Srimad Bhagawad Gita Chapter 15
Srimad Bhagawad Gita Chapter 15
श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - पञ्चदशोऽध्यायः
ॐ श्री परमात्मने नमः
अथ पञ्चदशोऽध्यायः ।
पुरुषोत्तमप्राप्तियोगः
श्रीभगवानुवाच
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ 1 ॥
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ 2 ॥
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलमसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ 3 ॥
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ 4 ॥
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसञ्ज्ञैर्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥ 5 ॥
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ 6 ॥
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥ 7 ॥
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ 8 ॥
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥ 9 ॥
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ 10 ॥
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥ 11 ॥
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ 12 ॥
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ 13 ॥
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ 14 ॥
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥ 15 ॥
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ 16 ॥
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युधाहृतः ।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ 17 ॥
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ 18 ॥
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ 19 ॥
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ ।
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥ 20 ॥
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे पुरुषोत्तमयोगो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥15 ॥
About This Stotram
Srimad Bhagawad Gita Chapter 15
Sanskrit Title: श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - पञ्चदशोऽध्यायः
IAST Transliteration:
Overview
Chapter 15 of the Bhagawad Gita is highly significant as it elaborates on the concept of the Purushottama, the Supreme Person, who is beyond both the perishable (ksara) and the imperishable (aksara). Lord Krishna uses the analogy of an inverted Asvattha tree to describe the material world, with its roots in the Supreme Being and its branches extending downwards, sustained by the three gunas (sattva, rajas, tamas). The chapter explains how beings are bound to this tree through their desires and actions. It then reveals the path to liberation: detachment from worldly desires, seeking refuge in the Supreme Person, and understanding His divine nature. This chapter is crucial for devotees seeking to transcend the material realm and attain the ultimate spiritual goal.
Details
| Attribute | Information |
|---|---|
| Deity | Krishna |
| Author | Vyasa |
| Type | Gita Adhyaya (Chapter) |
| Category | Gita Adhyaya |
| Number of Verses | 21 |
| Origin | This stotram is Chapter 15 of the Srimad Bhagawad Gita, a foundational scripture in Hinduism. The Bhagawad Gita itself is presented as a discourse between Lord Krishna and the Pandava prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra, as narrated in the epic Mahabharata. While the Mahabharata is traditionally attributed to the Srimant Ved Vyas, the Bhagawad Gita is considered a divine revelation within it. Chapter 15, titled 'Purushottama Yoga' (The Yoga of the Supreme Person), was composed as part of the larger epic, likely during the period when the Mahabharata was compiled, though the exact dating of its composition is a subject of scholarly debate, generally placed between the 5th and 2nd centuries BCE. |
Benefits of Recitation
- Attainment of the Supreme Person (Purushottama)
- Understanding the nature of the material world as a tree
- Discernment between the perishable and the imperishable
- Liberation from the cycle of birth and death
- Gaining knowledge of the divine essence
Best Time to Recite
Morning, Evening, during spiritual study, or when seeking guidance on transcending worldly attachments.
Historical Context
Chapter 15 is an integral part of the Srimad Bhagawad Gita, which is embedded within the Bhishma Parva of the epic Mahabharata. The Mahabharata, attributed to the Srimant Ved Vyas, is a vast compendium of Indian philosophy, mythology, and history. The Bhagawad Gita, in particular, is considered the 'essence of the Vedas' and a guide for righteous living and spiritual realization. The discourse takes place just before the commencement of the Kurukshetra war, where Arjuna, overwhelmed by moral dilemmas, seeks guidance from his charioteer, Lord Krishna. Chapter 15 specifically addresses the nature of existence and the path to the highest spiritual realization, offering insights into the Vedanta philosophy.
Alternate Names
- Purushottama Yoga
- The Yoga of the Supreme Person
Related Stotrams
- Srimad Bhagawad Gita Chapter 1
- Srimad Bhagawad Gita Chapter 18
- Vishnu Sahasranama
Last Updated: 2025-12-01