Sri Hayagriva Stotram
Sri Hayagriva Stotram
Sri Hayagriva Stotram
shrI hayagrIva stotram
j~nAnAnandamayaM devaM nirmalasphaTikAkRRitiM
AdhAraM sarvavidyAnAM hayagrIvamupAsmahe ||1||
svatassiddhaM shuddhasphaTikamaNibhU bhRRitpratibhaTaM
sudhAsadhrIchIbhirdyutibhiravadAtatribhuvanaM
anantaistrayyantairanuvihita heShAhalahalaM
hatAsheShAvadyaM hayavadanamIDemahimahaH ||2||
samAhArassAmnAM pratipadamRRichAM dhAma yajuShAM
layaH pratyUhAnAM laharivitatirbodhajaladheH
kathAdarpakShubhyatkathakakulakolAhalabhavaM
haratvantardhvAntaM hayavadanaheShAhalahalaH ||3||
prAchI sandhyA kAchidantarnishAyAH
prajnAdRRiShTe ranjanashrIrapUrvA
vaktrI vedAn bhAtu me vAjivaktrA
vAgIshAkhyA vAsudevasya mUrtiH ||4||
vishuddhavij~nAnaghanasvarUpaM
vij~nAnavishrANanabaddhadIkShaM
dayAnidhiM dehabhRRitAM sharaNyaM
devaM hayagrIvamahaM prapadye ||5||
apauruSheyairapi vAkprapa~nchaiH
adyApi te bhUtimadRRiShTapArAM
stuvannahaM mugdha iti tvayaiva
kAruNyato nAtha kaTAkShaNIyaH ||6||
dAkShiNyaramyA girishasya mUrtiH-
devI sarojAsanadharmapatnI
vyAsAdayo.api vyapadeshyavAchaH
sphuranti sarve tava shaktileshaiH ||7||
mando.abhaviShyanniyataM viri~nchaH
vAchAM nidhervA~nChitabhAgadheyaH
daityApanItAn dayayaina bhUyo.api
adhyApayiShyo nigamAnnachettvam ||8||
vitarkaDolAM vyavadhUya sattve
bRRihaspatiM vartayase yatastvaM
tenaiva deva tridesheshvarANA
aspRRiShTaDolAyitamAdhirAjyam ||9||
agnau samiddhArchiShi saptatantoH
AtasthivAnmantramayaM sharIraM
akhaNDasArairhaviShAM pradAnaiH
ApyAyanaM vyomasadAM vidhatse ||10||
yanmUla mIdRRikpratibhAtattvaM
yA mUlamAmnAyamahAdrumANAM
tattvena jAnanti vishuddhasattvAH
tvAmakSharAmakSharamAtRRikAM tvAm ||11||
avyAkRRitAdvyAkRRitavAnasi tvaM
nAmAni rUpANi cha yAni pUrvaM
shaMsanti teShAM charamAM pratiShThAM
vAgIshvara tvAM tvadupaj~navAchaH ||12||
mugdhenduniShyandavilobhanIyAM
mUrtiM tavAnandasudhAprasUtiM
vipashchitashchetasi bhAvayante
velAmudArAmiva dugdha sindhoH ||13||
manogataM pashyati yassadA tvAM
manIShiNAM mAnasarAjahaMsaM
svayampurobhAvavivAdabhAjaH
ki~Nkurvate tasya giro yathArham ||14||
api kShaNArdhaM kalayanti ye tvAM
AplAvayantaM vishadairmayUkhaiH
vAchAM pravAhairanivAritaiste
mandAkinIM mandayituM kShamante ||15||
svAminbhavaddyAnasudhAbhiShekAt
vahanti dhanyAH pulakAnubandaM
alakShite kvApi nirUDha mUlaM
aNgveShvi vAnandathumaNkurantam ||16||
svAminpratIchA hRRidayena dhanyAH
tvaddhyAnachandrodayavardhamAnaM
amAntamAnandapayodhimantaH
payobhi rakShNAM parivAhayanti ||17||
svairAnubhAvAs tvadadhInabhAvAH
samRRiddhavIryAstvadanugraheNa
vipashchitonAtha taranti mAyAM
vaihArikIM mohanapi~nChikAM te ||18||
prA~NnirmitAnAM tapasAM vipAkAH
pratyagranishshreyasasampado me
samedhiShIraM stava pAdapadme
sa~NkalpachintAmaNayaH praNAmAH ||19||
viluptamUrdhanyalipikramANA
surendrachUDApadalAlitAnAM
tvada~Nghri rAjIvarajaHkaNAnAM
bhUyAnprasAdo mayi nAtha bhUyAt ||20||
parisphurannUpurachitrabhAnu –
prakAshanirdhUtatamonuSha~NgA
padadvayIM te parichinmahe.antaH
prabodharAjIvavibhAtasandhyAm ||21||
tvatkiNkarAlaNkaraNochitAnAM
tvayaiva kalpAntarapAlitAnAM
ma~njupraNAdaM maNinUpuraM te
ma~njUShikAM vedagirAM pratImaH ||22||
sa~nchintayAmi pratibhAdashAsthAn
sandhukShayantaM samayapradIpAn
vij~nAnakalpadrumapallavAbhaM
vyAkhyAnamudrAmadhuraM karaM te ||23||
chitte karomi sphuritAkShamAlaM
savyetaraM nAtha karaM tvadIyaM
jnAnAmRRitodanchanalampaTAnAM
lIlAghaTIyantramivA.a.ashritAnAm ||24||
prabodhasindhoraruNaiH prakAshaiH
pravAlasa~NghAtamivodvahantaM
vibhAvaye deva sa pustakaM te
vAmaM karaM dakShiNamAshritAnAm ||25||
tamAM sibhittvAvishadairmayUkhaiH
samprINayantaM viduShashchakorAn
nishAmaye tvAM navapuNDarIke
sharadghanechandramiva sphurantam ||26||
dishantu me deva sadA tvadIyAH
dayAtara~NgAnucharAH kaTAkShAH
shrotreShu puMsAmamRRita~NkSharantIM
sarasvatIM saMshritakAmadhenum ||27||
visheShavitpAriShadeShu nAtha
vidagdhagoShThI samarA~NgaNeShu
jigIShato me kavitArkikendrAn
jihvAgrasiMhAsanamabhyupeyAH ||28||
tvAM chintayan tvanmayatAM prapannaH
tvAmudgRRiNan shabdamayena dhAmnA
svAminsamAjeShu samedhiShIya
svachChandavAdAhavabaddhashUraH ||29||
nAnAvidhAnAmagatiH kalAnAM
na chApi tIrtheShu kRRitAvatAraH
dhruvaM tavA.anAdha parigrahAyAH
nava navaM pAtramahaM dayAyAH ||30||
akampanIyAnyapanItibhedaiH
ala~NkRRiShIran hRRidayaM madIyam
shaNkA kalaNkA pagamojjvalAni
tattvAni samya~nchi tava prasAdAt ||31||
vyAkhyAmudrAM karasarasijaiH pustakaM sha~Nkhachakre
bhibhradbhinna sphaTikaruchire puNDarIke niShaNNaH |
amlAnashrIramRRitavishadairaMshubhiH plAvayanmAM
AvirbhUyAdanaghamahimAmAnase vAgadhIshaH ||32||
vAgarthasiddhihetoHpaThata hayagrIvasaMstutiM bhaktyA
kavitArkikakesariNA ve~NkaTanAthena virachitAmetAm ||33||
About This Stotram
Sri Hayagriva Stotram
Sanskrit Title: श्री हयग्रीव स्तोत्रम्
IAST Transliteration:
Overview
The Sri Hayagriva Stotram is of immense spiritual significance as it is dedicated to Lord Hayagriva, the horse-faced avatar of Lord Vishnu. He is the embodiment of knowledge, wisdom, and the Vedas. Reciting this stotram is believed to invoke his blessings for intellectual prowess, clarity of thought, and the removal of ignorance. It is a powerful tool for students, scholars, and anyone seeking to deepen their understanding of scriptures and the divine. The hymn praises Hayagriva's divine form, his association with the Vedas, and his power to bestow supreme knowledge, making it a potent means for spiritual growth and the attainment of ultimate wisdom.
Details
| Attribute | Information |
|---|---|
| Deity | Hayagriva |
| Author | Unknown |
| Type | Stotram |
| Category | Stotram |
| Number of Verses | 33 |
| Origin | The origin of the Sri Hayagriva Stotram is not definitively traced to a single, universally accepted scripture. However, it is widely attributed to the tradition of devotional hymns dedicated to Lord Hayagriva, an avatar of Lord Vishnu. Lord Hayagriva is revered as the god of knowledge, wisdom, and learning. Such stotrams are typically composed by great saints and scholars to extol the virtues and divine attributes of the deity, seeking blessings for knowledge and spiritual enlightenment. While specific textual origins are often debated or lost to time for many stotrams, this particular composition is found in collections of Vedic and Puranic literature, often disseminated through oral tradition and manuscript copies. |
Benefits of Recitation
- Attainment of knowledge and wisdom
- Removal of ignorance
- Improvement in memory and concentration
- Success in studies and intellectual pursuits
- Spiritual enlightenment and liberation
Best Time to Recite
Morning, evening, during examinations, before starting any new learning endeavor, or on auspicious days like Vasant Panchami (the festival of Saraswati, often associated with Hayagriva for knowledge).
Historical Context
The exact historical context and author of this specific Sri Hayagriva Stotram are not definitively known. However, stotrams dedicated to Lord Hayagriva have a long and rich history within Hindu devotional traditions. Many such hymns are attributed to great acharyas and saints like Adi Shankaracharya, though this particular composition's authorship is uncertain. The worship of Hayagriva is particularly prominent in South India, especially in Vaishnavite traditions. The stotram likely emerged from a period where the importance of Vedic knowledge and intellectual pursuits was highly valued, and devotees sought divine intervention for these aspects of life. The composition reflects the philosophical underpinnings of Vedanta, emphasizing knowledge as a path to liberation.
Related Stotrams
- Sri Hayagriva Ashtakam
- Hayagriva Kavacham
Last Updated: 2025-12-01