દેવી માહાત્મ્યં દુર્ગા સપ્તશતિ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ

દેવી માહાત્મ્યં દુર્ગા સપ્તશતિ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ

શ્લોક 1

મહિષાસુર સૈન્યવધો નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ ॥

અસ્ય સપ્ત સતીમધ્યમ ચરિત્રસ્ય વિષ્ણુર્ ઋષિઃ । ઉષ્ણિક્ છન્દઃ । શ્રીમહાલક્ષ્મીદેવતા। શાકમ્ભરી શક્તિઃ । દુર્ગા બીજમ્ । વાયુસ્તત્ત્વમ્ । યજુર્વેદઃ સ્વરૂપમ્ । શ્રી મહાલક્ષ્મીપ્રીત્યર્થે મધ્યમ ચરિત્ર જપે વિનિયોગઃ ॥

ધ્યાનં

ૐ અક્ષસ્રક્પરશું ગદેષુકુલિશં પદ્મં ધનુઃ કુણ્ડિકાં

દણ્ડં શક્તિમસિં ચ ચર્મ જલજં ઘણ્ટાં સુરાભાજનમ્ ।

શૂલં પાશસુદર્શને ચ દધતીં હસ્તૈઃ પ્રવાલ પ્રભાં

સેવે સૈરિભમર્દિનીમિહ મહલક્ષ્મીં સરોજસ્થિતામ્ ॥

ઋષિરુવાચ

શ્લોક 2

દેવાસુરમભૂદ્યુદ્ધં પૂર્ણમબ્દશતં પુરા।

મહિષેઽસુરાણાં અધિપે દેવાનાઞ્ચ પુરન્દરે

તત્રાસુરૈર્મહાવીર્યિર્દેવસૈન્યં પરાજિતં।

જિત્વા ચ સકલાન્ દેવાન્ ઇન્દ્રોઽભૂન્મહિષાસુરઃ

॥1॥

શ્લોક 3

તતઃ પરાજિતા દેવાઃ પદ્મયોનિં પ્રજાપતિમ્।

પુરસ્કૃત્યગતાસ્તત્ર યત્રેશ ગરુડધ્વજૌ

॥3॥

શ્લોક 4

યથાવૃત્તં તયોસ્તદ્વન્ મહિષાસુરચેષ્ટિતમ્।

ત્રિદશાઃ કથયામાસુર્દેવાભિભવવિસ્તરમ્

॥4॥

શ્લોક 5

સૂર્યેન્દ્રાગ્ન્યનિલેન્દૂનાં યમસ્ય વરુણસ્ય ચ

અન્યેષાં ચાધિકારાન્સ સ્વયમેવાધિતિષ્ટતિ

॥5॥

શ્લોક 6

સ્વર્ગાન્નિરાકૃતાઃ સર્વે તેન દેવ ગણા ભુવિઃ।

વિચરન્તિ યથા મર્ત્યા મહિષેણ દુરાત્મના

॥6॥

શ્લોક 7

એતદ્વઃ કથિતં સર્વં અમરારિવિચેષ્ટિતમ્।

શરણં વઃ પ્રપન્નાઃ સ્મો વધસ્તસ્ય વિચિન્ત્યતામ્

॥6॥

શ્લોક 8

ઇત્થં નિશમ્ય દેવાનાં વચાંસિ મધુસૂધનઃ

ચકાર કોપં શમ્ભુશ્ચ ભ્રુકુટીકુટિલાનનૌ

॥8॥

શ્લોક 9

તતોઽતિકોપપૂર્ણસ્ય ચક્રિણો વદનાત્તતઃ।

નિશ્ચક્રામ મહત્તેજો બ્રહ્મણઃ શઙ્કરસ્ય ચ

॥9॥

શ્લોક 10

અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં શક્રાદીનાં શરીરતઃ।

નિર્ગતં સુમહત્તેજઃ સ્તચ્ચૈક્યં સમગચ્છત

॥10॥

શ્લોક 11

અતીવ તેજસઃ કૂટં જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્।

દદૃશુસ્તે સુરાસ્તત્ર જ્વાલાવ્યાપ્તદિગન્તરમ્

॥11॥

શ્લોક 12

અતુલં તત્ર તત્તેજઃ સર્વદેવ શરીરજમ્।

એકસ્થં તદભૂન્નારી વ્યાપ્તલોકત્રયં ત્વિષા

॥12॥

શ્લોક 13

યદભૂચ્છામ્ભવં તેજઃ સ્તેનાજાયત તન્મુખમ્।

યામ્યેન ચાભવન્ કેશા બાહવો વિષ્ણુતેજસા

॥13॥

શ્લોક 14

સૌમ્યેન સ્તનયોર્યુગ્મં મધ્યં ચૈન્દ્રેણ ચાભવત્।

વારુણેન ચ જઙ્ઘોરૂ નિતમ્બસ્તેજસા ભુવઃ

॥14॥

શ્લોક 15

બ્રહ્મણસ્તેજસા પાદૌ તદઙ્ગુલ્યોઽર્ક તેજસા।

વસૂનાં ચ કરાઙ્ગુલ્યઃ કૌબેરેણ ચ નાસિકા

॥15॥

શ્લોક 16

તસ્યાસ્તુ દન્તાઃ સમ્ભૂતા પ્રાજાપત્યેન તેજસા

નયનત્રિતયં જજ્ઞે તથા પાવકતેજસા

॥16॥

શ્લોક 17

ભ્રુવૌ ચ સન્ધ્યયોસ્તેજઃ શ્રવણાવનિલસ્ય ચ

અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં સમ્ભવસ્તેજસાં શિવ

॥17॥

શ્લોક 18

તતઃ સમસ્ત દેવાનાં તેજોરાશિસમુદ્ભવામ્।

તાં વિલોક્ય મુદં પ્રાપુઃ અમરા મહિષાર્દિતાઃ

॥18॥

શ્લોક 19

શૂલં શૂલાદ્વિનિષ્કૃષ્ય દદૌ તસ્યૈ પિનાકધૃક્।

ચક્રં ચ દત્તવાન્ કૃષ્ણઃ સમુત્પાટ્ય સ્વચક્રતઃ

॥19॥

શ્લોક 20

શઙ્ખં ચ વરુણઃ શક્તિં દદૌ તસ્યૈ હુતાશનઃ

મારુતો દત્તવાંશ્ચાપં બાણપૂર્ણે તથેષુધી

॥20॥

શ્લોક 21

વજ્રમિન્દ્રઃ સમુત્પાટ્ય કુલિશાદમરાધિપઃ।

દદૌ તસ્યૈ સહસ્રાક્ષો ઘણ્ટામૈરાવતાદ્ગજાત્

॥21॥

શ્લોક 22

કાલદણ્ડાદ્યમો દણ્ડં પાશં ચામ્બુપતિર્દદૌ।

પ્રજાપતિશ્ચાક્ષમાલાં દદૌ બ્રહ્મા કમણ્ડલં

॥22॥

શ્લોક 23

સમસ્તરોમકૂપેષુ નિજ રશ્મીન્ દિવાકરઃ

કાલશ્ચ દત્તવાન્ ખડ્ગં તસ્યાઃ શ્ચર્મ ચ નિર્મલમ્

॥23॥

શ્લોક 24

ક્ષીરોદશ્ચામલં હારં અજરે ચ તથામ્બરે

ચૂડામણિં તથાદિવ્યં કુણ્ડલે કટકાનિચ

॥24॥

શ્લોક 25

અર્ધચન્દ્રં તધા શુભ્રં કેયૂરાન્ સર્વ બાહુષુ

નૂપુરૌ વિમલૌ તદ્વ દ્ગ્રૈવેયકમનુત્તમમ્

॥25॥

શ્લોક 26

અઙ્ગુલીયકરત્નાનિ સમસ્તાસ્વઙ્ગુલીષુ ચ

વિશ્વ કર્મા દદૌ તસ્યૈ પરશું ચાતિ નિર્મલં

॥26॥

શ્લોક 27

અસ્ત્રાણ્યનેકરૂપાણિ તથાઽભેદ્યં ચ દંશનમ્।

અમ્લાન પઙ્કજાં માલાં શિરસ્યુ રસિ ચાપરામ્

॥27॥

શ્લોક 28

અદદજ્જલધિસ્તસ્યૈ પઙ્કજં ચાતિશોભનમ્।

હિમવાન્ વાહનં સિંહં રત્નાનિ વિવિધાનિચ

॥28॥

શ્લોક 29

દદાવશૂન્યં સુરયા પાનપાત્રં દનાધિપઃ।

શેષશ્ચ સર્વ નાગેશો મહામણિ વિભૂષિતમ્

॥29॥

શ્લોક 30

નાગહારં દદઽઉ તસ્યૈ ધત્તે યઃ પૃથિવીમિમામ્।

અન્યૈરપિ સુરૈર્દેવી ભૂષણૈઃ આયુધૈસ્તથાઃ

॥30॥

શ્લોક 31

સમ્માનિતા નનાદોચ્ચૈઃ સાટ્ટહાસં મુહુર્મુહુ।

તસ્યાનાદેન ઘોરેણ કૃત્સ્ન માપૂરિતં નભઃ

॥31॥

શ્લોક 32

અમાયતાતિમહતા પ્રતિશબ્દો મહાનભૂત્।

ચુક્ષુભુઃ સકલાલોકાઃ સમુદ્રાશ્ચ ચકમ્પિરે

॥32॥

શ્લોક 33

ચચાલ વસુધા ચેલુઃ સકલાશ્ચ મહીધરાઃ।

જયેતિ દેવાશ્ચ મુદા તામૂચુઃ સિંહવાહિનીમ્

॥33॥

શ્લોક 34

તુષ્ટુવુર્મુનયશ્ચૈનાં ભક્તિનમ્રાત્મમૂર્તયઃ।

દૃષ્ટ્વા સમસ્તં સઙ્ક્ષુબ્ધં ત્રૈલોક્યં અમરારયઃ

॥34॥

શ્લોક 35

સન્નદ્ધાખિલસૈન્યાસ્તે સમુત્તસ્થુરુદાયુદાઃ।

આઃ કિમેતદિતિ ક્રોધાદાભાષ્ય મહિષાસુરઃ

॥35॥

શ્લોક 36

અભ્યધાવત તં શબ્દં અશેષૈરસુરૈર્વૃતઃ।

સ દદર્ષ તતો દેવીં વ્યાપ્તલોકત્રયાં ત્વિષા

॥36॥

શ્લોક 37

પાદાક્રાન્ત્યા નતભુવં કિરીટોલ્લિખિતામ્બરામ્।

ક્ષોભિતાશેષપાતાલાં ધનુર્જ્યાનિઃસ્વનેન તામ્

॥37॥

શ્લોક 38

દિશો ભુજસહસ્રેણ સમન્તાદ્વ્યાપ્ય સંસ્થિતામ્।

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તયા દેવ્યા સુરદ્વિષાં

॥38॥

શ્લોક 39

શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્ભહુધા મુક્તૈરાદીપિતદિગન્તરમ્।

મહિષાસુરસેનાનીશ્ચિક્ષુરાખ્યો મહાસુરઃ

॥39॥

શ્લોક 40

યુયુધે ચમરશ્ચાન્યૈશ્ચતુરઙ્ગબલાન્વિતઃ।

રથાનામયુતૈઃ ષડ્ભિઃ રુદગ્રાખ્યો મહાસુરઃ

॥40॥

શ્લોક 41

અયુધ્યતાયુતાનાં ચ સહસ્રેણ મહાહનુઃ।

પઞ્ચાશદ્ભિશ્ચ નિયુતૈરસિલોમા મહાસુરઃ

॥41॥

શ્લોક 42

અયુતાનાં શતૈઃ ષડ્ભિઃર્ભાષ્કલો યુયુધે રણે।

ગજવાજિ સહસ્રૌઘૈ રનેકૈઃ પરિવારિતઃ

॥42॥

શ્લોક 43

વૃતો રથાનાં કોટ્યા ચ યુદ્ધે તસ્મિન્નયુધ્યત।

બિડાલાખ્યોઽયુતાનાં ચ પઞ્ચાશદ્ભિરથાયુતૈઃ

॥43॥

શ્લોક 44

યુયુધે સંયુગે તત્ર રથાનાં પરિવારિતઃ।

અન્યે ચ તત્રાયુતશો રથનાગહયૈર્વૃતાઃ

॥44॥

શ્લોક 45

યુયુધુઃ સંયુગે દેવ્યા સહ તત્ર મહાસુરાઃ।

કોટિકોટિસહસ્ત્રૈસ્તુ રથાનાં દન્તિનાં તથા

॥45॥

શ્લોક 46

હયાનાં ચ વૃતો યુદ્ધે તત્રાભૂન્મહિષાસુરઃ।

તોમરૈર્ભિન્ધિપાલૈશ્ચ શક્તિભિર્મુસલૈસ્તથા

॥46॥

શ્લોક 47

યુયુધુઃ સંયુગે દેવ્યા ખડ્ગૈઃ પરસુપટ્ટિસૈઃ।

કેચિચ્છ ચિક્ષિપુઃ શક્તીઃ કેચિત્ પાશાંસ્તથાપરે

॥47॥

શ્લોક 48

દેવીં ખડ્ગપ્રહારૈસ્તુ તે તાં હન્તું પ્રચક્રમુઃ।

સાપિ દેવી તતસ્તાનિ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચણ્ડિકા

॥48॥

શ્લોક 49

લીલ યૈવ પ્રચિચ્છેદ નિજશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષિણી।

અનાયસ્તાનના દેવી સ્તૂયમાના સુરર્ષિભિઃ

॥49॥

શ્લોક 50

મુમોચાસુરદેહેષુ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચેશ્વરી।

સોઽપિ ક્રુદ્ધો ધુતસટો દેવ્યા વાહનકેસરી

॥50॥

શ્લોક 51

ચચારાસુર સૈન્યેષુ વનેષ્વિવ હુતાશનઃ।

નિઃશ્વાસાન્ મુમુચેયાંશ્ચ યુધ્યમાનારણેઽમ્બિકા

॥51॥

શ્લોક 52

ત એવ સધ્યસમ્ભૂતા ગણાઃ શતસહસ્રશઃ।

યુયુધુસ્તે પરશુભિર્ભિન્દિપાલાસિપટ્ટિશૈઃ

॥52॥

શ્લોક 53

નાશયન્તોઽઅસુરગણાન્ દેવીશક્ત્યુપબૃંહિતાઃ।

અવાદયન્તા પટહાન્ ગણાઃ શઙાં સ્તથાપરે

॥53॥

શ્લોક 54

મૃદઙ્ગાંશ્ચ તથૈવાન્યે તસ્મિન્યુદ્ધ મહોત્સવે।

તતોદેવી ત્રિશૂલેન ગદયા શક્તિવૃષ્ટિભિઃ

॥54॥

શ્લોક 55

ખડ્ગાદિભિશ્ચ શતશો નિજઘાન મહાસુરાન્।

પાતયામાસ ચૈવાન્યાન્ ઘણ્ટાસ્વનવિમોહિતાન્

॥55॥

શ્લોક 56

અસુરાન્ ભુવિપાશેન બધ્વાચાન્યાનકર્ષયત્।

કેચિદ્ દ્વિધાકૃતા સ્તીક્ષ્ણૈઃ ખડ્ગપાતૈસ્તથાપરે

॥56॥

શ્લોક 57

વિપોથિતા નિપાતેન ગદયા ભુવિ શેરતે।

વેમુશ્ચ કેચિદ્રુધિરં મુસલેન ભૃશં હતાઃ

॥57॥

શ્લોક 58

કેચિન્નિપતિતા ભૂમૌ ભિન્નાઃ શૂલેન વક્ષસિ।

નિરન્તરાઃ શરૌઘેન કૃતાઃ કેચિદ્રણાજિરે

॥58॥

શ્લોક 59

શલ્યાનુકારિણઃ પ્રાણાન્ મમુચુસ્ત્રિદશાર્દનાઃ।

કેષાઞ્ચિદ્બાહવશ્ચિન્નાશ્ચિન્નગ્રીવાસ્તથાપરે

॥59॥

શ્લોક 60

શિરાંસિ પેતુરન્યેષાં અન્યે મધ્યે વિદારિતાઃ।

વિચ્છિન્નજજ્ઘાસ્વપરે પેતુરુર્વ્યાં મહાસુરાઃ

॥60॥

શ્લોક 61

એકબાહ્વક્ષિચરણાઃ કેચિદ્દેવ્યા દ્વિધાકૃતાઃ।

છિન્નેપિ ચાન્યે શિરસિ પતિતાઃ પુનરુત્થિતાઃ

॥61॥

શ્લોક 62

કબન્ધા યુયુધુર્દેવ્યા ગૃહીતપરમાયુધાઃ।

નનૃતુશ્ચાપરે તત્ર યુદ્દે તૂર્યલયાશ્રિતાઃ

॥62॥

શ્લોક 63

કબન્ધાશ્ચિન્નશિરસઃ ખડ્ગશક્ય્તૃષ્ટિપાણયઃ।

તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ભાષન્તો દેવી મન્યે મહાસુરાઃ

॥63॥

શ્લોક 64

પાતિતૈ રથનાગાશ્વૈઃ આસુરૈશ્ચ વસુન્ધરા।

અગમ્યા સાભવત્તત્ર યત્રાભૂત્ સ મહારણઃ

॥64॥

શ્લોક 65

શોણિતૌઘા મહાનદ્યસ્સદ્યસ્તત્ર વિસુસ્રુવુઃ।

મધ્યે ચાસુરસૈન્યસ્ય વારણાસુરવાજિનામ્

॥65॥

શ્લોક 66

ક્ષણેન તન્મહાસૈન્યમસુરાણાં તથાઽમ્બિકા।

નિન્યે ક્ષયં યથા વહ્નિસ્તૃણદારુ મહાચયમ્

॥66॥

શ્લોક 67

સચ સિંહો મહાનાદમુત્સૃજન્ ધુતકેસરઃ।

શરીરેભ્યોઽમરારીણામસૂનિવ વિચિન્વતિ

॥67॥

શ્લોક 68

દેવ્યા ગણૈશ્ચ તૈસ્તત્ર કૃતં યુદ્ધં તથાસુરૈઃ।

યથૈષાં તુષ્ટુવુર્દેવાઃ પુષ્પવૃષ્ટિમુચો દિવિ

॥68॥

શ્લોક 69

જય જય શ્રી માર્કણ્ડેય પુરાણે સાવર્નિકે મન્વન્તરે દેવિ મહત્મ્યે મહિષાસુરસૈન્યવધો નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ॥

આહુતિ

ૐ હ્રીં સાઙ્ગાયૈ સાયુધાયૈ સશક્તિકાયૈ સપરિવારાયૈ સવાહનાયૈ અષ્ટાવિંશતિ વર્ણાત્મિકાયૈ લક્શ્મી બીજાદિષ્ટાયૈ મહાહુતિં સમર્પયામિ નમઃ સ્વાહા ।