙ્ઘ કન્ધ આયત ઉર સોહા। આનન અમિત મદન મન મોહા ॥

નયન નીર પુલકિત અતિ ગાતા। મન ધરિ ધીર કહી મૃદુ બાતા ॥

નાથ દસાનન કર મૈં ભ્રાતા। નિસિચર બંસ જનમ સુરત્રાતા ॥

સહજ પાપપ્રિય તામસ દેહા। જથા ઉલૂકહિ તમ પર નેહા ॥

દો. શ્રવન સુજસુ સુનિ આયુઁ પ્રભુ ભઞ્જન ભવ ભીર।

ત્રાહિ ત્રાહિ આરતિ હરન સરન સુખદ રઘુબીર ॥ 45 ॥

અસ કહિ કરત દણ્ડવત દેખા। તુરત ઉઠે પ્રભુ હરષ બિસેષા ॥

દીન બચન સુનિ પ્રભુ મન ભાવા। ભુજ બિસાલ ગહિ હૃદયઁ લગાવા ॥

અનુજ સહિત મિલિ ઢિગ બૈઠારી। બોલે બચન ભગત ભયહારી ॥

કહુ લઙ્કેસ સહિત પરિવારા। કુસલ કુઠાહર બાસ તુમ્હારા ॥

ખલ મણ્ડલીં બસહુ દિનુ રાતી। સખા ધરમ નિબહિ કેહિ ભાઁતી ॥

મૈં જાનુઁ તુમ્હારિ સબ રીતી। અતિ નય નિપુન ન ભાવ અનીતી ॥

બરુ ભલ બાસ નરક કર તાતા। દુષ્ટ સઙ્ગ જનિ દેઇ બિધાતા ॥

અબ પદ દેખિ કુસલ રઘુરાયા। જૌં તુમ્હ કીન્હ જાનિ જન દાયા ॥

દો. તબ લગિ કુસલ ન જીવ કહુઁ સપનેહુઁ મન બિશ્રામ।

જબ લગિ ભજત ન રામ કહુઁ સોક ધામ તજિ કામ ॥ 46 ॥

તબ લગિ હૃદયઁ બસત ખલ નાના। લોભ મોહ મચ્છર મદ માના ॥

જબ લગિ ઉર ન બસત રઘુનાથા। ધરેં ચાપ સાયક કટિ ભાથા ॥

મમતા તરુન તમી અઁધિઆરી। રાગ દ્વેષ ઉલૂક સુખકારી ॥

તબ લગિ બસતિ જીવ મન માહીં। જબ લગિ પ્રભુ પ્રતાપ રબિ નાહીમ્ ॥

અબ મૈં કુસલ મિટે ભય ભારે। દેખિ રામ પદ કમલ તુમ્હારે ॥

તુમ્હ કૃપાલ જા પર અનુકૂલા। તાહિ ન બ્યાપ ત્રિબિધ ભવ સૂલા ॥

મૈં નિસિચર અતિ અધમ સુભ્AU। સુભ આચરનુ કીન્હ નહિં ક્AU ॥

જાસુ રૂપ મુનિ ધ્યાન ન આવા। તેહિં પ્રભુ હરષિ હૃદયઁ મોહિ લાવા ॥

દો. -અહોભાગ્ય મમ અમિત અતિ રામ કૃપા સુખ પુઞ્જ।

દેખેઉઁ નયન બિરઞ્ચિ સિબ સેબ્ય જુગલ પદ કઞ્જ ॥ 47 ॥

સુનહુ સખા નિજ કહુઁ સુભ્AU। જાન ભુસુણ્ડિ સમ્ભુ ગિરિજ્AU ॥

જૌં નર હોઇ ચરાચર દ્રોહી। આવે સભય સરન તકિ મોહી ॥

તજિ મદ મોહ કપટ છલ નાના। કરુઁ સદ્ય તેહિ સાધુ સમાના ॥

જનની જનક બન્ધુ સુત દારા। તનુ ધનુ ભવન સુહ્રદ પરિવારા ॥

સબ કૈ મમતા તાગ બટોરી। મમ પદ મનહિ બાઁધ બરિ ડોરી ॥

સમદરસી ઇચ્છા કછુ નાહીં। હરષ સોક ભય નહિં મન માહીમ્ ॥

અસ સજ્જન મમ ઉર બસ કૈસેં। લોભી હૃદયઁ બસિ ધનુ જૈસેમ્ ॥

તુમ્હ સારિખે સન્ત પ્રિય મોરેં। ધરુઁ દેહ નહિં આન નિહોરેમ્ ॥

દો. સગુન ઉપાસક પરહિત નિરત નીતિ દૃઢ़ નેમ।

તે નર પ્રાન સમાન મમ જિન્હ કેં દ્વિજ પદ પ્રેમ ॥ 48 ॥

સુનુ લઙ્કેસ સકલ ગુન તોરેં। તાતેં તુમ્હ અતિસય પ્રિય મોરેમ્ ॥

રામ બચન સુનિ બાનર જૂથા। સકલ કહહિં જય કૃપા બરૂથા ॥

સુનત બિભીષનુ પ્રભુ કૈ બાની। નહિં અઘાત શ્રવનામૃત જાની ॥

પદ અમ્બુજ ગહિ બારહિં બારા। હૃદયઁ સમાત ન પ્રેમુ અપારા ॥

સુનહુ દેવ સચરાચર સ્વામી। પ્રનતપાલ ઉર અન્તરજામી ॥

ઉર કછુ પ્રથમ બાસના રહી। પ્રભુ પદ પ્રીતિ સરિત સો બહી ॥

અબ કૃપાલ નિજ ભગતિ પાવની। દેહુ સદા સિવ મન ભાવની ॥

એવમસ્તુ કહિ પ્રભુ રનધીરા। માગા તુરત સિન્ધુ કર નીરા ॥

જદપિ સખા તવ ઇચ્છા નાહીં। મોર દરસુ અમોઘ જગ માહીમ્ ॥

અસ કહિ રામ તિલક તેહિ સારા। સુમન બૃષ્ટિ નભ ભી અપારા ॥

દો. રાવન ક્રોધ અનલ નિજ સ્વાસ સમીર પ્રચણ્ડ।

જરત બિભીષનુ રાખેઉ દીન્હેહુ રાજુ અખણ્ડ ॥ 49(ક) ॥

જો સમ્પતિ સિવ રાવનહિ દીન્હિ દિએઁ દસ માથ।

સોઇ સમ્પદા બિભીષનહિ સકુચિ દીન્હ રઘુનાથ ॥ 49(ખ) ॥

અસ પ્રભુ છાડ़ઇ ભજહિં જે આના। તે નર પસુ બિનુ પૂઁછ બિષાના ॥

નિજ જન જાનિ તાહિ અપનાવા। પ્રભુ સુભાવ કપિ કુલ મન ભાવા ॥

પુનિ સર્બગ્ય સર્બ ઉર બાસી। સર્બરૂપ સબ રહિત ઉદાસી ॥

બોલે બચન નીતિ પ્રતિપાલક। કારન મનુજ દનુજ કુલ ઘાલક ॥

સુનુ કપીસ લઙ્કાપતિ બીરા। કેહિ બિધિ તરિઅ જલધિ ગમ્ભીરા ॥

સઙ્કુલ મકર ઉરગ ઝષ જાતી। અતિ અગાધ દુસ્તર સબ ભાઁતી ॥

કહ લઙ્કેસ સુનહુ રઘુનાયક। કોટિ સિન્ધુ સોષક તવ સાયક ॥

જદ્યપિ તદપિ નીતિ અસિ ગાઈ। બિનય કરિઅ સાગર સન જાઈ ॥

દો. પ્રભુ તુમ્હાર કુલગુર જલધિ કહિહિ ઉપાય બિચારિ।

બિનુ પ્રયાસ સાગર તરિહિ સકલ ભાલુ કપિ ધારિ ॥ 50 ॥

સખા કહી તુમ્હ નીકિ ઉપાઈ। કરિઅ દૈવ જૌં હોઇ સહાઈ ॥

મન્ત્ર ન યહ લછિમન મન ભાવા। રામ બચન સુનિ અતિ દુખ પાવા ॥

નાથ દૈવ કર કવન ભરોસા। સોષિઅ સિન્ધુ કરિઅ મન રોસા ॥

કાદર મન કહુઁ એક અધારા। દૈવ દૈવ આલસી પુકારા ॥

સુનત બિહસિ બોલે રઘુબીરા। ઐસેહિં કરબ ધરહુ મન ધીરા ॥

અસ કહિ પ્રભુ અનુજહિ સમુઝાઈ। સિન્ધુ સમીપ ગે રઘુરાઈ ॥

પ્રથમ પ્રનામ કીન્હ સિરુ નાઈ। બૈઠે પુનિ તટ દર્ભ ડસાઈ ॥

જબહિં બિભીષન પ્રભુ પહિં આએ। પાછેં રાવન દૂત પઠાએ ॥

દો. સકલ ચરિત તિન્હ દેખે ધરેં કપટ કપિ દેહ।

પ્રભુ ગુન હૃદયઁ સરાહહિં સરનાગત પર નેહ ॥ 51 ॥

પ્રગટ બખાનહિં રામ સુભ્AU। અતિ સપ્રેમ ગા બિસરિ દુર્AU ॥

રિપુ કે દૂત કપિન્હ તબ જાને। સકલ બાઁધિ કપીસ પહિં આને ॥

કહ સુગ્રીવ સુનહુ સબ બાનર। અઙ્ગ ભઙ્ગ કરિ પઠવહુ નિસિચર ॥

સુનિ સુગ્રીવ બચન કપિ ધાએ। બાઁધિ કટક ચહુ પાસ ફિરાએ ॥

બહુ પ્રકાર મારન કપિ લાગે। દીન પુકારત તદપિ ન ત્યાગે ॥

જો હમાર હર નાસા કાના। તેહિ કોસલાધીસ કૈ આના ॥

સુનિ લછિમન સબ નિકટ બોલાએ। દયા લાગિ હઁસિ તુરત છોડાએ ॥

રાવન કર દીજહુ યહ પાતી। લછિમન બચન બાચુ કુલઘાતી ॥

દો. કહેહુ મુખાગર મૂઢ़ સન મમ સન્દેસુ ઉદાર।

સીતા દેઇ મિલેહુ ન ત આવા કાલ તુમ્હાર ॥ 52 ॥

તુરત નાઇ લછિમન પદ માથા। ચલે દૂત બરનત ગુન ગાથા ॥

કહત રામ જસુ લઙ્કાઁ આએ। રાવન ચરન સીસ તિન્હ નાએ ॥

બિહસિ દસાનન પૂઁછી બાતા। કહસિ ન સુક આપનિ કુસલાતા ॥

પુનિ કહુ ખબરિ બિભીષન કેરી। જાહિ મૃત્યુ આઈ અતિ નેરી ॥

કરત રાજ લઙ્કા સઠ ત્યાગી। હોઇહિ જબ કર કીટ અભાગી ॥

પુનિ કહુ ભાલુ કીસ કટકાઈ। કઠિન કાલ પ્રેરિત ચલિ આઈ ॥

જિન્હ કે જીવન કર રખવારા। ભયુ મૃદુલ ચિત સિન્ધુ બિચારા ॥

કહુ તપસિન્હ કૈ બાત બહોરી। જિન્હ કે હૃદયઁ ત્રાસ અતિ મોરી ॥

દો. -કી ભિ ભેણ્ટ કિ ફિરિ ગે શ્રવન સુજસુ સુનિ મોર।

કહસિ ન રિપુ દલ તેજ બલ બહુત ચકિત ચિત તોર ॥ 53 ॥

નાથ કૃપા કરિ પૂઁછેહુ જૈસેં। માનહુ કહા ક્રોધ તજિ તૈસેમ્ ॥

મિલા જાઇ જબ અનુજ તુમ્હારા। જાતહિં રામ તિલક તેહિ સારા ॥

રાવન દૂત હમહિ સુનિ કાના। કપિન્હ બાઁધિ દીન્હે દુખ નાના ॥

શ્રવન નાસિકા કાટૈ લાગે। રામ સપથ દીન્હે હમ ત્યાગે ॥

પૂઁછિહુ નાથ રામ કટકાઈ। બદન કોટિ સત બરનિ ન જાઈ ॥

નાના બરન ભાલુ કપિ ધારી। બિકટાનન બિસાલ ભયકારી ॥

જેહિં પુર દહેઉ હતેઉ સુત તોરા। સકલ કપિન્હ મહઁ તેહિ બલુ થોરા ॥

અમિત નામ ભટ કઠિન કરાલા। અમિત નાગ બલ બિપુલ બિસાલા ॥

દો. દ્વિબિદ મયન્દ નીલ નલ અઙ્ગદ ગદ બિકટાસિ।

દધિમુખ કેહરિ નિસઠ સઠ જામવન્ત બલરાસિ ॥ 54 ॥

એ કપિ સબ સુગ્રીવ સમાના। ઇન્હ સમ કોટિન્હ ગનિ કો નાના ॥

રામ કૃપાઁ અતુલિત બલ તિન્હહીં। તૃન સમાન ત્રેલોકહિ ગનહીમ્ ॥

અસ મૈં સુના શ્રવન દસકન્ધર। પદુમ અઠારહ જૂથપ બન્દર ॥

નાથ કટક મહઁ સો કપિ નાહીં। જો ન તુમ્હહિ જીતૈ રન માહીમ્ ॥

પરમ ક્રોધ મીજહિં સબ હાથા। આયસુ પૈ ન દેહિં રઘુનાથા ॥

સોષહિં સિન્ધુ સહિત ઝષ બ્યાલા। પૂરહીં ન ત ભરિ કુધર બિસાલા ॥

મર્દિ ગર્દ મિલવહિં દસસીસા। ઐસેઇ બચન કહહિં સબ કીસા ॥

ગર્જહિં તર્જહિં સહજ અસઙ્કા। માનહુ ગ્રસન ચહત હહિં લઙ્કા ॥

દો. -સહજ સૂર કપિ ભાલુ સબ પુનિ સિર પર પ્રભુ રામ।

રાવન કાલ કોટિ કહુ જીતિ સકહિં સઙ્ગ્રામ ॥ 55 ॥

રામ તેજ બલ બુધિ બિપુલાઈ। તબ ભ્રાતહિ પૂઁછેઉ નય નાગર ॥

તાસુ બચન સુનિ સાગર પાહીં। માગત પન્થ કૃપા મન માહીમ્ ॥

સુનત બચન બિહસા દસસીસા। જૌં અસિ મતિ સહાય કૃત કીસા ॥

સહજ ભીરુ કર બચન દૃઢ़આઈ। સાગર સન ઠાની મચલાઈ ॥

મૂઢ़ મૃષા કા કરસિ બડ़આઈ। રિપુ બલ બુદ્ધિ થાહ મૈં પાઈ ॥

સચિવ સભીત બિભીષન જાકેં। બિજય બિભૂતિ કહાઁ જગ તાકેમ્ ॥

સુનિ ખલ બચન દૂત રિસ બાઢ़ઈ। સમય બિચારિ પત્રિકા કાઢ़ઈ ॥

રામાનુજ દીન્હી યહ પાતી। નાથ બચાઇ જુડ़આવહુ છાતી ॥

બિહસિ બામ કર લીન્હી રાવન। સચિવ બોલિ સઠ લાગ બચાવન ॥

દો. -બાતન્હ મનહિ રિઝાઇ સઠ જનિ ઘાલસિ કુલ ખીસ।

રામ બિરોધ ન ઉબરસિ સરન બિષ્નુ અજ ઈસ ॥ 56(ક) ॥

કી તજિ માન અનુજ ઇવ પ્રભુ પદ પઙ્કજ ભૃઙ્ગ।

હોહિ કિ રામ સરાનલ ખલ કુલ સહિત પતઙ્ગ ॥ 56(ખ) ॥

સુનત સભય મન મુખ મુસુકાઈ। કહત દસાનન સબહિ સુનાઈ ॥

ભૂમિ પરા કર ગહત અકાસા। લઘુ તાપસ કર બાગ બિલાસા ॥

કહ સુક નાથ સત્ય સબ બાની। સમુઝહુ છાડ़ઇ પ્રકૃતિ અભિમાની ॥

સુનહુ બચન મમ પરિહરિ ક્રોધા। નાથ રામ સન તજહુ બિરોધા ॥

અતિ કોમલ રઘુબીર સુભ્AU। જદ્યપિ અખિલ લોક કર ર્AU ॥

મિલત કૃપા તુમ્હ પર પ્રભુ કરિહી। ઉર અપરાધ ન એકુ ધરિહી ॥

જનકસુતા રઘુનાથહિ દીજે। એતના કહા મોર પ્રભુ કીજે।

જબ તેહિં કહા દેન બૈદેહી। ચરન પ્રહાર કીન્હ સઠ તેહી ॥

નાઇ ચરન સિરુ ચલા સો તહાઁ। કૃપાસિન્ધુ રઘુનાયક જહાઁ ॥

કરિ પ્રનામુ નિજ કથા સુનાઈ। રામ કૃપાઁ આપનિ ગતિ પાઈ ॥

રિષિ અગસ્તિ કીં સાપ ભવાની। રાછસ ભયુ રહા મુનિ ગ્યાની ॥

બન્દિ રામ પદ બારહિં બારા। મુનિ નિજ આશ્રમ કહુઁ પગુ ધારા ॥

દો. બિનય ન માનત જલધિ જડ़ ગે તીન દિન બીતિ।

બોલે રામ સકોપ તબ ભય બિનુ હોઇ ન પ્રીતિ ॥ 57 ॥

લછિમન બાન સરાસન આનૂ। સોષૌં બારિધિ બિસિખ કૃસાનૂ ॥

સઠ સન બિનય કુટિલ સન પ્રીતી। સહજ કૃપન સન સુન્દર નીતી ॥

મમતા રત સન ગ્યાન કહાની। અતિ લોભી સન બિરતિ બખાની ॥

ક્રોધિહિ સમ કામિહિ હરિ કથા। ઊસર બીજ બેઁ ફલ જથા ॥

અસ કહિ રઘુપતિ ચાપ ચઢ़આવા। યહ મત લછિમન કે મન ભાવા ॥

સઙ્ઘાનેઉ પ્રભુ બિસિખ કરાલા। ઉઠી ઉદધિ ઉર અન્તર જ્વાલા ॥

મકર ઉરગ ઝષ ગન અકુલાને। જરત જન્તુ જલનિધિ જબ જાને ॥

કનક થાર ભરિ મનિ ગન નાના। બિપ્ર રૂપ આયુ તજિ માના ॥

દો. કાટેહિં પિ કદરી ફરિ કોટિ જતન કૌ સીઞ્ચ।

બિનય ન માન ખગેસ સુનુ ડાટેહિં પિ નવ નીચ ॥ 58 ॥

સભય સિન્ધુ ગહિ પદ પ્રભુ કેરે। છમહુ નાથ સબ અવગુન મેરે ॥

ગગન સમીર અનલ જલ ધરની। ઇન્હ કિ નાથ સહજ જડ़ કરની ॥

તવ પ્રેરિત માયાઁ ઉપજાએ। સૃષ્ટિ હેતુ સબ ગ્રન્થનિ ગાએ ॥

પ્રભુ આયસુ જેહિ કહઁ જસ અહી। સો તેહિ ભાઁતિ રહે સુખ લહી ॥

પ્રભુ ભલ કીન્હી મોહિ સિખ દીન્હી। મરજાદા પુનિ તુમ્હરી કીન્હી ॥

ઢોલ ગવાઁર સૂદ્ર પસુ નારી। સકલ તાડ़ના કે અધિકારી ॥

પ્રભુ પ્રતાપ મૈં જાબ સુખાઈ। ઉતરિહિ કટકુ ન મોરિ બડ़આઈ ॥

પ્રભુ અગ્યા અપેલ શ્રુતિ ગાઈ। કરૌં સો બેગિ જૌ તુમ્હહિ સોહાઈ ॥

દો. સુનત બિનીત બચન અતિ કહ કૃપાલ મુસુકાઇ।

જેહિ બિધિ ઉતરૈ કપિ કટકુ તાત સો કહહુ ઉપાઇ ॥ 59 ॥

નાથ નીલ નલ કપિ દ્વૌ ભાઈ। લરિકાઈ રિષિ આસિષ પાઈ ॥

તિન્હ કે પરસ કિએઁ ગિરિ ભારે। તરિહહિં જલધિ પ્રતાપ તુમ્હારે ॥

મૈં પુનિ ઉર ધરિ પ્રભુતાઈ। કરિહુઁ બલ અનુમાન સહાઈ ॥

એહિ બિધિ નાથ પયોધિ બઁધાઇઅ। જેહિં યહ સુજસુ લોક તિહુઁ ગાઇઅ ॥

એહિ સર મમ ઉત્તર તટ બાસી। હતહુ નાથ ખલ નર અઘ રાસી ॥

સુનિ કૃપાલ સાગર મન પીરા। તુરતહિં હરી રામ રનધીરા ॥

દેખિ રામ બલ પૌરુષ ભારી। હરષિ પયોનિધિ ભયુ સુખારી ॥

સકલ ચરિત કહિ પ્રભુહિ સુનાવા। ચરન બન્દિ પાથોધિ સિધાવા ॥

છં. નિજ ભવન ગવનેઉ સિન્ધુ શ્રીરઘુપતિહિ યહ મત ભાયૂ।

યહ ચરિત કલિ મલહર જથામતિ દાસ તુલસી ગાયૂ ॥

સુખ ભવન સંસય સમન દવન બિષાદ રઘુપતિ ગુન ગના ॥

તજિ સકલ આસ ભરોસ ગાવહિ સુનહિ સન્તત સઠ મના ॥

દો. સકલ સુમઙ્ગલ દાયક રઘુનાયક ગુન ગાન।

સાદર સુનહિં તે તરહિં ભવ સિન્ધુ બિના જલજાન ॥ 60 ॥

માસપારાયણ, ચૌબીસવાઁ વિશ્રામ

ઇતિ શ્રીમદ્રામચરિતમાનસે સકલકલિકલુષવિધ્વંસને

પઞ્ચમઃ સોપાનઃ સમાપ્તઃ ।

(સુન્દરકાણ્ડ સમાપ્ત)