Sankshepa Ramayanam
Sankshepa Ramayanam
Sankshepa Ramayanam
sa~NkShepa rAmAyaNam
shloka 1
shrImadvAlmIkIya rAmAyaNe bAlakANDam |
atha prathamassargaH |
tapassvAdhyAyanirataM tapasvI vAgvidAM varam |
nAradaM paripaprachCha vAlmIkirmunipu~Ngavam || 1 ||
ko.anvasminsAmprataM loke guNavAn kashcha vIryavAn |
dharmajnashcha kRRitajnashcha satyavAkyo dRRiDhavrataH || 2 ||
chAritreNa cha ko yuktaH sarvabhUteShu ko hitaH |
vidvAn kaH kaH samarthashcha kashchaikapriyadarshanaH || 3 ||
AtmavAn ko jitakrodho dyutimAn ko.anasUyakaH |
kasya bibhyati devAshcha jAtaroShasya saMyuge || 4 ||
etadichChAmyahaM shrotuM paraM kautUhalaM hi me |
maharShe tvaM samartho.asi j~nAtumevaMvidhaM naram || 5 ||
shrutvA chaitattrilokaj~no vAlmIkernArado vachaH |
shrUyatAmiti chAmantrya prahRRiShTo vAkyamabravIt || 6 ||
bahavo durlabhAshchaiva ye tvayA kIrtitA guNAH |
mune vakShyAmyahaM buddhvA tairyuktaH shrUyatAM naraH || 7 ||
ikShvAkuvaMshaprabhavo rAmo nAma janaiH shrutaH |
niyatAtmA mahAvIryo dyutimAn dhRRitimAn vashI || 8 ||
buddhimAn nItimAn vAgmI shrImAn shatrunibarhaNaH |
vipulAMso mahAbAhuH kambugrIvo mahAhanuH || 9 ||
mahorasko maheShvAso gUDhajatrurarindamaH |
AjAnubAhuH sushirAH sulalATaH suvikramaH || 10 ||
samaH samavibhaktA~NgaH snigdhavarNaH pratApavAn |
pInavakShA vishAlAkSho lakShmIvAn shubhalakShaNaH || 11 ||
dharmaj~naH satyasandhashcha prajAnAM cha hite rataH |
yashasvI j~nAnasampannaH shuchirvashyaH samAdhimAn || 12 ||
prajApatisamaH shrImAn dhAtA ripuniShUdanaH |
rakShitA jIvalokasya dharmasya parirakShitA || 13 ||
rakShitA svasya dharmasya svajanasya cha rakShitA |
vedavedANgatattvajno dhanurvede cha niShThitaH || 14 ||
sarvashAstrArthatattvaj~no smRRitimAnpratibhAnavAn |
sarvalokapriyaH sAdhuradInAtmA vichakShaNaH || 15 ||
sarvadAbhigataH sadbhiH samudra iva sindhubhiH |
AryaH sarvasamashchaiva sadaikapriyadarshanaH || 16 ||
sa cha sarvaguNopetaH kausalyAnandavardhanaH |
samudra iva gAmbhIrye dhairyeNa himavAniva || 17 ||
viShNunA sadRRisho vIrye somavatpriyadarshanaH |
kAlAgnisadRRishaH krodhe kShamayA pRRithivIsamaH || 18 ||
dhanadena samastyAge satye dharma ivAparaH |
tamevaM guNasampannaM rAmaM satyaparAkramam || 19 ||
jyeShThaM shreShThaguNairyuktaM priyaM dasharathaH sutam |
prakRRitInAM hitairyuktaM prakRRiti priya kAmyayA || 20 ||
yauvarAjyena saMyoktumaichChatprItyA mahIpatiH |
tasyAbhiShekasambhArAn dRRiShTvA bhAryA.atha kaikayI || 21 ||
pUrvaM dattavarA devI varamenamayAchata |
vivAsanaM cha rAmasya bharatasyAbhiShechanam || 22 ||
sa satyavachanAdrAjA dharmapAshena saMyataH |
vivAsayAmAsa sutaM rAmaM dasharathaH priyam || 23 ||
sa jagAma vanaM vIraH pratij~nAmanupAlayan |
piturvachananirdeshAtkaikeyyAH priyakAraNAt || 24 ||
taM vrajantaM priyo bhrAtA lakShmaNo.anujagAma ha |
snehAdvinayasampannaH sumitrAnandavardhanaH || 25 ||
bhrAtaraM dayito bhrAtuH saubhrAtramanudarshayan |
rAmasya dayitA bhAryA nityaM prANasamAhitA || 26 ||
janakasya kule jAtA devamAyeva nirmitA |
sarvalakShaNasampannA nArINAmuttamA vadhUH || 27 ||
sItA.apyanugatA rAmaM shashinaM rohiNI yathA |
paurairanugato dUraM pitrA dasharathena cha || 28 ||
shRRiNgiberapure sUtaM gaNgAkUle vyasarjayat |
guhamAsAdya dharmAtmA niShAdAdhipatiM priyam || 29 ||
guhena sahito rAmaH lakShmaNena cha sItayA |
te vanena vanaM gatvA nadIstIrtvA bahUdakAH || 30 ||
chitrakUTamanuprApya bharadvAjasya shAsanAt |
ramyamAvasathaM kRRitvA ramamANA vane trayaH || 31 ||
devagandharvasa~NkAshAstatra te nyavasansukham |
chitrakUTaM gate rAme putrashokAturastathA || 32 ||
rAjA dasharathaH svargaM jagAma vilapansutam |
mRRite tu tasminbharato vasiShThapramukhairdvijaiH || 33 ||
niyujyamAno rAjyAya naichChadrAjyaM mahAbalaH |
sa jagAma vanaM vIro rAmapAdaprasAdakaH || 34 ||
gatvA tu sa mahAtmAnaM rAmaM satyaparAkramam |
ayAchadbhrAtaraM rAmaM AryabhAvapuraskRRitaH || 35 ||
tvameva rAjA dharmaj~na iti rAmaM vacho.abravIt |
rAmo.api paramodAraH sumukhassumahAyashAH || 36 ||
na chaichChatpiturAdeshAdrAjyaM rAmo mahAbalaH |
pAduke chAsya rAjyAya nyAsaM dattvA punaH punaH || 37 ||
nivartayAmAsa tato bharataM bharatAgrajaH |
sa kAmamanavApyaiva rAmapAdAvupaspRRishan || 38 ||
nandigrAme.akarodrAjyaM rAmAgamanakA~NkShayA |
gate tu bharate shrImAn satyasandho jitendriyaH || 39 ||
rAmastu punarAlakShya nAgarasya janasya cha |
tatrAgamanamekAgro daNDakAnpravivesha ha || 40 ||
pravishya tu mahAraNyaM rAmo rAjIvalochanaH |
virAdhaM rAkShasaM hatvA sharabha~NgaM dadarsha ha || 41 ||
sutIkShNaM chApyagastyaM cha agastyabhrAtaraM tathA |
agastyavachanAchchaiva jagrAhaindraM sharAsanam || 42 ||
khaDgaM cha paramaprItastUNI chAkShayasAyakau |
vasatastasya rAmasya vane vanacharaiH saha || 43 ||
RRiShayo.abhyAgamansarve vadhAyAsurarakShasAm |
sa teShAM pratishushrAva rAkShasAnAM tathA vane || 44 ||
pratij~nAtashcha rAmeNa vadhaH saMyati rakShasAm |
RRiShINAmagnikalpAnAM daNDakAraNyavAsinAm || 45 ||
tena tatraiva vasatA janasthAnanivAsinI |
virUpitA shUrpaNakhA rAkShasI kAmarUpiNI || 46 ||
tataH shUrpaNakhAvAkyAdudyuktAnsarvarAkShasAn |
kharaM trishirasaM chaiva dUShaNaM chaiva rAkShasam || 47 ||
nijaghAna raNe rAmasteShAM chaiva padAnugAn |
vane tasminnivasatA janasthAnanivAsinAm || 48 ||
rakShasAM nihatAnyAsansahasrANi chaturdasha |
tato j~nAtivadhaM shrutvA rAvaNaH krodhamUrChitaH || 49 ||
sahAyaM varayAmAsa mArIchaM nAma rAkShasam |
vAryamANaH subahusho mArIchena sa rAvaNaH || 50 ||
na virodho balavatA kShamo rAvaNa tena te |
anAdRRitya tu tadvAkyaM rAvaNaH kAlachoditaH || 51 ||
jagAma sahamArIchaH tasyAshramapadaM tadA |
tena mAyAvinA dUramapavAhya nRRipAtmajau || 52 ||
jahAra bhAryAM rAmasya gRRidhraM hatvA jaTAyuSham |
gRRidhraM cha nihataM dRRiShTvA hRRitAM shrutvA cha maithilIm || 53 ||
rAghavaH shokasantapto vilalApAkulendriyaH |
tatastenaiva shokena gRRidhraM dagdhvA jaTAyuSham || 54 ||
mArgamANo vane sItAM rAkShasaM sandadarsha ha |
kabandhaM nAma rUpeNa vikRRitaM ghoradarshanam || 55 ||
taM nihatya mahAbAhuH dadAha svargatashcha saH |
sa chAsya kathayAmAsa shabarIM dharmachAriNIm || 56 ||
shramaNIM dharmanipuNAmabhigachCheti rAghavam |
so.abhyagachChanmahAtejAH shabarIM shatrusUdanaH || 57 ||
shabaryA pUjitaH samyagrAmo dasharathAtmajaH |
pampAtIre hanumatA sa~Ngato vAnareNa ha || 58 ||
hanumadvachanAchchaiva sugrIveNa samAgataH |
sugrIvAya cha tatsarvaM shaMsadrAmo mahAbalaH || 59 ||
AditastadyathAvRRittaM sItayAshcha visheShataH |
sugrIvashchApi tatsarvaM shrutvA rAmasya vAnaraH || 60 ||
chakAra sakhyaM rAmeNa prItashchaivAgnisAkShikam |
tato vAnararAjena vairAnukathanaM prati || 61 ||
rAmAyAveditaM sarvaM praNayAdduHkhitena cha |
pratij~nAtaM cha rAmeNa tadA vAlivadhaM prati || 62 ||
vAlinashcha balaM tatra kathayAmAsa vAnaraH |
sugrIvaH sha~NkitashchAsInnityaM vIryeNa rAghave || 63 ||
rAghavaH pratyayArthaM tu dundubheH kAyamuttamam |
darshayAmAsa sugrIvo mahAparvata sannibham || 64 ||
utsmayitvA mahAbAhuH prekShya chAsthi mahAbalaH |
pAdA~NguShThena chikShepa sampUrNaM dashayojanam || 65 ||
bibheda cha punaH sAlAnsaptaikena maheShuNA |
giriM rasAtalaM chaiva janayan pratyayaM tadA || 66 ||
tataH prItamanAstena vishvastaH sa mahAkapiH |
kiShkindhAM rAmasahito jagAma cha guhAM tadA || 67 ||
tato.agarjaddharivaraH sugrIvo hemapi~NgalaH |
tena nAdena mahatA nirjagAma harIshvaraH || 68 ||
anumAnya tadA tArAM sugrIveNa samAgataH |
nijaghAna cha tatrainaM shareNaikena rAghavaH || 69 ||
tataH sugrIvavachanAddhatvA vAlinamAhave |
sugrIvameva tadrAjye rAghavaH pratyapAdayat || 70 ||
sa cha sarvAnsamAnIya vAnarAnvAnararShabhaH |
dishaH prasthApayAmAsa didRRikShurjanakAtmajAm || 71 ||
tato gRRidhrasya vachanAtsampAterhanumAnbalI |
shatayojanavistIrNaM pupluve lavaNArNavam || 72 ||
tatra la~NkAM samAsAdya purIM rAvaNapAlitAm |
dadarsha sItAM dhyAyantIM ashokavanikAM gatAm || 73 ||
nivedayitvA.abhij~nAnaM pravRRittiM cha nivedya cha |
samAshvAsya cha vaidehIM mardayAmAsa toraNam || 74 ||
pa~ncha senAgragAnhatvA sapta mantrisutAnapi |
shUramakShaM cha niShpiShya grahaNaM samupAgamat || 75 ||
astreNonmuktamAtmAnaM j~nAtvA paitAmahAdvarAt |
marShayanrAkShasAnvIro yantriNastAnyadRRichChayA || 76 ||
tato dagdhvA purIM la~NkAM RRite sItAM cha maithilIm |
rAmAya priyamAkhyAtuM punarAyAnmahAkapiH || 77 ||
so.abhigamya mahAtmAnaM kRRitvA rAmaM pradakShiNam |
nyavedayadameyAtmA dRRiShTA sIteti tattvataH || 78 ||
tataH sugrIvasahito gatvA tIraM mahodadheH |
samudraM kShobhayAmAsa sharairAdityasannibhaiH || 79 ||
darshayAmAsa chAtmAnaM samudraH saritAM patiH |
samudravachanAchchaiva nalaM setumakArayat || 80 ||
tena gatvA purIM la~NkAM hatvA rAvaNamAhave |
rAmaH sItAmanuprApya parAM vrIDAmupAgamat || 81 ||
tAmuvAcha tato rAmaH paruShaM janasaMsadi |
amRRiShyamANA sA sItA vivesha jvalanaM satI || 82 ||
tato.agnivachanAtsItAM j~nAtvA vigatakalmaShAm |
babhau rAmaH samprahRRiShTaH pUjitaH sarvadaivataiH || 83 ||
karmaNA tena mahatA trailokyaM sacharAcharam |
sadevarShigaNaM tuShTaM rAghavasya mahAtmanaH || 84 ||
abhiShichya cha la~NkAyAM rAkShasendraM vibhIShaNam |
kRRitakRRityastadA rAmo vijvaraH pramumoda ha || 85 ||
devatAbhyo varaM prApya samutthApya cha vAnarAn |
ayodhyAM prasthito rAmaH puShpakeNa suhRRidvRRitaH || 86 ||
bharadvAjAshramaM gatvA rAmaH satyaparAkramaH |
bharatasyAntikaM rAmo hanUmantaM vyasarjayat || 87 ||
punarAkhyAyikAM jalpansugrIvasahitashcha saH |
puShpakaM tatsamAruhya nandigrAmaM yayau tadA || 88 ||
nandigrAme jaTAM hitvA bhrAtRRibhiH sahito.anaghaH |
rAmaH sItAmanuprApya rAjyaM punaravAptavAn || 89 ||
prahRRiShTamudito lokastuShTaH puShTaH sudhArmikaH |
nirAmayo hyarogashcha durbhikSha bhayavarjitaH || 90 ||
na putramaraNaM ki~nchiddrakShyanti puruShAH kvachit |
nAryashchAvidhavA nityaM bhaviShyanti pativratAH || 91 ||
na chAgnijaM bhayaM ki~nchinnApsu majjanti jantavaH |
na vAtajaM bhayaM ki~nchinnApi jvarakRRitaM tathA || 92 ||
na chApi kShudbhayaM tatra na taskarabhayaM tathA |
nagarANi cha rAShTrANi dhanadhAnyayutAni cha || 93 ||
nityaM pramuditAH sarve yathA kRRitayuge tathA |
ashvamedhashatairiShTvA tathA bahusuvarNakaiH || 94 ||
gavAM koTyayutaM datvA brahmalokaM prayAsyati |
asa~NkhyeyaM dhanaM datvA brAhmaNebhyo mahAyashAH || 95 ||
rAjavaMshAn shataguNAn sthApayiShyati rAghavaH |
chAturvarNyaM cha loke.asmin sve sve dharme niyokShyati || 96 ||
dashavarShasahasrANi dashavarShashatAni cha |
rAmo rAjyamupAsitvA brahmalokaM gamiShyati || 97 ||
idaM pavitraM pApaghnaM puNyaM vedaishcha sammitam |
yaH paThedrAmacharitaM sarvapApaiH pramuchyate || 98 ||
etadAkhyAnamAyuShyaM paThanrAmAyaNaM naraH |
saputrapautraH sagaNaH pretya svarge mahIyate || 99 ||
paThan dvijo vAgRRiShabhatvamIyAt
syAt kShatriyo bhUmipatitvamIyAt |
vaNigjanaH paNyaphalatvamIyAt
janashcha shUdro.api mahattvamIyAt || 100 ||
ityArShe shrImadrAmAyaNe vAlmIkIye AdikAvye bAlakANDe nAradavAkyaM nAma prathamaH sargaH ||
