శ్రీమద్భగవద్గీతా మూలమ్ - ద్వితీయోఽధ్యాయః

శ్రీమద్భగవద్గీతా మూలమ్ - ద్వితీయోఽధ్యాయః

శ్లోక 1

ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః

అథ ద్వితీయోఽధ్యాయః ।

సాఙ్ఖ్యయోగః

సఞ్జయ ఉవాచ

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ ।

విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః

శ్లోక 2

శ్రీభగవానువాచ

కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్ ।

అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున

॥ 1 ॥

శ్లోక 3

క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే ।

క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప

॥ 2 ॥

శ్లోక 4

అర్జున ఉవాచ

కథం భీష్మమహం సాఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన ।

ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన

॥ 3 ॥

శ్లోక 5

గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే ।

హత్వార్థకామాంస్తు గురునిహైవ భుఞ్జీయ భోగానఽరుధిరప్రదిగ్ధాన్

॥ 4 ॥

శ్లోక 6

న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః।

యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్తేఽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః

॥ 5 ॥

శ్లోక 7

కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః।

యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే శిష్యస్తేఽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్

॥ 6 ॥

శ్లోక 8

న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్।

అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్

॥ 7 ॥

శ్లోక 9

సఞ్జయ ఉవాచ

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప ।

న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ

॥ 8 ॥

శ్లోక 10

తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత ।

సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః

॥ 9 ॥

శ్లోక 11

శ్రీభగవానువాచ ।

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే ।

గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః

॥ 10 ॥

శ్లోక 12

న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః ।

న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్

॥ 11 ॥

శ్లోక 13

దేహినోఽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా ।

తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి

॥ 12 ॥

శ్లోక 14

మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః ।

ఆగమాపాయినోఽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత

॥ 13 ॥

శ్లోక 15

యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ ।

సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే

॥ 14 ॥

శ్లోక 16

నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః ।

ఉభయోరపి దృష్టోఽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః

॥ 15 ॥

శ్లోక 17

అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్ ।

వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి

॥ 16 ॥

శ్లోక 18

అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః ।

అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత

॥ 17 ॥

శ్లోక 19

య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్ ।

ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే

॥ 18 ॥

శ్లోక 20

న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః।

అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే

॥ 19 ॥

శ్లోక 21

వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్ ।

అథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్

॥ 20 ॥

శ్లోక 22

వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ నవాని గృహ్ణాతి నరోఽపరాణి।

తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణాన్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ

॥ 21॥

శ్లోక 23

నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః ।

న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః

॥ 22 ॥

శ్లోక 24

అచ్ఛేద్యోఽయమదాహ్యోఽయమక్లేద్యోఽశోష్య ఏవ చ ।

నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః

॥ 23 ॥

శ్లోక 25

అవ్యక్తోఽయమచిన్త్యోఽయమవికార్యోఽయముచ్యతే ।

తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి

॥ 24 ॥

శ్లోక 26

అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్ ।

తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి

॥ 25 ॥

శ్లోక 27

జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ ।

తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి

॥ 26 ॥

శ్లోక 28

అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత ।

అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా

॥ 27 ॥

శ్లోక 29

ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేనమాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః।

ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్

॥ 28 ॥

శ్లోక 30

దేహీ నిత్యమవధ్యోఽయం దేహే సర్వస్య భారత ।

తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి

॥ 29 ॥

శ్లోక 31

స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి ।

ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోఽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే

॥ 30 ॥

శ్లోక 32

యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్ ।

సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్

॥ 31 ॥

శ్లోక 33

అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సఙ్గ్రామం న కరిష్యసి ।

తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి

॥ 32 ॥

శ్లోక 34

అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేఽవ్యయామ్ ।

సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే

॥ 33 ॥

శ్లోక 35

భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః ।

యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్

॥ 34 ॥

శ్లోక 36

అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః ।

నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్

॥ 35 ॥

శ్లోక 37

హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్ ।

తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః

॥ 36 ॥

శ్లోక 38

సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ ।

తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి

॥ 37 ॥

శ్లోక 39

ఏషా తేఽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు ।

బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి

॥ 38 ॥

శ్లోక 40

నేహాభిక్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే ।

స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్

॥ 39 ॥

శ్లోక 41

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన ।

బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాయినామ్

॥ 40 ॥

శ్లోక 42

యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః ।

వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః

॥ 41 ॥

శ్లోక 43

కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్ ।

క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి

॥ 42 ॥

శ్లోక 44

భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్ ।

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే

॥ 43 ॥

శ్లోక 45

త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున ।

నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్

॥ 44 ॥

శ్లోక 46

యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే ।

తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః

॥ 45 ॥

శ్లోక 47

కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన ।

మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోఽస్త్వకర్మణి

॥ 46 ॥

శ్లోక 48

యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ ।

సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే

॥ 47 ॥

శ్లోక 49

దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ ।

బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః

॥ 48 ॥

శ్లోక 50

బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే ।

తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్

॥ 49 ॥

శ్లోక 51

కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః ।

జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్

॥ 50 ॥

శ్లోక 52

యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి ।

తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ

॥ 51 ॥

శ్లోక 53

శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా ।

సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి

॥ 52 ॥

శ్లోక 54

అర్జున ఉవాచ

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ ।

స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్

॥ 53 ॥

శ్లోక 55

శ్రీభగవానువాచ

ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్ ।

ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే

॥ 54 ॥

శ్లోక 56

దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః ।

వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే

॥ 55 ॥

శ్లోక 57

యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్ ।

నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా

॥ 56 ॥

శ్లోక 58

యదా సంహరతే చాయం కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వశః ।

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా

॥ 57 ॥

శ్లోక 59

విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః ।

రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే

॥ 58 ॥

శ్లోక 60

యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః ।

ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః

॥ 59 ॥

శ్లోక 61

తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః ।

వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా

॥ 60 ॥

శ్లోక 62

ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే ।

సఙ్గాత్సఞ్జాయతే కామః కామాత్క్రోధోఽభిజాయతే

॥ 61 ॥

శ్లోక 63

క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్స్మృతివిభ్రమః ।

స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి

॥ 62 ॥

శ్లోక 64

రాగద్వేషవిముక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్ ।

ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి

॥ 63 ॥

శ్లోక 65

ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే ।

ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే

॥ 64 ॥

శ్లోక 66

నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా ।

న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్

॥ 65 ॥

శ్లోక 67

ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోఽనువిధీయతే ।

తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి

॥ 66 ॥

శ్లోక 68

తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః ।

ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా

॥ 67 ॥

శ్లోక 69

యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ ।

యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః

॥ 68 ॥

శ్లోక 70

ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్।

తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ

॥ 69 ॥

శ్లోక 71

విహాయ కామాన్యః సర్వాన్పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః ।

నిర్మమో నిరహఙ్కారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి

॥ 70 ॥

శ్లోక 72

ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి ।

స్థిత్వాస్యామన్తకాలేఽపి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి

॥ 71 ॥

శ్లోక 73

ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే

శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే సాఙ్ఖ్యయోగో నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః

॥ 72 ॥

శ్లోక 74