Manidweepa Varnana
ਮਣਿਦ੍ਵੀਪ ਵਰ੍ਣਨ - 1 (ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤਮ੍)
Manidweepa Varnana
ਮਣਿਦ੍ਵੀਪ ਵਰ੍ਣਨ - 1 (ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤਮ੍)
(ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਭਾਗਵਤਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਕਨ੍ਧਂ, ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ, , ਮਣਿਦ੍ਵੀਪ ਵਰ੍ਣਨ - 1)
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ –
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕੋऽਸ੍ਤਿ ਯਃ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਃ ਸ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੀ ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ 1 ॥
ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਧਿਕੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।
ਪੁਰਾ ਪਰਾਮ੍ਬਯੈਵਾਯਂ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਮਨਸੇਚ੍ਛਯਾ ॥ 2 ॥
ਸਰ੍ਵਾਦੌ ਨਿਜਵਾਸਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਮੂਲਭੂਤਯਾ ।
ਕੈਲਾਸਾਦਧਿਕੋ ਲੋਕੋ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਦਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 3 ॥
ਗੋਲੋਕਾਦਪਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕੋऽਧਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।
ਨੈਤਤ੍ਸਮਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 4 ॥
ਛਤ੍ਰੀਭੂਤਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤੋ ਭਵਸਨ੍ਤਾਪਨਾਸ਼ਕਮ੍ ।
ਛਾਯਾਭੂਤਂ ਤਦੇਵਾਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਤੁ ਸਤ੍ਤਮ ॥ 5 ॥
ਬਹੁਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਤਾਵਦੇਵ ਹਿ ।
ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਤੁ ਸੁਧੋਦਧਿਃ ॥ 6 ॥
ਮਰੁਤ੍ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨੋਤ੍ਕੀਰ੍ਣਤਰਙ੍ਗ ਸ਼ਤਸਙ੍ਕੁਲਃ ।
ਰਤ੍ਨਾਚ੍ਛਵਾਲੁਕਾਯੁਕ੍ਤੋ ਝषਸ਼ਙ੍ਖਸਮਾਕੁਲਃ ॥ 7 ॥
ਵੀਚਿਸਙ੍ਘਰ੍षਸਞ੍ਜਾਤਲਹਰੀਕਣਸ਼ੀਤਲਃ ।
ਨਾਨਾਧ੍ਵਜਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਨਾਨਾਪੋਤਗਤਾਗਤੈਃ ॥ 8 ॥
ਵਿਰਾਜਮਾਨਃ ਪਰਿਤਸ੍ਤੀਰਰਤ੍ਨਦ੍ਰੁਮੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਤਦੁਤ੍ਤਰਮਯੋਧਾਤੁਨਿਰ੍ਮਿਤੋ ਗਗਨੇ ਤਤਃ ॥ 9 ॥
ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਾਕਾਰੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮਹਾਨ੍ ।
ਨਾਨਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਹਰਣਾ ਨਾਨਾਯੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ ॥ 10 ॥
ਰਕ੍षਕਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮੋਦਮਾਨਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਾਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲਸ਼ਤਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 11 ॥
ਨਾਨਾਗਣੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਯੁਤੈਰ੍ਨृਪ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯੇ ਦੇਵਾ ਜਗਦੀਸ਼ਿਤੁਃ ॥ 12 ॥
ਤੇषਾਂ ਗਣਾ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾਹਨਾਨਿ ਚ ਤਤ੍ਰ ਹਿ ।
ਵਿਮਾਨਸ਼ਤਸਙ੍ਘਰ੍षਘਣ੍ਟਾਸ੍ਵਨਸਮਾਕੁਲਃ ॥ 13 ॥
ਹਯਹੇषਾਖੁਰਾਘਾਤਬਧਿਰੀਕृਤਦਿਮ੍ਮੁਖਃ ।
ਗਣੈਃ ਕਿਲਕਿਲਾਰਾਵੈਰ੍ਵੇਤ੍ਰਹਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਤਾਡਿਤਾਃ ॥ 14 ॥
ਸੇਵਕਾ ਦੇਵਸਙ੍ਗਾਨਾਂ ਭ੍ਰਾਜਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਭੂਮਿਪ ।
ਤਸ੍ਮਿਙ੍ਕੋਲਾਹਲੇ ਰਾਜਨ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕੇਨਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 15 ॥
ਕਸ੍ਯਚਿਚ੍ਛ੍ਰੂਯਤੇऽਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਾਨਾਧ੍ਵਨਿਸਮਾਕੁਲੇ ।
ਪਦੇ ਪਦੇ ਮਿष੍ਟਵਾਰਿਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸਰਾਨ੍ਸਿ ਚ ॥ 16 ॥
ਵਾਟਿਕਾ ਵਿਵਿਧਾ ਰਾਜਨ੍ ਰਤ੍ਨਦ੍ਰੁਮਵਿਰਾਜਿਤਾਃ ।
ਤਦੁਤ੍ਤਰਂ ਮਹਾਸਾਰਧਾਤੁਨਿਰ੍ਮਿਤਮਣ੍ਡਲਃ ॥ 17 ॥
ਸਾਲੋऽਪਰੋ ਮਹਾਨਸ੍ਤਿ ਗਗਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿ ਯਚ੍ਛਿਰਃ ।
ਤੇਜਸਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤਗੁਣਃ ਪੂਰ੍ਵਸਾਲਾਦਯਂ ਪਰਃ ॥ 18 ॥
ਗੋਪੁਰਦ੍ਵਾਰਸਹਿਤੋ ਬਹੁਵृਕ੍षਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਯਾ ਵृਕ੍षਜਾਤਯਃ ਸਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 19 ॥
ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਪੁष੍ਪਯੁਤਾਃ ਸਦਾ ਫਲਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਨਵਪਲ੍ਲਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਸੌਰਭਸਙ੍ਕੁਲਾਃ ॥ 20 ॥
ਪਨਸਾ ਬਕੁਲਾ ਲੋਧ੍ਰਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਃ ।
ਦੇਵਦਾਰੁਕਾਞ੍ਚਨਾਰਾ ਆਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਮੇਰਵਃ ॥ 21 ॥
ਲਿਕੁਚਾ ਹਿਙ੍ਗੁਲਾਸ਼੍ਚੈਲਾ ਲਵਙ੍ਗਾਃ ਕਟ੍ਫਲਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਪਾਟਲਾ ਮੁਚੁਕੁਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਫਲਿਨ੍ਯੋ ਜਘਨੇਫਲਾਃ ॥ 22 ॥
ਤਾਲਾਸ੍ਤਮਾਲਾਃ ਸਾਲਾਸ਼੍ਚ ਕਙ੍ਕੋਲਾ ਨਾਗਭਦ੍ਰਕਾਃ ।
ਪੁਨ੍ਨਾਗਾਃ ਪੀਲਵਃ ਸਾਲ੍ਵਕਾ ਵੈ ਕਰ੍ਪੂਰਸ਼ਾਖਿਨਃ ॥ 23 ॥
ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਾ ਹਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਾਸ੍ਤਾਲਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਦਾਡਿਮਾਃ ।
ਗਣਿਕਾ ਬਨ੍ਧੁਜੀਵਾਸ਼੍ਚ ਜਮ੍ਬੀਰਾਸ਼੍ਚ ਕੁਰਣ੍ਡਕਾਃ ॥ 24 ॥
ਚਾਮ੍ਪੇਯਾ ਬਨ੍ਧੁਜੀਵਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵੈ ਕਨਕਦ੍ਰੁਮਾਃ ।
ਕਾਲਾਗੁਰੁਦ੍ਰੁਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਚਨ੍ਦਨਪਾਦਪਾਃ ॥ 25 ॥
ਖਰ੍ਜੂਰਾ ਯੂਥਿਕਾਸ੍ਤਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੇਕ੍षਵਃ ।
ਕ੍षੀਰਵृਕ੍षਾਸ਼੍ਚ ਖਦਿਰਾਸ਼੍ਚਿਞ੍ਚਾਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਤਥਾ ॥ 26 ॥
ਰੁਚਕਾਃ ਕੁਟਜਾ ਵृਕ੍षਾ ਬਿਲ੍ਵਵृਕ੍षਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।
ਤੁਲਸੀਨਾਂ ਵਨਾਨ੍ਯੇਵਂ ਮਲ੍ਲਿਕਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥ 27 ॥
ਇਤ੍ਯਾਦਿਤਰੁਜਾਤੀਨਾਂ ਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ ।
ਨਾਨਾਵਾਪੀਸ਼ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ ਸਨ੍ਤਿ ਧਰਾਧਿਪ ॥ 28 ॥
ਕੋਕਿਲਾਰਾਵਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਗੁਨ੍ਜਦ੍ਭ੍ਰਮਰਭੂषਿਤਾਃ ।
ਨਿਰ੍ਯਾਸਸ੍ਰਾਵਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਚ੍ਛਾਯਾਸ੍ਤਰੂਤ੍ਤਮਾਃ ॥ 29 ॥
ਨਾਨਾऋਤੁਭਵਾ ਵृਕ੍षਾ ਨਾਨਾਪਕ੍षਿਸਮਾਕੁਲਾਃ ।
ਨਾਨਾਰਸਸ੍ਰਾਵਿਣੀਭਿਰ੍ਨਦੀਭਿਰਤਿਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ॥ 30 ॥
ਪਾਰਾਵਤਸ਼ੁਕਵ੍ਰਾਤਸਾਰਿਕਾਪਕ੍षਮਾਰੁਤੈਃ ।
ਹਂਸਪਕ੍षਸਮੁਦ੍ਭੂਤ ਵਾਤਵ੍ਰਾਤੈਸ਼੍ਚਲਦ੍ਦ੍ਰੁਮਮ੍ ॥ 31 ॥
ਸੁਗਨ੍ਧਗ੍ਰਾਹਿਪਵਨਪੂਰਿਤਂ ਤਦ੍ਵਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਸਹਿਤਂ ਹਰਿਣੀਯੂਥੈਰ੍ਧਾਵਮਾਨੈਰਿਤਸ੍ਤਤਃ ॥ 32 ॥
ਨृਤ੍ਯਦ੍ਬਰ੍ਹਿਕਦਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕੇਕਾਰਾਵੈਃ ਸੁਖਪ੍ਰਦੈਃ ।
ਨਾਦਿਤਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਮਧੁਸ੍ਰਾਵਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 33 ॥
ਕਾਂਸ੍ਯਸਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰੇ ਤੁ ਤਾਮ੍ਰਸਾਲਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।
ਚਤੁਰਸ੍ਰਸਮਾਕਾਰ ਉਨ੍ਨਤ੍ਯਾ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਃ ॥ 34 ॥
ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤੁ ਸਾਲਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਕਲ੍ਪਵਾਟਿਕਾ ।
ਯੇषਾਂ ਤਰੂਣਾਂ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਕਾਞ੍ਚਨਾਭਾਨਿ ਭੂਮਿਪ ॥ 35 ॥
ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਞ੍ਚਨਾਭਾਨਿ ਰਤ੍ਨਬੀਜਫਲਾਨਿ ਚ ।
ਦਸ਼ਯੋਜਨਗਨ੍ਧੋ ਹਿ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 36 ॥
ਤਦ੍ਵਨਂ ਰਕ੍षਿਤਂ ਰਾਜਨ੍ਵਸਨ੍ਤੇਨਰ੍ਤੁਨਾਨਿਸ਼ਮ੍ ।
ਪੁष੍ਪਸਿਂਹਾਸਨਾਸੀਨਃ ਪੁष੍ਪਚ੍ਛਤ੍ਰਵਿਰਾਜਿਤਃ ॥ 37 ॥
ਪੁष੍ਪਭੂषਾਭੂषਿਤਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਾਸਵਵਿਘੂਰ੍ਣਿਤਃ ।
ਮਧੁਸ਼੍ਰੀਰ੍ਮਾਧਵਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ॥ 38 ॥
ਕ੍ਰੀਡਤਃ ਸ੍ਮੇਰਵਦਨੇ ਸੁਮਸ੍ਤਬਕਕਨ੍ਦੁਕੈਃ ।
ਅਤੀਵ ਰਮ੍ਯਂ ਵਿਪਿਨਂ ਮਧੁਸ੍ਰਾਵਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 39 ॥
ਦਸ਼ਯੋਜਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕੁਸੁਮਾਮੋਦਵਾਯੁਨਾ ।
ਪੂਰਿਤਂ ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਾਙ੍ਗਨੈਰ੍ਗਾਨਲੋਲੁਪੈਃ ॥ 40 ॥
ਸ਼ੋਭਿਤਂ ਤਦ੍ਵਨਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਮਤ੍ਤਕੋਕਿਲਨਾਦਿਤਮ੍ ।
ਵਸਨ੍ਤਲਕ੍ष੍ਮੀਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਮਿਕਾਮਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ 41 ॥
ਤਾਮ੍ਰਸਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰ ਸੀਸਸਾਲਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।
ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਮृਤੋऽਪ੍ਯਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ॥ 42 ॥
ਸਨ੍ਤਾਨਵਾਟਿਕਾਮਧ੍ਯੇ ਸਾਲਯੋਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਨृਪ ।
ਦਸ਼ਯੋਜਨਗਨ੍ਧਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸੂਨਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 43 ॥
ਹਿਰਣ੍ਯਾਭਾਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨ੍ਯੁਤ੍ਫੁਲ੍ਲਾਨਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ।
ਅਮृਤਦ੍ਰਵਸਂਯੁਕ੍ਤਫਲਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ ॥ 44 ॥
ਗ੍ਰੀष੍ਮਰ੍ਤੁਰ੍ਨਾਯਕਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਵਾਟਿਕਾਯਾ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ॥ 45 ॥
ਸਨ੍ਤਾਪਤ੍ਰਸ੍ਤਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਵृਕ੍षਮੂਲੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।
ਨਾਨਾਸਿਦ੍ਧੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਨਾਨਾਦੇਵੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 46 ॥
ਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਬृਨ੍ਦੈਸ੍ਤੁ ਚਨ੍ਦਨਦ੍ਰਵਪਙ੍ਕਿਲੈਃ ।
ਪੁष੍ਪਮਾਲਾਭੂषਿਤੈਸ੍ਤੁ ਤਾਲਵृਨ੍ਤਕਰਾਮ੍ਬੁਜੈਃ ॥ 47 ॥
ਪ੍ਰਕਾਰਃ ਸ਼ੋਭਿਤੋ ਏਜਚ੍ਛੀਤਲਾਮ੍ਬੁਨਿषੇਵਿਭਿਃ ।
ਸੀਸਸਾਲਾਦੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਰਕੂਟਮਯਃ ਸ਼ੁਭਃ ॥ 48 ॥
ਪ੍ਰਾਕਾਰੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਜਨ੍ਮੁਨਿਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਵृਕ੍षਾਣਾਂ ਵਾਟੀ ਮਧ੍ਯੇ ਤਯੋਃ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ 49 ॥
ਸਾਲਯੋਰਧਿਨਾਥਸ੍ਤੁ ਵਰ੍षਰ੍ਤੁਰ੍ਮੇਘਵਾਹਨਃ ।
ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪਿਙ੍ਗਲਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਜੀਮੂਤਕਵਚਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ 50 ॥
ਵਜ੍ਰਨਿਰ੍ਘੋषਮੁਖਰਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਧਨ੍ਵਾ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੋ ਵਾਰਿਧਾਰਾ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਗਣਾਵृਤਃ ॥ 51 ॥
ਨਭਃ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਨਭਸ੍ਯਸ਼੍ਰੀਃ ਸ੍ਵਰਸ੍ਯਾ ਰਸ੍ਯਮਾਲਿਨੀ ।
ਅਮ੍ਬਾ ਦੁਲਾ ਨਿਰਤ੍ਨਿਸ਼੍ਚਾਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ ਮੇਘਯਨ੍ਤਿਕਾ ॥ 52 ॥
ਵਰ੍षਯਨ੍ਤੀ ਚਿਬੁਣਿਕਾ ਵਾਰਿਧਾਰਾ ਚ ਸਮ੍ਮਤਾਃ ।
ਵਰ੍षਰ੍ਤੋਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਮਦਵਿਹ੍ਵਲਾਃ ॥ 53 ॥
ਨਵਪਲ੍ਲਵਵृਕ੍षਾਸ਼੍ਚ ਨਵੀਨਲਤਿਕਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਹਰਿਤਾਨਿ ਤृਣਾਨ੍ਯੇਵ ਵੇष੍ਟਿਤਾ ਯੈਰ੍ਧਰਾऽਖਿਲਾ ॥ 54 ॥
ਨਦੀਨਦਪ੍ਰਵਾਹਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਹਨ੍ਤਿ ਚ ਵੇਗਤਃ ।
ਸਰਾਂਸਿ ਕਲੁषਾਮ੍ਬੂਨਿ ਰਾਗਿਚਿਤ੍ਤਸਮਾਨਿ ਚ ॥ 55 ॥
ਵਸਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦੇਵੀਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ ।
ਵਾਪੀਕੂਪਤਡਾਗਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦੇਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾਃ ॥ 56 ॥
ਤੇ ਗਣਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਵਿਲਾਸਾਸ਼੍ਚ ਸਾਙ੍ਗਨਾਃ ।
ਆਰਕੂਟਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 57 ॥
ਪਞ੍ਚਲੋਹਾਤ੍ਮਕਃ ਸਾਲੋ ਮਧ੍ਯੇ ਮਨ੍ਦਾਰਵਾਟਿਕਾ ।
ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਲਤਾਕੀਰ੍ਣਾ ਨਾਨਾਪਲ੍ਲਵਸ਼ੋਭਿਤਾ ॥ 58 ॥
ਅਧਿष੍ਠਾਤਾऽਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ਰਦृਤੁਰਨਾਮਯਃ ।
ਇषਲਕ੍ष੍ਮੀਰੂਰ੍ਜਲਕ੍ष੍ਮੀਰ੍ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ॥ 59 ॥
ਨਾਨਾਸਿਦ੍ਧਾ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾਙ੍ਗਨਾਃ ਸਪਰਿਚ੍ਛਦਾਃ ।
ਪਞ੍ਚਲੋਹਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 60 ॥
ਦੀਪ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਾਸ਼ृਙ੍ਗੈਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਰੌਪ੍ਯਸਾਲਕਃ ।
ਪਾਰਿਜਾਤਾਟਵੀਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸੂਨਸ੍ਤਬਕਾਨ੍ਵਿਤਾ ॥ 61 ॥
ਦਸ਼ਯੋਜਨਗਨ੍ਧੀਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਮੋਦਯਨ੍ਤਿ ਗਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਯੇ ਦੇਵੀਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ ॥ 62 ॥
ਤਤ੍ਰਾਧਿਨਾਥਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਹੇਮਨ੍ਤਰ੍ਤੁਰ੍ਮਹੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ ।
ਸਗਣਃ ਸਾਯੁਧਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਰਾਗਿਣੋ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ਨਪਃ ॥ 63 ॥
ਸਹਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ।
ਵਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦੇਵੀਵ੍ਰਤਕਾਰਿਣਃ ॥ 64 ॥
ਰੌਪ੍ਯਸਾਲਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਸੌਵਰ੍ਣਸਾਲਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਪ੍ਤਹਾਟਕਕਲ੍ਪਿਤਃ ॥ 65 ॥
ਮਧ੍ਯੇ ਕਦਮ੍ਬਵਾਟੀ ਤੁ ਪੁष੍ਪਪਲ੍ਲਵਸ਼ੋਭਿਤਾ ।
ਕਦਮ੍ਬਮਦਿਰਾਧਾਰਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 66 ॥
ਯਾਭਿਰ੍ਨਿਪੀਤਪੀਤਾਭਿਰ੍ਨਿਜਾਨਨ੍ਦੋऽਨੁਭੂਯਤੇ ।
ਤਤ੍ਰਾਧਿਨਾਥਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰਰ੍ਤੁਰ੍ਮਹੋਦਯਃ ॥ 67 ॥
ਤਪਃਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਤਪਸ੍ਯਸ਼੍ਰੀਰ੍ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤੇ ।
ਮੋਦਮਾਨਃ ਸਹੈਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਕृਤਿਃ ॥ 68 ॥
ਨਾਨਾਵਿਲਾਸਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾਨਾਗਣਸਮਾਵृਤਃ ।
ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਮਹਾਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਦੇਵੀਦਾਨਕਾਰਿਣਃ ॥ 69 ॥
ਨਾਨਾਭੋਗਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਹਾਨਨ੍ਦਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ।
ਸਾਙ੍ਗਨਾਃ ਪਰਿਵਾਰੈਸ੍ਤੁ ਸਙ੍ਘਸ਼ਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਾਃ ॥ 70 ॥
ਸ੍ਵਰ੍ਣਸਾਲਮਯਾਦਗ੍ਰੇ ਮੁਨਿਯੋਜਨਦੈਰ੍ਘ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪੁष੍ਪਰਾਗਮਯਃ ਸਾਲਃ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਰੁਣਵਿਗ੍ਰਹਃ ॥ 71 ॥
ਪੁष੍ਪਰਾਗਮਯੀ ਭੂਮਿਰ੍ਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ ।
ਰਤ੍ਨਵृਕ੍षਾਲਵਾਲਾਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਰਾਗਮਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ 72 ॥
ਪ੍ਰਾਕਾਰੋ ਯਸ੍ਯ ਰਤ੍ਨਸ੍ਯ ਤਦ੍ਰਤ੍ਨਰਚਿਤਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ।
ਵਨਭੂਃ ਪਕ੍षਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਰਤ੍ਨਵਰ੍ਣਜਲਾਨਿ ਚ ॥ 73 ॥
ਮਣ੍ਡਪਾ ਮਣ੍ਡਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਃ ਸਰਾਨ੍ਸਿ ਕਮਲਾਨਿ ਚ ।
ਪ੍ਰਾਕਾਰੇ ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਮਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 74 ॥
ਪਰਿਭਾषੇਯਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਰਤ੍ਨਸਾਲਾਦਿषੁ ਪ੍ਰਭੋ ।
ਤੇਜਸਾ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਕ੍षਗੁਣਃ ਪੂਰ੍ਵਸਾਲਾਤ੍ਪਰੋ ਨृਪ ॥ 75 ॥
ਦਿਕ੍ਪਾਲਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਡਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ।
ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਨਾਂ ਸਮष੍ਟ੍ਯਾਤ੍ਮਰੂਪਾਃ ਸ੍ਫੂਰ੍ਜਦ੍ਵਰਾਯੁਧਾਃ ॥ 76 ॥
ਪੂਰ੍ਵਾਸ਼ਾਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਤੁਙ੍ਗਸ਼ृਙ੍ਗਾ ਪੂਰਮਰਾਵਤੀ ।
ਨਾਨੋਪਵਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਤੇ ॥ 77 ॥
ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼ੋਭਾ ਚ ਯਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਯਾਵਤੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋऽਧਿਕਾ ।
ਸਮष੍ਟਿਸ਼ਤਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਗੁਣਤਃ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ 78 ॥
ਐਰਾਵਤਸਮਾਰੂਢੋ ਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਦੇਵਸੇਨਾਪਰਿਵृਤੋ ਰਾਜਤੇऽਤ੍ਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ ॥ 79 ॥
ਦੇਵਾਙ੍ਗਨਾਗਣਯੁਤਾ ਸ਼ਚੀ ਤਤ੍ਰ ਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਵਹ੍ਨਿਕੋਣੇ ਵਹ੍ਨਿਪੁਰੀ ਵਹ੍ਨਿਪੂਃ ਸਦृਸ਼ੀ ਨृਪ ॥ 80 ॥
ਸ੍ਵਾਹਾਸ੍ਵਧਾਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਰਾਜਤੇ ।
ਨਿਜਵਾਹਨਭੂषਾਢ੍ਯੋ ਨਿਜਦੇਵਗਣੈਰ੍ਵृਤਃ ॥ 81 ॥
ਯਾਮ੍ਯਾਸ਼ਾਯਾਂ ਯਮਪੁਰੀ ਤਤ੍ਰ ਦਣ੍ਡਧਰੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਸ੍ਵਭਟੈਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਪੁਰੋਗਮੈਃ ॥ 82 ॥
ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤੋ ਭਾਸ੍ਵਤ੍ਤਨਯੋऽਸ੍ਤਿ ਯਮੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਨੈਰृਤ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਰਾਕ੍षਸ੍ਯਾਂ ਰਾਕ੍षਸੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ॥ 83 ॥
ਖਡ੍ਗਧਾਰੀ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਨਿਰृਤਿਰ੍ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ ।
ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਵਰੁਣੋ ਰਾਜਾ ਪਾਸ਼ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ॥ 84 ॥
ਮਹਾਝਸ਼ਸਮਾਰੂਢੋ ਵਾਰੁਣੀਮਧੁਵਿਹ੍ਵਲਃ ।
ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਜਯਾਦੋਗਣਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 85 ॥
ਸਮਾਸ੍ਤੇ ਵਾਰੁਣੇ ਲੋਕੇ ਵਰੁਣਾਨੀਰਤਾਕੁਲਃ ।
ਵਾਯੁਕੋਣੇ ਵਾਯੁਲੋਕੋ ਵਾਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ ॥ 86 ॥
ਵਾਯੁਸਾਧਨਸਂਸਿਦ੍ਧਯੋਗਿਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ ।
ਧ੍ਵਜਹਸ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੋ ਮृਗਵਾਹਨਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 87 ॥
ਮਰੁਦ੍ਗਣੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।
ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਮਹਾਨ੍ਯਕ੍षਲੋਕੋऽਸ੍ਤਿ ਭੂਮਿਪ ॥ 88 ॥
ਯਕ੍षਾਧਿਰਾਜਸ੍ਤਤ੍ਰਾऽऽਸ੍ਤੇ ਵृਦ੍ਧਿऋਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ ।
ਨਵਭਿਰ੍ਨਿਧਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਨ੍ਦਿਲੋ ਧਨਨਾਯਕਃ ॥ 89 ॥
ਮਣਿਭਦ੍ਰਃ ਪੂਰ੍ਣਭਦ੍ਰੋ ਮਣਿਮਾਨ੍ਮਣਿਕਨ੍ਧਰਃ ।
ਮਣਿਭੂषੋ ਮਣਿਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਮਣਿਕਾਰ੍ਮੁਕਧਾਰਕਃ ॥ 90 ॥
ਇਤ੍ਯਾਦਿਯਕ੍षਸੇਨਾਨੀਸਹਿਤੋ ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ ।
ਈਸ਼ਾਨਕੋਣੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕੋ ਮਹਤ੍ਤਰਃ ॥ 91 ॥
ਅਨਰ੍ਘ੍ਯਰਤ੍ਨਖਚਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਰੁਦ੍ਰੋऽਧਿਦੈਵਤਮ੍ ।
ਮਨ੍ਯੁਮਾਨ੍ਦੀਪ੍ਤਨਯਨੋ ਬਦ੍ਧਪृष੍ਠਮਹੇषੁਧਿਃ ॥ 92 ॥
ਸ੍ਫੂਰ੍ਜਦ੍ਧਨੁਰ੍ਵਾਮਹਸ੍ਤੋऽਧਿਜ੍ਯਧਨ੍ਵਭਿਰਾਵृਤਃ ।
ਸ੍ਵਸਮਾਨੈਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਰੁਦ੍ਰੈਃ ਸ਼ੂਲਵਰਾਯੁਧੈਃ ॥ 93 ॥
ਵਿਕृਤਾਸ੍ਯੈਃ ਕਰਾਲਾਸ੍ਯੈਰ੍ਵਮਦ੍ਵਹ੍ਨਿਭਿਰਾਸ੍ਯਤਃ ।
ਦਸ਼ਹਸ੍ਤੈਃ ਸ਼ਤਕਰੈਃ ਸਹਸ੍ਰਭੁਜਸਂਯੁਤੈਃ ॥ 94 ॥
ਦਸ਼ਪਾਦੈਰ੍ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੈਸ੍ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੈਰੁਗ੍ਰਮੂਰ੍ਤਿਭਿਃ ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਚਰਾ ਯੇ ਚ ਯੇ ਚ ਭੂਮਿਚਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ 95 ॥
ਰੁਦ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਵृਤਃ ।
ਰੁਦ੍ਰਾਣੀਕੋਟਿਸਹਿਤੋ ਭਦ੍ਰਕਾਲ੍ਯਾਦਿਮਾਤृਭਿਃ ॥ 96 ॥
ਨਾਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਾਵਿष੍ਟਡਾਮਰ੍ਯਾਦਿਗਣਾਵृਤਃ ।
ਵੀਰਭਦ੍ਰਾਦਿਸਹਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਰਾਜਨ੍ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ 97 ॥
ਮੁਣ੍ਡਮਾਲਾਧਰੋ ਨਾਗਵਲਯੋ ਨਾਗਕਨ੍ਧਰਃ ।
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਚਰ੍ਮਪਰੀਧਾਨੋ ਗਜਚਰ੍ਮੋਤ੍ਤਰੀਯਕਃ ॥ 98 ॥
ਚਿਤਾਭਸ੍ਮਾਙ੍ਗਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਮਥਾਦਿਗਣਾਵृਤਃ ।
ਨਿਨਦਡ੍ਡਮਰੁਧ੍ਵਾਨੈਰ੍ਬਧਿਰੀਕृਤਦਿਮ੍ਮੁਖਃ ॥ 99 ॥
ਅਟ੍ਟਹਾਸਾਸ੍ਫੋਟਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਿਤਨਭਸ੍ਤਲਃ ।
ਭੂਤਸਙ੍ਘਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਭੂਤਾਵਾਸੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 100 ॥
ਈਸ਼ਾਨਦਿਕ੍ਪਤਿਃ ਸੋऽਯਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚੇਸ਼ਾਨ ਏਵ ਚ ॥ 101 ॥
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਮਣਿਦ੍ਵੀਪਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ॥
About This Stotram
Overview
Manidweepa Varnana is a 101-verse Sanskrit text describing the celestial abode of the Supreme Goddess, Manidweepa — a transcendent realm beyond material and celestial existence. It is drawn from the Devi Bhagavatam, Twelfth Skandha, Tenth Adhyaya, a Mahapurana dedicated to the Divine Mother (Devi). The text is narrated by Vyasa and belongs to the Shakta devotional tradition.
What are the benefits of chanting Manidweepa Varnana?
- Deepens understanding of Devi's cosmic supremacy in Shaktism
- Supports meditative visualization of the divine abode
- Purification through contemplation of the Goddess's transcendent nature
- Cultivation of devotion to the Divine Mother
When is the best time to recite this?
Recitation is appropriate during morning and evening prayers. Navaratri and Durga Puja are the most auspicious occasions for engaging with this text.
What is the historical and traditional background?
The Devi Bhagavatam is a Mahapurana attributed to Vyasa and is considered a foundational scripture of Shaktism. Scholars generally date its composition to between the 9th and 14th centuries CE, though the tradition regards it as much older. The Manidweepa Varnana section serves as the text's ultimate theological statement, depicting the Goddess as the supreme reality from whom all existence arises. It occupies a position in Shaktism analogous to the description of Vaikuntha in Vaishnava texts.
Available scripts
This text is available in 14 scripts: devanagari, tamil, telugu, kannada, malayalam, gujarati, bengali, iast, gurmukhi, oriya, assamese, sinhala, itrans, hk. Use the script selector above to switch between them.
Related Texts
- Lalita Sahasranama Stotram — the thousand names of Lalita Tripura Sundari, the primary deity of Manidweepa, from the same Shakta tradition
- Devi Mahatmyam — the core scripture of Shaktism from the Markandeya Purana, honoring the same Supreme Goddess