Brahma Samhita
બ્રહ્મ સંહિતા
Brahma Samhita
બ્રહ્મ સંહિતા
ઈશ્વરઃ પરમઃ કૃષ્ણઃ સચ્ચિદાનન્દવિગ્રહઃ ।
અનાદિરાદિર્ગોવિન્દઃ સર્વકારણકારણમ્ ॥ 1 ॥
સહસ્રપત્રકમલં ગોકુલાખ્યં મહત્પદમ્ ।
તત્કર્ણિકારં તદ્ધામ તદનન્તાશસમ્ભવમ્ ॥ 2 ॥
કર્ણિકારં મહદ્યન્ત્રં ષટ્કોણં વજ્રકીલકમ્
ષડઙ્ગ ષટ્પદીસ્થાનં પ્રકૃત્યા પુરુષેણ ચ ।
પ્રેમાનન્દમહાનન્દરસેનાવસ્થિતં હિ યત્
જ્યોતીરૂપેણ મનુના કામબીજેન સઙ્ગતમ્ ॥ 3 ॥
તત્કિઞ્જલ્કં તદંશાનાં તત્પત્રાણિ શ્રિયામપિ ॥ 4 ॥
ચતુરસ્રં તત્પરિતઃ શ્વેતદ્વીપાખ્યમદ્ભુતમ્ ।
ચતુરસ્રં ચતુર્મૂર્તેશ્ચતુર્ધામ ચતુષ્કૃતમ્ ।
ચતુર્ભિઃ પુરુષાર્થૈશ્ચ ચતુર્ભિર્હેતુભિર્વૃતમ્ ।
શૂલૈર્દશભિરાનદ્ધમૂર્ધ્વાધો દિગ્વિદિક્ષ્વપિ ।
અષ્ટભિર્નિધિભિર્જુષ્ટમષ્ટભિઃ સિદ્ધિભિસ્તથા ।
મનુરૂપૈશ્ચ દશભિર્દિક્પાલૈઃ પરિતો વૃતમ્ ।
શ્યામૈર્ગૌરૈશ્ચ રક્તૈશ્ચ શુક્લૈશ્ચ પાર્ષદર્ષભૈઃ ।
શોભિતં શક્તિભિસ્તાભિરદ્ભુતાભિઃ સમન્તતઃ ॥ 5 ॥
એવં જ્યોતિર્મયો દેવઃ સદાનન્દં પરાત્પરઃ ।
આત્મારામસ્ય તસ્યાસ્તિ પ્રકૃત્યા ન સમાગમઃ ॥ 6 ॥
માયયાઽરમમાણસ્ય ન વિયોગસ્તયા સહ ।
આત્મના રમયા રેમે ત્યક્તકાલં સિસૃક્ષયા ॥ 7 ॥
નિયતિઃ સા રમાદેવી તત્પ્રિયા તદ્વશં તદા ।
તલ્લિઙ્ગં ભગવાન્ શમ્ભુર્જોતિરૂપઃ સનાતનઃ ।
યા યોનિઃ સાપરાશક્તિઃ કામો બીજં મહદ્ધરેઃ ॥ 8 ॥
લિઙ્ગયોન્યાત્મિકા જાતા ઇમા માહેશ્વરી પ્રજાઃ ॥ 9 ॥
શક્તિમાન્ પુરુષઃ સોઽયં લિઙ્ગરૂપી મહેશ્વરઃ ।
તસ્મિન્નાવિરભૂલ્લિઙ્ગે મહાવિષ્ણુર્જગત્પતિઃ ॥ 10 ॥
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ ।
સહસ્રબાહુર્વિશ્વાત્મા સહસ્રાંશઃ સહસ્રસૂઃ ॥ 11 ॥
નારાયણઃ સ ભગવાનાપસ્તસ્માત્સનાતનાત્ ।
આવિરાસીત્કારણાર્ણો નિધિઃ સઙ્કર્ષણાત્મકઃ ।
યોગનિદ્રાં ગતસ્તસ્મિન્ સહસ્રાંશઃ સ્વયં મહાન્ ॥ 12 ॥
તદ્રોમબિલ જાલેષુ બીજં સઙ્કર્ષણસ્ય ચ ।
હૈમાન્યણ્ડાનિ જાતાનિ મહાભૂતાવૃતાનિ તુ ॥ 13 ॥
પ્રત્યણ્ડમેવમેકાંશાદેકાંશાદ્વિશતિ સ્વયમ્ ।
સહસ્રમૂર્ધા વિશ્વાત્મા મહાવિષ્ણુઃ સનાતનઃ ॥ 14 ॥
વામાઙ્ગાદસૃજદ્વિષ્ણું દક્ષિણાઙ્ગાત્પ્રજાપતિમ્ ।
જ્યોતિર્લિઙ્ગમયં શમ્ભું કૂર્ચદેશાદવાસૃજત્ ॥ 15 ॥
અહઙ્કારાત્મકં વિશ્વં તસ્માદેતદ્વ્યજાયત ॥ 16 ॥
અથ તૈસ્ત્રિવિધૈર્વેશૈર્લીલામુદ્વહતઃ કિલ ।
યોગનિદ્રા ભગવતી તસ્ય શ્રીરિવ સઙ્ગતા ॥ 17 ॥
સસૃક્ષાયાં તતો નાભેસ્તસ્ય પદ્મં વિનિર્યયૌ ।
તન્નાલં હેમનલિનં બ્રહ્મણો લોકમદ્ભુતમ્ ॥ 18 ॥
તત્ત્વાનિ પૂર્વરૂઢાનિ કારણાનિ પરસ્પરમ્ ।
સમવાયાપ્રયોગાચ્ચ વિભિન્નાનિ પૃથક્ પૃથક્ ।
ચિચ્છક્ત્યા સજ્જમાનોઽથ ભગવાનાદિપૂરુષઃ ।
યોજયન્માયયા દેવો યોગનિદ્રામકલ્પયત્ ॥ 19 ॥
યોજયિત્વા તુ તાન્યેવ પ્રવિવેશ સ્વયં ગુહામ્ ।
ગુહાં પ્રવિષ્ટે તસ્મિંસ્તુ જીવાત્મા પ્રતિબુધ્યતે ॥ 20 ॥
સ નિત્યો નિત્યસમ્બન્ધઃ પ્રકૃતિશ્ચ પરૈવ સા ॥ 21 ॥
એવં સર્વાત્મસમ્બન્ધં નાભ્યાં પદ્મં હરેરભૂત્ ।
તત્ર બ્રહ્માભવદ્ભૂયશ્ચતુર્વેદી ચતુર્મુખઃ ॥ 22 ॥
સ જાતો ભગવચ્છક્ત્યા તત્કાલં કિલ ચોદિતઃ ।
સિસૃક્ષાયાં મતિં ચક્રે પૂર્વસંસ્કારસંસ્કૃતઃ ।
દદર્શ કેવલં ધ્વાન્તં નાન્યત્કિમપિ સર્વતઃ ॥ 23 ॥
ઉવાચ પુરતસ્તસ્મૈ તસ્ય દિવ્યા સરસ્વતી ।
કામઃ કૃષ્ણાય ગોવિન્દ હે ગોપીજન ઇત્યપિ ।
વલ્લભાય પ્રિયા વહ્નેર્મન્ત્રં તે દાસ્યતિ પ્રિયમ્ ॥ 24 ॥
તપસ્ત્વં તપ એતેન તવ સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ॥ 25 ॥
અથ તેપે સ સુચિરં પ્રીણન્ ગોવિન્દમવ્યયમ્ ।
શ્વેતદ્વીપપતિં કૃષ્ણં ગોલોકસ્થં પરાત્પરમ્ ।
પ્રકૃત્યા ગુણરૂપિણ્યા રૂપિણ્યા પર્યુપાસિતમ્ ।
સહસ્રદલસમ્પન્ને કોટિકિઞ્જલ્કબૃંહિતે ।
ભૂમિશ્ચિન્તામણિસ્તત્ર કર્ણિકારે મહાસને ।
સમાસીનં ચિદાનન્દં જ્યોતિરૂપં સનાતનમ્ ।
શબ્દબ્રહ્મમયં વેણું વાદયન્તં મુખામ્બુજે ।
વિલાસિનીગણવૃતં સ્વૈઃ સ્વૈરંશૈરભિષ્ટુતમ્ ॥ 26 ॥
અથ વેણુનિનાદસ્ય ત્રયીમૂર્તિમયી ગતિઃ ।
સ્ફુરન્તી પ્રવિવેશાશુ મુખાબ્જાનિ સ્વયમ્ભુવઃ ।
ગાયત્રીં ગાયતસ્તસ્માદધિગત્ય સરોજજઃ ।
સંસ્કૃતશ્ચાદિગુરુણા દ્વિજતામગમત્તતઃ ॥ 27 ॥
ત્રય્યા પ્રબુદ્ધોઽથ વિધિર્વિજ્ઞાતતત્ત્વસાગરઃ ।
તુષ્ટાવ વેદસારેણ સ્તોત્રેણાનેન કેશવમ્ ॥ 28 ॥
ચિન્તામણિપ્રકરસદ્મસુ કલ્પવૃક્ષ
લક્ષાવૃતેષુ સુરભીરભિપાલયન્તમ્ ।
લક્ષ્મીસહસ્રશતસમ્ભ્રમસેવ્યમાનં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 29 ॥
વેણું ક્વણન્તમરવિન્દદલાયતાક્ષં
બર્હાવતંસમસિતામ્બુદસુન્દરાઙ્ગમ્ ।
કન્દર્પકોટિકમનીયવિશેષશોભં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 30 ॥
આલોલચન્દ્રકલસદ્વનમાલ્યવંશી-
-રત્નાઙ્ગદં પ્રણયકેલિકલાવિલાસમ્ ।
શ્યામં ત્રિભઙ્ગલલિતં નિયતપ્રકાશં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 31 ॥
અઙ્ગાનિ યસ્ય સકલેન્દ્રિયવૃત્તિમન્તિ
પશ્યન્તિ પાન્તિ કલયન્તિ ચિરં જગન્તિ ।
આનન્દચિન્મયસદુજ્જ્વલવિગ્રહસ્ય
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 32 ॥
અદ્વૈતમચ્યુતમનાદિમનન્તરૂપં
આદ્યં પુરાણપુરુષં નવયૌવનં ચ ।
વેદેષુ દુર્લભમદુર્લભમાત્મભક્તૌ
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 33 ॥
પન્થાસ્તુ કોટિશતવત્સરસમ્પ્રગમ્યો
વાયોરથાપિ મનસો મુનિપુઙ્ગવાનામ્ ।
સોઽપ્યસ્તિ યત્પ્રપદસીમ્ન્યવિચિન્ત્યતત્ત્વે
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 34 ॥
એકોઽપ્યસૌ રચયિતું જગદણ્ડકોટિં
યચ્છક્તિરસ્તિ જગદણ્ડચયા યદન્તઃ ।
અણ્ડાન્તરસ્થપરમાણુચયાન્તરસ્થં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 35 ॥
યદ્ભાવભાવિતધિયો મનુજાસ્તથૈવ
સમ્પ્રાપ્ય રૂપમહિમાસનયાનભૂષાઃ ।
સૂક્તૈર્યમેવ નિગમપ્રથિતૈઃ સ્તુવન્તિ
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 36 ॥
આનન્દચિન્મયરસપ્રતિભાવિતાભિ-
-સ્તાભિર્ય એવ નિજરૂપતયા કલાભિઃ ।
ગોલોક એવ નિવસત્યખિલાત્મભૂતો
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 37 ॥
પ્રેમાઞ્જનચ્છુરિતભક્તિવિલોચનેન
સન્તઃ સદૈવ હૃદયેષુ વિલોકયન્તિ ।
યં શ્યામસુન્દરમચિન્ત્યગુણસ્વરૂપં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 38 ॥
રામાદિમૂર્તિષુ કલાનિયમેન તિષ્ઠન્
નાનાવતારમકરોદ્ભુવનેષુ કિન્તુ ।
કૃષ્ણઃ સ્વયં સમભવત્પરમઃ પુમાન્ યો
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 39 ॥
યસ્ય પ્રભા પ્રભવતો જગદણ્ડકોટિ-
-કોટિષ્વશેષવસુધાદિ વિભૂતિભિન્નમ્ ।
તદ્બ્રહ્મ નિષ્કલમનન્તમશેષભૂતં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 40 ॥
માયા હિ યસ્ય જગદણ્ડશતાનિ સૂતે
ત્રૈગુણ્યતદ્વિષયવેદવિતાયમાના ।
સત્ત્વાવલમ્બિપરસત્ત્વં વિશુદ્ધસત્ત્વં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 41 ॥
આનન્દચિન્મયરસાત્મતયા મનઃસુ
યઃ પ્રાણિનાં પ્રતિફલન્ સ્મરતામુપેત્ય ।
લીલાયિતેન ભુવનાનિ જયત્યજસ્રં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 42 ॥
ગોલોકનામ્નિ નિજધામ્નિ તલે ચ તસ્ય
દેવિ મહેશહરિધામસુ તેષુ તેષુ ।
તે તે પ્રભાવનિચયા વિહિતાશ્ચ યેન
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 43 ॥
સૃષ્ટિસ્થિતિપ્રલયસાધનશક્તિરેકા
છાયેવ યસ્ય ભુવનાનિ બિભર્તિ દુર્ગા ।
ઇચ્છાનુરૂપમપિ યસ્ય ચ ચેષ્ટતે સા
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 44 ॥
ક્ષીરં યથા દધિ વિકારવિશેષયોગાત્
સઞ્જાયતે ન હિ તતઃ પૃથગસ્તિ હેતોઃ ।
યઃ શમ્ભુતામપિ તથા સમુપૈતિ કાર્યા-
-દ્ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 45 ॥
દીપાર્ચિરેવ હિ દશાન્તરમભ્યુપેત્ય
દીપાયતે વિવૃતહેતુસમાનધર્મા ।
યસ્તાદૃગેવ હિ ચ વિષ્ણુતયા વિભાતિ
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 46 ॥
યઃ કારણાર્ણવજલે ભજતિ સ્મ યોગ-
-નિદ્રામનન્તજગદણ્ડસરોમકૂપઃ ।
આધારશક્તિમવલમ્બ્ય પરાં સ્વમૂર્તિં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 47 ॥
યસ્યૈકનિશ્વસિતકાલમથાવલમ્બ્ય
જીવન્તિ લોમબિલજા જગદણ્ડનાથાઃ ।
વિષ્ણુર્મહાન્ સ ઇહ યસ્ય કલાવિશેષો
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 48 ॥
ભાસ્વાન્ યથાશ્મશકલેષુ નિજેષુ તેજઃ
સ્વીયં કિયત્પ્રકટયત્યપિ તદ્વદત્ર ।
બ્રહ્મા ય એષ જગદણ્ડવિધાનકર્તા
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 49 ॥
યત્પાદપલ્લવયુગં વિનિધાય કુમ્ભ-
-દ્વન્દ્વે પ્રણામસમયે સ ગણાધિરાજઃ ।
વિઘ્નાન્ વિહન્તુમલમસ્ય જગત્ત્રયસ્ય
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 50 ॥
અગ્નિર્મહી ગગનમમ્બુ મરુદ્દિશશ્ચ
કાલસ્તથાત્મમનસીતિ જગત્ત્રયાણિ ।
યસ્માદ્ભવન્તિ વિભવન્તિ વિશન્તિ યં ચ
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 51 ॥
યચ્ચક્ષુરેષ સવિતા સકલગ્રહાણાં
રાજા સમસ્તસુરમૂર્તિરશેષતેજાઃ ।
યસ્યાજ્ઞયા ભ્રમતિ સમ્ભૃતકાલચક્રો
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 52 ॥
ધર્મોઽથ પાપનિચયઃ શ્રુતયસ્તપાંસિ
બ્રહ્માદિકીટપતગાવધયશ્ચ જીવાઃ ।
યદ્દતમાત્રવિભવપ્રકટપ્રભાવા
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 53 ॥
યસ્ત્વિન્દ્રગોપમથવેન્દ્રમહો સ્વકર્મ-
-બન્ધાનુરૂપફલભાજનમાતનોતિ ।
કર્માણિ નિર્દહતિ કિન્તુ ચ ભક્તિભાજાં
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 54 ॥
યં ક્રોધકામસહજપ્રણયાદિભીતિ-
-વાત્સલ્યમોહગુરુગૌરવસેવ્યભાવૈઃ ।
સઞ્ચિન્ત્ય તસ્ય સદૃશીં તનુમાપુરેતે
ગોવિન્દમાદિપુરુષં તમહં ભજામિ ॥ 55 ॥
શ્રિયઃ કાન્તાઃ કાન્તઃ પરમપુરુષઃ કલ્પતરવો
દ્રુમા ભૂમિશ્ચિન્તામણિગણમયિ તોયમમૃતમ્ ।
કથા ગાનં નાટ્યં ગમનમપિ વંશી પ્રિયસખિ
ચિદાનન્દં જ્યોતિઃ પરમપિ તદાસ્વાદ્યમપિ ચ ।
સ યત્ર ક્ષીરાબ્ધિઃ સ્રવતિ સુરભીભ્યશ્ચ સુમહાન્
નિમેષાર્ધાખ્યો વા વ્રજતિ ન હિ યત્રાપિ સમયઃ ।
ભજે શ્વેતદ્વીપં તમહમિહ ગોલોકમિતિ યં
વિદન્તસ્તે સન્તઃ ક્ષિતિવિરલચારાઃ કતિપયે ॥ 56 ॥
અથોવાચ મહાવિષ્ણુર્ભગવન્તં પ્રજાપતિમ્ ।
બ્રહ્મન્ મહત્ત્વવિજ્ઞાને પ્રજાસર્ગે ચ ચેન્મતિઃ ।
પઞ્ચશ્લોકીમિમાં વિદ્યાં વત્સ દત્તાં નિબોધ મે ॥ 57 ॥
પ્રબુદ્ધે જ્ઞાનભક્તિભ્યામાત્મન્યાનન્દચિન્મયી ।
ઉદેત્યનુત્તમા ભક્તિર્ભગવત્પ્રેમલક્ષણા ॥ 58 ॥
પ્રમાણૈસ્તત્ સદાચારૈસ્તદભ્યાસૈર્નિરન્તરમ્ ।
બોધયનાત્મનાત્માનં ભક્તિમપ્યુત્તમાં લભેત્ ॥ 59 ॥
યસ્યાઃ શ્રેયસ્કરં નાસ્તિ યયા નિર્વૃતિમાપ્નુયાત્ ।
યા સાધયતિ મામેવ ભક્તિં તામેવ સાધયેત્ ॥ 60 ॥
ધર્માનન્યાન્ પરિત્યજ્ય મામેકં ભજ વિશ્વસન્ ।
યાદૃશી યાદૃશી શ્રદ્ધા સિદ્ધિર્ભવતિ તાદૃશી ।
કુર્વન્નિરન્તરં કર્મ લોકોઽયમનુવર્તતે ।
તેનૈવ કર્મણા ધ્યાયન્માં પરાં ભક્તિમિચ્છતિ ॥ 61 ॥
અહં હિ વિશ્વસ્ય ચરાચરસ્ય
બીજં પ્રધાનં પ્રકૃતિઃ પુમાંશ્ચ ।
મયાહિતં તેજ ઇદં બિભર્ષિ
વિધે વિધેહિ ત્વમથો જગન્તિ ॥ 62 ॥
ઇતિ શ્રી બ્રહ્મ સંહિતા સમ્પૂર્ણમ્ ।
About This Stotram
Overview
The Brahma Samhita is a Sanskrit samhita of 62 verses presented as hymns sung by Lord Brahma to Lord Krishna, describing the supreme nature of Krishna as the original Personality of Godhead (Adi Purusha) and the transcendental realm of Goloka Vrindavan. The text is a foundational scripture of Gaudiya Vaishnavism and is particularly revered within that tradition.
What are the benefits of chanting Brahma Samhita?
- Development of devotional love (bhakti) for Lord Krishna
- Spiritual knowledge about the nature of the Supreme and the transcendental realm
- Purification of the mind and heart
- Guidance toward liberation and eternal association with the divine
When is the best time to recite this?
The Brahma Samhita may be recited during morning and evening spiritual practice. It is especially recommended during festivals associated with Lord Krishna, such as Janmashtami and Radhashtami, and during periods of focused spiritual study within the Vaishnava tradition.
What is the historical and traditional background?
The Brahma Samhita holds a central place in the Gaudiya Vaishnava tradition established by Sri Chaitanya Mahaprabhu in the 15th century. The most widely accepted version consists of 62 verses and was rediscovered by Sri Chaitanya Mahaprabhu in South India, after which it was disseminated throughout his movement. Scholars debate the text's antiquity, but within Gaudiya Vaishnavism it is considered an ancient scripture predating many Puranic texts. The text systematically presents the theology of Krishna as the supreme source of all existence and bhakti-yoga as the path to spiritual perfection.
Available scripts
This text is available in 14 scripts: devanagari, tamil, telugu, kannada, malayalam, gujarati, bengali, iast, gurmukhi, oriya, assamese, sinhala, itrans, hk. Use the script selector above to switch between them.
Related Texts
- Gopala Tapani Upanishad — a minor Upanishad also central to Gaudiya Vaishnavism that describes the worship of Krishna
- Srimad Bhagavatam — the primary Puranic scripture of the Vaishnava tradition, containing the most detailed account of Krishna's life and theology