వేమన శతకమ్

వేమన శతకమ్

తలపులోన గలుగు దా దైవమే ప్రొద్దు

తలచి చూడనతకు తత్వమగును

వూఱకుణ్డ నేర్వునుత్తమ యోగిరా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 1 ॥

తన విరక్తి యనెడి దాసి చేతను జిక్కి

మిగిలి వెడలవేక మిణుకుచున్న

నరుడి కేడముక్తి వరలెడి చెప్పడీ

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 2 ॥

తనదు మనసుచేత దర్కిఞ్చి జ్యోతిష

మెన్త చేసే ననుచు నెఞ్చి చూచు,

తన యదృష్టమన్త దైవ మెఱుఙ్గడా?

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 3 ॥

టీక వ్రాసినట్లేనేకులు పెద్దలు

లోకమన్దు జెప్పి మఞ్చు

కాకులట్టి జనుల కానరీ మర్మము

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 4 ॥

జ్ఞానమెన్న గురువు జ్ఞానహైన్యము బుద్ధి

రెణ్టినన్దు రిమ్మరేచునపుడు

రిమ్మ తెలిపెనేని రెణ్డొక రూపురా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 5 ॥

జాణలమని యన్ద్రు చపలాత్ములగువారు

తెలివిలేక తమ్ముతెలియలేరు

కష్టమైన యడవి గాసీలుచున్నారు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 6 ॥

జనన మరణములన స్వప్న సుషుప్తులు

జగములన్దు నెణ్డ జగములుణ్డు

నరుడు జగమునణ్ట నడుబాటు కాదొకో

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 7 ॥

ఛాయననొసగుచెట్లు సాధువు బోధట్టు

లడగి దరినిజేరి పడయవచ్చు

నట్టునిట్టు దాటనది పోవునిది రామ

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 8 ॥

నరుడెయైన లేక నారాయణుణ్డైన

తత్త్వబద్ధుడైన దరణి నరయ

మరణమున్నదనుచు మదిని నమ్మగవలె

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 9 ॥

ద్వారమ్బన్ధమునకు దలుపులు గడియలు

వలెనె నోటికొప్పుగల నియతులు

ధర్మమెరిగి పలుక ధన్యుణ్డౌ భువిలోన

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 10 ॥

బ్రహ్మఘటము మేను ప్రాణమ్బు తగగాలి

మిత్రచన్ద్ర శిఖులు నేత్రచయము

మఱియు బ్రహ్మమనగ మహిమీద లేదయా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 11 ॥

యోగిననుచు గొన్త యోగముగూర్చక

జగమునెల్లబట్ట చమ్పి తినుచు

ధనము కొఱకు వాడు తగవాడుచుణ్డిన

యోగికాడు వాడె యోగు వేమ! ॥ 12 ॥

అర్ధ యఙ్కణమున కాధారమైనట్టి

యొణ్టిమేడ గుఞ్జు నొనరనిల్పె

నిణ్టికొక మగణ్డె యిల్లాణ్డ్రునేద్గురు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 13 ॥

అన్నదానమునకు నధిక సమ్పదగల్గి

యమరలోక పూజ్యుడగును మీఱు

అన్నమగును బ్రహ్మమది కనలేరయా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 14 ॥

బొన్ది యెవరి సొమ్ము పోషిమ్పబలుమారు

ప్రాణ మెవరి సొమ్ము భక్తిసేయ,

ధనమదెవరిసొమ్ము ధర్మమె తన సొమ్ము

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 15 ॥

పణ్డువలన బుట్టె బరగ ప్రపఞ్చము

పణ్డువలన బుట్టె పరము నిహము

పణ్డు మేలెఱిఙ్గె బ్రహ్లాదుడిలలోన

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 16 ॥

తపమువేల? యరయ ధాత్రిజనులకెల్ల

నొనర శివుని జూడ నుపమ గలదు

మనసు చదరనీక మహిలోన జూడరా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 17 ॥

తనగుణము తనకు నుణ్డగ

నెనయఙ్గా నోరుని గుణము నెఞ్చును మదిలో

దన గుణము తెలియ కన్యుని

బనిగొని దూషిఞ్చువాడు వ్యర్థుడు వేమ! ॥ 18 ॥

జాలినొన్దరాదు జవదాటి కనరాదు

అది మూలమైన ఆత్మమఱుగు

పోరిచేరి పొన్ది పూర్ణము నన్దురా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 19 ॥

జాతి, మతము విడిచి చని యోగికామేలు

జాతితో నెయున్న నీతివలదె

మతముబట్టి జాతి మానకుణ్ట కొఱన్త

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 20 ॥

నీవనినను నేననినను

భావమ్మున నెఱుకయొక్క పద్ధతియగునా

భావమ్బు దెలిసి మదిని

ర్భావముగా నిన్ను గనుట పరమగు వేమ! ॥ 21 ॥

నీల్ల మునుగునేల? నిధుల మెట్టగనేల

మొనసి వేల్పులకును మ్రొక్కనేల

కపట కల్మషములు కడుపులో నుణ్డగా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 22 ॥

పఞ్చ ముఖములన్దు బఞ్చాక్షరి జనిఞ్చె

పఞ్చ వర్ణములను ప్రబలె జగము

పఞ్చముఖుని మీరు ప్రస్తుతి చేయుణ్డీ

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 23 ॥

నేయి వెన్న కాచి నీడనే యుఞ్చిన

బేరి గట్టిపడును పెరుగురీతి

పోరిపోరి మదిని పోనీక పట్టుము

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 24 ॥

మణ్టికుణ్డవణ్టి మాయ శరీరమ్బు

చచ్చునెన్నడైన, చావదాత్మ

ఘటములెన్నియైన గగనమొక్కటేగదా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 25 ॥

మణ్ట లోహమన్దు మ్రాకుల శిలలన్దు

పటములన్దు గోడప్రతిమలన్దు

తన్నుదెలియు కొఱకుదగులదా పరమాత్మ

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 26 ॥

నిమిషమైనను మది నిల్చి నిర్మలముగ

లిఙ్గ జీవావేశులను గాఞ్చి భఙ్గపడక

పూజ మదియన్దు జేరుట పూర్ణపదవి

పరము గోరిన నిదిచేయ బాగు వేమ! ॥ 27 ॥

ధూమాదుల నావృతమై

వ్యోమమ్బునకెగని కలియు నుపములు తనలో

శ్రీమిఞ్చు శివుని జేరును

గామాదుల గలియడతడు ఘనముగ వేమ! ॥ 28 ॥

పగలుడుగ నాసలుడుగును

వగపుడుగం గోర్కెలుడుగు వడి జన్మమ్బుల్

తగులుడుగు భోగముడిగిన

త్రిగుణమ్బును నడుగ ముక్తి తెరువగు వేమ! ॥ 29 ॥

పాల నీటి కలత పరమహంస మెఱుగును

నీరు పాలు నెట్లు నేర్చునెమలి

లజ్ఞుడైన హీనుడల శివు నెఱుగునా?

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 30 ॥

పుట్టు పుట్టలేదే పుడమిని జనులెల్ల

పుట్టి గిట్టలేదె పూర్వులెవరు

పుట్టి గిట్టుటెల్ల వట్టి భ్రాన్తులు సుమీ,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 31 ॥

పరుల విత్తమన్దు భ్రాన్తి వాసినయట్టి

పురుషుడవనిలోన పుణ్యమూర్తి

పరుల విత్తమరయ పాపసఞ్చితమగు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 32 ॥

పరధనమ్బులకును ప్రాణములిచ్చును

సత్యమన్తలేక జారడగును

ద్విజులమఞ్చు నిన్త్రుతేజమిఞ్చుకలేదు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 33 ॥

నోరు పలకవచ్చు నుడి వ్రాయగరాదు

వ్రాతకన్న సాక్షి వలవదన్న

పరగలేని వ్రాత భఙ్గ పాటున్దెచ్చు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 34 ॥

నిజమాకల్ల రెణ్డు నీలకణ్ఠుడెఱుఙ్గు

నిజములాడకున్న నీతిదప్పు

నిజములాడునపుడు నీ రూపమనవచ్చు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 35 ॥

దశగలారినెల్ల దమ బన్ధువు లటణ్డ్రు

దశయలేమి నెన్త్రు తక్కువగను

దశయన గమ ధన దశమొక్కటే దశ

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 36 ॥

తామసిఞ్చి చేయదగ దెట్టి కార్యమ్బు

వేగిరిమ్ప నదియు విషమగును

పచ్చికాయదెచ్చి పడవేయ ఫలమౌనే

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 37 ॥

తల్లిబిడ్డలకును తగవు పుట్టిఞ్చెడి

ధనము సుఖము గూర్చునని గడిన్త్రు

కాని యెల్లయెడల ఘన దుఃఖన్​దమది

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 38 ॥

తల్లిదణ్డ్రులెన్నదగు తొలి గురువులు

పార్వతీభవు లిలబరమగురులు

కూలివాణ్డ్ర జగతి గురులన ద్రోహము

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 39 ॥

తామసిఞ్చి చేయదగ దెట్టి కార్యమ్బు

వేగిరిమ్ప నదియు విషమగును

పచ్చికాయదెచ్చి పడవేయ ఫలమౌనే

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 40 ॥

పుట్టు పుట్టలేదే పుడమిని జనులెల్ల

పుట్టి గిట్టలేదె పూర్వులెవరు

పుట్టి గిట్టుటెల్ల వట్టి భ్రాన్తులు సుమీ,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 41 ॥

పెట్టిపోయలేని వట్టి దేబెలు భూమి

బుట్టిరేమి వారు గిట్టరేమి

పుట్టలోని చెదలు పుట్టదా గిట్టదా!

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 42 ॥

లోకమన్దుబుట్టి లోకమన్దె పెరిగి

లోక విభవమోర్వలేక జనుడు

లోకమన్దు జనికి లోబడి చెడిపోవును

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 43 ॥

మది గలిగిన పూజ మదనారి మెచ్చును

మనసు నిల్సినన్త మహితుడగును

మనసులేని పూజ మట్టి సమానము

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 44 ॥

తామును జనులేమను కొన

బూనుదురో దాని సరసి పొన్దిన జడనీ,

రాని పధమ్బున నడిచిన

దాననె ధర్మాత్ముడణ్డ్రు తన్నిట వేమ! ॥ 45 ॥

మదము వలన గలుగు మాటలు మఱిపల్కి

మ్రుచ్చు సద్దులనొగి మోసపుచ్చి

కాసురాబెనగెడు కష్ఠుణ్డు గురుడౌనే?

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 46 ॥

మనసే మాయా మృగమౌ

మననేమిటి పైకిగానీ మణిపోనీకా

మనసున మనసును జమ్పిన

మనన్దే ముక్తిగలదు మహిలో వేమ! ॥ 47 ॥

మన్త్రమొకటి చెప్పి మఱి దేవతార్చన

చేసి తమకుగరుణచెన్దినదని

వేదపఠన చేసి వెర్రులై పోదురు,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 48 ॥

మఠములోనియోగి మాయలన్నియుగోసి

ఘటములోన నున్న ఘనునిదెలిసి

మాట మాటకుగురు మరువక తెలుపురా,

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 49 ॥

తిరిగి వచ్చువేల మరలిపోయెడి వేల

వెణ్ట దేరు ధనము వణ్టబోరు

తొనెటకు జనునొ ధనమెన్దు బోవునో

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 50 ॥

ఆశయనెడు దాని గోసివేయగాలేక

మొహబుద్ది వలన మునుగువారు

కాశివాసులైన గనబోరు మోక్షము

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 51 ॥

చిత్తమనేడి వేరే శిథిలమైనప్పుడే

ప్రకృతి యనెడి చెట్టు పడును పిదప

గోర్కులనెడి పెద్దకొమ్మలెణ్డును గదా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 52 ॥

భోగమ్బుల కాశిమ్పక

రాగద్వేషమ్బు రఙ్గుడదమలో

వేగమె మోక్ష పదమ్బును

రాగను నాతణ్డు యోగిరాయుడు వేమ! ॥ 53 ॥

చనువారెల్లను జనులం

జనిపోయిన వారి పుణ్య సత్కథలెల్లన్

వినవలె గనవలె మనవలె

నని మషులకు దెలుసగూడ దన్త్యము వేమ! ॥ 54 ॥

ఆశయనెడి త్రాల్ల నఖిల జనమ్బులు

కట్టుపడుచు ముక్తిగానరైరి

జ్ఞానఖడ్గమునను ఖణ్డిమ్ప రాదొకో

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 55 ॥

అతిథి రాక చూచి యదలిఞ్చి పడవైచి

కఠిన చితులగుచు గానలేరు

కర్మమునకు మున్దు ధర్మము గానరో

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 56 ॥

తను వలచిన దావలచును తను

వలవక యున్ననెనడు తావలవ డిలన్

తనదు పటాటోపమ్బులు తన

మాయలు పనికిరావు ధరలోన వేమ! ॥ 57 ॥

మాటలాడ వచ్చు మనసు నిల్వగలేదు

తెలుపవచ్చు దన్ను తెలియలేదు

సురియబట్టవచ్చు శూరుడు కాలేడు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 58 ॥

తనకేనాడు సుభిక్షము

తనకేనాడును భగమ్బు తనరవయునం

చును తన దశకై యెల్లెడ

మనసన్దున జివుకుచుణ్డు మహిలో వేమ! ॥ 59 ॥

ఎణ్డిన మా నొకటడవిని

మణ్డిన నన్దగ్ని పుట్టి యూడ్చును చెట్లన్

దణ్డిగల వంశమెల్లను

చణ్డాలుణ్డొకడు పుట్టి చదుపును వేమ! ॥ 60 ॥

నిజము తెలిసియున్న సుజినుడానిజమునె

పలుకవలయుగాని పరులకొరకు

చావకూడ దిఙ్క నోపదవ్యం పల్క

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 61 ॥

తామును జనులేమను కొన

బూనుదురో దాని సరసి పొన్దిన జడనీ,

రాని పధమ్బున నడిచిన

దాననె ధర్మాత్ముడణ్డ్రు తన్నిట వేమ! ॥ 62 ॥

వినియు వినకయుణ్డు కనియు గనక యుణ్డు

తలచి తలపకుణ్డు తాను యోగి

మనుజవరులచేత మణిపూజ గొనుచుణ్డు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 63 ॥

వెన్న చేతబట్టి వివరమ్బు తెలియక

ఘృతము కోరునట్టి యతని భణ్డి

తాను దైవమయ్యు దైవమ్బు దలచును

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 64 ॥

రూపువఙ్క పేరు రూఢిగా నిలుచును

పేరువఙ్క క్రియలు పెనగుచుణ్డు

నాశమౌను తుదకు నామరూప క్రియల్

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 65 ॥

లోభమోహములను ప్రాభవములు తప్పు

తలచిన పనులెల్ల తప్పి చనును

తానొకటి దలచిన దైవమొణ్డగుచుణ్డు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 66 ॥

శాన్తమే జనులను జయమునొన్దిఞ్చును

శాన్తముననె గురువు జాడ తెలియు

శాన్త భావ మహిమ జర్చిమ్పలేమయా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 67 ॥

వేషధారినెపుడు విశ్వసిమ్పగరాదు

వేషదోషములొక విధయె యగును

రట్టుకాదె మునుపు రావణు వేషమ్బు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 68 ॥

ఇఙ్గలమ్బు తోడ నిల సల్పుతోడను

పరుని యాలితోడ పతితుతోడ

సరసమాడుటెల్ల చావుకు మూలము

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 69 ॥

ఐకమత్యమొక్క టావశ్యకం బెప్డు

దాని బలిమి నెన్తయైన గూడు

గడ్డి వెణ్ట బెట్టి కట్టరా యేనుఙ్గు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 70 ॥

తామసిఞ్చి చేయదగదెట్టి కార్యమ్బు

వేగిరిమ్ప నదియు విషమగును

పచ్చికాయదెచ్చి పడవేయ ఫలమౌనా?

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 71 ॥

తల్లీ బిడ్డలకు తగవు పుట్టిఞ్చెడి

ధనము సుఖము గూర్చునని గడిన్త్రు

కానీయెల్ల యెడల ఘన దుఃఖకరమది

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 72 ॥

దొఙ్గమాటలాడ దొరుకునె మోక్షము

చేతగాని పలుకు చేటుదెచ్చు

గురువుపద్దు కాదు గునహైన్య మదియగు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 73 ॥

నలుగురు కల చోటను దా

దల చూపుచు మెలగుచుణ్డి ధన్యాత గనగా

దలచెడి యాతడు నిచ్చలు

గల మాటలే పలుకుచుణ్డగా దగు వేమ! ॥ 74 ॥

నడుచునిచ్చు నతని బత్తెమిచ్చిన వాని

కడుపు చల్లజేసి ఘనత విడుచు

నడుప నేర నేర నతడు నాలి ముచ్చేగదా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 75 ॥

పదుగురాడుమాట పాడియై ధరజెల్లు

నొక్కడాడుమాట యెక్కదెన్దు

వూరకుణ్డు వాని కూరెల్ల నోపదు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 76 ॥

పతక మన్దు నొప్పు పలు రత్నముల పెమ్పు

బఙ్గరన్దు కూర్ప బరువు గనును

గాని యితర లోహమైన హీనము గాదె

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 77 ॥

జన్నములను మరియు జన్నియల ననేక

ముల నొనర్చియున్న ఫలముకాన

రాక యుణ్డు నీతి లేకున్న మాత్రాన

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 78 ॥

తప్పు పలుకు పలికి తాతోట చేసిన

కూడియున లక్ష్మీ క్రుఙ్గిపోవు

నోటికుణ్డ నీల్లు నొనరగా నిలుచునా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 79 ॥

భూమి నాది యనిన భూమి ఫక్కున నవ్వు

దాన హీనుఁ జూచి ధనము నవ్వు

కదన భీతుఁ జూచి కాలుఁడు నవ్వును

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 80 ॥

నీతి జ్యోతిలేక నిర్మలమ్బగు నేది

ఎట్లు కలగుబర మదెన్తయైన

ధనము గలిగియున్న దైవమ్బు గలుగదు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 81 ॥

పగయుడగు గోపముడిగిన

పగయుడుగన్​ కోర్కెలుడుగు బరజన్మమ్పుం

దగులుడుగు భేదముడిగిన

త్రిగుణము లుడుగఙ్గ ముక్తి స్థిరమగు వేమ! ॥ 82 ॥

పప్పులేని కూడు పరులకోసహ్యమే

యుప్పులేని వాడె యధిక బలుడు

ముప్పులేని వాడు మొదటి సుజ్జానిరా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 83 ॥

నిక్కమైన మఞ్చి నీలమొక్కటి చాలు

తలుకు బెలుకు రాలు తట్టెడేల

చదువ పద్యమరయ జాలదా యొక్కటి

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 84 ॥

పరుల దత్తమొప్పి పాలనచేసిన

నిల స్వదత్తమునకు విను మడియగు

నవని పరుల దత్త మహపరిమ్పగ రాదు

విశ్వధాబిరామ వినుర వేమ! ॥ 85 ॥

నిజములాడు వాని నిన్దిఞ్చు జగమెల్ల

నిజము బల్కరాదు నీచులకడ

నిజ మహాత్ముగూడ నిజమాడవలయురా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 86 ॥

పదుగురాడుమాట పాడియై ధరజెల్లు

నొక్కడాడుమాట యెక్కదెన్దు

వూరకుణ్డు వాని కూరెల్ల నోపదు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 87 ॥

పరుల మేలు చూచి పలుగాకి వలె నెప్పు

వట్టి మాటలాడు వాడధముడు

అట్టి వాని బ్రతుకు టదియేల మణ్టికా

విశ్వధాబిరామ వినుర వేమ! ॥ 88 ॥

భయమన్తయు దేహమునకె

భయ ముడిగిన నిశ్చయమ్బు పరమాత్మునకే

లయమన్తయు జీవునకే

జయమాత్మకు ననుచు జగతిఁ జాటుర వేమ! ॥ 89 ॥

భూమి నాది యనిన భూమి ఫక్కున నవ్వు

దాన హీనుఁ జూచి ధనము నవ్వు

కదన భీతుఁ జూచి కాలుఁడు నవ్వును

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 90 ॥

మాటజెప్ప వినని మనుజుడు మూర్ఖుడు

మాట విన్న నరుడు మానుడగును

మాట వినగ జెప్ప మానుట కూడదు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 91 ॥

మనసు తెలిసి యొకని మాటకు బ్రతిచెప్ప

సన్తసిఞ్చు నతడు చాలమెచ్చు

మనసు దెలియకున్నడనియుచు ననునేదో

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 92 ॥

ఆలిమాటలు విని అన్నదమ్ముల రోసి

వేరేపోవువాడు వెర్రివాడు

కుక్కతోక పట్టి గోదారీదినా?

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 93 ॥

జ్ఞానియైనవాని మానక పూజిఞ్చు

మనుజుడెప్పుడు పరమునను ముదమ్బు

సుఖమునన్దుచుణ్డుసూరులు మెచ్చగ

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 94 ॥

హాని కలుగబోదు హరిమది నెఞ్చెడు

వాని కబ్దు పరము వసుధయన్దు

పూని నిష్ఠమీరి పొదలక యుణ్డుము

విశ్వరాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 95 ॥

అల్పుడెప్పుడు పలుకు నాడమ్బరముగాను

సజ్జనుణ్డు పలుకు చల్లగాను

కఞ్చు మోగినట్లు కనకమ్బు మోగునా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 96 ॥

న్యాయశాస్త్ర మరయ నన్యాయమున దిఞ్చు

ధర్మశాస్త్ర మొసగు రుగ్మతమ్బు

జ్యోతిషము జనముల నీతుల దప్పిఞ్చు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 97 ॥

దేవుడనగ వేరే దేశమున్దున్నాడె

దేహితోడ నెపుడు దేహమన్దె

వాహనములనెక్కి పడిదోలుచున్నాడు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 98 ॥

భూమిలోన బుట్టు భూసారమెల్లను

తనువులోన బుట్టు తత్త్వమెల్ల

శ్రమలోన బుట్టు సర్వమ్బు తానౌను

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 99 ॥

వ్రాతకణ్టె హెచ్చు పరమీదు దైవమ్బు

చేతకణ్టె హెచ్చు వ్రాత లేదు

వ్రాత కజుడు కర్త చేతకు దాకర్త

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 100 ॥

చిప్పలోనబడ్డ చినుకు ముత్యమ్బయ్యె

నీట బడ్డ చినుకు నీట గలిసె

బ్రాప్తి గలుగు చోట ఫలమేల తప్పురా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 101 ॥

ఇణ్టి ఇణ్టిలోననీశ్వరుడుణ్డగ

నణ్టి చూడలేక యడవులన్దు

నుణ్ట మేటఞ్చునున్దురా జోగులై

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 102 ॥

చిత్తశుద్ధి కలిగిచేసిన పుణ్యమ్బు

కొఞ్చెమైన నదియు కొదవగాదు

విత్తనమ్బు మర్రి వృక్షమ్బునకు నెన్తో

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 103 ॥

అగ్నిబానా మేసి యమ్బుధి నిఙ్కిఞ్చు

రాముడవలి కేగ రాక, నిలిచి

చెట్లు గిరులు తెచ్చి సేతువు గట్టడా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 104 ॥

ఐదు వేల్లు బలిమి హస్తమ్బు పనిచేయు

నం దొకణ్డు విడ్డ పొన్దు చెడును

స్వీయుడొకడు విడిన జెడుకదా పనిబల్మి

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 105 ॥

ఆత్మబుద్ధి వలన నఖిలమ్బ తానయ్యె

జీవబుద్ధి వలన జీవుడయ్యె

మోహబుద్ధిలయము మున్దర గనుగొను

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 106 ॥

గుణములోగలవాని కులమెఞ్చగానేల

గుణము కలిగెనేని కోటిసేయు

గణములేక యున్న గుడ్డిగవ్వయులేదు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 107 ॥

తల్లితణ్డ్రులన్దు దయలేని పుత్రుణ్డు

పుట్టనేమి? వాడు గిట్టనేమి?

పుట్టలోని చెదలు పుట్టదా గిట్టదా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 108 ॥

కోపమున ఘనత కొఞ్చెమైపోవును

కోపమునను గుణము కొరతపడును

కోపమణచనేని కోరికలీడేరు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 109 ॥

ఎలుగు తోలు తెచ్చి ఏడాది యుతికినా

నలుపు నలుపేకాని తెలుపుకాదు

కొయ్యబొమ్మ తెచ్చి కొట్టితే గుణియోనె

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 110 ॥

అల్పబుద్ధివానికధికారమిచ్చిన

దొడ్డవారినెల్ల తొలగగొట్టు

చెప్పుదినెడు కుక్క చెరకు తీపెరుగునా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 111 ॥

పట్టుపట్టరాదు పట్టివిడువరాదు

పట్టెనేని బిగియ పట్టవలయు

పట్టువిడుటకన్నా పడిచచ్చుటేమేలు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 112 ॥

తుమ్మచెట్టు ముణ్డ్ల తోడనేపుట్టును

విత్తులొననుణ్డు వెడలునట్లు

మూర్ఖునకును బుద్ధి మున్దుగా బుట్టను

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 113 ॥

కపటి వేషమూని కడగణ్డ్లు పడనేల

విపిన భూమి తిరిగి విసుగనేల

యుపముతోనే ముక్తి ఉన్నది చూడరా

విశ్వదాభి రామ వినుర వేమ ॥ 114 ॥

అనువుగాని చోట అధికులమనరాదు

కొఞ్చెమున్దుటెల్ల కొదువకాదు

కొణ్డ యద్దమన్దు కొఞ్చమై ఉణ్డదా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 115 ॥

మనసులోనున్న మర్మమన్త ఎరిగి

స్థిరము చేసి ఆత్మ తేటపరిచి

ఘటము నిల్పవలయు, ఘనతలిఙ్కేటికి

విశ్వదాభి రామవినుర వేమ! ॥ 116 ॥

కదలనీయకుణ్డ గట్టిగా లిఙ్గమ్బు

కట్టివేయనేమి ఘనత కలుగు

భావమన్దు శివుని భావిఞ్చి కానరా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 117 ॥

మేక జఙ్కబెట్టిమెలగుచు మన్దలో

బ్రమని తిరుగు గొల్ల పగిదిగాను

దేవునెరుగక పరదవేతల దలచు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 118 ॥

తన కుల గోత్రము లాకృతి

తన సమ్పద కలిమి బలిమి తనకేలనయా?

తన వెణ్టరావు నిజమిది

తన సత్యమే తోడువచ్చు తనతో

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 119 ॥

కలిమిగల్గనేమి కరుణ లేకుణ్డిన

కలిమి తగునె దుష్టకర్ములకును

తేనెగూర్పనీగ తెరువున బోవదా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 120 ॥

ఎణ్డిన మానొకటడవిని

మణ్డిన నన్దగ్ని పుట్టి యూడ్చును చెట్లన్

దణ్డిగల వంశమెల్లను

చణ్డాలుణ్డొకడు పుట్టి చదువును వేమ! ॥ 121 ॥

కనులు పోవువాడు కాల్లు పోయినవాడు

ఉభయులరయుగూడి యుణ్డినట్లు

పేద పేద గూడి పెనగొని యుణ్డును

విశ్వదాభిరామా వినుర వేమ! ॥ 122 ॥

మాటలాడు గల్గు మర్మములెరిగిన

పిన్నపెద్దతనము లెన్నవలదు

పిన్నచేతి దివ్వె పెద్దగా వెలగదా?

విశ్వధాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 123 ॥

కొణ్డముచ్చు పెణ్డ్లికి కోతి పేరణ్టాలు

మొణ్డి వాని హితుడు బణ్డవాడు

దుణ్డగీడునకును కొణ్డెడు దలవాయి

విశ్వదాభిరామా వినుర వేమ! ॥ 124 ॥

ఝుషము నీరు వెడల జచ్చుటే సిద్ధము

నీటనుణ్డనేని నిక్కిపడును

అణ్డతొలుగు నెడల నన్దర పని అట్లే

విశ్వదాభి రామ వినుర వేమ! ॥ 125 ॥

తల్లియేడ్వ వినక తనయాలు వగచిన

జాలిపడెడు వాడు జడుడు సుమ్మి

తారతమ్య మెరుగనేరని పశువది

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 126 ॥

పరులమేలు చూసి పలుకాకి వలె

వట్టిమాటలాడు వాడు అధముడు

అట్టివాని బతుకుటది ఏల మణ్టికా?

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 127 ॥

గఙ్గి గోవుపాలు గరిటడైనను చాలు

కడవెడైనను నేమి ఖరముపాలు

భక్తికల్గుకూడు పట్టెడైనను చాలు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 128 ॥

చిక్కియున్నవేల సింహమ్బునైనను

బక్క కుక్కయైనా బాధసేయు

బలిమిలేని వేల పన్తములు చెల్లవు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 129 ॥

పనసతొనలకన్న పఞ్చదారలకన్న

జుణ్టితేనెకన్న జున్నుకన్న

చెఱుకు రసముకన్న చెలుల మాటలె తీపి

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 130 ॥

నిణ్డునదులు పారు నిలచి గమ్భీరమై

వెఱ్రివాగు పాఱు వేగబొర్లి

అల్పుడాడురీతి నధికుణ్డు నాడునా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 131 ॥

ఉప్పులేనికూర యొప్పదు రుచులకు

పప్పులేని తిణ్డి ఫలములేదు

అప్పులేనివాడె యధిక సమ్పన్నుడు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 132 ॥

పసుల వన్నె వేరు పాలెల్ల ఒక్కటి

పుష్పజాతి వేరు పూజ ఒకటి

దర్శనమ్బులారు దైవమ్బు ఒక్కటి

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 133 ॥

చమ్పదగిన శతృవు తనచేత

చిక్కెనేని కీడు చేయరాదు

పొసగ మేలు చేసి పొమ్మనుటే మేలు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 134 ॥

ఆపదగల వేల అరసి బన్ధువు జూడు

భయము వేల జూడు బణ్టుతనము

పేదవేల జూడు పెణ్డ్లాము గుణము

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 135 ॥

ఉప్పు కప్పురమ్బు ఒక్క పోలికనుణ్డు

చూడ చూడ రుచుల జాడ వేరు

పురుషులన్దు పుణ్య పురుషులు వేరయ

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 136 ॥

ఆత్మ శుద్ది లేని యాచారమదియేల

భాణ్డశుద్ది లేని పాక మేల

చిత్తశుద్దిలేని శివపూజలేలరా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 137 ॥

యినుము విరగనేని యినుమూరు ముమ్మారు

కాచియెతకవచ్చు గ్రమము గాను

మనసు విరిగెనేని మరి చేర్చరాదయా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 138 ॥

కుణ్డ కుమ్భమన్న కొణ్డ పర్వతమన్న

నుప్పు లవణమన్న నొకటి కాదె

భాష లిట్టె వేరు పరతత్వమొకటె

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 139 ॥

అనగ ననగ రాగ మతిశ యిల్లుచునుణ్డు

దినగ దినగ వేము తియ్యనుణ్డు

సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 140 ॥

చెప్పులోని రాయి చెవిలోని జోరీగ

కణ్టిలోని నలుసు కాలి ముల్లు

ఇణ్టిలోని పోరు నిన్తిన్త గాదయా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 141 ॥

తప్పు లెన్నువారు తణ్డోప తణ్డమ్బు

లుర్వి జనులకెల్ల నుణ్డు తప్పు

తప్పు లెన్నువారు తమ తప్పులెరుగరు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 142 ॥

మిరప గిఞ్జ చూడ మీద నల్లగనుణ్డు

కొరికి జూడలోన జురుకుమనును

సజ్జను లగు వారి సార మిట్లుణ్డు

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 143 ॥

మేడిపణ్డు చూడ మేలిమై యుణ్డును

పొట్టవిచ్చి చూడ పురుగులుణ్డు

పిరికివాని మదిని బిఙ్కమీలాగురా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 144 ॥

వేరు పురుగు చేరి వృక్షమ్బు జెరుచును

చీడపురుగు చేరి చెట్టు జెరచు

కుత్సితుణ్డు చేరి గుణవన్తు జెరచురా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 145 ॥

వేషభాష లెరిగి కాషయవస్త్రముల్

గట్టగానె ముక్తి గలుగబోదు

తలలు బోడులృన తలపులూ బోడూలా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ! ॥ 146 ॥