શ્રી સૂર્ય શતકમ્

॥ સૂર્યશતકમ્ ॥

મહાકવિશ્રીમયૂરપ્રણીતમ્

॥ શ્રી ગણેશાય નમઃ ॥

જમ્ભારાતીભકુમ્ભોદ્ભવમિવ દધતઃ સાન્દ્રસિન્દૂરરેણું

રક્તાઃ સિક્તા ઇવૌઘૈરુદયગિરિતટીધાતુધારાદ્રવસ્ય । વર્ સક્તૈઃ

આયાન્ત્યા તુલ્યકાલં કમલવનરુચેવારુણા વો વિભૂત્યૈ

ભૂયાસુર્ભાસયન્તો ભુવનમભિનવા ભાનવો ભાનવીયાઃ ॥ 1 ॥

ભક્તિપ્રહ્વાય દાતું મુકુલપુટકુટીકોટરક્રોડલીનાં

લક્ષ્મીમાક્રષ્ટુકામા ઇવ કમલવનોદ્ધાટનં કુર્વતે યે ।

કાલાકારાન્ધકારાનનપતિતજગત્સાધ્વસધ્વંસકલ્યાઃ

કલ્યાણં વઃ ક્રિયાસુઃ કિસલયરુચયસ્તે કરા ભાસ્કરસ્ય ॥ 2 ॥

ગર્ભેષ્વમ્ભોરુહાણાં શિખરિષુ ચ શિતાગ્રેષુ તુલ્યં પતન્તઃ

પ્રારમ્ભે વાસરસ્ય વ્યુપરતિસમયે ચૈકરૂપાસ્તથૈવ ।

નિષ્પર્યાયં પ્રવૃત્તાસ્ત્રિભુવનભવનપ્રાઙ્ગણે પાન્તુ યુષ્મા-

નૂષ્માણં સન્તતાધ્વશ્રમજમિવ ભૃશં બિભ્રતો બ્રધ્નપાદાઃ ॥ 3 ॥

પ્રભ્રશ્યત્યુત્તરીયત્વિષિ તમસિ સમુદ્દીક્ષ્ય વીતાવૃતીન્પ્રા-

ગ્જન્તૂંસ્તન્તૂન્યથા યાનતનુ વિતનુતે તિગ્મરોચિર્મરીચીન્ ।

તે સાન્દ્રીભૂય સદ્યઃ ક્રમવિશદદશાશાદશાલીવિશાલં

શશ્વત્સમ્પાદયન્તોઽમ્બરમમલમલં મઙ્ગલં વો દિશન્તુ ॥ 4 ॥

ન્યક્કુર્વન્નોષધીશે મુષિતરુચિ શુચેવૌષધીઃ પ્રોષિતાભા

ભાસ્વદ્ગ્રાવોદ્ગતેન પ્રથમમિવ કૃતાભ્યુદ્ગતિઃ પાવકેન ।

પક્ષચ્છેદવ્રણાસૃક્સ્રુત ઇવ દૃષદો દર્શયન્પ્રાતરદ્રે-

રાતામ્રસ્તીવ્રભાનોરનભિમતનુદે સ્તાદ્ગભસ્ત્યુદ્ગમો વઃ ॥ 5 ॥

શીર્ણઘ્રાણાઙ્ઘ્રિપાણીન્વ્રણિભિરપઘનૈર્ઘર્ઘરાવ્યક્તઘોષાન્

દીર્ઘાઘ્રાતાનઘૌઘૈ પુનરપિ ઘટયત્યેક ઉલ્લાઘયન્ યઃ ।

ઘર્માંશોસ્તસ્ય વોઽન્તર્દ્વિગુણઘનઘૃણાનિઘ્નનિર્વિઘ્નવૃત્તે-

ર્દત્તાર્ઘાઃ સિદ્ધસઙ્ઘૈર્વિદધતુ ઘૃણયઃ શીઘ્રમંહોવિધાતમ્ ॥ 6 ॥

બિભ્રાણા વામનત્વં પ્રથમમથ તથૈવાંશવઃ પ્રાંશવો વઃ

ક્રાન્તાકાશાન્તરાલાસ્તદનુ દશદિશઃ પૂરયન્તસ્તતોઽપિ ।

ધ્વાન્તાદાચ્છિદ્ય દેવદ્વિષ ઇવ બલિતો વિશ્વમાશ્વશ્નુવાનાઃ વર્ દેવદ્રુહ

કૃચ્છ્રાણ્યુચ્છ્રાયહેલોપહસિતહરયો હારિદશ્વા હરન્તુ ॥ 7 ॥

ઉદ્ગાઢેનારુણિમ્ના વિદધતિ બહુલં યેઽરુણસ્યારુણત્વં

મૂર્ધોદ્ધૂતૌ ખલીનક્ષતરુધિરરુચો યે રથાશ્વાનનેષુ ।

શૈલાનાં શેખરત્વં શ્રિતશિખરિશિખાસ્તન્વતે યે દિશન્તુ વર્ શિખરશિખાઃ

પ્રેઙ્ખન્તઃ ખે ખરાંશોઃ ખચિતદિનમુખાસ્તે મયૂખાઃ સુખં વઃ ॥ 8 ॥

દત્તાનન્દાઃ પ્રજાનાં સમુચિતસમયાકૃષ્ટસૃષ્ટૈઃ પયોભિઃ વર્ અક્લિષ્ટસૃષ્ટૈઃ

પૂર્વાહ્ણે વિપ્રકીર્ણા દિશિ દિશિ વિરમત્યહ્નિ સંહારભાજઃ ।

દીપ્તાંશોર્દીર્ઘદુઃખપ્રભવભવભયોદન્વદુત્તારનાવો

ગાવો વઃ પાવનાનાં પરમપરિમિતાં પ્રીતિમુત્પાદયન્તુ ॥ 9 ॥

બન્ધધ્વંસૈકહેતું શિરસિ નતિરસાબદ્ધસન્ધ્યાઞ્જલીનાં

લોકાનાં યે પ્રબોધં વિદધતિ વિપુલામ્ભોજખણ્ડાશયેવ ।

યુષ્માકં તે સ્વચિત્તપ્રથિતપૃથુતરપ્રાર્થનાકલ્પવૃક્ષાઃ વર્ પ્રથિમ

કલ્પન્તાં નિર્વિકલ્પં દિનકરકિરણાઃ કેતવઃ કલ્મષસ્ય ॥ 10 ॥

ધારા રાયો ધનાયાપદિ સપદિ કરાલમ્બભૂતાઃ પ્રપાતે

તત્ત્વાલોકૈકદીપાસ્ત્રિદશપતિપુરપ્રસ્થિતૌ વીથ્ય એવ ।

નિર્વાણોદ્યોગિયોગિપ્રગમનિજતનુદ્વારિ વેત્રાયમાણા-

સ્ત્રાયન્તાં તીવ્રભાનોર્દિવસમુખસુખા રશ્મયઃ કલ્મષાદ્વઃ ॥ 11 ॥

વર્ તીવ્રભાસઃ વર્ કશ્મલાદ્વઃ

પ્રાચિ પ્રાગાચરન્ત્યોઽનતિચિરમચલે ચારુચૂડામણિત્વં

મુઞ્ચન્ત્યો રોચનામ્ભઃ પ્રચુરમિવ દિશામુચ્ચકૈશ્ચર્ચનાય ।

ચાટૂત્કૈશ્ચક્રનામ્નાં ચતુરમવિચલૈર્લોચનૈરર્ચ્યમાના- વર્ સુચિરં

શ્ચેષ્ટન્તાં ચિન્તિતાનામુચિતમચરમાશ્ચણ્ડરોચીરુચો વઃ ॥ 12 ॥

એકં જ્યોતિર્દૃશૌ દ્વે ત્રિજગતિ ગદિતાન્યબ્જજાસ્યૈશ્ચતુર્ભિ-

ર્ભૂતાનાં પઞ્ચમં યાન્યલમૃતુષુ તથા ષટ્સુ નાનાવિધાનિ ।

યુષ્માકં તાનિ સપ્તત્રિદશમુનિનુતાન્યષ્ટદિગ્ભાઞ્જિ ભાનો-

ર્યાન્તિ પ્રાહ્ણે નવત્વં દશ દધતુ શિવં દીધિતીનાં શતાનિ ॥ 13 ॥ વર્ દદતુ

આવૃત્તિભ્રાન્તવિશ્વાઃ શ્રમમિવ દધતઃ શોષિણઃ સ્વોષ્મણેવ

ગ્રીષ્મે દાવાગ્નિતપ્તા ઇવ રસમસકૃદ્યે ધરિત્ર્યા ધયન્તિ ।

તે પ્રાવૃષ્યાત્તપાનાતિશયરુજ ઇવોદ્વાન્તતોયા હિમર્તૌ

માર્તણ્ડસ્યાપ્રચણ્ડાશ્ચિરમશુભભિદેઽભીષવો વો ભવન્તુ ॥ 14 ॥

તન્વાના દિગ્વધૂનાં સમધિકમધુરાલોકરમ્યામવસ્થા-

મારુઢપ્રૌઢિલેશોત્કલિતકપિલિમાલઙ્કૃતિઃ કેવલૈવ ।

ઉજ્જૃમ્ભામ્ભોજનેત્રદ્યુતિનિ દિનમુખે કિઞ્ચિદુદ્ભિદ્યમાના

શ્મશ્રુશ્રેણીવ ભાસાં દિશતુ દશશતી શર્મ ઘર્મત્વિષો વઃ ॥ 15 ॥

મૌલીન્દોર્મૈષ મોષીદ્દ્યુતિમિતિ વૃષભાઙ્કેન યઃ શઙ્કિનેવ

પ્રત્યગ્રોદ્ઘાટિતામ્ભોરુહકુહરગુહાસુસ્થિતેનેવ ધાત્રા ।

કૃષ્ણેન ધ્વાન્તકૃષ્ણસ્વતનુપરિભવત્રસ્નુનેવ સ્તુતોઽલં

ત્રાણાય સ્તાત્તનીયાનપિ તિમિરરિપોઃ સ ત્વિષામુદ્ગમો વઃ ॥ 16 ॥

વિસ્તીર્ણં વ્યોમ દીર્ઘાઃ સપદિ દશ દિશો વ્યસ્તવેલામ્ભસોઽબ્ધીન્

કુર્વદ્ભિર્દૃશ્યનાનાનગનગરનગાભોગપૃથ્વીં ચ પૃથ્વીમ્ ।

પદ્મિન્યુચ્છ્વાસ્યતે યૈરુષસિ જગદપિ ધ્વંસયિત્વા તમિસ્રા-

મુસ્રા વિસ્રંસયન્તુ દ્રુતમનભિમતં તે સહસ્રત્વિષો વઃ ॥ 17 ॥ વર્ વિસ્રાવયન્તુ

અસ્તવ્યસ્તત્વશૂન્યો નિજરુચિરનિશાનશ્વરઃ કર્તુમીશો

વિશ્વં વેશ્મેવ દીપઃ પ્રતિહતતિમિરં યઃ પ્રદેશસ્થિતોઽપિ ।

દિક્કાલાપેક્ષયાસૌ ત્રિભુવનમટતસ્તિગ્મભાનોર્નવાખ્યાં

યાતઃ શાતક્રતવ્યાં દિશિ દિશતુ શિવં સોઽર્ચિષામુદ્ગમો વઃ ॥ 18 ॥

માગાન્મ્લાનિં મૃણાલી મૃદુરિતિ દયયેવાપ્રવિષ્ટોઽહિલોકં

લોકાલોકસ્ય પાર્શ્વં પ્રતપતિ ન પરં યસ્તદાખ્યાર્થમેવ ।

ઊર્ધ્વં બ્રહ્માણ્ડખણ્ડસ્ફુટનભયપરિત્યક્તદૈર્ઘ્યો દ્યુસીમ્નિ

સ્વેછાવશ્યાવકાશાવધિરવતુ સ વસ્તાપનો રોચિરોઘઃ ॥ 19 ॥

અશ્યામઃ કાલ એકો ન ભવતિ ભુવનાન્તોઽપિ વીતેઽન્ધકારે વર્ વીતાન્ધકારઃ

સદ્યઃ પ્રાલેયપાદો ન વિલયમચલશ્ચન્દ્રમા અપ્યુપૈતિ ।

બન્ધઃ સિદ્ધાઞ્જલીનાં ન હિ કુમુદવનસ્યાપિ યત્રોજ્જિહાને

તત્પ્રાતઃ પ્રેક્ષણીયં દિશતુ દિનપતેર્ધામ કામાધિકં વઃ ॥ 20 ॥

યત્કાન્તિં પઙ્કજાનાં ન હરતિ કુરુતે પ્રત્યુતાધિક્યરમ્યાં વર્ પ્રત્યુતાતીવ રમ્યાં

નો ધત્તે તારકાભાં તિરયતિ નિતરામાશુ યન્નિત્યમેવ । વર્ નાધત્તે

કર્તું નાલં નિમેષં દિવસમપિ પરં યત્તદેકં ત્રિલોક્યા-

શ્ચક્ષુઃ સામાન્યચક્ષુર્વિસદૃશમઘભિદ્ભાસ્વતસ્તાન્મહો વઃ ॥ 21 ॥

ક્ષ્માં ક્ષેપીયઃ ક્ષપામ્ભઃશિશિરતરજલસ્પર્શતર્ષાદૃતેવ

દ્રાગાશા નેતુમાશાદ્વિરદકરસરઃપુષ્કરાણીવ બોધમ્ ।

પ્રાતઃ પ્રોલ્લઙ્ઘ્ય વિષ્ણોઃ પદમપિ ઘૃણયેવાતિવેગાદ્દવીય-

સ્યુદ્દામ દ્યોતમાના દહતુ દિનપતેર્દુર્નિમિત્તં દ્યુતિર્વઃ ॥ 22 ॥

નો કલ્પાપાયવાયોરદયરયદલત્ક્ષ્માધરસ્યાપિ ગમ્યા વર્ શમ્યા

ગાઢોદ્ગીર્ણોજ્જ્વલશ્રીરહનિ ન રહિતા નો તમઃકજ્જલેન ।

પ્રાપ્તોત્પત્તિઃ પતઙ્ગાન્ન પુનરુપગતા મોષમુષ્ણત્વિષો વો

વર્તિઃ સૈવાન્યરૂપા સુખયતુ નિખિલદ્વીપદીપસ્ય દીપ્તિઃ ॥ 23 ॥

નિઃશેષાશાવપૂરપ્રવણગુરુગુણશ્લાઘનીયસ્વરૂપા

પર્યાપ્તં નોદયાદૌ દિનગમસમયોપપ્લવેઽપ્યુન્નતૈવ ।

અત્યન્તં યાનભિજ્ઞા ક્ષણમપિ તમસા સાકમેકત્ર વસ્તું

બ્રધ્નસ્યેદ્ધા રુચિર્વો રુચિરિવ રુચિતસ્યાપ્તયે વસ્તુનોસ્તુ ॥ 24 ॥ વર્ ચિરુરસ્ય, રુચિરસ્ય

વિભ્રાણઃ શક્તિમાશુ પ્રશમિતબલવત્તારકૌર્જિત્યગુર્વીં

કુર્વાણો લીલયાધઃ શિખિનમપિ લસચ્ચન્દ્રકાન્તાવભાસમ્ ।

આદધ્યાદન્ધકારે રતિમતિશયિનીમાવહન્વીક્ષણાનાં વર્ આદેયાદીક્ષણાનાં

બાલો લક્ષ્મીમપારામપર ઇવ ગુહોઽહર્પતેરાતપો વઃ ॥ 25 ॥

જ્યોત્સ્નાંશાકર્ષપાણ્ડુદ્યુતિ તિમિરમષીશેષકલ્માષમીષ-

જ્જૃમ્ભોદ્ભૂતેન પિઙ્ગં સરસિજરજસા સન્ધ્યયા શોણશોચિઃ ।

પ્રાતઃપ્રારમ્ભકાલે સકલમપિ જગચ્ચિત્રમુન્મીલયન્તી

કાન્તિસ્તીક્ષ્ણત્વિષોઽક્ષ્ણાં મુદમુપનયતાત્તૂલિકેવાતુલાં વઃ ॥ 26 ॥

આયાન્તી કિં સુમેરોઃ સરણિરરુણિતા પાદ્મરાગૈઃ પરાગૈ-

રાહોસ્વિત્સ્વસ્ય માહારજનવિરચિતા વૈજયન્તી રથસ્ય ।

માઞ્જિષ્ઠી પ્રષ્ઠવાહાવલિવિધુતશિરશ્ચામરાલી નુ લોકૈ- વર્ ચામરાલીવ

રાશઙ્ક્યાલોકિતૈવં સવિતુરઘનુદે સ્તાત્પ્રભાતપ્રભા વઃ ॥ 27 ॥

ધ્વાન્તધ્વંસં વિધત્તે ન તપતિ રુચિમન્નાતિરૂપં વ્યનક્તિ

ન્યક્ત્વં નીત્વાપિ નક્તં ન વિતરતિતરાં તાવદહ્નસ્ત્વિષં યઃ । વર્ ન્યક્તામહ્નિ

સ પ્રાતર્મા વિરંસીદસકલપટિમા પૂરયન્યુષ્મદાશા-

માશાકાશાવકાશાવતરણતરુણપ્રક્રમોઽર્કપ્રકાશઃ ॥ 28 ॥

તીવ્રં નિર્વાણહેતુર્યદપિ ચ વિપુલં યત્પ્રકર્ષેણ ચાણુ

પ્રત્યક્ષં યત્પરોક્ષં યદિહ યદપરં નશ્વરં શાશ્વતં ચ ।

યત્સર્વસ્ય પ્રસિદ્ધં જગતિ કતિપયે યોગિનો યદ્વિદન્તિ

જ્યોતિસ્તદ્દ્વિપ્રકારં સવિતુરવતુ વો બાહ્યમાભ્યન્તરં ચ ॥ 29 ॥

રત્નાનાં મણ્ડનાય પ્રભવતિ નિયતોદ્દેશલબ્ધાવકાશં

વહ્નેર્દાર્વાદિ દગ્ધું નિજજડિમતયા કર્તુમાનન્દમિન્દોઃ ।

યચ્ચ ત્રૈલોક્યભૂષાવિધિરઘદહનં હ્લાદિ વૃષ્ટ્યાશુ તદ્વો વર્ યત્તુ

બાહુલ્યોત્પાદ્યકાર્યાધિકતરમવતાદેકમેવાર્કતેજઃ ॥ 30 ॥

મીલચ્ચક્ષુર્વિજિહ્મશ્રુતિ જડરસનં નિઘ્નિતઘ્રાણવૃત્તિ

સ્વવ્યાપારાક્ષમત્વક્પરિમુષિતમનઃ શ્વાસમાત્રાવશેષમ્ ।

વિસ્રસ્તાઙ્ગં પતિત્વા સ્વપદપહરતાદશ્રિયં વોઽર્કજન્મા વર્ અપ્રિયં

કાલવ્યાલાવલીઢં જગદગદ ઇવોત્થાપયન્પ્રાક્પ્રતાપઃ ॥ 31 ॥

નિઃશેષં નૈશમમ્ભઃ પ્રસભમપનુદન્નશ્રુલેશાનુકારિ

સ્તોકસ્તોકાપનીતારુણરુચિરચિરાદસ્તદોષાનુષઙ્ગઃ ।

દાતા દૃષ્ટિં પ્રસન્નાં ત્રિભુવનનયનસ્યાશુ યુષ્મદ્વિરુદ્ધં

વધ્યાદ્બ્રધ્નસ્ય સિદ્ધાઞ્જનવિધિરપરઃ પ્રાક્તનોઽર્ચિઃપ્રચારઃ ॥ 32 ॥

ભૂત્વા જમ્ભસ્ય ભેત્તુઃ કકુભિ પરિભવારમ્ભભૂઃ શુભ્રભાનો- વર્ સ્થિત્વા

ર્બિભ્રાણા બભ્રુભાવં પ્રસભમભિનવામ્ભોજજૃમ્ભાપ્રગલ્ભા ।

ભૂષા ભૂયિષ્ઠશોભા ત્રિભુવનભવનસ્યાસ્ય વૈભાકરી પ્રાગ્-

વિભ્રાન્તા ભ્રાજમાના વિભવતુ વિભવોદ્ભૂતયે સા વિભા વઃ ॥ 33 ॥ વર્ નિર્ભાન્તિ, વિભ્રાન્તિ

સંસક્તં સિક્તમૂલાદભિનવભુવનોદ્યાનકૌતૂહલિન્યા

યામિન્યા કન્યયેવામૃતકરકલશાવર્જિતેનામૃતેન ।

અર્કાલોકઃ ક્રિયાદ્વો મુદમુદયશિરશ્ચક્રવાલાલવાલા-

દુદ્યન્બાલપ્રવાલપ્રતિમરુચિરહઃપાદપપ્રાક્પ્રરોહઃ ॥ 34 ॥

ભિન્નં ભાસારુણસ્ય ક્વચિદભિનવયા વિદ્રુમાણાં ત્વિષેવ

ત્વઙ્ન્નક્ષત્રરત્નદ્યુતિનિકરકરાલાન્તરાલં ક્વચિચ્ચ ।

નાન્તર્નિઃશેષકૃષ્ણશ્રિયમુદધિમિવ ધ્વાન્તરાશિં પિબન્સ્તા-

દૌર્વઃ પૂર્વોઽપ્યપૂર્વોઽગ્નિરિવ ભવદઘપ્લુષ્ટયેઽર્કાવભાસઃ ॥ 35 ॥

ગન્ધર્વૈર્ગદ્યપદ્યવ્યતિકરિતવચોહૃદ્યમાતોદ્યવાદ્યૈ-

રાદ્યૈર્યો નારદાદ્યૈર્મુનિભિરભિનુતો વેદવેદ્યૈર્વિભિદ્ય ।

વર્ વીતવેદ્યૈર્વિવિદ્ય, વેદવિદ્ભિર્વિભિદ્ય

આસાદ્યાપદ્યતે યં પુનરપિ ચ જગદ્યૌવનં સદ્ય ઉદ્ય-

ન્નુદ્દ્યોતો દ્યોતિતદ્યૌર્દ્યતુ દિવસકૃતોઽસાવવદ્યાનિ વોઽદ્ય ॥ 36 ॥

આવાનૈશ્ચન્દ્રકાન્તૈશ્ચ્યુતતિમિરતયા તાનવાત્તારકાણા- વર્ આવાન્તૈઃ

મેણાઙ્કાલોકલોપાદુપહતમહસામોષધીનાં લયેન ।

આરાદુત્પ્રેક્ષ્યમાણા ક્ષણમુદયતટાન્તર્હિતસ્યાહિમાંશો-

રાભા પ્રાભાતિકી વોઽવતુ ન તુ નિતરાં તાવદાવિર્ભવન્તી ॥ 37 ॥

સાનૌ સા નૌદયે નારુણિતદલપુનર્યૌવનાનાં વનાના- વર્ લસદ્યૌવનાનાં

માલીમાલીઢપૂર્વા પરિહૃતકુહરોપાન્તનિમ્ના તનિમ્ના ।

ભા વોઽભાવોપશાન્તિં દિશતુ દિનપતેર્ભાસમાના સમાના-

રાજી રાજીવરેણોઃ સમસમયમુદેતીવ યસ્યા વયસ્યા ॥ 38 ॥

ઉજ્જૃમ્ભામ્ભોરુહાણાં પ્રભવતિ પયસાં યા શ્રિયે નોષ્ણતાયૈ

પુષ્ણાત્યાલોકમાત્રં ન તુ દિશતિ દૃશાં દૃશ્યમાના વિધાતમ્ ।

પૂર્વાદ્રેરેવ પૂર્વં દિવમનુ ચ પુનઃ પાવની દિઙ્મુખાના- વર્ તતઃ

મેનાંસ્યૈની વિભાસૌ નુદતુ નુતિપદૈકાસ્પદં પ્રાક્તની વઃ ॥ 39 ॥

વાચાં વાચસ્પતેરપ્યચલભિદુચિતાચાર્યકાણાં પ્રપઞ્ચૈ-

ર્વૈરઞ્ચાનાં તથોચ્ચારિતચતુરૃચાં ચાનનાનાં ચતુર્ણામ્ । વર્ રુચિર

ઉચ્યેતાર્ચાસુ વાચ્યચ્યુતિશુચિચરિતં યસ્ય નોચ્ચૈર્વિવિચ્ય વર્ અર્ચાસ્વવાચ્ય

પ્રાચ્યં વર્ચશ્ચકાસચ્ચિરમુપચિનુતાત્તસ્ય ચણ્ડાર્ચિષો વઃ ॥ 40 ॥ વર્ શ્રિયં

મૂર્ધ્ન્યદ્રેર્ધાતુરાગસ્તરુષુ કિસલયો વિદ્રુમૌઘઃ સમુદ્રે

વર્ – કિસલયાદ્વિદ્રુમૌઘાત્સમુદ્રે

દિઙ્માતઙ્ગોત્તમાઙ્ગેષ્વભિનવનિહિતઃ સાન્દ્રસિન્દૂરરેણુઃ ।

વર્ વિહિતઃ, નિહિતાત્સન્દ્રસિન્દૂરરેણોઃ

સીમ્નિ વ્યોમ્નશ્ચ હેમ્નઃ સુરશિખરિભુવો જાયતે યઃ પ્રકાશઃ

શોણિમ્નાસૌ ખરાંશોરુષસિ દિશતુ વઃ શર્મ શોભૈકદેશઃ ॥ 41 ॥

અસ્તાદ્રીશોત્તમાઙ્ગે શ્રિતશશિનિ તમઃકાલકૂટે નિપીતે

યાતિ વ્યક્તિં પુરસ્તાદરુણકિસલયે પ્રત્યુષઃપારિજાતે ।

ઉદ્યન્ત્યારક્તપીતામ્બરવિશદતરોદ્વીક્ષિતા તીક્ષ્ણભાનો-

વર્ રુચિરતરોદ્વીક્ષિતા વર્ તીવ્રભાસઃ

ર્લક્ષ્મીર્લક્ષ્મીરિવાસ્તુ સ્ફુટકમલપુટાપાશ્રયા શ્રેયસે વઃ ॥ 42 ॥ વર્ પુટોપાશ્રય

નોદન્વાઞ્જન્મભૂમિર્ન તદુદરભુવો બાન્ધવાઃ કૌસ્તુભાદ્યા

યસ્યાઃ પદ્મં ન પાણૌ ન ચ નરકરિપૂરઃસ્થલી વાસવેશ્મ ।

તેજોરૂપાપરૈવ ત્રિષુ ભુવનતલેષ્વાદધાના વ્યવસ્થાં વર્ ત્રિભુવનભવને

સા શ્રીઃ શ્રેયાંસિ દિશ્યાદશિશિરમહસો મણ્ડલાગ્રોદ્ગતા વઃ ॥ 43 ॥

॥ ઇતિ દ્યુતિવર્ણનમ્ ॥ વર્ તેજોવર્ણનમ્

॥ અથ અશ્વવર્ણનમ્ ॥

રક્ષન્ત્વક્ષુણ્ણહેમોપલપટલમલં લાઘવાદુત્પતન્તઃ

પાતઙ્ગાઃ પઙ્ગ્વવજ્ઞાજિતપવનજવા વાજિનસ્તે જગન્તિ ।

યેષાં વીતાન્યચિહ્નોન્નયમપિ વહતાં માર્ગમાખ્યાતિ મેરા-

વુદ્યન્નુદ્દામદીપ્તિર્દ્યુમણિમણિશિલાવેદિકાજાતવેદાઃ ॥ 44 ॥

પ્લુષ્ટાઃ પૃષ્ઠેંઽશુપાતૈરતિનિકટતયા દત્તદાહાતિરેકૈ-

રેકાહાક્રાન્તકૃત્સ્નત્રિદિવપથપૃથુશ્વાસશોષાઃ શ્રમેણ ।

તીવ્રોદન્યાસ્ત્વરન્તામહિતવિહતયે સપ્તયઃ સપ્તસપ્તે-

રભ્યાશાકાશગઙ્ગાજલસરલગલાવાઙ્નતાગ્રાનના વઃ ॥ 45 ॥ વર્ ગલવર્જિતાગ્રાનનાઃ

મત્વાન્યાન્પાર્શ્વતોઽશ્વાન્ સ્ફટિકતટદૃષદ્દૃષ્ટદેહા દ્રવન્તી

વ્યસ્તેઽહન્યસ્તસન્ધ્યેયમિતિ મૃદુપદા પદ્મરાગોપલેષુ ।

સાદૃશ્યાદૃશ્યમૂર્તિર્મરકતકટકે ક્લિષ્ટસૂતા સુમેરો-

ર્મૂર્ધન્યાવૃત્તિલબ્ધધ્રુવગતિરવતુ બ્રધ્નવાહાવલિર્વઃ ॥ 46 ॥ વર્ દ્રુત

હેલાલોલં વહન્તી વિષધરદમનસ્યાગ્રજેનાવકૃષ્ટા

સ્વર્વાહિન્યાઃ સુદૂરં જનિતજવજયા સ્યન્દનસ્ય સ્યદેન ।

નિર્વ્યાજં તાયમાને હરિતિમનિ નિજે સ્ફીતફેનાહિતશ્રી- વર્ સ્ફીતફેનાસ્મિતશ્રીઃ

રશ્રેયાંસ્યશ્વપઙ્ક્તિઃ શમયતુ યમુનેવાપરા તાપની વઃ ॥ 47 ॥

માર્ગોપાન્તે સુમેરોર્નુવતિ કૃતનતૌ નાકધામ્નાં નિકાયે

વીક્ષ્ય વ્રીડાનતાનાં પ્રતિકુહરમુખં કિન્નરીણાં મુખાનિ ।

સૂતેઽસૂયત્યપીષજ્જડગતિ વહતાં કન્ધરાર્ધૈર્વલદ્ભિ- વર્ કન્ધરાગ્રૈઃ

ર્વાહાનાં વ્યસ્યતાદ્વઃ સમમસમહરેર્હેષિતં કલ્મષાણિ ॥ 48 ॥

ધુન્વન્તો નીરદાલીર્નિજરુચિહરિતાઃ પાર્શ્વયોઃ પક્ષતુલ્યા-

સ્તાલૂત્તાનૈઃ ખલીનૈઃ ખચિતમુખરુચશ્ચ્યોતતા લોહિતેન ।

ઉડ્ડીયેવ વ્રજન્તો વિયતિ ગતિવશાદર્કવાહાઃ ક્રિયાસુઃ

ક્ષેમં હેમાદ્રિહૃદ્યદ્રુમશિખરશિરઃશ્રેણિશાખાશુકા વઃ ॥ 49 ॥

॥ ઇત્યશ્વવર્ણનમ્ ॥

॥ અથ અરુણવર્ણનમ્ ॥

પ્રાતઃ શૈલાગ્રરઙ્ગે રજનિજવનિકાપાયસંલક્ષ્યલક્ષ્મી-

ર્વિક્ષિપ્તાપૂર્વપુષ્પાઞ્જલિમુડુનિકરં સૂત્રધારાયમાણઃ ।

યામેષ્વઙ્કેષ્વિવાહ્નઃ કૃતરુચિષુ ચતુર્ષ્વેવ જાતપ્રતિષ્ઠા- વર્ યાતઃ પ્રતિષ્ઠાં

મવ્યાત્પ્રસ્તાવયન્વો જગદટનમહાનાટિકાં સૂર્યસૂતઃ ॥ 50 ॥

આક્રાન્ત્યા વાહ્યમાનં પશુમિવ હરિણા વાહકોઽગ્ર્યો હરીણાં

ભ્રામ્યન્તં પક્ષપાતાજ્જગતિ સમરુચિઃ સર્વકર્મૈકસાક્ષી ।

શત્રું નેત્રશ્રુતીનામવજયતિ વયોજ્યેષ્ઠભાવે સમેઽપિ

સ્થામ્નાં ધામ્નાં નિધિર્યઃ સ ભવદઘનુદે નૂતનઃ સ્તાદનૂરુઃ ॥ 51 ॥

દત્તાર્ઘૈર્દૂરનમ્રૈર્વિયતિ વિનયતો વીક્ષિતઃ સિદ્ધસાર્થૈઃ વર્ સિદ્ધસાધ્યૈઃ

સાનાથ્યં સારથિર્વઃ સ દશશતરુચેઃ સાતિરેકં કરોતુ ।

આપીય પ્રાતરેવ પ્રતતહિમપયઃસ્યન્દિનીરિન્દુભાસો

યઃ કાષ્ઠાદીપનોઽગ્રે જડિત ઇવ ભૃશં સેવતે પૃષ્ઠતોઽર્કમ્ ॥ 52 ॥

મુઞ્ચન્રશ્મીન્દિનાદૌ દિનગમસમયે સંહરંશ્ચ સ્વતન્ત્ર-

સ્તોત્રપ્રખ્યાતવીર્યોઽવિરતહરિપદાક્રાન્તિબદ્ધાભિયોગઃ । વર્ વિતત

કાલોત્કર્ષાલ્લઘુત્વં પ્રસભમધિપતૌ યોજયન્યો દ્વિજાનાં

સેવાપ્રીતેન પૂષ્ણાત્મસમ ઇવ કૃતસ્ત્રાયતાં સોઽરુણો વઃ ॥ 53 ॥ વર્ સ્વસમ

શાતઃ શ્યામાલતાયાઃ પરશુરિવ તમોઽરણ્યવહ્નેરિવાર્ચિઃ વર્ દાહે દવાભઃ

પ્રાચ્યેવાગ્રે ગ્રહીતું ગ્રહકુમુદવનં પ્રાગુદસ્તોઽગ્રહસ્તઃ ।

વર્ પ્રાચીવાગ્રે, ગ્રહકુમુદરુચિં

ઐક્યં ભિન્દન્દ્યુભૂમ્યોરવધિરિવ વિધાતેવ વિશ્વપ્રબોધે

વાહાનાં વો વિનેતા વ્યપનયતુ વિપન્નામ ધામાધિપસ્ય ॥ 54 ॥

પૌરસ્ત્યસ્તોયદર્તોઃ પવન ઇવ પતત્પાવકસ્યેવ ધૂમો વર્ પતન્

વિશ્વસ્યેવાદિસર્ગઃ પ્રણવ ઇવ પરં પાવનો વેદરાશેઃ

સન્ધ્યાનૃત્યોત્સવેચ્છોરિવ મદનરિપોર્નન્દિનાન્દીનિનાદઃ

સૌરસ્યાગ્રે સુખં વો વિતરતુ વિનતાનન્દનઃ સ્યન્દનસ્ય ॥ 55 ॥ વર્ સ્યન્દનો વઃ

પર્યાપ્તં તપ્તચામીકરકટકતટે શ્લિષ્ટશીતેતરાંશા-

વાસીદત્સ્યન્દનાશ્વાનુકૃતિમરકતે પદ્મરાગાયમાણઃ । વર્ અશ્વાનુકૃતમરકતે

યઃ સોત્કર્ષાં વિભૂષાં કુરુત ઇવ કુલક્ષ્માભૃદીશસ્ય મેરો-

રેનાંસ્યહ્નાય દૂરં ગમયતુ સ ગુરુઃ કાદ્રવેયદ્વિષો વઃ ॥ 56 ॥

નીત્વાશ્વાન્સપ્ત કક્ષા ઇવ નિયમવશં વેત્રકલ્પપ્રતોદ- વર્ કક્ષ્યા

સ્તૂર્ણં ધ્વાન્તસ્ય રાશાવિતરજન ઇવોત્સારિતે દૂરભાજિ ।

પૂર્વં પ્રષ્ઠો રથસ્ય ક્ષિતિભૃદધિપતીન્દર્શયંસ્ત્રાયતાં વ-

સ્ત્રૈલોક્યાસ્થાનદાનોદ્યતદિવસપતેઃ પ્રાક્પ્રતીહારપાલઃ ॥ 57 ॥

વજ્રિઞ્જાતં વિકાસીક્ષણકમલવનં ભાસિ નાભાસિ વહ્ને! વર્ નો ભાસિ

તાતં નત્વાશ્વપાર્શ્વાન્નય યમ! મહિષં રાક્ષસા વીક્ષિતાઃ સ્થ ।

સપ્તીન્સિઞ્ચ પ્રચેતઃ! પવન! ભજ જવં વિત્તપાવેદિતસ્ત્વં

વન્દે શર્વેતિ જલ્પન્પ્રતિદિશમધિપાન્પાતુ પૂષ્ણોઽગ્રણીર્વઃ ॥ 58 ॥

પાશાનાશાન્તપાલાદરુણ વરુણતો મા ગ્રહીઃ પ્રગ્રહાર્થં

તૃષ્ણાં કૃષ્ણસ્ય ચક્રે જહિહિ નહિ રથો યાતિ મે નૈકચક્રઃ ।

યોક્તું યુગ્યં કિમુચ્ચૈઃશ્રવસમભિલષસ્યષ્ટમં વૃત્રશત્રો- વર્ ત્વાષ્ટ્રશત્રોઃ

સ્ત્યક્તાન્યાપેક્ષવિશ્વોપકૃતિરિવ રવિઃ શાસ્તિ યં સોઽવતાદ્વઃ ॥ 59 ॥

નો મૂર્ચ્છાચ્છિન્નવાઞ્છઃ શ્રમવિવશવપુર્નૈવ નાપ્યાસ્યશોષી

પાન્થઃ પથ્યેતરાણિ ક્ષપયતુ ભવતાં ભાસ્વતોઽગ્રેસરઃ સઃ ।

યઃ સંશ્રિત્ય ત્રિલોકીમટતિ પટુતરૈસ્તાપ્યમાનો મયૂખૈ-

રારાદારામલેખામિવ હરિતમણિશ્યામલામશ્વપઙ્ક્તિમ્ ॥ 60 ॥ વર્ હરિતતૃણ

સીદન્તોઽન્તર્નિમજ્જજ્જડખુરમુસલાઃ સૈકતે નાકનદ્યાઃ

સ્કન્દન્તઃ કન્દરાલીઃ કનકશિખરિણો મેખલાસુ સ્ખલન્તઃ ।

દૂરં દૂર્વાસ્થલોત્કા મરકતદૃષદિ સ્થાસ્નવો યન્ન યાતાઃ

પૂષ્ણોઽશ્વાઃ પૂરયંસ્તૈસ્તદવતુ જવનૈર્હુઙ્કૃતેનાગ્રગો વઃ ॥ 61 ॥ વર્ પ્રેરયન્ હુઙ્કૃતૈરગ્રણીઃ

॥ ઇત્યરુણવર્ણનમ્ ॥ વર્ સૂતવર્ણનમ્

॥ અથ રથવર્ણનમ્ ॥

પીનોરઃપ્રેરિતાભ્રૈશ્ચરમખુરપુટાગ્રસ્થિતૈઃ પ્રાતરદ્રા-

વાદીર્ઘાઙ્ગૈરુદસ્તો હરિભિરપગતાસઙ્ગનિઃશબ્દચક્રઃ ।

ઉત્તાનાનૂરુમૂર્ધાવનતિહઠભવદ્વિપ્રતીપપ્રણામઃ

પ્રાહ્ણે શ્રેયો વિધત્તાં સવિતુરવતરન્વ્યોમવીથીં રથો વઃ ॥ 62 ॥ વર્ પ્રેયો

ધ્વાન્તૌઘધ્વંસદીક્ષાવિધિપટુ વહતા પ્રાક્સહસ્રં કરાણા- વર્ વિધિગુરુ દ્રાક્સહસ્રં

મર્યમ્ણા યો ગરિમ્ણઃ પદમતુલમુપાનીયતાધ્યાસનેન ।

સ શ્રાન્તાનાં નિતાન્તં ભરમિવ મરુતામક્ષમાણાં વિસોઢું

સ્કન્ધાત્સ્કન્ધં વ્રજન્વો વૃજિનવિજિતયે ભાસ્વતઃ સ્યન્દનોઽસ્તુ ॥ 63 ॥

યોક્ત્રીભૂતાન્યુગસ્ય ગ્રસિતુમિવ પુરો દન્દશૂકાન્દધાનો

દ્વેધાવ્યસ્તામ્બુવાહાવલિવિહિતબૃહત્પક્ષવિક્ષેપશોભઃ ।

સાવિત્રઃ સ્યન્દનોઽસૌ નિરતિશયરયપ્રીણિતાનૂરુરેનઃ-

ક્ષેપીયો વો ગરુત્માનિવ હરતુ હરીચ્છાવિધેયપ્રચારઃ ॥ 64 ॥

એકાહેનૈવ દીર્ઘાં ત્રિભુવનપદવીં લઙ્ઘયન્ યો લઘિષ્ઠઃ વર્ કૃસ્ત્નાં

પૃષ્ઠે મેરોર્ગરીયાન્ દલિતમણિદૃષત્ત્વિંષિ પિંષઞ્શિરાંસિ ।

સર્વસ્યૈવોપરિષ્ટાદથ ચ પુનરધસ્તાદિવાસ્તાદ્રિમૂર્ન્ધિ

બ્રધ્નસ્યાવ્યાત્સ એવં દુરધિગમપરિસ્પન્દનઃ સ્યન્દનો વઃ ॥ 65 ॥

ધૂર્ધ્વસ્તાગ્ર્યગ્રહાણિ ધ્વજપટપવનાન્દોલિતેન્દૂનિ દૂરં વર્ દૂરાત્

રાહૌ ગ્રાસાભિલાષાદનુસરતિ પુનર્દત્તચક્રવ્યથાનિ ।

શ્રાન્તાશ્વશ્વાસહેલાધુતવિબુધધુનીનિર્ઝરામ્ભાંસિ ભદ્રં

દેયાસુર્વો દવીયો દિવિ દિવસપતેઃ સ્યન્દનપ્રસ્થિતાનિ ॥ 66 ॥

અક્ષે રક્ષાં નિબધ્ય પ્રતિસરવલયૈર્યોજયન્ત્યો યુગાગ્રં

ધૂઃસ્તમ્ભે દગ્ધધૂપાઃ પ્રહિતસુમનસો ગોચરે કૂબરસ્ય ।

ચર્ચાશ્ચક્રે ચરન્ત્યો મલયજપયસા સિદ્ધવધ્વસ્ત્રિસન્ધ્યં વર્ ચર્ચાં

વન્દન્તે યં દ્યુમાર્ગે સ નુદતુ દુરિતાન્યંશુમત્સ્યન્દનો વઃ ॥ 67 ॥

ઉત્કીર્ણસ્વર્ણરેણુદ્રુતખુરદલિતા પાર્શ્વયોઃ શશ્વદશ્વૈ- વર્ રેણુર્દ્રુત

રશ્રાન્તભ્રાન્તચક્રક્રમનિખિલમિલન્નેમિનિમ્ના ભરેણ ।

મેરોર્મૂર્ધન્યઘં વો વિઘટયતુ રવેરેકવીથી રથસ્ય

સ્વોષ્મોદક્તામ્બુરિક્તપ્રકટિતપુલિનોદ્ધૂસરા સ્વર્ધુનીવ ॥ 68 ॥ વર્ સ્વોષ્મોદસ્તામ્બુ

નન્તું નાકાલયાનામનિશમનુયતાં પદ્ધતિઃ પઙ્ક્તિરેવ વર્ ઉપયતાં

ક્ષોદો નક્ષત્રરાશેરદયરયમિલચ્ચક્રપિષ્ટસ્ય ધૂલિઃ ।

હેષહ્લાદો હરીણાં સુરશિખરિદરીઃ પૂરયન્નેમિનાદો વર્ નાદો

યસ્યાવ્યાત્તીવ્રભાનોઃ સ દિવિ ભુવિ યથા વ્યક્તચિહ્નો રથો વઃ ॥ 69 ॥

નિઃસ્પન્દાનાં વિમાનાવલિવિતતદિવાં દેવવૃન્દારકાણાં વર્ વલિતદિશા

વૃન્દૈરાનન્દસાન્દ્રોદ્યમમપિ વહતાં વિન્દતાં વન્દિતું નો ।

મન્દાકિન્યામમન્દઃ પુલિનભૃતિ મૃદુર્મન્દરે મન્દિરાભે વર્ મન્દરાભે

મન્દારૈર્મણ્ડિતારં દધદરિ દિનકૃત્સ્યન્દનઃ સ્તાન્મુદે વઃ ॥ 70 ॥

ચક્રી ચક્રારપઙ્ક્તિં હરિરપિ ચ હરીન્ ધૂર્જટિર્ધૂર્ધ્વજાન્તા-

નક્ષં નક્ષત્રનાથોઽરુણમપિ વરુણઃ કૂબરાગ્રં કુબેરઃ ।

રંહઃ સઙ્ઘઃ સુરાણાં જગદુપકૃતયે નિત્યયુક્તસ્ય યસ્ય

સ્તૌતિ પ્રીતિપ્રસન્નોઽન્વહમહિમરુચેઃ સોઽવતાત્સ્યન્દનો વઃ ॥ 71 ॥ વર્ રુચ

નેત્રાહીનેન મૂલે વિહિતપરિકરઃ સિદ્ધસાધ્યૈર્મરુદ્ભિઃ

પાદોપાન્તે સ્તુતોઽલં બલિહરિરભસાકર્ષણાબદ્ધવેગઃ ।

ભ્રામ્યન્વ્યોમામ્બુરાશાવશિશિરકિરણસ્યન્દનઃ સન્તતં વો

દિશ્યાલ્લક્ષ્મીમપારામતુલિતમહિમેવાપરો મન્દરાદ્રિઃ ॥ 72 ॥ વર્ અતુલ્યાં

॥ ઇતિ રથવર્ણનમ્ ॥

॥ અથ મણ્ડલવર્ણનમ્ ॥

યજ્જ્યાયો બીજમહ્નામપહતતિમિરં ચક્ષુષામઞ્જનં ય- વર્ જ્યાયો યદ્બીજમહ્નામપહૃત

દ્દ્વારં યન્મુક્તિભાજાં યદખિલભુવનજ્યોતિષામેકમોકઃ ।

યદ્વૃષ્ટ્યમ્ભોનિધાનં ધરણિરસસુધાપાનપાત્રં મહદ્ય-

દ્દિશ્યાદીશસ્ય ભાસાં તદધીકલમલં મઙ્ગલં મણ્ડલં વઃ ॥ 73 ॥ વર્ દેવસ્ય

ભાનોઃ તદધિકમમલં મણ્ડલં મઙ્ગલં

વેલાવર્ધિષ્ણુ સિન્ધોઃ પય ઇવ ખમિવાર્ધોદ્ગતાગ્ય્રગ્રહોડુ

સ્તોકોદ્ભિન્નસ્વચિહ્નપ્રસવમિવ મધોરાસ્યમસ્યન્મનાંસિ । વર્ મહાંસિ

પ્રાતઃ પૂષ્ણોઽશુભાનિ પ્રશમયતુ શિરઃશેખરીભૂતમદ્રેઃ

પૌરસ્ત્યસ્યોદ્ગભસ્તિસ્તિમિતતમતમઃખણ્ડનં મણ્ડલં વઃ ॥ 74 ॥

પ્રત્યુપ્તસ્તપ્તહેમોજ્જ્વલરુચિરચલઃ પદ્મરાગેણ યેન

જ્યાયઃ કિઞ્જલ્કપુઞ્જો યદલિકુલશિતેરમ્બરેન્દીવરસ્ય ।

કાલવ્યાલસ્ય ચિહ્નં મહિતતમમહોમૂર્ન્ધિ રત્નં મહદ્ય-

દ્દીપ્તાંશોઃ પ્રાતરવ્યાત્તદવિકલજગન્મણ્ડનં મણ્ડલં વઃ ॥ 75 ॥

કસ્ત્રાતા તારકાણાં પતતિ તનુરવશ્યાયબિન્દુર્યથેન્દુ-

ર્વિદ્રાણા દૃક્સ્મરારેરુરસિ મુરરિપોઃ કૌસ્તુભો નોદ્ગભસ્તિઃ ।

વહ્નેઃ સાપહ્નવેવ દ્યુતિરુદયગતે યત્ર તન્મણ્ડલં વો

માર્તણ્ડીયં પુનીતાદ્દિવિ ભુવિ ચ તમાંસીવ મૃષ્ણન્મહાંસિ ॥ 76 ॥

યત્પ્રાચ્યાં પ્રાક્ચકાસ્તિ પ્રભવતિ ચ યતઃ પ્રાચ્યસાવુજ્જિહાના-

દિદ્ધં મધ્યે યદહ્નો ભવતિ તતરુચા યેન ચોત્પાદ્યતેઽહઃ ।

યત્પર્યાયેણ લોકાનવતિ ચ જગતાં જીવિતં યચ્ચ તદ્વો

વિશ્વાનુગ્રાહિ વિશ્વં સૃજદપિ ચ રવેર્મણ્ડલં મુક્તયેઽસ્તુ ॥ 77 ॥

શુષ્યન્ત્યૂઢાનુકારા મકરવસતયો મારવીણાં સ્થલીનાં

યેનોત્તપ્તાઃ સ્ફુટન્તસ્તડિતિ તિલતુલાં યાન્ત્યગેન્દ્રા યુગાન્તે । વર્ ચટિતિ

તચ્ચણ્ડાંશોરકાણ્ડત્રિભુવનદહનાશઙ્કયા ધામ કૃચ્છાત્ વર્ કૃત્સ્નં

સંહૃત્યાલોકમાત્રં પ્રલઘુ વિદધતઃ સ્તાન્મુદે મણ્ડલં વઃ ॥ 78 ॥ વર્ આહૃત્યાલોકમાત્રં પ્રતનુ

ઉદ્યદ્દ્યૂદ્યાનવાપ્યાં બહુલતમતમઃપઙ્કપૂરં વિદાર્ય વર્ બહલ

પ્રોદ્ભિન્નં પત્રપાર્શ્વેષ્વવિરલમરુણચ્છાયયા વિસ્ફુરન્ત્યા ।

કલ્યાણાનિ ક્રિયાદ્વઃ કમલમિવ મહન્મણ્ડલં ચણ્ડભાનો- વર્ ચણ્ડરશ્મેઃ

રન્વીતં તૃપ્તિહેતોરસકૃદલિકુલાકારિણા રાહુણા યત્ ॥ 79 ॥

ચક્ષુર્દક્ષદ્વિષો યન્ન તુ દહતિ પુરઃ પૂરયત્યેવ કામં વર્ ન દહતિ નિતરાં પુનઃ

નાસ્તં જુષ્ટં મરુદ્ભિર્યદિહ નિયમિનાં યાનપાત્રં ભવાબ્ધૌ ।

યદ્વીતશ્રાન્તિ શશ્વદ્ભ્રમદપિ જગતાં ભ્રાન્તિમભ્રાન્તિ હન્તિ

બ્રધ્નસ્યાખ્યાદ્વિરુદ્ધક્રિયમથ ચ હિતાધાયિ તન્મણ્ડલં વઃ ॥ 80 ॥

॥ ઇતિ મણ્ડલવર્ણનમ્ ॥

॥ અથ સૂર્યવર્ણનમ્ ।

સિદ્ધૈઃ સિદ્ધાન્તમિશ્રં શ્રિતવિધિ વિબુધૈશ્ચારણૈશ્ચાટુગર્ભં

ગીત્યા ગન્ધર્વમુખ્યૈર્મુહુરહિપતિભિર્યાતુધાનૈર્યતાત્મ ।

સાર્ધં સાધ્યૈર્મુનીન્દ્રૈર્મુદિતમતમનો મોક્ષિભિઃ પક્ષપાતા- વર્ મોક્ષુભિઃ

ત્પ્રાતઃ પ્રારભ્યમાણસ્તુતિરવતુ રવિર્વિશ્વવન્દ્યોદયો વઃ ॥ 81 ॥

ભાસામાસન્નભાવાદધિકતરપટોશ્ચક્રવાલસ્ય તાપા-

ચ્છેદાદચ્છિન્નગચ્છત્તુરગખુરપુટન્યાસનિઃશઙ્કટઙ્કૈઃ । વર્ ન્યસ્ત

નિઃસઙ્ગસ્યન્દનાઙ્ગભ્રમણનિકષણાત્પાતુ વસ્ત્રિપ્રકારં વર્ ત્રિપ્રકારૈઃ

તપ્તાંશુસ્તત્પરીક્ષાપર ઇવ પરિતઃ પર્યટન્હાટકાદ્રિમ્ ॥ 82 ॥

નો શુષ્કં નાકનદ્યા વિકસિતકનકામ્ભોજયા ભ્રાજિતં તુ વર્ કનકામ્ભોરુહા

પ્લુષ્ટા નૈવોપભોગ્યા ભવતિ ભૃશતરં નન્દનોદ્યાનલક્ષ્મીઃ ।

નો શૃઙ્ગાણિ દ્રુતાનિ દ્રુતમમરગિરેઃ કાલધૌતાનિ ધૌતા-

નીદ્ધં ધામ દ્યુમાર્ગે મ્રદયતિ દયયા યત્ર સોઽર્કોઽવતાદ્વઃ ॥ 83 ॥

ધ્વાન્તસ્યૈવાન્તહેતુર્ન ભવતિ મલિનૈકાત્મનઃ પાપ્મનોઽપિ

પ્રાક્પાદોપાન્તભાજાં જનયતિ ન પરં પઙ્કજાનાં પ્રબોધમ્ ।

કર્તા નિઃશ્રેયસાનામપિ ન તુ ખલુ યઃ કેવલં વાસરાણાં

સોઽવ્યાદેકોદ્યમેચ્છાવિહિતબહુબૃહદ્વિશ્વકાર્યોઽર્યમા વઃ ॥ 84 ॥

લોટઁલ્લોષ્ટાવિચેષ્ટઃ શ્રિતશયનતલો નિઃસહીભૂતદેહઃ

સન્દેહી પ્રાણિતવ્યે સપદિ દશ દિશઃ પ્રેક્ષમાણોઽન્ધકારાઃ ।

નિઃશ્વાસાયાસનિષ્ઠઃ પરમપરવશો જાયતે જીવલોકઃ વર્ ચિરતરવશો

શોકેનેવાન્યલોકાનુદયકૃતિ ગતે યત્ર સોઽર્કોઽવતાદ્વઃ ॥ 85 ॥ વર્ લોકાભ્યુદય

ક્રામઁલ્લોલોઽપિ લોકાઁસ્તદુપકૃતિકૃતાવાશ્રિતઃ સ્થૈર્યકોટિં

નૄણાં દૃષ્ટિં વિજિહ્માં વિદધદપિ કરોત્યન્તરત્યન્તભદ્રામ્ ।

યસ્તાપસ્યાપિ હેતુર્ભવતિ નિયમિનામેકનિર્વાણદાયી

ભૂયાત્સ પ્રાગવસ્થાધિકતરપરિણામોદયોઽર્કઃ શ્રિયે વઃ ॥ 86 ॥

વ્યાપન્નર્તુર્ન કાલો વ્યભિચરતિ ફલં નૌષધીર્વૃષ્ટિરિષ્ટા

નૈષ્ટૈસ્તૃપ્યન્તિ દેવા ન હિ વહતિ મરુન્નિર્મલાભાનિ ભાનિ ।

આશાઃ શાન્તા ન ભિન્દન્ત્યવધિમુદધયો બિભ્રતિ ક્ષ્માભૃતઃ ક્ષ્માં

યસ્મિંસ્ત્રૈલોક્યમેવં ન ચલતિ તપતિ સ્તાત્સ સૂર્યઃ શ્રિયે વઃ ॥ 87 ॥

કૈલાસે કૃત્તિવાસા વિહરતિ વિરહત્રાસદેહોઢકાન્તઃ

શ્રાન્તઃ શેતે મહાહાવધિજલધિ વિના છદ્મના પદ્મનાભઃ ।

યોગોદ્યોગૈકતાનો ગમયતિ સકલં વાસરં સ્વં સ્વયમ્ભૂ-

ર્ભૂરિત્રૈલોક્યાચિન્તાભૃતિ ભુવનવિભૌ યત્ર ભાસ્વાન્સ વોઽવ્યાત્ ॥ 88 ॥

એતદ્યન્મણ્ડલં ખે તપતિ દિનકૃતસ્તા ઋચોઽર્ચીંષિ યાનિ

દ્યોતન્તે તાનિ સામાન્યયમપિ પુરુષો મણ્ડલેઽણુર્યજૂંષિ ।

એવં યં વેદ વેદત્રિતયમયમયં વેદવેદી સમગ્રો

વર્ગઃ સ્વર્ગાપવર્ગપ્રકૃતિરવિકૃતિઃ સોઽસ્તુ સૂર્યઃ શ્રિયે વઃ ॥ 89 ॥

નાકૌકઃપ્રત્યનીકક્ષતિપટુમહસાં વાસવાગ્રેસરાણાં

સર્વેષાં સાધુ પાતાં જગદિદમદિતેરાત્મજત્વે સમેઽપિ ।

યેનાદિત્યાભિધાનં નિરતિશયગુણૈરાત્મનિ ન્યસ્તમસ્તુ વર્ ગુણેનાત્મનિ

સ્તુત્યસ્ત્રૈલોક્યવન્દ્યૈસ્ત્રિદશમુનિગણૈઃ સોંઽશુમાન્ શ્રેયસે વઃ ॥ 90 ॥

ભૂમિં ધામ્નોઽભિવૃષ્ટ્યા જગતિ જલમયીં પાવનીં સંસ્મૃતાવ- વર્ ધામ્નોઽથ

પ્યાગ્નેયીં દાહશક્ત્યા મુહુરપિ યજમાનાં યથાપ્રાર્થિતાર્થૈઃ । વર્ યજમાનાત્મિકાં

લીનામાકાશ એવામૃતકરઘટિતાં ધ્વાન્તપક્ષસ્ય પર્વ-

ણ્વેવં સૂર્યોઽષ્ટભેદાં ભવ ઇવ ભવતઃ પાતુ બિભ્રત્સ્વમૂર્તિમ્ ॥ 91 ॥

પ્રાક્કાલોન્નિદ્રપદ્માકરપરિમલનાવિર્ભવત્પાદશોભો

ભક્ત્યા ત્યક્તોરુખેદોદ્ગતિ દિવિ વિનતાસૂનુના નીયમાનઃ ।

સપ્તાશ્વાપ્તાપરાન્તાન્યધિકમધરયન્યો જગન્તિ સ્તુતોઽલં

દેવૈર્દેવઃ સ પાયાદપર ઇવ મુરારાતિરહ્નાં પતિર્વઃ ॥ 92 ॥

યઃ સ્રષ્ટાઽપાં પુરસ્તાદચલવરસમભ્યુન્નતેર્હેતુરેકો

લોકાનાં યસ્ત્રયાણાં સ્થિત ઉપરિ પરં દુર્વિલઙ્ઘ્યેન ધામ્ના । વર્ ચ ત્રયાણાં

સદ્યઃ સિદ્ધ્યૈ પ્રસન્નદ્યુતિશુભચતુરાશામુખઃ સ્તાદ્વિભક્તો વર્ શુચિ

દ્વેધા વેધા ઇવાવિષ્કૃતકમલરુચિઃ સોઽર્ચિષામાકરો વઃ ॥ 93 ॥

સાદ્રિદ્યૂર્વીનદીશા દિશતિ દશ દિશો દર્શયન્પ્રાગ્દૃશો યઃ વર્ દ્રાક્ દૃશો

સાદૃશ્યં દૃશ્યતે નો સદશશતદૃશિ ત્રૈદશે યસ્ય દેશે ।

દીપ્તાંશુર્વઃ સ દિશ્યાદશિવયુગદશાદર્શિતદ્વાદશાત્મા

શં શાસ્ત્યશ્વાંશ્ચ યસ્યાશયવિદતિશયાદ્દન્દશૂકાશનાદ્યઃ ॥ 94 ॥

તીર્થાનિ વ્યર્થકાનિ હૃદનદસરસીનિર્ઝરામ્ભોજિનીનાં

નોદન્વન્તો નુદન્તિ પ્રતિભયમશુભશ્વભ્રપાતાનુબન્ધિ ।

આપો નાકાપગાયા અપિ કલુષમુષો મજ્જતાં નૈવ યત્ર વર્ સ્વર્ગાપગાયાઃ

ત્રાતું યાતેઽન્યલોકાન્ સ દિશતુ દિવસસ્યૈકહેતુર્હિતં વઃ ॥ 95 ॥ વર્ લોકં

એતત્પાતાલપઙ્કપ્લુતમિવ તમસૈવૈકમુદ્ગાઢમાસી-

દપ્રજ્ઞાતાપ્રતર્ક્યં નિરવગતિ તથાલક્ષણં સુપ્તમન્તઃ ।

યાદૃક્સૃષ્ટેઃ પુરસ્તાન્નિશિ નિશિ સકલં જાયતે તાદૃગેવ

ત્રૈલોક્યં યદ્વિયોગાદવતુ રવિરસૌ સર્ગતુલ્યોદયો વઃ ॥ 96 ॥

દ્વીપે યોઽસ્તાચલોઽસ્મિન્ભવતિ ખલુ સ એવાપરત્રોદયાદ્રિ-

ર્યા યામિન્યુજ્જ્વલેન્દુદ્યુતિરિહ દિવસોઽન્યત્ર તીવ્રાતપઃ સા ।

યદ્વશ્યૌ દેશકાલાવિતિ નિયમયતો નો તુ યં દેશકાલા- વર્ નુ

વવ્યાત્સ સ્વપ્રભુત્વાહિતભુવનહિતો હેતુરહ્નામિનો વઃ ॥ 97 ॥

વ્યગ્રૈરગ્ર્યગ્રહેન્દુગ્રસનગુરુ ભરૈર્નો સમગ્રૈરુદગ્રૈઃ વર્ ગુરુતરૈઃ

પ્રત્યગ્રૈરીષદુગ્રૈરુદયગિરિગતો ગોગણૈર્ગૌરયન્ ગામ્ ।

ઉદ્ગાઢાર્ચિર્વિલીનામરનગરનગગ્રાવગર્ભામિવાહ્ના-

મગ્રે શ્રેયો વિધત્તે ગ્લપયતુ ગહનં સ ગ્રહગ્રામણીર્વઃ ॥ 98 ॥

યોનિઃ સામ્નાં વિધાતા મધુરિપુરજિતો ધૂર્જટિઃ શઙ્કરોઽસૌ

મૃત્યુઃ કાલોઽલકાયાઃ પતિરપિ ધનદઃ પાવકો જાતવેદાઃ ।

ઇત્થં સઞ્જ્ઞા ડવિત્થાદિવદમૃતભુજાં યા યદૃચ્છાપ્રવૃત્તા-

સ્તાસામેકોઽભિધેયસ્તદનુગુણગુણૈર્યઃ સ સૂર્યોઽવતાદ્વઃ ॥ 99 ॥ વર્ ગણૈઃ

દેવઃ કિં બાન્ધવઃ સ્યાત્પ્રિયસુહૃદથવાઽઽચાર્ય આહોસ્વિદર્યો વર્ આર્યઃ

રક્ષા ચક્ષુર્નુ દીપો ગુરુરુત જનકો જીવિતં બીજમોજઃ ।

એવં નિર્ણીયતે યઃ ક ઇવ ન જગતાં સર્વથા સર્વદાઽસૌ વર્ સર્વદાઃ

સર્વાકારોપકારી દિશતુ દશશતાભીષુરભ્યર્થિતં વઃ ॥ 100 ॥

શ્લોકા લોકસ્ય ભૂત્યૈ શતમિતિ રચિતાઃ શ્રીમયૂરેણ ભક્ત્યા

યુક્તશ્ચૈતાન્પઠેદ્યઃ સકૃદપિ પુરુષઃ સર્વપાપૈર્વિમુક્તઃ ।

આરોગ્યં સત્કવિત્વં મતિમતુલબલં કાન્તિમાયુઃપ્રકર્ષં

વિદ્યામૈશ્વર્યમર્થં સુતમપિ લભતે સોઽત્ર સૂર્યપ્રસાદાત્ ॥ 101 ॥

ઇતિ શ્રીમયૂરકવિપ્રણીતં સૂર્યશતકં સમાપ્તમ્ ।