બ્રહ્મ સંહિતા

બ્રહ્મ સંહિતા

શ્લોક 1

ઈશ્વરઃ પરમઃ કૃષ્ણઃ સચ્ચિદાનન્દવિગ્રહઃ ।

અનાદિરાદિર્ગોવિન્દઃ સર્વકારણકારણમ્

શ્લોક 2

સહસ્રપત્રકમલં ગોકુલાખ્યં મહત્પદમ્ ।

તત્કર્ણિકારં તદ્ધામ તદનન્તાશસમ્ભવમ્

॥ 1 ॥

શ્લોક 3

કર્ણિકારં મહદ્યન્ત્રં ષટ્કોણં વજ્રકીલકમ્

ષડઙ્ગ ષટ્પદીસ્થાનં પ્રકૃત્યા પુરુષેણ ચ ।

પ્રેમાનન્દમહાનન્દરસેનાવસ્થિતં હિ યત્

જ્યોતીરૂપેણ મનુના કામબીજેન સઙ્ગતમ્

॥ 2 ॥

શ્લોક 4

તત્કિઞ્જલ્કં તદંશાનાં તત્પત્રાણિ શ્રિયામપિ

॥ 3 ॥

શ્લોક 5

ચતુરસ્રં તત્પરિતઃ શ્વેતદ્વીપાખ્યમદ્ભુતમ્ ।

ચતુરસ્રં ચતુર્મૂર્તેશ્ચતુર્ધામ ચતુષ્કૃતમ્ ।

ચતુર્ભિઃ પુરુષાર્થૈશ્ચ ચતુર્ભિર્હેતુભિર્વૃતમ્ ।

શૂલૈર્દશભિરાનદ્ધમૂર્ધ્વાધો દિગ્વિદિક્ષ્વપિ ।

અષ્ટભિર્નિધિભિર્જુષ્ટમષ્ટભિઃ સિદ્ધિભિસ્તથા ।

મનુરૂપૈશ્ચ દશભિર્દિક્પાલૈઃ પરિતો વૃતમ્ ।

શ્યામૈર્ગૌરૈશ્ચ રક્તૈશ્ચ શુક્લૈશ્ચ પાર્ષદર્ષભૈઃ ।

શોભિતં શક્તિભિસ્તાભિરદ્ભુતાભિઃ સમન્તતઃ

॥ 4 ॥

શ્લોક 6

એવં જ્યોતિર્મયો દેવઃ સદાનન્દં પરાત્પરઃ ।

આત્મારામસ્ય તસ્યાસ્તિ પ્રકૃત્યા ન સમાગમઃ

॥ 5 ॥

શ્લોક 7

માયયાઽરમમાણસ્ય ન વિયોગસ્તયા સહ ।

આત્મના રમયા રેમે ત્યક્તકાલં સિસૃક્ષયા

॥ 6 ॥

શ્લોક 8

નિયતિઃ સા રમાદેવી તત્પ્રિયા તદ્વશં તદા ।

તલ્લિઙ્ગં ભગવાન્ શમ્ભુર્જોતિરૂપઃ સનાતનઃ ।

યા યોનિઃ સાપરાશક્તિઃ કામો બીજં મહદ્ધરેઃ

॥ 7 ॥

શ્લોક 9

લિઙ્ગયોન્યાત્મિકા જાતા ઇમા માહેશ્વરી પ્રજાઃ

॥ 8 ॥

શ્લોક 10

શક્તિમાન્ પુરુષઃ સોઽયં લિઙ્ગરૂપી મહેશ્વરઃ ।

તસ્મિન્નાવિરભૂલ્લિઙ્ગે મહાવિષ્ણુર્જગત્પતિઃ

॥ 9 ॥

શ્લોક 11

સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ ।

સહસ્રબાહુર્વિશ્વાત્મા સહસ્રાંશઃ સહસ્રસૂઃ

॥ 10 ॥

શ્લોક 12

નારાયણઃ સ ભગવાનાપસ્તસ્માત્સનાતનાત્ ।

આવિરાસીત્કારણાર્ણો નિધિઃ સઙ્કર્ષણાત્મકઃ ।

યોગનિદ્રાં ગતસ્તસ્મિન્ સહસ્રાંશઃ સ્વયં મહાન્

॥ 11 ॥

શ્લોક 13

તદ્રોમબિલ જાલેષુ બીજં સઙ્કર્ષણસ્ય ચ ।

હૈમાન્યણ્ડાનિ જાતાનિ મહાભૂતાવૃતાનિ તુ

॥ 12 ॥

શ્લોક 14

પ્રત્યણ્ડમેવમેકાંશાદેકાંશાદ્વિશતિ સ્વયમ્ ।

સહસ્રમૂર્ધા વિશ્વાત્મા મહાવિષ્ણુઃ સનાતનઃ

॥ 13 ॥

શ્લોક 15

વામાઙ્ગાદસૃજદ્વિષ્ણું દક્ષિણાઙ્ગાત્પ્રજાપતિમ્ ।

જ્યોતિર્લિઙ્ગમયં શમ્ભું કૂર્ચદેશાદવાસૃજત્

॥ 14 ॥

શ્લોક 16

અહઙ્કારાત્મકં વિશ્વં તસ્માદેતદ્વ્યજાયત

॥ 15 ॥

શ્લોક 17

અથ તૈસ્ત્રિવિધૈર્વેશૈર્લીલામુદ્વહતઃ કિલ ।

યોગનિદ્રા ભગવતી તસ્ય શ્રીરિવ સઙ્ગતા

॥ 16 ॥

શ્લોક 18

સસૃક્ષાયાં તતો નાભેસ્તસ્ય પદ્મં વિનિર્યયૌ ।

તન્નાલં હેમનલિનં બ્રહ્મણો લોકમદ્ભુતમ્

॥ 17 ॥

શ્લોક 19

તત્ત્વાનિ પૂર્વરૂઢાનિ કારણાનિ પરસ્પરમ્ ।

સમવાયાપ્રયોગાચ્ચ વિભિન્નાનિ પૃથક્ પૃથક્ ।

ચિચ્છક્ત્યા સજ્જમાનોઽથ ભગવાનાદિપૂરુષઃ ।

યોજયન્માયયા દેવો યોગનિદ્રામકલ્પયત્

॥ 18 ॥

શ્લોક 20

યોજયિત્વા તુ તાન્યેવ પ્રવિવેશ સ્વયં ગુહામ્ ।

ગુહાં પ્રવિષ્ટે તસ્મિંસ્તુ જીવાત્મા પ્રતિબુધ્યતે

॥ 19 ॥

શ્લોક 21

સ નિત્યો નિત્યસમ્બન્ધઃ પ્રકૃતિશ્ચ પરૈવ સા

॥ 20 ॥

શ્લોક 22

એવં સર્વાત્મસમ્બન્ધં નાભ્યાં પદ્મં હરેરભૂત્ ।

તત્ર બ્રહ્માભવદ્ભૂયશ્ચતુર્વેદી ચતુર્મુખઃ

॥ 21 ॥

શ્લોક 23

સ જાતો ભગવચ્છક્ત્યા તત્કાલં કિલ ચોદિતઃ ।

સિસૃક્ષાયાં મતિં ચક્રે પૂર્વસંસ્કારસંસ્કૃતઃ ।

દદર્શ કેવલં ધ્વાન્તં નાન્યત્કિમપિ સર્વતઃ

॥ 22 ॥

શ્લોક 24

ઉવાચ પુરતસ્તસ્મૈ તસ્ય દિવ્યા સરસ્વતી ।

કામઃ કૃષ્ણાય ગોવિન્દ હે ગોપીજન ઇત્યપિ ।

વલ્લભાય પ્રિયા વહ્નેર્મન્ત્રં તે દાસ્યતિ પ્રિયમ્

॥ 23 ॥

શ્લોક 25

તપસ્ત્વં તપ એતેન તવ સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ

॥ 24 ॥

શ્લોક 26

અથ તેપે સ સુચિરં પ્રીણન્ ગોવિન્દમવ્યયમ્ ।

શ્વેતદ્વીપપતિં કૃષ્ણં ગોલોકસ્થં પરાત્પરમ્ ।

પ્રકૃત્યા ગુણરૂપિણ્યા રૂપિણ્યા પર્યુપાસિતમ્ ।

સહસ્રદલસમ્પન્ને કોટિકિઞ્જલ્કબૃંહિતે ।

ભૂમિશ્ચિન્તામણિસ્તત્ર કર્ણિકારે મહાસને ।

સમાસીનં ચિદાનન્દં જ્યોતિરૂપં સનાતનમ્ ।

શબ્દબ્રહ્મમયં વેણું વાદયન્તં મુખામ્બુજે ।

વિલાસિનીગણવૃતં સ્વૈઃ સ્વૈરંશૈરભિષ્ટુતમ્

॥ 25 ॥

શ્લોક 27

અથ વેણુનિનાદસ્ય ત્રયીમૂર્તિમયી ગતિઃ ।

સ્ફુરન્તી પ્રવિવેશાશુ મુખાબ્જાનિ સ્વયમ્ભુવઃ ।

ગાયત્રીં ગાયતસ્તસ્માદધિગત્ય સરોજજઃ ।

સંસ્કૃતશ્ચાદિગુરુણા દ્વિજતામગમત્તતઃ

॥ 26 ॥

શ્લોક 28

ત્રય્યા પ્રબુદ્ધોઽથ વિધિર્વિજ્ઞાતતત્ત્વસાગરઃ ।

તુષ્ટાવ વેદસારેણ સ્તોત્રેણાનેન કેશવમ્

॥ 27 ॥

શ્લોક 29

ચિન્તામણિપ્રકરસદ્મસુ કલ્પવૃક્ષ

લક્ષાવૃતેષુ સુરભીરભિપાલયન્તમ્ ।

લક્ષ્મીસહસ્રશતસમ્ભ્રમસેવ્યમાનં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 28 ॥

શ્લોક 30

વેણું ક્વણન્તમરવિન્દદલાયતાક્ષં

બર્હાવતંસમસિતામ્બુદસુન્દરાઙ્ગમ્ ।

કન્દર્પકોટિકમનીયવિશેષશોભં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 29 ॥

શ્લોક 31

આલોલચન્દ્રકલસદ્વનમાલ્યવંશી-

-રત્નાઙ્ગદં પ્રણયકેલિકલાવિલાસમ્ ।

શ્યામં ત્રિભઙ્ગલલિતં નિયતપ્રકાશં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 30 ॥

શ્લોક 32

અઙ્ગાનિ યસ્ય સકલેન્દ્રિયવૃત્તિમન્તિ

પશ્યન્તિ પાન્તિ કલયન્તિ ચિરં જગન્તિ ।

આનન્દચિન્મયસદુજ્જ્વલવિગ્રહસ્ય

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 31 ॥

શ્લોક 33

અદ્વૈતમચ્યુતમનાદિમનન્તરૂપં

આદ્યં પુરાણપુરુષં નવયૌવનં ચ ।

વેદેષુ દુર્લભમદુર્લભમાત્મભક્તૌ

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 32 ॥

શ્લોક 34

પન્થાસ્તુ કોટિશતવત્સરસમ્પ્રગમ્યો

વાયોરથાપિ મનસો મુનિપુઙ્ગવાનામ્ ।

સોઽપ્યસ્તિ યત્પ્રપદસીમ્ન્યવિચિન્ત્યતત્ત્વે

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 33 ॥

શ્લોક 35

એકોઽપ્યસૌ રચયિતું જગદણ્ડકોટિં

યચ્છક્તિરસ્તિ જગદણ્ડચયા યદન્તઃ ।

અણ્ડાન્તરસ્થપરમાણુચયાન્તરસ્થં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 34 ॥

શ્લોક 36

યદ્ભાવભાવિતધિયો મનુજાસ્તથૈવ

સમ્પ્રાપ્ય રૂપમહિમાસનયાનભૂષાઃ ।

સૂક્તૈર્યમેવ નિગમપ્રથિતૈઃ સ્તુવન્તિ

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 35 ॥

શ્લોક 37

આનન્દચિન્મયરસપ્રતિભાવિતાભિ-

-સ્તાભિર્ય એવ નિજરૂપતયા કલાભિઃ ।

ગોલોક એવ નિવસત્યખિલાત્મભૂતો

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 36 ॥

શ્લોક 38

પ્રેમાઞ્જનચ્છુરિતભક્તિવિલોચનેન

સન્તઃ સદૈવ હૃદયેષુ વિલોકયન્તિ ।

યં શ્યામસુન્દરમચિન્ત્યગુણસ્વરૂપં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 37 ॥

શ્લોક 39

રામાદિમૂર્તિષુ કલાનિયમેન તિષ્ઠન્

નાનાવતારમકરોદ્ભુવનેષુ કિન્તુ ।

કૃષ્ણઃ સ્વયં સમભવત્પરમઃ પુમાન્ યો

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 38 ॥

શ્લોક 40

યસ્ય પ્રભા પ્રભવતો જગદણ્ડકોટિ-

-કોટિષ્વશેષવસુધાદિ વિભૂતિભિન્નમ્ ।

તદ્બ્રહ્મ નિષ્કલમનન્તમશેષભૂતં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 39 ॥

શ્લોક 41

માયા હિ યસ્ય જગદણ્ડશતાનિ સૂતે

ત્રૈગુણ્યતદ્વિષયવેદવિતાયમાના ।

સત્ત્વાવલમ્બિપરસત્ત્વં વિશુદ્ધસત્ત્વં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 40 ॥

શ્લોક 42

આનન્દચિન્મયરસાત્મતયા મનઃસુ

યઃ પ્રાણિનાં પ્રતિફલન્ સ્મરતામુપેત્ય ।

લીલાયિતેન ભુવનાનિ જયત્યજસ્રં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 41 ॥

શ્લોક 43

ગોલોકનામ્નિ નિજધામ્નિ તલે ચ તસ્ય

દેવિ મહેશહરિધામસુ તેષુ તેષુ ।

તે તે પ્રભાવનિચયા વિહિતાશ્ચ યેન

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 42 ॥

શ્લોક 44

સૃષ્ટિસ્થિતિપ્રલયસાધનશક્તિરેકા

છાયેવ યસ્ય ભુવનાનિ બિભર્તિ દુર્ગા ।

ઇચ્છાનુરૂપમપિ યસ્ય ચ ચેષ્ટતે સા

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 43 ॥

શ્લોક 45

ક્ષીરં યથા દધિ વિકારવિશેષયોગાત્

સઞ્જાયતે ન હિ તતઃ પૃથગસ્તિ હેતોઃ ।

યઃ શમ્ભુતામપિ તથા સમુપૈતિ કાર્યા-

-દ્ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 44 ॥

શ્લોક 46

દીપાર્ચિરેવ હિ દશાન્તરમભ્યુપેત્ય

દીપાયતે વિવૃતહેતુસમાનધર્મા ।

યસ્તાદૃગેવ હિ ચ વિષ્ણુતયા વિભાતિ

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 45 ॥

શ્લોક 47

યઃ કારણાર્ણવજલે ભજતિ સ્મ યોગ-

-નિદ્રામનન્તજગદણ્ડસરોમકૂપઃ ।

આધારશક્તિમવલમ્બ્ય પરાં સ્વમૂર્તિં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 46 ॥

શ્લોક 48

યસ્યૈકનિશ્વસિતકાલમથાવલમ્બ્ય

જીવન્તિ લોમબિલજા જગદણ્ડનાથાઃ ।

વિષ્ણુર્મહાન્ સ ઇહ યસ્ય કલાવિશેષો

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 47 ॥

શ્લોક 49

ભાસ્વાન્ યથાશ્મશકલેષુ નિજેષુ તેજઃ

સ્વીયં કિયત્પ્રકટયત્યપિ તદ્વદત્ર ।

બ્રહ્મા ય એષ જગદણ્ડવિધાનકર્તા

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 48 ॥

શ્લોક 50

યત્પાદપલ્લવયુગં વિનિધાય કુમ્ભ-

-દ્વન્દ્વે પ્રણામસમયે સ ગણાધિરાજઃ ।

વિઘ્નાન્ વિહન્તુમલમસ્ય જગત્ત્રયસ્ય

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 49 ॥

શ્લોક 51

અગ્નિર્મહી ગગનમમ્બુ મરુદ્દિશશ્ચ

કાલસ્તથાત્મમનસીતિ જગત્ત્રયાણિ ।

યસ્માદ્ભવન્તિ વિભવન્તિ વિશન્તિ યં ચ

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 50 ॥

શ્લોક 52

યચ્ચક્ષુરેષ સવિતા સકલગ્રહાણાં

રાજા સમસ્તસુરમૂર્તિરશેષતેજાઃ ।

યસ્યાજ્ઞયા ભ્રમતિ સમ્ભૃતકાલચક્રો

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 51 ॥

શ્લોક 53

ધર્મોઽથ પાપનિચયઃ શ્રુતયસ્તપાંસિ

બ્રહ્માદિકીટપતગાવધયશ્ચ જીવાઃ ।

યદ્દતમાત્રવિભવપ્રકટપ્રભાવા

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 52 ॥

શ્લોક 54

યસ્ત્વિન્દ્રગોપમથવેન્દ્રમહો સ્વકર્મ-

-બન્ધાનુરૂપફલભાજનમાતનોતિ ।

કર્માણિ નિર્દહતિ કિન્તુ ચ ભક્તિભાજાં

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 53 ॥

શ્લોક 55

યં ક્રોધકામસહજપ્રણયાદિભીતિ-

-વાત્સલ્યમોહગુરુગૌરવસેવ્યભાવૈઃ ।

સઞ્ચિન્ત્ય તસ્ય સદૃશીં તનુમાપુરેતે

ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ

॥ 54 ॥

શ્લોક 56

શ્રિયઃ કાન્તાઃ કાન્તઃ પરમપુરુષઃ કલ્પતરવો

દ્રુમા ભૂમિશ્ચિન્તામણિગણમયિ તોયમમૃતમ્ ।

કથા ગાનં નાટ્યં ગમનમપિ વંશી પ્રિયસખિ

ચિદાનન્દં જ્યોતિઃ પરમપિ તદાસ્વાદ્યમપિ ચ ।

સ યત્ર ક્ષીરાબ્ધિઃ સ્રવતિ સુરભીભ્યશ્ચ સુમહાન્

નિમેષાર્ધાખ્યો વા વ્રજતિ ન હિ યત્રાપિ સમયઃ ।

ભજે શ્વેતદ્વીપં તમહમિહ ગોલોકમિતિ યં

વિદન્તસ્તે સન્તઃ ક્ષિતિવિરલચારાઃ કતિપયે

॥ 55 ॥

શ્લોક 57

અથોવાચ મહાવિષ્ણુર્ભગવન્તં પ્રજાપતિમ્ ।

બ્રહ્મન્ મહત્ત્વવિજ્ઞાને પ્રજાસર્ગે ચ ચેન્મતિઃ ।

પઞ્ચશ્લોકીમિમાં વિદ્યાં વત્સ દત્તાં નિબોધ મે

॥ 56 ॥

શ્લોક 58

પ્રબુદ્ધે જ્ઞાનભક્તિભ્યામાત્મન્યાનન્દચિન્મયી ।

ઉદેત્યનુત્તમા ભક્તિર્ભગવત્પ્રેમલક્ષણા

॥ 57 ॥

શ્લોક 59

પ્રમાણૈસ્તત્ સદાચારૈસ્તદભ્યાસૈર્નિરન્તરમ્ ।

બોધયનાત્મનાત્માનં ભક્તિમપ્યુત્તમાં લભેત્

॥ 58 ॥

શ્લોક 60

યસ્યાઃ શ્રેયસ્કરં નાસ્તિ યયા નિર્વૃતિમાપ્નુયાત્ ।

યા સાધયતિ મામેવ ભક્તિં તામેવ સાધયેત્

॥ 59 ॥

શ્લોક 61

ધર્માનન્યાન્ પરિત્યજ્ય મામેકં ભજ વિશ્વસન્ ।

યાદૃશી યાદૃશી શ્રદ્ધા સિદ્ધિર્ભવતિ તાદૃશી ।

કુર્વન્નિરન્તરં કર્મ લોકોઽયમનુવર્તતે ।

તેનૈવ કર્મણા ધ્યાયન્માં પરાં ભક્તિમિચ્છતિ

॥ 60 ॥

શ્લોક 62

અહં હિ વિશ્વસ્ય ચરાચરસ્ય

બીજં પ્રધાનં પ્રકૃતિઃ પુમાંશ્ચ ।

મયાહિતં તેજ ઇદં બિભર્ષિ

વિધે વિધેહિ ત્વમથો જગન્તિ

॥ 61 ॥

શ્લોક 63

ઇતિ શ્રી બ્રહ્મ સંહિતા સમ્પૂર્ણમ્ ।