Sri Hayagriva Stotram
Sri Hayagriva Stotram
zrI hayagrIva stotram
jJAnAnandamayaM devaM nirmalasphaTikAkRtiM
AdhAraM sarvavidyAnAM hayagrIvamupAsmahe ||1||
svatassiddhaM zuddhasphaTikamaNibhU bhRtpratibhaTaM
sudhAsadhrIcIbhirdyutibhiravadAtatribhuvanaM
anantaistrayyantairanuvihita heSAhalahalaM
hatAzeSAvadyaM hayavadanamIDemahimahaH ||2||
samAhArassAmnAM pratipadamRcAM dhAma yajuSAM
layaH pratyUhAnAM laharivitatirbodhajaladheH
kathAdarpakSubhyatkathakakulakolAhalabhavaM
haratvantardhvAntaM hayavadanaheSAhalahalaH ||3||
prAcI sandhyA kAcidantarnizAyAH
prajJAdRSTe raJjanazrIrapUrvA
vaktrI vedAn bhAtu me vAjivaktrA
vAgIzAkhyA vAsudevasya mUrtiH ||4||
vizuddhavijJAnaghanasvarUpaM
vijJAnavizrANanabaddhadIkSaM
dayAnidhiM dehabhRtAM zaraNyaM
devaM hayagrIvamahaM prapadye ||5||
apauruSeyairapi vAkprapaJcaiH
adyApi te bhUtimadRSTapArAM
stuvannahaM mugdha iti tvayaiva
kAruNyato nAtha kaTAkSaNIyaH ||6||
dAkSiNyaramyA girizasya mUrtiH-
devI sarojAsanadharmapatnI
vyAsAdayo'pi vyapadezyavAcaH
sphuranti sarve tava zaktilezaiH ||7||
mando'bhaviSyanniyataM viriJcaH
vAcAM nidhervAJchitabhAgadheyaH
daityApanItAn dayayaina bhUyo'pi
adhyApayiSyo nigamAnnacettvam ||8||
vitarkaDolAM vyavadhUya sattve
bRhaspatiM vartayase yatastvaM
tenaiva deva tridezezvarANA
aspRSTaDolAyitamAdhirAjyam ||9||
agnau samiddhArciSi saptatantoH
AtasthivAnmantramayaM zarIraM
akhaNDasArairhaviSAM pradAnaiH
ApyAyanaM vyomasadAM vidhatse ||10||
yanmUla mIdRkpratibhAtattvaM
yA mUlamAmnAyamahAdrumANAM
tattvena jAnanti vizuddhasattvAH
tvAmakSarAmakSaramAtRkAM tvAm ||11||
avyAkRtAdvyAkRtavAnasi tvaM
nAmAni rUpANi ca yAni pUrvaM
zaMsanti teSAM caramAM pratiSThAM
vAgIzvara tvAM tvadupajJavAcaH ||12||
mugdhenduniSyandavilobhanIyAM
mUrtiM tavAnandasudhAprasUtiM
vipazcitazcetasi bhAvayante
velAmudArAmiva dugdha sindhoH ||13||
manogataM pazyati yassadA tvAM
manISiNAM mAnasarAjahaMsaM
svayampurobhAvavivAdabhAjaH
kiGkurvate tasya giro yathArham ||14||
api kSaNArdhaM kalayanti ye tvAM
AplAvayantaM vizadairmayUkhaiH
vAcAM pravAhairanivAritaiste
mandAkinIM mandayituM kSamante ||15||
svAminbhavaddyAnasudhAbhiSekAt
vahanti dhanyAH pulakAnubandaM
alakSite kvApi nirUDha mUlaM
aGgveSvi vAnandathumaGkurantam ||16||
svAminpratIcA hRdayena dhanyAH
tvaddhyAnacandrodayavardhamAnaM
amAntamAnandapayodhimantaH
payobhi rakSNAM parivAhayanti ||17||
svairAnubhAvAs tvadadhInabhAvAH
samRddhavIryAstvadanugraheNa
vipazcitonAtha taranti mAyAM
vaihArikIM mohanapiJchikAM te ||18||
prAGnirmitAnAM tapasAM vipAkAH
pratyagranizzreyasasampado me
samedhiSIraM stava pAdapadme
saGkalpacintAmaNayaH praNAmAH ||19||
viluptamUrdhanyalipikramANA
surendracUDApadalAlitAnAM
tvadaGghri rAjIvarajaHkaNAnAM
bhUyAnprasAdo mayi nAtha bhUyAt ||20||
parisphurannUpuracitrabhAnu –
prakAzanirdhUtatamonuSaGgA
padadvayIM te paricinmahe'ntaH
prabodharAjIvavibhAtasandhyAm ||21||
tvatkiGkarAlaGkaraNocitAnAM
tvayaiva kalpAntarapAlitAnAM
maJjupraNAdaM maNinUpuraM te
maJjUSikAM vedagirAM pratImaH ||22||
saJcintayAmi pratibhAdazAsthAn
sandhukSayantaM samayapradIpAn
vijJAnakalpadrumapallavAbhaM
vyAkhyAnamudrAmadhuraM karaM te ||23||
citte karomi sphuritAkSamAlaM
savyetaraM nAtha karaM tvadIyaM
jJAnAmRtodaJcanalampaTAnAM
lIlAghaTIyantramivA''zritAnAm ||24||
prabodhasindhoraruNaiH prakAzaiH
pravAlasaGghAtamivodvahantaM
vibhAvaye deva sa pustakaM te
vAmaM karaM dakSiNamAzritAnAm ||25||
tamAM sibhittvAvizadairmayUkhaiH
samprINayantaM viduSazcakorAn
nizAmaye tvAM navapuNDarIke
zaradghanecandramiva sphurantam ||26||
dizantu me deva sadA tvadIyAH
dayAtaraGgAnucarAH kaTAkSAH
zrotreSu puMsAmamRtaGkSarantIM
sarasvatIM saMzritakAmadhenum ||27||
vizeSavitpAriSadeSu nAtha
vidagdhagoSThI samarAGgaNeSu
jigISato me kavitArkikendrAn
jihvAgrasiMhAsanamabhyupeyAH ||28||
tvAM cintayan tvanmayatAM prapannaH
tvAmudgRNan zabdamayena dhAmnA
svAminsamAjeSu samedhiSIya
svacchandavAdAhavabaddhazUraH ||29||
nAnAvidhAnAmagatiH kalAnAM
na cApi tIrtheSu kRtAvatAraH
dhruvaM tavA'nAdha parigrahAyAH
nava navaM pAtramahaM dayAyAH ||30||
akampanIyAnyapanItibhedaiH
alaGkRSIran hRdayaM madIyam
zaGkA kalaGkA pagamojjvalAni
tattvAni samyaJci tava prasAdAt ||31||
vyAkhyAmudrAM karasarasijaiH pustakaM zaGkhacakre
bhibhradbhinna sphaTikarucire puNDarIke niSaNNaH |
amlAnazrIramRtavizadairaMzubhiH plAvayanmAM
AvirbhUyAdanaghamahimAmAnase vAgadhIzaH ||32||
vAgarthasiddhihetoHpaThata hayagrIvasaMstutiM bhaktyA
kavitArkikakesariNA veGkaTanAthena viracitAmetAm ||33||
About This Stotram
Sri Hayagriva Stotram
Sanskrit Title: श्री हयग्रीव स्तोत्रम्
IAST Transliteration:
Overview
The Sri Hayagriva Stotram is of immense spiritual significance as it is dedicated to Lord Hayagriva, the horse-faced avatar of Lord Vishnu. He is the embodiment of knowledge, wisdom, and the Vedas. Reciting this stotram is believed to invoke his blessings for intellectual prowess, clarity of thought, and the removal of ignorance. It is a powerful tool for students, scholars, and anyone seeking to deepen their understanding of scriptures and the divine. The hymn praises Hayagriva's divine form, his association with the Vedas, and his power to bestow supreme knowledge, making it a potent means for spiritual growth and the attainment of ultimate wisdom.
Details
| Attribute | Information |
|---|---|
| Deity | Hayagriva |
| Author | Unknown |
| Type | Stotram |
| Category | Stotram |
| Number of Verses | 33 |
| Origin | The origin of the Sri Hayagriva Stotram is not definitively traced to a single, universally accepted scripture. However, it is widely attributed to the tradition of devotional hymns dedicated to Lord Hayagriva, an avatar of Lord Vishnu. Lord Hayagriva is revered as the god of knowledge, wisdom, and learning. Such stotrams are typically composed by great saints and scholars to extol the virtues and divine attributes of the deity, seeking blessings for knowledge and spiritual enlightenment. While specific textual origins are often debated or lost to time for many stotrams, this particular composition is found in collections of Vedic and Puranic literature, often disseminated through oral tradition and manuscript copies. |
Benefits of Recitation
- Attainment of knowledge and wisdom
- Removal of ignorance
- Improvement in memory and concentration
- Success in studies and intellectual pursuits
- Spiritual enlightenment and liberation
Best Time to Recite
Morning, evening, during examinations, before starting any new learning endeavor, or on auspicious days like Vasant Panchami (the festival of Saraswati, often associated with Hayagriva for knowledge).
Historical Context
The exact historical context and author of this specific Sri Hayagriva Stotram are not definitively known. However, stotrams dedicated to Lord Hayagriva have a long and rich history within Hindu devotional traditions. Many such hymns are attributed to great acharyas and saints like Adi Shankaracharya, though this particular composition's authorship is uncertain. The worship of Hayagriva is particularly prominent in South India, especially in Vaishnavite traditions. The stotram likely emerged from a period where the importance of Vedic knowledge and intellectual pursuits was highly valued, and devotees sought divine intervention for these aspects of life. The composition reflects the philosophical underpinnings of Vedanta, emphasizing knowledge as a path to liberation.
Related Stotrams
- Sri Hayagriva Ashtakam
- Hayagriva Kavacham
Last Updated: 2025-12-01