સૌન્દર્ય લહરી

પ્રથમ ભાગઃ - આનન્દ લહરિ

ભુમૌસ્ખલિત પાદાનાં ભૂમિરેવા વલમ્બનમ્ ।

ત્વયી જાતા પરાધાનાં ત્વમેવ શરણં શિવે ॥

શિવઃ શક્ત્યા યુક્તો યદિ ભવતિ શક્તઃ પ્રભવિતું

ન ચેદેવં દેવો ન ખલુ કુશલઃ સ્પન્દિતુમપિ ।

અતસ્ત્વામારાધ્યાં હરિહરવિરિઞ્ચાદિભિરપિ

પ્રણન્તું સ્તોતું વા કથમકૃતપુણ્યઃ પ્રભવતિ ॥ 1 ॥

તનીયાંસં પાંસું તવ ચરણપઙ્કેરુહભવં

વિરિઞ્ચિસ્સઞ્ચિન્વન્ વિરચયતિ લોકાનવિકલમ્ ।

વહત્યેનં શૌરિઃ કથમપિ સહસ્રેણ શિરસાં

હરસ્સઙ્ક્ષુદ્યૈનં ભજતિ ભસિતોદ્ધૂલનવિધિમ્ ॥ 2 ॥

અવિદ્યાનામન્ત-સ્તિમિર-મિહિરદ્વીપનગરી

જડાનાં ચૈતન્ય-સ્તબક-મકરન્દ-સ્રુતિઝરી ।

દરિદ્રાણાં ચિન્તામણિગુણનિકા જન્મજલધૌ

નિમગ્નાનાં દંષ્ટ્રા મુરરિપુ-વરાહસ્ય ભવતિ ॥ 3 ॥

ત્વદન્યઃ પાણિભ્યામભયવરદો દૈવતગણઃ

ત્વમેકા નૈવાસિ પ્રકટિતવરાભીત્યભિનયા ।

ભયાત્ ત્રાતું દાતું ફલમપિ ચ વાઞ્છાસમધિકં

શરણ્યે લોકાનાં તવ હિ ચરણાવેવ નિપુણૌ ॥ 4 ॥

હરિસ્ત્વામારાધ્ય પ્રણતજનસૌભાગ્યજનનીં

પુરા નારી ભૂત્વા પુરરિપુમપિ ક્ષોભમનયત્ ।

સ્મરોઽપિ ત્વાં નત્વા રતિનયનલેહ્યેન વપુષા

મુનીનામપ્યન્તઃ પ્રભવતિ હિ મોહાય મહતામ્ ॥ 5 ॥

ધનુઃ પૌષ્પં મૌર્વી મધુકરમયી પઞ્ચ વિશિખાઃ

વસન્તઃ સામન્તો મલયમરુદાયોધનરથઃ ।

તથાપ્યેકઃ સર્વં હિમગિરિસુતે કામપિ કૃપામ્

અપાઙ્ગાત્તે લબ્ધ્વા જગદિદ-મનઙ્ગો વિજયતે ॥ 6 ॥

ક્વણત્કાઞ્ચીદામા કરિકલભકુમ્ભસ્તનનતા

પરિક્ષીણા મધ્યે પરિણતશરચ્ચન્દ્રવદના ।

ધનુર્બાણાન્ પાશં સૃણિમપિ દધાના કરતલૈઃ

પુરસ્તાદાસ્તાં નઃ પુરમથિતુરાહોપુરુષિકા ॥ 7 ॥

સુધાસિન્ધોર્મધ્યે સુરવિટપિવાટીપરિવૃતે

મણિદ્વીપે નીપોપવનવતિ ચિન્તામણિગૃહે ।

શિવાકારે મઞ્ચે પરમશિવપર્યઙ્કનિલયાં

ભજન્તિ ત્વાં ધન્યાઃ કતિચન ચિદાનન્દલહરીમ્ ॥ 8 ॥

મહીં મૂલાધારે કમપિ મણિપૂરે હુતવહં

સ્થિતં સ્વાધિષ્ઠાને હૃદિ મરુતમાકાશમુપરિ ।

મનોઽપિ ભ્રૂમધ્યે સકલમપિ ભિત્વા કુલપથં

સહસ્રારે પદ્મે સહ રહસિ પત્યા વિહરસે ॥ 9 ॥

સુધાધારાસારૈશ્ચરણયુગલાન્તર્વિગલિતૈઃ

પ્રપઞ્ચં સિઞ્ચન્તી પુનરપિ રસામ્નાયમહસઃ ।

અવાપ્ય સ્વાં ભૂમિં ભુજગનિભમધ્યુષ્ટવલયં

સ્વમાત્માનં કૃત્વા સ્વપિષિ કુલકુણ્ડે કુહરિણિ ॥ 10 ॥

ચતુર્ભિઃ શ્રીકણ્ઠૈઃ શિવયુવતિભિઃ પઞ્ચભિરપિ

પ્રભિન્નાભિઃ શમ્ભોર્નવભિરપિ મૂલપ્રકૃતિભિઃ ।

ચતુશ્ચત્વારિંશદ્વસુદલકલાશ્રત્રિવલય- [ત્રયશ્ચત્વારિ]

ત્રિરેખાભિઃ સાર્ધં તવ શરણકોણાઃ પરિણતાઃ ॥ 11 ॥ [ચરણકોણાઃ, ભવનકિણાઃ]

ત્વદીયં સૌન્દર્યં તુહિનગિરિકન્યે તુલયિતું

કવીન્દ્રાઃ કલ્પન્તે કથમપિ વિરિઞ્ચિપ્રભૃતયઃ ।

યદાલોકૌત્સુક્યાદમરલલના યાન્તિ મનસા

તપોભિર્દુષ્પ્રાપામપિ ગિરિશસાયુજ્યપદવીમ્ ॥ 12 ॥

નરં વર્ષીયાંસં નયનવિરસં નર્મસુ જડં

તવાપાઙ્ગાલોકે પતિતમનુધાવન્તિ શતશઃ ।

ગલદ્વેણીબન્ધાઃ કુચકલશવિસ્રસ્તસિચયા

હઠાત્ ત્રુટ્યત્કાઞ્ચ્યો વિગલિતદુકૂલા યુવતયઃ ॥ 13 ॥

ક્ષિતૌ ષટ્પઞ્ચાશદ્ દ્વિસમધિકપઞ્ચાશદુદકે

હુતાશે દ્વાષષ્ટિશ્ચતુરધિકપઞ્ચાશદનિલે ।

દિવિ દ્વિષ્ષટ્ત્રિંશન્મનસિ ચ ચતુષ્ષષ્ટિરિતિ યે

મયૂખાસ્તેષામપ્યુપરિ તવ પાદામ્બુજયુગમ્ ॥ 14 ॥

શરજ્જ્યોત્સ્નાશુદ્ધાં શશિયુતજટાજૂટમકુટાં

વરત્રાસત્રાણસ્ફટિકઘટિકાપુસ્તકકરામ્ ।

સકૃન્ન ત્વા નત્વા કથમિવ સતાં સન્ન્નિદધતે

મધુક્ષીરદ્રાક્ષામધુરિમધુરીણાઃ ભણિતયઃ ॥ 15॥ [ફણિતયઃ]

કવીન્દ્રાણાં ચેતઃકમલવનબાલાતપરુચિં

ભજન્તે યે સન્તઃ કતિચિદરુણામેવ ભવતીમ્ ।

વિરિઞ્ચિપ્રેયસ્યાસ્તરુણતરશ‍ઋઙ્ગારલહરી-

ગભીરાભિર્વાગ્ભિર્વિદધતિ સતાં રઞ્જનમમી ॥ 16 ॥

સવિત્રીભિર્વાચાં શશિમણિશિલાભઙ્ગરુચિભિઃ

વશિન્યાદ્યાભિસ્ત્વાં સહ જનનિ સઞ્ચિન્તયતિ યઃ ।

સ કર્તા કાવ્યાનાં ભવતિ મહતાં ભઙ્ગિરુચિભિઃ

વચોભિર્વાગ્દેવીવદનકમલામોદમધુરૈઃ ॥ 17 ॥

તનુચ્છાયાભિસ્તે તરુણતરણિશ્રીસરણિભિઃ

દિવં સર્વામુર્વીમરુણિમનિ મગ્નાં સ્મરતિ યઃ ।

ભવન્ત્યસ્ય ત્રસ્યદ્વનહરિણશાલીનનયનાઃ

સહોર્વશ્યા વશ્યાઃ કતિ કતિ ન ગીર્વાણગણિકાઃ ॥ 18 ॥

મુખં બિન્દું કૃત્વા કુચયુગમધસ્તસ્ય તદધો

હરાર્ધં ધ્યાયેદ્યો હરમહિષિ તે મન્મથકલામ્ ।

સ સદ્યઃ સઙ્ક્ષોભં નયતિ વનિતા ઇત્યતિલઘુ

ત્રિલોકીમપ્યાશુ ભ્રમયતિ રવીન્દુસ્તનયુગામ્ ॥ 19 ॥

કિરન્તીમઙ્ગેભ્યઃ કિરણનિકુરમ્બામૃતરસં

હૃદિ ત્વામાધત્તે હિમકરશિલામૂર્તિમિવ યઃ ।

સ સર્પાણાં દર્પં શમયતિ શકુન્તાધિપ ઇવ

જ્વરપ્લુષ્ટાન્ દૃષ્ટ્યા સુખયતિ સુધાધારસિરયા ॥ 20 ॥

તટિલ્લેખાતન્વીં તપનશશિવૈશ્વાનરમયીં

નિષણ્ણાં ષણ્ણામપ્યુપરિ કમલાનાં તવ કલામ્ ।

મહાપદ્માટવ્યાં મૃદિતમલમાયેન મનસા

મહાન્તઃ પશ્યન્તો દધતિ પરમાહ્લાદલહરીમ્ ॥ 21 ॥

ભવાનિ ત્વં દાસે મયિ વિતર દૃષ્ટિં સકરુણા-

મિતિ સ્તોતું વાઞ્છન્ કથયતિ ભવાનિ ત્વમિતિ યઃ ।

તદૈવ ત્વં તસ્મૈ દિશસિ નિજસાયુજ્યપદવીં

મુકુન્દબ્રહ્મેન્દ્રસ્ફુટમકુટનીરાજિતપદામ્ ॥ 22 ॥

ત્વયા હૃત્વા વામં વપુરપરિ-તૃપ્તેન મનસા

શરીરાર્ધં શમ્ભોરપરમપિ શઙ્કે હૃતમભૂત્ ।

યદેતત્ત્વદ્રૂપં સકલમરુણાભં ત્રિનયનં

કુચાભ્યામાનમ્રં કુટિલશશિચૂડાલમકુટમ્ ॥ 23 ॥

જગત્સૂતે ધાતા હરિરવતિ રુદ્રઃ ક્ષપયતે

તિરસ્કુર્વન્નેતત્સ્વમપિ વપુરીશસ્તિરયતિ ।

સદાપૂર્વઃ સર્વં તદિદમનુગૃહ્ણાતિ ચ શિવ-

સ્તવાજ્ઞામાલમ્બ્ય ક્ષણચલિતયોર્ભ્રૂલતિકયોઃ ॥ 24 ॥

ત્રયાણાં દેવાનાં ત્રિગુણજનિતાનાં તવ શિવે

ભવેત્ પૂજા પૂજા તવ ચરણયોર્યા વિરચિતા ।

તથા હિ ત્વત્પાદોદ્વહનમણિપીઠસ્ય નિકટે

સ્થિતા હ્યેતે શશ્વન્મુકુલિતકરોત્તંસમકુટાઃ ॥ 25 ॥

વિરિઞ્ચિઃ પઞ્ચત્વં વ્રજતિ હરિરાપ્નોતિ વિરતિં

વિનાશં કીનાશો ભજતિ ધનદો યાતિ નિધનમ્ ।

વિતન્દ્રી માહેન્દ્રી વિતતિરપિ સમ્મીલિતદૃશા

મહાસંહારેઽસ્મિન્ વિહરતિ સતિ ત્વત્પતિરસૌ ॥ 26 ॥

જપો જલ્પઃ શિલ્પં સકલમપિ મુદ્રાવિરચના

ગતિઃ પ્રાદક્ષિણ્યક્રમણમશનાદ્યાહુતિવિધિઃ ।

પ્રણામસ્સંવેશસ્સુખમખિલમાત્માર્પણદૃશા

સપર્યાપર્યાયસ્તવ ભવતુ યન્મે વિલસિતમ્ ॥ 27 ॥

સુધામપ્યાસ્વાદ્ય પ્રતિભયજરામૃત્યુહરિણીં

વિપદ્યન્તે વિશ્વે વિધિશતમખાદ્યા દિવિષદઃ ।

કરાલં યત્ક્ષ્વેલં કબલિતવતઃ કાલકલના

ન શમ્ભોસ્તન્મૂલં તવ જનનિ તાટઙ્કમહિમા ॥ 28 ॥

કિરીટં વૈરિઞ્ચં પરિહર પુરઃ કૈટભભિદઃ

કઠોરે કોટીરે સ્ખલસિ જહિ જમ્ભારિમુકુટમ્ ।

પ્રણમ્રેષ્વેતેષુ પ્રસભમુપયાતસ્ય ભવનં

ભવસ્યાભ્યુત્થાને તવ પરિજનોક્તિર્વિજયતે ॥ 29 ॥

સ્વદેહોદ્ભૂતાભિર્ઘૃણિભિરણિમાદ્યાભિરભિતો

નિષેવ્યે નિત્યે ત્વામહમિતિ સદા ભાવયતિ યઃ ।

કિમાશ્ચર્યં તસ્ય ત્રિનયનસમૃદ્ધિં તૃણયતો

મહાસંવર્તાગ્નિર્વિરચયતિ નિરાજનવિધિમ્ ॥ 30 ॥

ચતુષ્ષષ્ટ્યા તન્ત્રૈઃ સકલમતિસન્ધાય ભુવનં

સ્થિતસ્તત્તત્સિદ્ધિપ્રસવપરતન્ત્રૈઃ પશુપતિઃ ।

પુનસ્ત્વન્નિર્બન્ધાદખિલપુરુષાર્થૈકઘટના-

સ્વતન્ત્રં તે તન્ત્રં ક્ષિતિતલમવાતીતરદિદમ્ ॥ 31 ॥

શિવઃ શક્તિઃ કામઃ ક્ષિતિરથ રવિઃ શીતકિરણઃ

સ્મરો હંસઃ શક્રસ્તદનુ ચ પરામારહરયઃ ।

અમી હૃલ્લેખાભિસ્તિસૃભિરવસાનેષુ ઘટિતા

ભજન્તે વર્ણાસ્તે તવ જનનિ નામાવયવતામ્ ॥ 32 ॥

સ્મરં યોનિં લક્ષ્મીં ત્રિતયમિદમાદૌ તવ મનો-

ર્નિધાયૈકે નિત્યે નિરવધિમહાભોગરસિકાઃ ।

ભજન્તિ ત્વાં ચિન્તામણિગુનનિબદ્ધાક્ષવલયાઃ

શિવાગ્નૌ જુહ્વન્તઃ સુરભિઘૃતધારાહુતિશતૈઃ ॥ 33 ॥

શરીરં ત્વં શમ્ભોઃ શશિમિહિરવક્ષોરુહયુગં

તવાત્માનં મન્યે ભગવતિ નવાત્માનમનઘમ્ ।

અતશ્શેષશ્શેષીત્યયમુભયસાધારણતયા

સ્થિતઃ સમ્બન્ધો વાં સમરસપરાનન્દપરયોઃ ॥ 34 ॥

મનસ્ત્વં વ્યોમ ત્વં મરુદસિ મરુત્સારથિરસિ

ત્વમાપસ્ત્વં ભૂમિસ્ત્વયિ પરિણતાયાં ન હિ પરમ્ ।

ત્વમેવ સ્વાત્માનં પરિણમયિતું વિશ્વવપુષા

ચિદાનન્દાકારં શિવયુવતિ ભાવેન બિભૃષે ॥ 35 ॥

તવાજ્ઞાચક્રસ્થં તપનશશિકોટિદ્યુતિધરં

પરં શમ્ભું વન્દે પરિમિલિતપાર્શ્વં પરચિતા ।

યમારાધ્યન્ ભક્ત્યા રવિશશિશુચીનામવિષયે

નિરાલોકેઽલોકે નિવસતિ હિ ભાલોકભુવને ॥ 36 ॥

વિશુદ્ધૌ તે શુદ્ધસ્ફટિકવિશદં વ્યોમજનકં

શિવં સેવે દેવીમપિ શિવસમાનવ્યવસિતામ્ ।

યયોઃ કાન્ત્યા યાન્ત્યાઃ શશિકિરણસારૂપ્યસરણે-

વિધૂતાન્તર્ધ્વાન્તા વિલસતિ ચકોરીવ જગતી ॥ 37 ॥

સમુન્મીલત્ સંવિત્ કમલમકરન્દૈકરસિકં

ભજે હંસદ્વન્દ્વં કિમપિ મહતાં માનસચરમ્ ।

યદાલાપાદષ્ટાદશગુણિતવિદ્યાપરિણતિ-

ર્યદાદત્તે દોષાદ્ ગુણમખિલમદ્ભ્યઃ પય ઇવ ॥ 38 ॥

તવ સ્વાધિષ્ઠાને હુતવહમધિષ્ઠાય નિરતં

તમીડે સંવર્તં જનનિ મહતીં તાં ચ સમયામ્ ।

યદાલોકે લોકાન્ દહતિ મહતિ ક્રોધકલિતે

દયાર્દ્રા યા દૃષ્ટિઃ શિશિરમુપચારં રચયતિ ॥ 39 ॥

તટિત્ત્વન્તં શક્ત્યા તિમિરપરિપન્થિફુરણયા

સ્ફુરન્નાનારત્નાભરણપરિણદ્ધેન્દ્રધનુષમ્ ।

તવ શ્યામં મેઘં કમપિ મણિપૂરૈકશરણં

નિષેવે વર્ષન્તં હરમિહિરતપ્તં ત્રિભુવનમ્ ॥ 40 ॥

તવાધારે મૂલે સહ સમયયા લાસ્યપરયા

નવાત્માનં મન્યે નવરસમહાતાણ્ડવનટમ્ ।

ઉભાભ્યામેતાભ્યામુદયવિધિમુદ્દિશ્ય દયયા

સનાથાભ્યાં જજ્ઞે જનકજનનીમજ્જગદિદમ્ ॥ 41 ॥

દ્વિતીય ભાગઃ - સૌન્દર્ય લહરી

ગતૈર્માણિક્યત્વં ગગનમણિભિઃ સાન્દ્રઘટિતં

કિરીટં તે હૈમં હિમગિરિસુતે કીર્તયતિ યઃ ।

સ નીડેયચ્છાયાચ્છુરણશબલં ચન્દ્રશકલં

ધનુઃ શૌનાસીરં કિમિતિ ન નિબધ્નાતિ ધિષણામ્ ॥ 42 ॥

ધુનોતુ ધ્વાન્તં નસ્તુલિતદલિતેન્દીવરવનં

ઘનસ્નિગ્ધશ્લક્ષ્ણં ચિકુરનિકુરુમ્બં તવ શિવે ।

યદીયં સૌરભ્યં સહજમુપલબ્ધું સુમનસો

વસન્ત્યસ્મિન્ મન્યે વલમથનવાટીવિટપિનામ્ ॥ 43 ॥

તનોતુ ક્ષેમં નસ્તવ વદનસૌન્દર્યલહરી-

પરીવાહસ્રોતઃસરણિરિવ સીમન્તસરણિઃ ।

વહન્તી સિન્દૂરં પ્રબલકબરીભારતિમિર-

દ્વિષાં બૃન્દૈર્બન્દીકૃતમિવ નવીનાર્કકિરણમ્ ॥ 44 ॥

અરાલૈઃ સ્વાભાવ્યાદલિકલભસશ્રીભિરલકૈઃ

પરીતં તે વક્ત્રં પરિહસતિ પઙ્કેરુહરુચિમ્ ।

દરસ્મેરે યસ્મિન્ દશનરુચિકિઞ્જલ્કરુચિરે

સુગન્ધૌ માદ્યન્તિ સ્મરદહનચક્ષુર્મધુલિહઃ ॥ 45 ॥

લલાટં લાવણ્યદ્યુતિવિમલમાભાતિ તવ ય-

દ્દ્વિતીયં તન્મન્યે મકુટઘટિતં ચન્દ્રશકલમ્ ।

વિપર્યાસન્યાસાદુભયમપિ સમ્ભૂય ચ મિથઃ

સુધાલેપસ્યૂતિઃ પરિણમતિ રાકાહિમકરઃ ॥ 46 ॥

ભ્રુવૌ ભુગ્ને કિઞ્ચિદ્ભુવનભયભઙ્ગવ્યસનિનિ

ત્વદીયે નેત્રાભ્યાં મધુકરરુચિભ્યાં ધૃતગુણમ્ ।

ધનુર્મન્યે સવ્યેતરકરગૃહીતં રતિપતેઃ

પ્રકોષ્ઠે મુષ્ટૌ ચ સ્થગયતિ નિગૂઢાન્તરમુમે ॥ 47 ॥

અહઃ સૂતે સવ્યં તવ નયનમર્કાત્મકતયા

ત્રિયામાં વામં તે સૃજતિ રજનીનાયકતયા ।

તૃતીયા તે દૃષ્ટિર્દરદલિતહેમામ્બુજરુચિઃ

સમાધત્તે સન્ધ્યાં દિવસનિશયોરન્તરચરીમ્ ॥ 48 ॥

વિશાલા કલ્યાણી સ્ફુટરુચિરયોધ્યા કુવલયૈઃ

કૃપાધારાધારા કિમપિ મધુરાભોગવતિકા ।

અવન્તી દૃષ્ટિસ્તે બહુનગરવિસ્તારવિજયા

ધ્રુવં તત્તન્નામવ્યવહરણયોગ્યા વિજયતે ॥ 49 ॥

કવીનાં સન્દર્ભસ્તબકમકરન્દૈકરસિકં

કટાક્ષવ્યાક્ષેપભ્રમરકલભૌ કર્ણયુગલમ્ ।

અમુઞ્ચન્તૌ દૃષ્ટ્વા તવ નવરસાસ્વાદતરલા-

વસૂયાસંસર્ગાદલિકનયનં કિઞ્ચિદરુણમ્ ॥ 50 ॥

શિવે શ‍ઋઙ્ગારાર્દ્રા તદિતરજને કુત્સનપરા

સરોષા ગઙ્ગાયાં ગિરિશચરિતે વિસ્મયવતી ।

હરાહિભ્યો ભીતા સરસિરુહસૌભાગ્યજનની (જયિની)

સખીષુ સ્મેરા તે મયિ જનની દૃષ્ટિઃ સકરુણા ॥ 51 ॥

ગતે કર્ણાભ્યર્ણં ગરુત ઇવ પક્ષ્માણિ દધતી

પુરાં ભેત્તુશ્ચિત્તપ્રશમરસવિદ્રાવણફલે ।

ઇમે નેત્રે ગોત્રાધરપતિકુલોત્તંસકલિકે

તવાકર્ણાકૃષ્ટસ્મરશરવિલાસં કલયતઃ ॥ 52 ॥

વિભક્તત્રૈવર્ણ્યં વ્યતિકરિતલીલાઞ્જનતયા

વિભાતિ ત્વન્નેત્રત્રિતયમિદમીશાનદયિતે ।

પુનઃ સ્રષ્ટું દેવાન્ દ્રુહિણહરિરુદ્રાનુપરતાન્

રજઃ સત્ત્વં બિભ્રત્તમ ઇતિ ગુણાનાં ત્રયમિવ ॥ 53 ॥

પવિત્રીકર્તું નઃ પશુપતિપરાધીનહૃદયે

દયામિત્રૈર્નેત્રૈરરુણધવલશ્યામરુચિભિઃ ।

નદઃ શોણો ગઙ્ગા તપનતનયેતિ ધ્રુવમમું

ત્રયાણાં તીર્થાનામુપનયસિ સમ્ભેદમનઘમ્ ॥ 54 ॥

નિમેષોન્મેષાભ્યાં પ્રલયમુદયં યાતિ જગતી

તવેત્યાહુઃ સન્તો ધરણિધરરાજન્યતનયે ।

ત્વદુન્મેષાજ્જાતં જગદિદમશેષં પ્રલયતઃ

પરિત્રાતું શઙ્કે પરિહૃતનિમેષાસ્તવ દૃશઃ ॥ 55 ॥

તવાપર્ણે કર્ણેજપનયનપૈશુન્યચકિતા

નિલીયન્તે તોયે નિયતમનિમેષાઃ શફરિકાઃ ।

ઇયં ચ શ્રીર્બદ્ધચ્છદપુટકવાટં કુવલયમ્

જહાતિ પ્રત્યૂષે નિશિ ચ વિઘટય્ય પ્રવિશતિ ॥ 56 ॥

દૃશા દ્રાઘીયસ્યા દરદલિતનીલોત્પલરુચા

દવીયાંસં દીનં સ્નપય કૃપયા મામપિ શિવે ।

અનેનાયં ધન્યો ભવતિ ન ચ તે હાનિરિયતા

વને વા હર્મ્યે વા સમકરનિપાતો હિમકરઃ ॥ 57 ॥

અરાલં તે પાલીયુગલમગરાજન્યતનયે

ન કેષામાધત્તે કુસુમશરકોદણ્ડકુતુકમ્ ।

તિરશ્ચીનો યત્ર શ્રવણપથમુલ્લઙ્ઘ્ય વિલસ-

ન્નપાઙ્ગવ્યાસઙ્ગો દિશતિ શરસન્ધાનધિષણામ્ ॥ 58 ॥

સ્ફુરદ્ગણ્ડાભોગપ્રતિફલિતતાટઙ્કયુગલં

ચતુશ્ચક્રં મન્યે તવ મુખમિદં મન્મથરથમ્ ।

યમારુહ્ય દ્રુહ્યત્યવનિરથમર્કેન્દુચરણં

મહાવીરો મારઃ પ્રમથપતયે સજ્જિતવતે ॥ 59 ॥

સરસ્વત્યાઃ સૂક્તીરમૃતલહરીકૌશલહરીઃ

પિબન્ત્યાઃ શર્વાણિ શ્રવણચુલુકાભ્યામવિરલમ્ ।

ચમત્કારશ્લાઘાચલિતશિરસઃ કુણ્ડલગણો

ઝણત્કારૈસ્તારૈઃ પ્રતિવચનમાચષ્ટ ઇવ તે ॥ 60 ॥

અસૌ નાસાવંશસ્તુહિનગિરિવંશધ્વજપટિ

ત્વદીયો નેદીયઃ ફલતુ ફલમસ્માકમુચિતમ્ ।

વહન્નન્તર્મુક્તાઃ શિશિરતરનિશ્વાસગલિતં

સમૃદ્ધ્યા યત્તાસાં બહિરપિ ચ મુક્તામણિધરઃ ॥ 61 ॥

પ્રકૃત્યા રક્તાયાસ્તવ સુદતિ દન્તચ્છદરુચેઃ

પ્રવક્ષ્યે સાદૃશ્યં જનયતુ ફલં વિદ્રુમલતા ।

ન બિમ્બં તદ્બિમ્બપ્રતિફલનરાગાદરુણિતં

તુલામધ્યારોઢું કથમિવ વિલજ્જેત કલયા ॥ 62 ॥

સ્મિતજ્યોત્સ્નાજાલં તવ વદનચન્દ્રસ્ય પિબતાં

ચકોરાણામાસીદતિરસતયા ચઞ્ચુજડિમા ।

અતસ્તે શીતાંશોરમૃતલહરીમમ્લરુચયઃ

પિબન્તિ સ્વચ્છન્દં નિશિ નિશિ ભૃશં કાઞ્જિકધિયા ॥ 63 ॥

અવિશ્રાન્તં પત્યુર્ગુણગણકથામ્રેડનજપા

જપાપુષ્પચ્છાયા તવ જનનિ જિહ્વા જયતિ સા ।

યદગ્રાસીનાયાઃ સ્ફટિકદૃષદચ્છચ્છવિમયી

સરસ્વત્યા મૂર્તિઃ પરિણમતિ માણિક્યવપુષા ॥ 64 ॥

રણે જિત્વા દૈત્યાનપહૃતશિરસ્ત્રૈઃ કવચિભિર્-

નિવૃત્તૈશ્ચણ્ડાંશત્રિપુરહરનિર્માલ્યવિમુખૈઃ ।

વિશાખેન્દ્રોપેન્દ્રૈઃ શશિવિશદકર્પૂરશકલા

વિલીયન્તે માતસ્તવ વદનતામ્બૂલકબલાઃ ॥ 65 ॥

વિપઞ્ચ્યા ગાયન્તી વિવિધમપદાનં પશુપતેઃ

ત્વયારબ્ધે વક્તું ચલિતશિરસા સાધુવચને ।

તદીયૈર્માધુર્યૈરપલપિતતન્ત્રીકલરવાં

નિજાં વીણાં વાણી નિચુલયતિ ચોલેન નિભૃતમ્ ॥ 66 ॥

કરાગ્રેણ સ્પૃષ્ટં તુહિનગિરિણા વત્સલતયા

ગિરીશેનોદસ્તં મુહુરધરપાનાકુલતયા ।

કરગ્રાહ્યં શમ્ભોર્મુખમુકુરવૃન્તં ગિરિસુતે

કથઙ્કારં બ્રૂમસ્તવ ચિબુકમૌપમ્યરહિતમ્ ॥ 67 ॥

ભુજાશ્લેષાન્ નિત્યં પુરદમયિતુઃ કણ્ટકવતી

તવ ગ્રીવા ધત્તે મુખકમલનાલશ્રિયમિયમ્ ।

સ્વતઃ શ્વેતા કાલાગુરુબહુલજમ્બાલમલિના

મૃણાલીલાલિત્યં વહતિ યદધો હારલતિકા ॥ 68 ॥

ગલે રેખાસ્તિસ્રો ગતિગમકગીતૈકનિપુણે

વિવાહવ્યાનદ્ધપ્રગુણગુણસઙ્ખ્યાપ્રતિભુવઃ ।

વિરાજન્તે નાનાવિધમધુરરાગાકરભુવાં

ત્રયાણાં ગ્રામાણાં સ્થિતિનિયમસીમાન ઇવ તે ॥ 69 ॥

મૃણાલીમૃદ્વીનાં તવ ભુજલતાનાં ચતસૃણાં

ચતુર્ભિઃ સૌન્દર્યં સરસિજભવઃ સ્તૌતિ વદનૈઃ ।

નખેભ્યઃ સન્ત્રસ્યન્ પ્રથમમથનાદન્ધકરિપો-

શ્ચતુર્ણાં શીર્ષાણાં સમમભયહસ્તાર્પણધિયા ॥ 70 ॥

નખાનામુદ્દ્યોતૈર્નવનલિનરાગં વિહસતાં

કરાણાં તે કાન્તિં કથય કથયામઃ કથમુમે ।

કયાચિદ્વા સામ્યં ભજતુ કલયા હન્ત કમલં

યદિ ક્રીડલ્લક્ષ્મીચરણતલલાક્ષારસછણમ્ ॥ 71 ॥

સમં દેવિ સ્કન્દદ્વિપવદનપીતં સ્તનયુગં

તવેદં નઃ ખેદં હરતુ સતતં પ્રસ્નુતમુખમ્ ।

યદાલોક્યાશઙ્કાકુલિતહૃદયો હાસજનકઃ

સ્વકુમ્ભૌ હેરમ્બઃ પરિમૃશતિ હસ્તેન ઝડિતિ ॥ 72 ॥

અમૂ તે વક્ષોજાવમૃતરસમાણિક્યકુતુપૌ

ન સન્દેહસ્પન્દો નગપતિપતાકે મનસિ નઃ ।

પિબન્તૌ તૌ યસ્માદવિદિતવધૂસઙ્ગરસિકૌ

કુમારાવદ્યાપિ દ્વિરદવદનક્રૌઞ્ચદલનૌ ॥ 73 ॥

વહત્યમ્બ સ્તમ્બેરમદનુજકુમ્ભપ્રકૃતિભિઃ

સમારબ્ધાં મુક્તામણિભિરમલાં હારલતિકામ્ ।

કુચાભોગો બિમ્બાધરરુચિભિરન્તઃ શબલિતાં

પ્રતાપવ્યામિશ્રાં પુરદમયિતુઃ કીર્તિમિવ તે ॥ 74 ॥

તવ સ્તન્યં મન્યે ધરણિધરકન્યે હૃદયતઃ

પયઃપારાવારઃ પરિવહતિ સારસ્વતમિવ ।

દયાવત્યા દત્તં દ્રવિડશિશુરાસ્વાદ્ય તવ યત્

કવીનાં પ્રૌઢાનામજનિ કમનીયઃ કવયિતા ॥ 75 ॥

હરક્રોધજ્વાલાવલિભિરવલીઢેન વપુષા

ગભીરે તે નાભીસરસિ કૃતસઙ્ગો મનસિજઃ ।

સમુત્તસ્થૌ તસ્માદચલતનયે ધૂમલતિકા

જનસ્તાં જાનીતે તવ જનનિ રોમાવલિરિતિ ॥ 76 ॥

યદેતત્ કાલિન્દીતનુતરતરઙ્ગાકૃતિ શિવે

કૃશે મધ્યે કિઞ્ચિજ્જનનિ તવ યદ્ભાતિ સુધિયામ્ ।

વિમર્દાદન્યોઽન્યં કુચકલશયોરન્તરગતં

તનૂભૂતં વ્યોમ પ્રવિશદિવ નાભિં કુહરિણીમ્ ॥ 77 ॥

સ્થિરો ગઙ્ગાવર્તઃ સ્તનમુકુલરોમાવલિલતા-

કલાવાલં કુણ્ડં કુસુમશરતેજોહુતભુજઃ ।

રતેર્લીલાગારં કિમપિ તવ નાભિર્ગિરિસુતે

બિલદ્વારં સિદ્ધેર્ગિરિશનયનાનાં વિજયતે ॥ 78 ॥

નિસર્ગક્ષીણસ્ય સ્તનતટભરેણ ક્લમજુષો

નમન્મૂર્તેર્નારીતિલક શનકૈસ્ત્રુટ્યત ઇવ ।

ચિરં તે મધ્યસ્ય ત્રુટિતતટિનીતીરતરુણા

સમાવસ્થાસ્થેમ્નો ભવતુ કુશલં શૈલતનયે ॥ 79 ॥

કુચૌ સદ્યઃસ્વિદ્યત્તટઘટિતકૂર્પાસભિદુરૌ

કષન્તૌ દોર્મૂલે કનકકલશાભૌ કલયતા ।

તવ ત્રાતું ભઙ્ગાદલમિતિ વલગ્નં તનુભુવા

ત્રિધા નદ્ધં દેવિ ત્રિવલિ લવલીવલ્લિભિરિવ ॥ 80 ॥

ગુરુત્વં વિસ્તારં ક્ષિતિધરપતિઃ પાર્વતિ નિજા-

ન્નિતમ્બાદાચ્છિદ્ય ત્વયિ હરણરૂપેણ નિદધે ।

અતસ્તે વિસ્તીર્ણો ગુરુરયમશેષાં વસુમતીં

નિતમ્બપ્રાગ્ભારઃ સ્થગયતિ લઘુત્વં નયતિ ચ ॥ 81 ॥

કરીન્દ્રાણાં શુણ્ડાન્ કનકકદલીકાણ્ડપટલી-

મુભાભ્યામૂરુભ્યામુભયમપિ નિર્જિત્ય ભવતી ।

સુવૃત્તાભ્યાં પત્યુઃ પ્રણતિકઠિનાભ્યાં ગિરિસુતે

વિધિજ્ઞ્યે જાનુભ્યાં વિબુધકરિકુમ્ભદ્વયમસિ ॥ 82 ॥

પરાજેતું રુદ્રં દ્વિગુણશરગર્ભૌ ગિરિસુતે

નિષઙ્ગૌ જઙ્ઘે તે વિષમવિશિખો બાઢમકૃત ।

યદગ્રે દૃશ્યન્તે દશશરફલાઃ પાદયુગલી-

નખાગ્રચ્છદ્માનઃ સુરમકુટશાણૈકનિશિતાઃ ॥ 83 ॥

શ્રુતીનાં મૂર્ધાનો દધતિ તવ યૌ શેખરતયા

મમાપ્યેતૌ માતઃ શિરસિ દયયા ધેહિ ચરણૌ ।

યયોઃ પાદ્યં પાથઃ પશુપતિજટાજૂટતટિની

યયોર્લાક્ષાલક્ષ્મીરરુણહરિચૂડામણિરુચિઃ ॥ 84 ॥

નમોવાકં બ્રૂમો નયનરમણીયાય પદયો-

સ્તવાસ્મૈ દ્વન્દ્વાય સ્ફુટરુચિરસાલક્તકવતે ।

અસૂયત્યત્યન્તં યદભિહનનાય સ્પૃહયતે

પશૂનામીશાનઃ પ્રમદવનકઙ્કેલિતરવે ॥ 85 ॥

મૃષા કૃત્વા ગોત્રસ્ખલનમથ વૈલક્ષ્યનમિતં

લલાટે ભર્તારં ચરણકમલે તાડયતિ તે ।

ચિરાદન્તઃશલ્યં દહનકૃતમુન્મૂલિતવતા

તુલાકોટિક્વાણૈઃ કિલિકિલિતમીશાનરિપુણા ॥ 86 ॥

હિમાનીહન્તવ્યં હિમગિરિનિવાસૈકચતુરૌ

નિશાયાં નિદ્રાણં નિશિ ચરમભાગે ચ વિશદૌ ।

વરં લક્ષ્મીપાત્રં શ્રિયમતિસૃજન્તૌ સમયિનાં

સરોજં ત્વત્પાદૌ જનનિ જયતશ્ચિત્રમિહ કિમ્ ॥ 87 ॥

પદં તે કીર્તીનાં પ્રપદમપદં દેવિ વિપદાં

કથં નીતં સદ્ભિઃ કઠિનકમઠીકર્પરતુલામ્ ।

કથં વા બાહુભ્યામુપયમનકાલે પુરભિદા

યદાદાય ન્યસ્તં દૃષદિ દયમાનેન મનસા ॥ 88 ॥

નખૈર્નાકસ્ત્રીણાં કરકમલસઙ્કોચશશિભિ-

સ્તરૂણાં દિવ્યાનાં હસત ઇવ તે ચણ્ડિ ચરણૌ ।

ફલાનિ સ્વઃસ્થેભ્યઃ કિસલયકરાગ્રેણ દદતાં

દરિદ્રેભ્યો ભદ્રાં શ્રિયમનિશમહ્નાય દદતૌ ॥ 89 ॥

દદાને દીનેભ્યઃ શ્રિયમનિશમાશાનુસદૃશી-

મમન્દં સૌન્દર્યપ્રકરમકરન્દં વિકિરતિ ।

તવાસ્મિન્ મન્દારસ્તબકસુભગે યાતુ ચરણે

નિમજ્જન્મજ્જીવઃ કરણચરણઃ ષટ્ચરણતામ્ ॥ 90 ॥

પદન્યાસક્રીડાપરિચયમિવારબ્ધુમનસઃ

સ્ખલન્તસ્તે ખેલં ભવનકલહંસા ન જહતિ ।

અતસ્તેષાં શિક્ષાં સુભગમણિમઞ્જીરરણિત-

ચ્છલાદાચક્ષાણં ચરણકમલં ચારુચરિતે ॥ 91 ॥

ગતાસ્તે મઞ્ચત્વં દ્રુહિણહરિરુદ્રેશ્વરભૃતઃ

શિવઃ સ્વચ્છચ્છાયાઘટિતકપટપ્રચ્છદપટઃ ।

ત્વદીયાનાં ભાસાં પ્રતિફલનરાગારુણતયા

શરીરી શ‍ઋઙ્ગારો રસ ઇવ દૃશાં દોગ્ધિ કુતુકમ્ ॥ 92 ॥

અરાલા કેશેષુ પ્રકૃતિસરલા મન્દહસિતે

શિરીષાભા ચિત્તે દૃષદુપલશોભા કુચતટે ।

ભૃશં તન્વી મધ્યે પૃથુરુરસિજારોહવિષયે

જગત્ત્રાતું શમ્ભોર્જયતિ કરુણા કાચિદરુણા ॥ 93 ॥

કલઙ્કઃ કસ્તૂરી રજનિકરબિમ્બં જલમયં

કલાભિઃ કર્પૂરૈર્મરકતકરણ્ડં નિબિડિતમ્ ।

અતસ્ત્વદ્ભોગેન પ્રતિદિનમિદં રિક્તકુહરં

વિધિર્ભૂયો ભૂયો નિબિડયતિ નૂનં તવ કૃતે ॥ 94 ॥

પુરારાતેરન્તઃપુરમસિ તતસ્ત્વચ્ચરણયોઃ

સપર્યામર્યાદા તરલકરણાનામસુલભા ।

તથા હ્યેતે નીતાઃ શતમખમુખાઃ સિદ્ધિમતુલાં

તવ દ્વારોપાન્તસ્થિતિભિરણિમાદ્યાભિરમરાઃ ॥ 95 ॥

કલત્રં વૈધાત્રં કતિકતિ ભજન્તે ન કવયઃ

શ્રિયો દેવ્યાઃ કો વા ન ભવતિ પતિઃ કૈરપિ ધનૈઃ ।

મહાદેવં હિત્વા તવ સતિ સતીનામચરમે

કુચાભ્યામાસઙ્ગઃ કુરવકતરોરપ્યસુલભઃ ॥ 96 ॥

ગિરામાહુર્દેવીં દ્રુહિણગૃહિણીમાગમવિદો

હરેઃ પત્નીં પદ્માં હરસહચરીમદ્રિતનયામ્ ।

તુરીયા કાપિ ત્વં દુરધિગમનિઃસીમમહિમા

મહામાયા વિશ્વં ભ્રમયસિ પરબ્રહ્મમહિષિ ॥ 97 ॥

કદા કાલે માતઃ કથય કલિતાલક્તકરસં

પિબેયં વિદ્યાર્થી તવ ચરણનિર્ણેજનજલમ્ ।

પ્રકૃત્યા મૂકાનામપિ ચ કવિતાકારણતયા

કદા ધત્તે વાણીમુખકમલતામ્બૂલરસતામ્ ॥ 98 ॥

સરસ્વત્યા લક્ષ્મ્યા વિધિહરિસપત્નો વિહરતે

રતેઃ પાતિવ્રત્યં શિથિલયતિ રમ્યેણ વપુષા ।

ચિરં જીવન્નેવ ક્ષપિતપશુપાશવ્યતિકરઃ

પરાનન્દાભિખ્યં રસયતિ રસં ત્વદ્ભજનવાન્ ॥ 99 ॥

પ્રદીપજ્વાલાભિર્દિવસકરનીરાજનવિધિઃ

સુધાસૂતેશ્ચન્દ્રોપલજલલવૈરર્ઘ્યરચના ।

સ્વકીયૈરમ્ભોભિઃ સલિલનિધિસૌહિત્યકરણં

ત્વદીયાભિર્વાગ્ભિસ્તવ જનનિ વાચાં સ્તુતિરિયમ્ ॥ 100 ॥

સૌન્દર્યલહરિ મુખ્યસ્તોત્રં સંવાર્તદાયકમ્ ।

ભગવદ્પાદ સન્ક્લુપ્તં પઠેન્ મુક્તૌ ભવેન્નરઃ ॥

॥ ઇતિ શ્રીમત્પરમહંસપરિવ્રાજકાચાર્યસ્ય

શ્રીગોવિન્દભગવત્પૂજ્યપાદશિષ્યસ્ય

શ્રીમચ્છઙ્કરભગવતઃ કૃતૌ સૌન્દર્યલહરી સમ્પૂર્ણા ॥

॥ ૐ તત્સત્ ॥

(અનુબન્ધઃ)

સમાનીતઃ પદ્ભ્યાં મણિમુકુરતામમ્બરમણિ-

ર્ભયાદાસ્યાદન્તઃસ્તિમિતકિરણશ્રેણિમસૃણઃ ।

(પાઠભેદઃ - ભયાદાસ્ય સ્નિગ્ધસ્ત્મિત, ભયાદાસ્યસ્યાન્તઃસ્ત્મિત)

દધાતિ ત્વદ્વક્ત્રમ્પ્રતિફલનમશ્રાન્તવિકચં

નિરાતઙ્કં ચન્દ્રાન્નિજહૃદયપઙ્કેરુહમિવ ॥ 101 ॥

સમુદ્ભૂતસ્થૂલસ્તનભરમુરશ્ચારુ હસિતં

કટાક્ષે કન્દર્પઃ કતિચન કદમ્બદ્યુતિ વપુઃ ।

હરસ્ય ત્વદ્ભ્રાન્તિં મનસિ જનયન્તિ સ્મ વિમલાઃ

પાઠભેદઃ - જનયામાસ મદનો, જનયન્તઃ સમતુલાં, જનયન્તા સુવદને

ભવત્યા યે ભક્તાઃ પરિણતિરમીષામિયમુમે ॥ 102 ॥

નિધે નિત્યસ્મેરે નિરવધિગુણે નીતિનિપુણે

નિરાઘાતજ્ઞાને નિયમપરચિત્તૈકનિલયે ।

નિયત્યા નિર્મુક્તે નિખિલનિગમાન્તસ્તુતિપદે

નિરાતઙ્કે નિત્યે નિગમય મમાપિ સ્તુતિમિમામ્ ॥ 103 ॥