Sri Medha Dakshina Murthy Stotram
ਸ਼੍ਰੀ ਮੇਧਾ ਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਪਦ ਸ੍ਤੁਤਿਃ
Sri Medha Dakshina Murthy Stotram
ਸ਼੍ਰੀ ਮੇਧਾ ਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਪਦ ਸ੍ਤੁਤਿਃ
ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍षਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਸ਼ਿਖਾਃ ।
ਤਸ੍ਮੈਤਾਰਾਤ੍ਮਨੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 1 ॥
ਨਤ੍ਵਾ ਯਂ ਮੁਨਯਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਂਯਾਨ੍ਤਿ ਦੁਰਾਸਦਮ੍ ।
ਨਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 2 ॥
ਮੋਹਜਾਲਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਤਿ ਯਤ੍ਪਦਮ੍ ।
ਮੋਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 3 ॥
ਭਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਯਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਨਭਵੋਹ੍ਯਭਵਤ੍ਪਰਃ ।
ਭਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 4 ॥
ਗਗਨਾਕਾਰਵਦ੍ਭਾਨ੍ਤਮਨੁਭਾਤ੍ਯਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ।
ਗਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 5 ॥
ਵਟਮੂਲਨਿਵਾਸੋ ਯੋ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭੁਰਵ੍ਯਯਃ ।
ਵਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 6 ॥
ਤੇਜੋਭਿਰ੍ਯਸ੍ਯਸੂਰ੍ਯੋऽਸੌ ਕਾਲਕ੍ਲृਪ੍ਤਿਕਰੋ ਭਵੇਤ੍ ।
ਤੇਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 7 ॥
ਦਕ੍षਤ੍ਰਿਪੁਰਸਂਹਾਰੇ ਯਃ ਕਾਲਵਿषਭਞ੍ਜਨੇ ।
ਦਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 8 ॥
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਵਾਕ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਯਨ੍ਨਾਮਸ੍ਮਰਣਾਨ੍ਨृਣਾਮ੍ ।
ਕ੍षਿਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 9 ॥
ਣਾਕਾਰਵਾਚ੍ਯੋਯਸ੍ਸੁਪ੍ਤਂ ਸਨ੍ਦੀਪਯਤਿ ਮੇ ਮਨਃ ।
ਣਾਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 10 ॥
ਮੂਰ੍ਤਯੋ ਹ੍ਯष੍ਟਧਾਯਸ੍ਯ ਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਾਦਿਕਾਰਣਮ੍ ।
ਮੂਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 11 ॥
ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸਿ ਪਰਮਮਿਤਿ ਯਦ੍ਗੁਰੁਬੋਧਿਤਃ ।
ਸਰੇਫਤਾਤ੍ਮਨੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 12 ॥
ਯੇਯਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ऋषਯੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍ ।
ਯੇਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 13 ॥
ਮਹਤਾਂ ਦੇਵਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਨਿਗਮਾਗਮਯੋਸ਼੍ਸ਼ਿਵਃ ।
ਮਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 14 ॥
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਜਗਤੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਹ੍ਯਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 15 ॥
ਤ੍ਵਮੇਵ ਜਗਤਸ੍ਸਾਕ੍षੀ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਣਮ੍ ।
ਮੇਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 16 ॥
ਧਾਮੇਤਿ ਧਾਤृਸृष੍ਟੇਰ੍ਯਤ੍ਕਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ।
ਧਾਙ੍ਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 17 ॥
ਪ੍ਰਕृਤੇਰ੍ਯਤ੍ਪਰਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਤਾਦਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਵੈ ਮੁਨਿਃ ।
ਪ੍ਰਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 18 ॥
ਜ੍ਞਾਨਿਨੋਯਮੁਪਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤੀਤਂ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ ।
ਜ੍ਞਾਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 19 ॥
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨਨਾਮਾਰ੍ਚਨਾਦਿਭਿਃ ।
ਪ੍ਰਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 20 ॥
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਰੋਮੁਕ੍ਤਸ੍ਸਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ । [ ਸਰੋਮੁਕ੍ਤ ]
ਯਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 21 ॥
ਛਵੇਰ੍ਯਨ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਪੁਰ੍ਵਿषਯੇष੍ਵਿਹ ਜਾਡ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਛਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 22 ॥
ਸ੍ਵਾਨ੍ਤੇਵਿਦਾਂ ਜਡਾਨਾਂ ਯੋ ਦੂਰੇਤਿष੍ਠਤਿ ਚਿਨ੍ਮਯਃ ।
ਸ੍ਵਾਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 23 ॥
ਹਾਰਪ੍ਰਾਯਫਣੀਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਦਾਯਿਨੇ ।
ਹਾਕਾਰਰੂਪਿਣੇ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਯੇ ਨਮਃ ॥ 24 ॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਮੇਧਾਦਕ੍षਿਣਾਮੂਰ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਪਦ ਸ੍ਤੁਤਿਃ ॥
About This Stotram
Sri Medha Dakshina Murthy Stotram
Sanskrit Title: श्री मेधा दक्षिणामूर्ति मन्त्रवर्णपद स्तुतिः
IAST Transliteration:
Overview
This stotram is highly significant as it specifically invokes Dakshina Murthy, the embodiment of divine knowledge and the guru of all gurus. The name 'Medha Dakshina Murthy' highlights the deity's power to bestow 'Medha,' which refers to sharp intellect, memory, and the ability to grasp truths. Reciting this stotram is believed to purify the mind, sharpen cognitive abilities, and facilitate the understanding of spiritual scriptures and the ultimate reality. It is a prayer for intellectual prowess coupled with spiritual wisdom, aiming to guide the devotee towards self-realization by dispelling ignorance and illusion, much like Dakshina Murthy himself is depicted as the dispeller of ignorance.
Details
| Attribute | Information |
|---|---|
| Deity | Dakshina Murthy |
| Author | Unknown |
| Type | Stotram |
| Category | Stotram |
| Number of Verses | 24 |
| Origin | The origin of the Sri Medha Dakshina Murthy Stotram is not explicitly stated in the provided text. However, its content, particularly the invocation of Om, the Pranava, and its connection to Dakshina Murthy, suggests it is rooted in Vedic and Upanishadic traditions. Dakshina Murthy is a form of Lord Shiva as a guru, embodying knowledge and wisdom. The stotram appears to be a hymn focused on invoking this aspect of Shiva for gaining 'Medha' (intellect, memory, sharp understanding). It is likely a standalone devotional composition rather than an excerpt from a larger Purana or Upanishad, though it draws heavily from their philosophical underpinnings. |
Benefits of Recitation
- Enhancement of intellect and memory (Medha)
- Acquisition of spiritual knowledge
- Removal of ignorance and illusion
- Attainment of liberation (Moksha)
- Guidance from the divine guru
Best Time to Recite
Morning or evening, especially during times of study, intellectual challenges, or when seeking spiritual guidance. It can also be recited on auspicious days related to Shiva, such as Maha Shivaratri.
Historical Context
The stotram is attributed to an unknown author and its exact period of composition is uncertain. However, the use of Sanskrit, the invocation of Om and the Pranava mantra, and the focus on Dakshina Murthy align with the rich tradition of devotional hymns (stotrams) that flourished in India, particularly from the Puranic and post-Puranic eras onwards. The emphasis on 'Medha' suggests a context where intellectual acumen and the ability to absorb and retain knowledge were highly valued, both for worldly success and spiritual advancement. The mention of 'Vedic Tithi' in the source description indicates its connection to Vedic knowledge traditions.
Alternate Names
- Sri Medha Dakshina Murthy Mantra Varnapada Stuti
Related Stotrams
- Dakshina Murthy Stotram (by Adi Shankaracharya)
- Maha Mrityunjaya Stotram
- Saraswati Stotram
Last Updated: 2025-12-01