Devi Mahatmyam Durga Saptasati Chapter 2
દેવી માહાત્મ્યં દુર્ગા સપ્તશતિ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
Devi Mahatmyam Durga Saptasati Chapter 2
દેવી માહાત્મ્યં દુર્ગા સપ્તશતિ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
મહિષાસુર સૈન્યવધો નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ ॥
અસ્ય સપ્ત સતીમધ્યમ ચરિત્રસ્ય વિષ્ણુર્ ઋષિઃ । ઉષ્ણિક્ છન્દઃ । શ્રીમહાલક્ષ્મીદેવતા। શાકમ્ભરી શક્તિઃ । દુર્ગા બીજમ્ । વાયુસ્તત્ત્વમ્ । યજુર્વેદઃ સ્વરૂપમ્ । શ્રી મહાલક્ષ્મીપ્રીત્યર્થે મધ્યમ ચરિત્ર જપે વિનિયોગઃ ॥
ધ્યાનં
ૐ અક્ષસ્રક્પરશું ગદેષુકુલિશં પદ્મં ધનુઃ કુણ્ડિકાં
દણ્ડં શક્તિમસિં ચ ચર્મ જલજં ઘણ્ટાં સુરાભાજનમ્ ।
શૂલં પાશસુદર્શને ચ દધતીં હસ્તૈઃ પ્રવાલ પ્રભાં
સેવે સૈરિભમર્દિનીમિહ મહલક્ષ્મીં સરોજસ્થિતામ્ ॥
ઋષિરુવાચ ॥1॥
દેવાસુરમભૂદ્યુદ્ધં પૂર્ણમબ્દશતં પુરા।
મહિષેઽસુરાણાં અધિપે દેવાનાઞ્ચ પુરન્દરે
તત્રાસુરૈર્મહાવીર્યિર્દેવસૈન્યં પરાજિતં।
જિત્વા ચ સકલાન્ દેવાન્ ઇન્દ્રોઽભૂન્મહિષાસુરઃ ॥3॥
તતઃ પરાજિતા દેવાઃ પદ્મયોનિં પ્રજાપતિમ્।
પુરસ્કૃત્યગતાસ્તત્ર યત્રેશ ગરુડધ્વજૌ ॥4॥
યથાવૃત્તં તયોસ્તદ્વન્ મહિષાસુરચેષ્ટિતમ્।
ત્રિદશાઃ કથયામાસુર્દેવાભિભવવિસ્તરમ્ ॥5॥
સૂર્યેન્દ્રાગ્ન્યનિલેન્દૂનાં યમસ્ય વરુણસ્ય ચ
અન્યેષાં ચાધિકારાન્સ સ્વયમેવાધિતિષ્ટતિ ॥6॥
સ્વર્ગાન્નિરાકૃતાઃ સર્વે તેન દેવ ગણા ભુવિઃ।
વિચરન્તિ યથા મર્ત્યા મહિષેણ દુરાત્મના ॥6॥
એતદ્વઃ કથિતં સર્વં અમરારિવિચેષ્ટિતમ્।
શરણં વઃ પ્રપન્નાઃ સ્મો વધસ્તસ્ય વિચિન્ત્યતામ્ ॥8॥
ઇત્થં નિશમ્ય દેવાનાં વચાંસિ મધુસૂધનઃ
ચકાર કોપં શમ્ભુશ્ચ ભ્રુકુટીકુટિલાનનૌ ॥9॥
તતોઽતિકોપપૂર્ણસ્ય ચક્રિણો વદનાત્તતઃ।
નિશ્ચક્રામ મહત્તેજો બ્રહ્મણઃ શઙ્કરસ્ય ચ ॥10॥
અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં શક્રાદીનાં શરીરતઃ।
નિર્ગતં સુમહત્તેજઃ સ્તચ્ચૈક્યં સમગચ્છત ॥11॥
અતીવ તેજસઃ કૂટં જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્।
દદૃશુસ્તે સુરાસ્તત્ર જ્વાલાવ્યાપ્તદિગન્તરમ્ ॥12॥
અતુલં તત્ર તત્તેજઃ સર્વદેવ શરીરજમ્।
એકસ્થં તદભૂન્નારી વ્યાપ્તલોકત્રયં ત્વિષા ॥13॥
યદભૂચ્છામ્ભવં તેજઃ સ્તેનાજાયત તન્મુખમ્।
યામ્યેન ચાભવન્ કેશા બાહવો વિષ્ણુતેજસા ॥14॥
સૌમ્યેન સ્તનયોર્યુગ્મં મધ્યં ચૈન્દ્રેણ ચાભવત્।
વારુણેન ચ જઙ્ઘોરૂ નિતમ્બસ્તેજસા ભુવઃ ॥15॥
બ્રહ્મણસ્તેજસા પાદૌ તદઙ્ગુલ્યોઽર્ક તેજસા।
વસૂનાં ચ કરાઙ્ગુલ્યઃ કૌબેરેણ ચ નાસિકા ॥16॥
તસ્યાસ્તુ દન્તાઃ સમ્ભૂતા પ્રાજાપત્યેન તેજસા
નયનત્રિતયં જજ્ઞે તથા પાવકતેજસા ॥17॥
ભ્રુવૌ ચ સન્ધ્યયોસ્તેજઃ શ્રવણાવનિલસ્ય ચ
અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં સમ્ભવસ્તેજસાં શિવ ॥18॥
તતઃ સમસ્ત દેવાનાં તેજોરાશિસમુદ્ભવામ્।
તાં વિલોક્ય મુદં પ્રાપુઃ અમરા મહિષાર્દિતાઃ ॥19॥
શૂલં શૂલાદ્વિનિષ્કૃષ્ય દદૌ તસ્યૈ પિનાકધૃક્।
ચક્રં ચ દત્તવાન્ કૃષ્ણઃ સમુત્પાટ્ય સ્વચક્રતઃ ॥20॥
શઙ્ખં ચ વરુણઃ શક્તિં દદૌ તસ્યૈ હુતાશનઃ
મારુતો દત્તવાંશ્ચાપં બાણપૂર્ણે તથેષુધી ॥21॥
વજ્રમિન્દ્રઃ સમુત્પાટ્ય કુલિશાદમરાધિપઃ।
દદૌ તસ્યૈ સહસ્રાક્ષો ઘણ્ટામૈરાવતાદ્ગજાત્ ॥22॥
કાલદણ્ડાદ્યમો દણ્ડં પાશં ચામ્બુપતિર્દદૌ।
પ્રજાપતિશ્ચાક્ષમાલાં દદૌ બ્રહ્મા કમણ્ડલં ॥23॥
સમસ્તરોમકૂપેષુ નિજ રશ્મીન્ દિવાકરઃ
કાલશ્ચ દત્તવાન્ ખડ્ગં તસ્યાઃ શ્ચર્મ ચ નિર્મલમ્ ॥24॥
ક્ષીરોદશ્ચામલં હારં અજરે ચ તથામ્બરે
ચૂડામણિં તથાદિવ્યં કુણ્ડલે કટકાનિચ ॥25॥
અર્ધચન્દ્રં તધા શુભ્રં કેયૂરાન્ સર્વ બાહુષુ
નૂપુરૌ વિમલૌ તદ્વ દ્ગ્રૈવેયકમનુત્તમમ્ ॥26॥
અઙ્ગુલીયકરત્નાનિ સમસ્તાસ્વઙ્ગુલીષુ ચ
વિશ્વ કર્મા દદૌ તસ્યૈ પરશું ચાતિ નિર્મલં ॥27॥
અસ્ત્રાણ્યનેકરૂપાણિ તથાઽભેદ્યં ચ દંશનમ્।
અમ્લાન પઙ્કજાં માલાં શિરસ્યુ રસિ ચાપરામ્ ॥28॥
અદદજ્જલધિસ્તસ્યૈ પઙ્કજં ચાતિશોભનમ્।
હિમવાન્ વાહનં સિંહં રત્નાનિ વિવિધાનિચ ॥29॥
દદાવશૂન્યં સુરયા પાનપાત્રં દનાધિપઃ।
શેષશ્ચ સર્વ નાગેશો મહામણિ વિભૂષિતમ્ ॥30॥
નાગહારં દદઽઉ તસ્યૈ ધત્તે યઃ પૃથિવીમિમામ્।
અન્યૈરપિ સુરૈર્દેવી ભૂષણૈઃ આયુધૈસ્તથાઃ ॥31॥
સમ્માનિતા નનાદોચ્ચૈઃ સાટ્ટહાસં મુહુર્મુહુ।
તસ્યાનાદેન ઘોરેણ કૃત્સ્ન માપૂરિતં નભઃ ॥32॥
અમાયતાતિમહતા પ્રતિશબ્દો મહાનભૂત્।
ચુક્ષુભુઃ સકલાલોકાઃ સમુદ્રાશ્ચ ચકમ્પિરે ॥33॥
ચચાલ વસુધા ચેલુઃ સકલાશ્ચ મહીધરાઃ।
જયેતિ દેવાશ્ચ મુદા તામૂચુઃ સિંહવાહિનીમ્ ॥34॥
તુષ્ટુવુર્મુનયશ્ચૈનાં ભક્તિનમ્રાત્મમૂર્તયઃ।
દૃષ્ટ્વા સમસ્તં સઙ્ક્ષુબ્ધં ત્રૈલોક્યં અમરારયઃ ॥35॥
સન્નદ્ધાખિલસૈન્યાસ્તે સમુત્તસ્થુરુદાયુદાઃ।
આઃ કિમેતદિતિ ક્રોધાદાભાષ્ય મહિષાસુરઃ ॥36॥
અભ્યધાવત તં શબ્દં અશેષૈરસુરૈર્વૃતઃ।
સ દદર્ષ તતો દેવીં વ્યાપ્તલોકત્રયાં ત્વિષા ॥37॥
પાદાક્રાન્ત્યા નતભુવં કિરીટોલ્લિખિતામ્બરામ્।
ક્ષોભિતાશેષપાતાલાં ધનુર્જ્યાનિઃસ્વનેન તામ્ ॥38॥
દિશો ભુજસહસ્રેણ સમન્તાદ્વ્યાપ્ય સંસ્થિતામ્।
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તયા દેવ્યા સુરદ્વિષાં ॥39॥
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્ભહુધા મુક્તૈરાદીપિતદિગન્તરમ્।
મહિષાસુરસેનાનીશ્ચિક્ષુરાખ્યો મહાસુરઃ ॥40॥
યુયુધે ચમરશ્ચાન્યૈશ્ચતુરઙ્ગબલાન્વિતઃ।
રથાનામયુતૈઃ ષડ્ભિઃ રુદગ્રાખ્યો મહાસુરઃ ॥41॥
અયુધ્યતાયુતાનાં ચ સહસ્રેણ મહાહનુઃ।
પઞ્ચાશદ્ભિશ્ચ નિયુતૈરસિલોમા મહાસુરઃ ॥42॥
અયુતાનાં શતૈઃ ષડ્ભિઃર્ભાષ્કલો યુયુધે રણે।
ગજવાજિ સહસ્રૌઘૈ રનેકૈઃ પરિવારિતઃ ॥43॥
વૃતો રથાનાં કોટ્યા ચ યુદ્ધે તસ્મિન્નયુધ્યત।
બિડાલાખ્યોઽયુતાનાં ચ પઞ્ચાશદ્ભિરથાયુતૈઃ ॥44॥
યુયુધે સંયુગે તત્ર રથાનાં પરિવારિતઃ।
અન્યે ચ તત્રાયુતશો રથનાગહયૈર્વૃતાઃ ॥45॥
યુયુધુઃ સંયુગે દેવ્યા સહ તત્ર મહાસુરાઃ।
કોટિકોટિસહસ્ત્રૈસ્તુ રથાનાં દન્તિનાં તથા ॥46॥
હયાનાં ચ વૃતો યુદ્ધે તત્રાભૂન્મહિષાસુરઃ।
તોમરૈર્ભિન્ધિપાલૈશ્ચ શક્તિભિર્મુસલૈસ્તથા ॥47॥
યુયુધુઃ સંયુગે દેવ્યા ખડ્ગૈઃ પરસુપટ્ટિસૈઃ।
કેચિચ્છ ચિક્ષિપુઃ શક્તીઃ કેચિત્ પાશાંસ્તથાપરે ॥48॥
દેવીં ખડ્ગપ્રહારૈસ્તુ તે તાં હન્તું પ્રચક્રમુઃ।
સાપિ દેવી તતસ્તાનિ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચણ્ડિકા ॥49॥
લીલ યૈવ પ્રચિચ્છેદ નિજશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષિણી।
અનાયસ્તાનના દેવી સ્તૂયમાના સુરર્ષિભિઃ ॥50॥
મુમોચાસુરદેહેષુ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચેશ્વરી।
સોઽપિ ક્રુદ્ધો ધુતસટો દેવ્યા વાહનકેસરી ॥51॥
ચચારાસુર સૈન્યેષુ વનેષ્વિવ હુતાશનઃ।
નિઃશ્વાસાન્ મુમુચેયાંશ્ચ યુધ્યમાનારણેઽમ્બિકા ॥52॥
ત એવ સધ્યસમ્ભૂતા ગણાઃ શતસહસ્રશઃ।
યુયુધુસ્તે પરશુભિર્ભિન્દિપાલાસિપટ્ટિશૈઃ ॥53॥
નાશયન્તોઽઅસુરગણાન્ દેવીશક્ત્યુપબૃંહિતાઃ।
અવાદયન્તા પટહાન્ ગણાઃ શઙાં સ્તથાપરે ॥54॥
મૃદઙ્ગાંશ્ચ તથૈવાન્યે તસ્મિન્યુદ્ધ મહોત્સવે।
તતોદેવી ત્રિશૂલેન ગદયા શક્તિવૃષ્ટિભિઃ ॥55॥
ખડ્ગાદિભિશ્ચ શતશો નિજઘાન મહાસુરાન્।
પાતયામાસ ચૈવાન્યાન્ ઘણ્ટાસ્વનવિમોહિતાન્ ॥56॥
અસુરાન્ ભુવિપાશેન બધ્વાચાન્યાનકર્ષયત્।
કેચિદ્ દ્વિધાકૃતા સ્તીક્ષ્ણૈઃ ખડ્ગપાતૈસ્તથાપરે ॥57॥
વિપોથિતા નિપાતેન ગદયા ભુવિ શેરતે।
વેમુશ્ચ કેચિદ્રુધિરં મુસલેન ભૃશં હતાઃ ॥58॥
કેચિન્નિપતિતા ભૂમૌ ભિન્નાઃ શૂલેન વક્ષસિ।
નિરન્તરાઃ શરૌઘેન કૃતાઃ કેચિદ્રણાજિરે ॥59॥
શલ્યાનુકારિણઃ પ્રાણાન્ મમુચુસ્ત્રિદશાર્દનાઃ।
કેષાઞ્ચિદ્બાહવશ્ચિન્નાશ્ચિન્નગ્રીવાસ્તથાપરે ॥60॥
શિરાંસિ પેતુરન્યેષાં અન્યે મધ્યે વિદારિતાઃ।
વિચ્છિન્નજજ્ઘાસ્વપરે પેતુરુર્વ્યાં મહાસુરાઃ ॥61॥
એકબાહ્વક્ષિચરણાઃ કેચિદ્દેવ્યા દ્વિધાકૃતાઃ।
છિન્નેપિ ચાન્યે શિરસિ પતિતાઃ પુનરુત્થિતાઃ ॥62॥
કબન્ધા યુયુધુર્દેવ્યા ગૃહીતપરમાયુધાઃ।
નનૃતુશ્ચાપરે તત્ર યુદ્દે તૂર્યલયાશ્રિતાઃ ॥63॥
કબન્ધાશ્ચિન્નશિરસઃ ખડ્ગશક્ય્તૃષ્ટિપાણયઃ।
તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ભાષન્તો દેવી મન્યે મહાસુરાઃ ॥64॥
પાતિતૈ રથનાગાશ્વૈઃ આસુરૈશ્ચ વસુન્ધરા।
અગમ્યા સાભવત્તત્ર યત્રાભૂત્ સ મહારણઃ ॥65॥
શોણિતૌઘા મહાનદ્યસ્સદ્યસ્તત્ર વિસુસ્રુવુઃ।
મધ્યે ચાસુરસૈન્યસ્ય વારણાસુરવાજિનામ્ ॥66॥
ક્ષણેન તન્મહાસૈન્યમસુરાણાં તથાઽમ્બિકા।
નિન્યે ક્ષયં યથા વહ્નિસ્તૃણદારુ મહાચયમ્ ॥67॥
સચ સિંહો મહાનાદમુત્સૃજન્ ધુતકેસરઃ।
શરીરેભ્યોઽમરારીણામસૂનિવ વિચિન્વતિ ॥68॥
દેવ્યા ગણૈશ્ચ તૈસ્તત્ર કૃતં યુદ્ધં તથાસુરૈઃ।
યથૈષાં તુષ્ટુવુર્દેવાઃ પુષ્પવૃષ્ટિમુચો દિવિ ॥69॥
જય જય શ્રી માર્કણ્ડેય પુરાણે સાવર્નિકે મન્વન્તરે દેવિ મહત્મ્યે મહિષાસુરસૈન્યવધો નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ॥
આહુતિ
ૐ હ્રીં સાઙ્ગાયૈ સાયુધાયૈ સશક્તિકાયૈ સપરિવારાયૈ સવાહનાયૈ અષ્ટાવિંશતિ વર્ણાત્મિકાયૈ લક્શ્મી બીજાદિષ્ટાયૈ મહાહુતિં સમર્પયામિ નમઃ સ્વાહા ।
Related Scriptures
अर्जुन कृत श्री दुर्गा स्तोत्रम्
13 verses
दकारादि दुर्गा अष्टोत्तर शत नामावलि
108 verses
देवी माहात्म्यं दुर्गा सप्तशति प्रथमोऽध्यायः
101 verses
देवी माहात्म्यं दुर्गा सप्तशति एकादशोऽध्यायः
55 verses
देवी माहात्म्यं दुर्गा सप्तशति द्वादशोऽध्यायः
41 verses
देवी माहात्म्यं दुर्गा सप्तशति तृतीयोऽध्यायः
42 verses
About This Stotram
Overview
Durga Saptasati Chapter 2 (Mahishasura Sainyavadha) is the second chapter of the Devi Mahatmyam in the Markandeya Purana, containing 68 verses. This chapter narrates the battle between Goddess Durga and the armies of the demon Mahishasura, opening the Madhyama Charitra (middle episode) of the text. It is part of the Shakta Puranic canon and belongs to the full Chandipatha recitation cycle.
What are the benefits of chanting Durga Saptasati Chapter 2?
- Recitation is associated with the invocation of the goddess's martial power and protection against adversaries.
- The chapter is held to grant courage and strength when confronting significant challenges.
- Chanting is part of the full Navaratri recitation cycle and contributes to the complete merit of the Chandipatha.
- The narrative of the goddess's battle against demonic forces is understood as an allegory for overcoming internal obstructions.
- The text supports devotion to Durga in her fiercer, war-goddess aspect.
When is the best time to recite this?
Navaratri is the primary occasion, when all chapters are recited in sequence. Chapter 2 falls on the first or second day of the recitation cycle, depending on the tradition followed. Morning and evening recitations during Navaratri are standard. Individual chapters may also be recited at other times.
What is the historical and traditional background?
Chapter 2 begins the Madhyama Charitra (middle episode) of the Devi Mahatmyam, which narrates the goddess's defeat of Mahishasura across chapters 2-4. The Devi Mahatmyam belongs to the Markandeya Purana (approximately 4th-6th centuries CE) and is the foundational scripture of Shaktism. Chapters 2-4 form a narrative unit; this chapter establishes the conflict by describing the goddess's battle with the demon's armies. The text's authorship is attributed in the Puranic tradition to the sage Markandeya.
Available scripts
This text is available in 14 scripts: devanagari, tamil, telugu, kannada, malayalam, gujarati, bengali, iast, gurmukhi, oriya, assamese, sinhala, itrans, hk. Use the script selector above to switch between them.
Related Texts
- Devi Mahatmyam Durga Saptasati Chapter 1 — the preceding chapter that introduces the text's narrative framework.
- Devi Mahatmyam Durga Saptasati Chapter 3 — the following chapter, which continues the Mahishasura narrative and leads to his defeat.
- Devi Mahatmyam Devi Kavacham — the protective hymn recited before the full Saptasati, invoking the same goddess.