Vedic Tithi
VedicTithi

Stotram - Sacred Scripture

Sumati Satakam

Sumati Satakam

Sumati Satakam

Stotram
Unknown
108 Verses
110%

sumatI shatakam

shrI rAmuni dayachetanu

nArUDhiga sakala janulu naurA yanagA

dhArAlamaina nItulu

norUraga javulu puTTa nuDivèda sumatI || 1 ||

akkaraku rAni chuTTamu,

mròkkina varamIni velpu, mòharamuna dA

nèkkina bArani gurramu

grakkuna viDava~Ngavalayu gadarA sumatI || 2 ||

aDigina jItambiyyani

miDimelapu dòranu gòlchi miDukuTa kaNTèn

vaDigala yèddula gaTTuka

maDi dunnuku bratuka vachchu mahilo sumatI || 3 ||

aDiyAsa kòluvu gòluvaku,

guDi maNiyamu seyaboku, kujanula toDan

viDuvaka kUrimi seyaku,

maDavini doDarakòNTi narugaku sumatI || 4 ||

adharamu gadaliyu, gadalaka

madhuramulagu bhASha luDugi mauna vratuDau

adhikAra roga pUrita

badhirAndhaka shavamu jUDa bApamu sumatI || 5 ||

appu kòni cheyu vibhavamu,

muppuna bRRiAyampuTAlu, mUrkhuni tapamun,

dapparayani nRRipu rAjyamu

dèpparamai mIda gIDu dèchchura sumatI || 6 ||

appichchuvADu, vaidyuDu

nèppuDu nèDatègaka pAru nerunu, dvijuDun

jòppaDina yUra nuNDumu

chòppaDakunnaTTi yUru chòrakumu sumatI || 7 ||

alluni ma~nchitanambu,

gòllani sAhitya vidya, komali nijamun,

bòlluna da~nchina biyyamu,

dèllani kAkulunu levu tèliyumu sumatI || 8 ||

Akònna kUDè yamRRitamu,

tAkònchaka nichchuvANDè dAta dharitrin,

sokorchuvADè manujuDu,

tekuva galavADè vaMsha tilakuDu sumatI || 9 ||

Akali yuDugani kaDupunu,

vekaTiyagu la~nja paDupu viDuvani bratukun,

brAkònna nUti yudakamu,

mekala pADiyunu rota medini sumatI || 10 ||

ichchunade vidya, raNamuna

jòchchunade magatanambu, sukavIshvarulun

mèchchunade nerchu, vaduku

vachchunade kIDu summu vasudhanu sumatI || 11 ||

immuga jaduvani norunu,

nammA yani bilichi yanna maDugani norun,

dammula biluvani norunu

gummari manu dravvinaTTi guNTara sumatI || 12 ||

uDumuNDadè nUreNDlunu,

baDiyuNDadè permi bAmu padinUreNDlun,

maDuvuna gòkkèra yuNDadè,

kaDu nila buruShArtha paruDu gAvalè sumatI || 13 ||

uttamaguNamulu nIchuna

kèttèRaguna galuga nerchu; nèyyèDalaM dA

nèttichchi karagi posina

nittaDi ba~NgAramagunè yilalo sumatI? || 14 ||

udakamu drAvèDu hayamunu,

madamuna nuppò~NguchuNDu mattebhambun,

mòdavu kaDa nunna vRRiShabhamu,

jaduvani yAnIchu gaDaku janakura sumatI || 15 ||

upakAriki nupakAramu

viparItamu gAdu seya vivarimpa~NgA;

napakAriki nupakAramu

nèpamènnaka seyuvADu nerpari sumatI || 16 ||

upamimpa mòdalu tiyyana

kapaTaM bèDanèDanu jèRaku kai vaDine po

nèpamulu vèdakunu gaDapaTa

gapaTapu durjAti pòndu gadarA sumatI || 17 ||

èppaTi kèyyadi prastuta

mappaTikA mATalADi, yanyula manamul

nòppi~nchaka, tA nòvvaka,

tappi~nchuka tiruguvADu dhanyuDu sumatI || 18 ||

èppuDu dappulu vèdakèDu

nappuruShuni gòlvagUDa dadi yèTlannan

sarpambu paDaga nIDanu

gappa vasi~nchina vidhambu gadarA sumatI || 19 ||

èppuDu sampada kaligina

nappuDu bandhuvulu vattu radi yèTlannan

tèppaluga jèRuvu niNDina

gappalu padivelu cheru gadarA sumatI || 20 ||

eRakumI kasugAyalu,

dURakumI bandhujanula doShamu summI,

pARakumI raNamanduna,

mIRakumI guruvu nAj~na medini sumatI || 21 ||

òka yUriki nòka karaNamu,

nòka tIrpariyaina gAka, nògi daRuchainan,

gakavikalu gAka yuNDunè

sakalambunu gòTTuvaDaka sahajamu sumatI || 22 ||

òru nAtma dalachu sati viDu,

maRumATalu paluku satula mannimpakumI,

vèRa pèRugani bhaTunelaku,

taRachuga sati gavaya boku, tagadura sumatI || 23 ||

òllani sati nòllani pati,

nòllani chèlikAni viDuva nòllani vADe

gòllaNDu, kAka dharalo

gòllaNDunu gòllaDaunè guNamuna sumatI || 24 ||

oDala baNDlunu vachchunu,

oDalu nAbaNDlamIda nòppuga vachchun,

oDalu baNDlunu valane

vADambaDu galimi lemi vasudhanu sumatI || 25 ||

kaDu balavantuDainanu

buDamini brAyampuTAli buTTina yiNTan

daDavuNDa nichchèneniyu

baDupuga na~NgaDiki dAnè bampuTa sumatI || 26 ||

kanakapu siMhAsanamuna

shunakamu gUrchuNDabèTTi shubha lagnamunaM

dònaraga baTTamu gaTTina

vènukaTi guNamela mAnu vinarA sumatI || 27 ||

kappaku nòragAlainanu,

sarpamunaku rogamaina, sati tuluvainan,

muppuna daridruDainanu,

tappadu maRi duHkha maguTa tathyamu sumatI || 28 ||

kamalamulu nITa bAsina

kamalAptuni rashmi soki kamalina bha~Ngin

tama tama nèlavulu dappina

tama mitrulu shatrulauTa tathyamu sumatI || 29 ||

karaNamu garaNamu nammina

maraNAntaka maunu gAni manaleDu sumI,

karaNamu dana sari karaNamu

maRi nammaka marma mIka manavalè sumatI || 30 ||

karaNamula nanusarimpaka

virasambuna dinna tiNDi vikaTi~nchu jumI

yirusuna kandèna bèTTaka

parameshvaru baNDi yaina bAradu sumatI || 31 ||

karaNamu sAdaiyunnanu,

gari mada muDiginanu, bAmu gaRavaka yunnan,

dhara delu mITakunnanu,

gara maruduga lèkka gònaru gadarA sumatI || 32 ||

kasugAya gaRachi chUchina

masalaka pasa yògaru rAka madhurambagunA,

pasa galugu yuvatuluNDaga

pasi bAlala bònduvADu pashuvura sumatI || 33 ||

kavi kAni vAni vrAtayu,

navarasa bhAvamulu leni nAtula valapun,

davili chanu pandi neyani

vividhAyudha kaushalambu vRRidharA sumatI || 34 ||

kAdu sumI dussa~Ngati,

podusumI "kIrti" kAnta pòndina pidapan,

vAdu sumI yappichchuTa,

ledu sumI satula valapu leshamu sumatI || 35 ||

kAmukuDu danisi viDichina

komali baraviTuDu gavaya goruTa yèllan

bremamuna jèRaku pippiki

chImalu vèsa mUginaTlu siddhamu sumatI || 36 ||

kAraNamu leni nagavunu,

beraNamu leni lema, pRRithivI sthalilo

bUraNamu leni bUrèyu,

vIraNamu leni pèNDli vRRidharA sumatI || 37 ||

kulakAnta toDa nèppuDu

galahimpaku, vaTTi tappu ghaTiyimpakumI,

kalakaNThi kaNTa kannI

ròlikina siri yiNTa nuNDa nòlladu sumatI || 38 ||

kUrimi gala dinamulalo

neramu lènnaDunu galuga neravu maRi yA

kUrimi virasambainanu

neramule tochu chuNDu nikkamu sumatI || 39 ||

nchèpu naru saNgatiche

na~nchitamuga gIDu vachchu nadi yèTlannan

gi~nchittu nalli kuTTina

ma~nchamunaku jeTu vachchu mahilo sumatI || 40 ||

kòkkokamèlla jadivina,

chakkanivADaina, rAja chandruNDainan,

mikkili ròkkamu liyyaka,

chikkadurA vArakAnta siddhamu sumatI || 41 ||

kòRa gAni kòDuku buTTina

kòRa gAmiyè kAdu, taNDri guNamula jèRachun

chèRaku tuda vènnu buTTina

jèRakuna tIpèlla jèRachu siddhamu sumatI || 42 ||

komali vishvAsambunu,

bAmulato jèlimi, yanya bhAmala valapun,

vemula tiyyadanambunu,

bhUmIshula nammikalunu bò~Nkura sumatI || 43 ||

gaDana gala magani jUchina

naDugaDuguna maDugu liDudu rativalu damalo,

gaDa nuDugu magani jUchina

naDa pInugu vachchè na~nchu naguduru sumatI || 44 ||

chintimpaku kaDachina pani,

kintulu valaturani namma kèntayu madilo,

nantaHpura kAntalato

mantanamula mAnu midiyè matamura sumatI || 45 ||

chImalu pèTTina puTTalu

pAmula kiravainayaTlu pAmaruDu dagan

hemambu gUDa bèTTina

bhUmIshula pAla jeru bhuvilo sumatI || 46 ||

chuTTamulu gAni vAralu

chuTTamulamu nIkaTa~nchu sòmpu dalirpan

nèTTukòni yAshrayinturu

gaTTiga dravyambu galuga gadarA sumatI || 47 ||

chetulaku dòDavu dAnamu,

bhUtalanAthulaku dòDavu bò~Nkami dharalo,

nItiyè tòDavèvvAriki,

nAtiki mAnambu tòDavu nayamuga sumatI || 48 ||

taDa vorvaka, yòDa lorvaka,

kaDu vegaM baDichi paDina gAryaM bagune,

taDa vorchina, nòDa lorchina,

jèDipoyina kAryamèlla jekuRu sumatI || 49 ||

tana kopamè tana shatruvu,

tana shAntamè tanaku rakSha, daya chuTTambau

tana santoShamè svargamu,

tana duHkhamè naraka maNDru tathyamu sumatI || 50 ||

tana yUri tapasi tapamunu,

tana putruni vidya pèmpu, dana sati rUpun,

dana pèraTi chèTTu mandunu,

manasuna varNimparèTTi manujulu sumatI || 51 ||

tana kalimi yindra bhogamu,

tana lemiyè svargaloka dAridryambun,

dana chAvu jala pralayamu,

tanu valachina yadiyè rambha tathyamu sumatI || 52 ||

tana vAru leni choTanu,

janami~nchuka leni choTa, jagaDamu choTan,

anumAnamaina choTanu,

manujunakunu niluva dagadu mahilo sumatI || 53 ||

tamalamu veyani norunu,

vimatulato chèlimi chesi vètabaDu tèlivin,

gamalamulu leni kòlakunu,

himadhAmuDu leni rAtri hInamu sumatI || 54 ||

talanuNDu viShamu phaNikini,

vèlaya~NgA doka nuNDu vRRishchikamunakun,

tala toka yanaka yuNDunu

khalunaku niluvèlla viShamu gadarA sumatI || 55 ||

talapòDugu dhanamu posina

vèlayAliki nijamu ledu vivarimpa~NgA

dala daDivi bAsa jesina

vèlayAlini nammarAdu vinarA sumatI || 56 ||

tala mAsina, nòlu mAsina,

valuvalu mAsinanu brANa vallabhunainan

gulakAntalaina roturu

tilakimpaga bhUmilona diramuga sumatI || 57 ||

tAnu bhujimpani yarthamu

mAnava pati jeru gònta maRi bhUgatamau

gAnala nIgalu gUrchina

teniya yòru jerunaTlu tiramuga sumatI || 58 ||

daggaRa kòNDèmu sèppèDu

prèggaDa palukulaku rAju priyuDai maRi dA

nèggu braja kAchari~nchuTa

bòggulakai kalpataruvu bòDuchuTa sumatI || 59 ||

dhanapati sakhuDai yuNDina

nènaya~NgA shivuDu bhikShamèttaga valasèn,

dana vAri kènta galigina

dana bhAgyamè tanaku gAka tathyamu sumatI || 60 ||

dhIrulaku jeyu meladi

sArambagu nArikela salilamu bha~Ngin

gauravamunu maRi mIdaTa

bhUri sukhAvahamu nagunu bhuvilo sumatI || 61 ||

naDuvakumI tèruvòkkaTa,

guDuvakumI shatru niNTa gUrimi toDan,

muDuvakumI paradhanamula,

nuDuvakumI yòrula manasu nòvvaga sumatI || 62 ||

nammaku su~Nkari, jUdari,

nammaku mògasAla vAni, naTu vèlayAlin,

nammaku ma~NgaDi vAnini,

nammaku mI vAma hastu navanini sumatI || 63 ||

nayamuna bAluM drAvaru,

bhayamunanu viShammunaina bhakShinturugA,

nayamènta doShakAriyò,

bhayame jUpa~Nga valayu bAguga sumatI || 64 ||

narapatulu meRa dappina,

diramòppaga vidhava yiNTa dIrpari yainan,

garaNamu vaidikuDainanu,

maraNAntaka maunugAni mAnadu sumatI || 65 ||

navarasa bhAvAla~NkRRita

kavitA goShTiyunu, madhura gAnambunu dA

naviveki kènta jèppina

jèviTiki sha~NkhUdinaTlu siddhamu sumatI || 66 ||

navvakumI sabha lopala,

navvakumI talli, daNDri, nAthula toDan,

navvakumI parasatito,

navvakumI vipravarula nayamidi sumatI || 67 ||

nIre prANAdhAramu

nore rasabharitamaina nuDuvula kèllan

nAriyè narulaku ratnamu

chIrayè shRRi~NgAramaNDru siddhamu sumatI || 68 ||

pagavala dèvvari toDanu,

vagava~NgA valadu lemi vachchina pidapan,

dèga nADa valadu sabhalanu

maguvaku manasiyya valadu mahilo sumatI || 69 ||

patikaDaku, dannu gUrina

satikaDakunu, velpu kaDaku, sadguru kaDakun,

sutukaDaku rittachetula

matimantulu chanaru nIti mArgamu sumatI || 70 ||

panicheyunèDala dAsiyu,

nanubhavamuna rambha, mantri yAlochanalan,

danabhukti yèDala dalliyu,

nan dana kulakAnta yuNDu nagurA sumatI || 71 ||

paranArI sodaruDai,

paradhanamula kAsapaDaka, parulaku hituDai,

parulu danu bògaDa nègaDaka,

paru laligina naluga nataDu paramuDu sumatI || 72 ||

parasati kUTami goraku,

paradhanamula kAsapaDaku, barunè~nchakumI,

sarigAni goShTi seyaku,

sirichèDi chuTTambu kaDaku jeraku sumatI || 73 ||

parasatula goShThi nuNDina

puruShuDu gA~NgeyuDaina bhuvi ninda paDun,

barasati sushIlayainanu

barusa~Ngati nunna ninda pAlagu sumatI || 74 ||

parulaku niShTamu sèppaku,

pòrugiNDlaku banulu leka povaku mèpuDun,

baru gadisina sati gavayaku,

mèRigiyu birusaina hayamu lèkkaku sumatI || 75 ||

parvamula satula gavayaku,

murvIshvaru karuNa nammi yubbaku madilo,

garvimpa nAli bèmpaku,

nirvahaNamu leni choTa niluvaku sumatI || 76 ||

palu domi seyu viDiyamu,

talagaDigina nATi nidra, taruNulayèDalan

bòla yaluka nATi kUTami

vèla yintani chèpparAdu vinarA sumatI || 77 ||

pATèRugani pati kòluvunu,

gUTambuna kèRukapaDani komali ratiyun,

beTètta jeyu chèlimiyu,

neTiki nèdurIdinaTTu lènnaga sumatI || 78 ||

pAlanu galasina jalamunu

pAla vidhambunanè yuNDu barikimpa~NgA

pAla chavi jèRachu gAvuna

pAlasuDagu vAni pòndu valadura sumatI || 79 ||

pAlasunakaina yApada

jAlimbaDi tIrpa dagadu sarvaj~nunakun

telagni baDaga baTTina

melèRugunè mITu gAka medini sumatI || 80 ||

piluvani panulaku bovuTa,

galayani sati gatiyu, rAju gAnani kòluvuM,

biluvani peraNTambunu,

valuvani chèlimiyunu jeya valadura sumatI || 81 ||

putrotsAhamu taNDriki

putruDu janmi~nchinapuDè puTTadu, janulA

putruni kanugòni bògaDaga

putrotsAhambu nADu pòndura sumatI || 82 ||

purikini prANamu gomaTi,

varikini prANambu nIru vasumati lonan,

garikini prANamu tòNDamu,

sirikini prANambu maguva siddhamu sumatI || 83 ||

puli pAlu dèchchi yichchina,

nalavaDagA guNDè gosi yaRache niDinan,

dalapòDugu dhanamu bosina,

vèlayAliki gUrmi ledu vinarA sumatI || 84 ||

pèTTina dinamula lopala

naTTaDavulanaina vachchu nAnArthamulun,

bèTTani dinamula ganakapu

gaTTèkkina nemi ledu gadarA sumatI || 85 ||

pòruguna bagavADuNDina,

niravòndaka vrAtakADè yelika yainan,

dhara gApu kòNDèmADina,

garaNAlaku braduku ledu gadarA sumatI || 86 ||

ba~NgAru kuduva bèTTaku,

sa~Ngaramuna bARipoku sarasuDavaite,

na~NgaDi vèchchamu vADaku,

vè~Ngalito jèlimi valadu vinarA sumatI || 87 ||

balavantuDa nAkemani

paluvurato nigrahi~nchi palukuTa melA,

balavanta maina sarpamu

chali chImala cheta jikki chAvadè sumatI || 88 ||

madinòkani valachi yuNDaga

madichèDi yòka krUra viTuDu mAnaka tirugun

badi chiluka pilli paTTina

jaduvunè yApa~njaramuna jagatini sumatI || 89 ||

maNDala pati samukhambuna

mèNDaina pradhAni leka mèlaguTa yèllan

gòNDanta madapu Tenugu

tòNDamu lekuNDinaTlu dochura sumatI || 90 ||

mantrigalavAni rAjyamu

tantramu sèDakuNDa niluchu daRachuga dharalo

mantri vihInuni rAjyamu

jantrapu gIlUDinaTlu jarugadu sumatI || 91 ||

mATaku brANamu satyamu,

koTaku brANambu subhaTa koTi, dharitrin

boTiki brANamu mAnamu,

chITiki brANambu vrAlu siddhamu sumatI || 92 ||

mAnadhanu DAtmadhRRiti chèDi

hInuNDagu vAni nAshrayi~nchuTa yèllan

mAnèDu jalamula lopala

nenugu mèyi dAchinaTTu lèRugumu sumatI || 93 ||

melè~nchani mAlinyuni,

mAlanu, mògasAlèvAni, ma~Ngali hitugA

nelina narapati rAjyamu

nela galasi povugAni nègaDadu sumatI || 94 ||

rApòmmani piluvani yA

bhUpAluni gòlva bhukti muktulu galave

dIpambu leni yiNTanu

jepuna kIllADinaTlu siddhamu sumatI || 95 ||

rUpinchi paliki bòNkaku,

prApagu chuTTambu nèggu palukaku madilo,

gopi~nchu rAju gòlvaku,

pApapu deshambu sòRaku padilamu sumatI || 96 ||

lAvigalavAni kaNTènu

bhAvimpaga nItiparuDu balavantuNDau

grAnambanta gajambunu

mAvaTivADèkkinaTlu mahilo sumatI || 97 ||

vaRadaina chenu dunnaku,

kaRavainanu bandhujanula kaDa kegakumI,

parulaku marmamu chèppaku,

pirikiki dalavAyi tanamu pèTTaku sumatI || 98 ||

varipaNTa leni yUrunu,

dòra yuNDani yUru, toDu dòrakani tèruvun,

dharanu pati leni gRRihamunu

naraya~NgA rudrabhUmi yanadagu sumatI || 99 ||

vinadagu nèvvaru jèppina

vininantanè vega paDaka vivarimpa dagun

kani kalla nijamu dèlisina

manujuDè po nIti paruDu mahilo sumatI || 100 ||

vIDèmu seyani norunu,

jeDèla yadharAmRRitambu seyani norun,

pADa~NgarAni norunu

bUDida kiravaina pADu bòndara sumatI || 101 ||

vèlayAli valana gUrimi

galagadu, maRi galigèneni kaDateRadugA,

baluvuru naDachèDu tèruvuna

mòlavadu puvu, mòlichèneni pòdaladu sumatI || 102 ||

vèlayAlu cheyu bAsalu,

vèlayaga mògasAla bòndu vèlamala chèlimin,

galalona ganna kalimiyu

vilasitamuga nammarAdu vinarA sumatI || 103 ||

vesarapu jAti gAnI,

vIsamu dA jeyanaTTi vIriDi gAnI,

dAsi kòDukaina gAnI,

kAsulu gala vADè rAju gadarA sumatI || 104 ||

shubhamula pòndani chaduvunu,

nabhinayamuga rAgarasamu nandani pATal,

gubha gubhalu leni kUTami,

sabha mèchchani mATalèlla jappana sumatI || 105 ||

sarasamu virasamu kòRake,

paripUrNa sukhambu ladhika bAdhala kòRake,

pèruguTa viruguTa kòRake,

dhara tagguTa hèchchu kòRakè tathyamu sumatI || 106 ||

siri tA vachchina vachchunu

salalitamuga nArikela salilamu bha~Ngin,

siri tA boyina bovunu

kari mri~Ngina vèlaga paNDu karaNini sumatI || 107 ||

strIla yèDa vAdulADaku,

bAlurato jèlimichesi bhAShimpakumI,

melaina guNamu viDuvaku,

melina pati ninda seya kènnaDu sumatI || 108 ||

About This Stotram

Sumati Satakam

Sanskrit Title: सुमती शतकम्
IAST Transliteration:

Overview

The Sumati Satakam, as suggested by its title ('Sumati' meaning good intellect or wisdom, and 'Satakam' meaning a hundred verses), is likely a didactic poem intended to guide individuals towards righteous living and sound judgment. The verses provided, particularly the second and third, offer practical advice on discerning true friends, recognizing the futility of serving unworthy individuals, and understanding the importance of wise associations. Such compositions are significant in Hindu tradition for their role in moral education and spiritual development, providing timeless wisdom applicable to daily life. The repeated invocation of 'Sumati' at the end of each verse serves as a constant reminder to cultivate and maintain good intellect and virtuous qualities.

Details

Attribute Information
Deity Unknown
Author Unknown
Type Satakam
Category Stotram
Number of Verses 108
Origin The provided text indicates that 'Sumati Satakam' is a collection of spiritual and devotional literature. The verses themselves, particularly the use of 'Sumati' at the end of each verse, suggest it is a didactic or ethical poem. The first verse mentions 'Sri Ramuni dayachetanu', hinting at a connection to Lord Rama, but the deity is not explicitly named as the object of worship throughout the provided excerpt. The term 'Satakam' signifies a collection of a hundred verses. The origin of this specific composition is not clearly established from the provided information, but it appears to be a standalone work rather than an excerpt from a larger scripture like the Puranas or Vedas.

Benefits of Recitation

  1. Imparts wisdom and good conduct
  2. Promotes ethical living
  3. Cultivates discernment in relationships
  4. Encourages detachment from harmful associations
  5. Leads to spiritual growth

Best Time to Recite

Morning, Evening, Daily practice, Auspicious occasions

Historical Context

The 'Sumati Satakam' is a collection of 108 verses. The provided excerpt suggests a Telugu language origin, given the script and vocabulary ('Ramu', 'dayachetanu', 'janulu', 'neetulu', 'javulu', 'akkaraku rani', 'chuttamu', 'velpu', 'gurramu', 'vidavangavalayu'). The style of the verses, particularly the use of 'Sumati' as a vocative at the end, is characteristic of didactic poetry found in various Indian languages, often composed during medieval periods when such moral and ethical instruction was widely disseminated through vernacular literature. Without further information on the author or specific composition date, it is difficult to place it within a precise historical period. However, its nature as a 'Satakam' points to a tradition of composing works in sets of one hundred verses, a popular format for didactic and devotional poetry.

Alternate Names

  • Sumati Shatakam

Related Stotrams

  • Bhagavad Gita
  • Vemana Satakam
  • Subhashita Ratnakara

Last Updated: 2025-12-01