Sankshepa Ramayanam
Sankshepa Ramayanam
saGkSepa rAmAyaNam
zloka 1
zrImadvAlmIkIya rAmAyaNe bAlakANDam |
atha prathamassargaH |
tapassvAdhyAyanirataM tapasvI vAgvidAM varam |
nAradaM paripapraccha vAlmIkirmunipuGgavam || 1 ||
ko'nvasminsAmprataM loke guNavAn kazca vIryavAn |
dharmajJazca kRtajJazca satyavAkyo dRDhavrataH || 2 ||
cAritreNa ca ko yuktaH sarvabhUteSu ko hitaH |
vidvAn kaH kaH samarthazca kazcaikapriyadarzanaH || 3 ||
AtmavAn ko jitakrodho dyutimAn ko'nasUyakaH |
kasya bibhyati devAzca jAtaroSasya saMyuge || 4 ||
etadicchAmyahaM zrotuM paraM kautUhalaM hi me |
maharSe tvaM samartho'si jJAtumevaMvidhaM naram || 5 ||
zrutvA caitattrilokajJo vAlmIkernArado vacaH |
zrUyatAmiti cAmantrya prahRSTo vAkyamabravIt || 6 ||
bahavo durlabhAzcaiva ye tvayA kIrtitA guNAH |
mune vakSyAmyahaM buddhvA tairyuktaH zrUyatAM naraH || 7 ||
ikSvAkuvaMzaprabhavo rAmo nAma janaiH zrutaH |
niyatAtmA mahAvIryo dyutimAn dhRtimAn vazI || 8 ||
buddhimAn nItimAn vAgmI zrImAn zatrunibarhaNaH |
vipulAMso mahAbAhuH kambugrIvo mahAhanuH || 9 ||
mahorasko maheSvAso gUDhajatrurarindamaH |
AjAnubAhuH suzirAH sulalATaH suvikramaH || 10 ||
samaH samavibhaktAGgaH snigdhavarNaH pratApavAn |
pInavakSA vizAlAkSo lakSmIvAn zubhalakSaNaH || 11 ||
dharmajJaH satyasandhazca prajAnAM ca hite rataH |
yazasvI jJAnasampannaH zucirvazyaH samAdhimAn || 12 ||
prajApatisamaH zrImAn dhAtA ripuniSUdanaH |
rakSitA jIvalokasya dharmasya parirakSitA || 13 ||
rakSitA svasya dharmasya svajanasya ca rakSitA |
vedavedAGgatattvajJo dhanurvede ca niSThitaH || 14 ||
sarvazAstrArthatattvajJo smRtimAnpratibhAnavAn |
sarvalokapriyaH sAdhuradInAtmA vicakSaNaH || 15 ||
sarvadAbhigataH sadbhiH samudra iva sindhubhiH |
AryaH sarvasamazcaiva sadaikapriyadarzanaH || 16 ||
sa ca sarvaguNopetaH kausalyAnandavardhanaH |
samudra iva gAmbhIrye dhairyeNa himavAniva || 17 ||
viSNunA sadRzo vIrye somavatpriyadarzanaH |
kAlAgnisadRzaH krodhe kSamayA pRthivIsamaH || 18 ||
dhanadena samastyAge satye dharma ivAparaH |
tamevaM guNasampannaM rAmaM satyaparAkramam || 19 ||
jyeSThaM zreSThaguNairyuktaM priyaM dazarathaH sutam |
prakRtInAM hitairyuktaM prakRti priya kAmyayA || 20 ||
yauvarAjyena saMyoktumaicchatprItyA mahIpatiH |
tasyAbhiSekasambhArAn dRSTvA bhAryA'tha kaikayI || 21 ||
pUrvaM dattavarA devI varamenamayAcata |
vivAsanaM ca rAmasya bharatasyAbhiSecanam || 22 ||
sa satyavacanAdrAjA dharmapAzena saMyataH |
vivAsayAmAsa sutaM rAmaM dazarathaH priyam || 23 ||
sa jagAma vanaM vIraH pratijJAmanupAlayan |
piturvacananirdezAtkaikeyyAH priyakAraNAt || 24 ||
taM vrajantaM priyo bhrAtA lakSmaNo'nujagAma ha |
snehAdvinayasampannaH sumitrAnandavardhanaH || 25 ||
bhrAtaraM dayito bhrAtuH saubhrAtramanudarzayan |
rAmasya dayitA bhAryA nityaM prANasamAhitA || 26 ||
janakasya kule jAtA devamAyeva nirmitA |
sarvalakSaNasampannA nArINAmuttamA vadhUH || 27 ||
sItA'pyanugatA rAmaM zazinaM rohiNI yathA |
paurairanugato dUraM pitrA dazarathena ca || 28 ||
zRGgiberapure sUtaM gaGgAkUle vyasarjayat |
guhamAsAdya dharmAtmA niSAdAdhipatiM priyam || 29 ||
guhena sahito rAmaH lakSmaNena ca sItayA |
te vanena vanaM gatvA nadIstIrtvA bahUdakAH || 30 ||
citrakUTamanuprApya bharadvAjasya zAsanAt |
ramyamAvasathaM kRtvA ramamANA vane trayaH || 31 ||
devagandharvasaGkAzAstatra te nyavasansukham |
citrakUTaM gate rAme putrazokAturastathA || 32 ||
rAjA dazarathaH svargaM jagAma vilapansutam |
mRte tu tasminbharato vasiSThapramukhairdvijaiH || 33 ||
niyujyamAno rAjyAya naicchadrAjyaM mahAbalaH |
sa jagAma vanaM vIro rAmapAdaprasAdakaH || 34 ||
gatvA tu sa mahAtmAnaM rAmaM satyaparAkramam |
ayAcadbhrAtaraM rAmaM AryabhAvapuraskRtaH || 35 ||
tvameva rAjA dharmajJa iti rAmaM vaco'bravIt |
rAmo'pi paramodAraH sumukhassumahAyazAH || 36 ||
na caicchatpiturAdezAdrAjyaM rAmo mahAbalaH |
pAduke cAsya rAjyAya nyAsaM dattvA punaH punaH || 37 ||
nivartayAmAsa tato bharataM bharatAgrajaH |
sa kAmamanavApyaiva rAmapAdAvupaspRzan || 38 ||
nandigrAme'karodrAjyaM rAmAgamanakAGkSayA |
gate tu bharate zrImAn satyasandho jitendriyaH || 39 ||
rAmastu punarAlakSya nAgarasya janasya ca |
tatrAgamanamekAgro daNDakAnpraviveza ha || 40 ||
pravizya tu mahAraNyaM rAmo rAjIvalocanaH |
virAdhaM rAkSasaM hatvA zarabhaGgaM dadarza ha || 41 ||
sutIkSNaM cApyagastyaM ca agastyabhrAtaraM tathA |
agastyavacanAccaiva jagrAhaindraM zarAsanam || 42 ||
khaDgaM ca paramaprItastUNI cAkSayasAyakau |
vasatastasya rAmasya vane vanacaraiH saha || 43 ||
RSayo'bhyAgamansarve vadhAyAsurarakSasAm |
sa teSAM pratizuzrAva rAkSasAnAM tathA vane || 44 ||
pratijJAtazca rAmeNa vadhaH saMyati rakSasAm |
RSINAmagnikalpAnAM daNDakAraNyavAsinAm || 45 ||
tena tatraiva vasatA janasthAnanivAsinI |
virUpitA zUrpaNakhA rAkSasI kAmarUpiNI || 46 ||
tataH zUrpaNakhAvAkyAdudyuktAnsarvarAkSasAn |
kharaM trizirasaM caiva dUSaNaM caiva rAkSasam || 47 ||
nijaghAna raNe rAmasteSAM caiva padAnugAn |
vane tasminnivasatA janasthAnanivAsinAm || 48 ||
rakSasAM nihatAnyAsansahasrANi caturdaza |
tato jJAtivadhaM zrutvA rAvaNaH krodhamUrchitaH || 49 ||
sahAyaM varayAmAsa mArIcaM nAma rAkSasam |
vAryamANaH subahuzo mArIcena sa rAvaNaH || 50 ||
na virodho balavatA kSamo rAvaNa tena te |
anAdRtya tu tadvAkyaM rAvaNaH kAlacoditaH || 51 ||
jagAma sahamArIcaH tasyAzramapadaM tadA |
tena mAyAvinA dUramapavAhya nRpAtmajau || 52 ||
jahAra bhAryAM rAmasya gRdhraM hatvA jaTAyuSam |
gRdhraM ca nihataM dRSTvA hRtAM zrutvA ca maithilIm || 53 ||
rAghavaH zokasantapto vilalApAkulendriyaH |
tatastenaiva zokena gRdhraM dagdhvA jaTAyuSam || 54 ||
mArgamANo vane sItAM rAkSasaM sandadarza ha |
kabandhaM nAma rUpeNa vikRtaM ghoradarzanam || 55 ||
taM nihatya mahAbAhuH dadAha svargatazca saH |
sa cAsya kathayAmAsa zabarIM dharmacAriNIm || 56 ||
zramaNIM dharmanipuNAmabhigaccheti rAghavam |
so'bhyagacchanmahAtejAH zabarIM zatrusUdanaH || 57 ||
zabaryA pUjitaH samyagrAmo dazarathAtmajaH |
pampAtIre hanumatA saGgato vAnareNa ha || 58 ||
hanumadvacanAccaiva sugrIveNa samAgataH |
sugrIvAya ca tatsarvaM zaMsadrAmo mahAbalaH || 59 ||
AditastadyathAvRttaM sItayAzca vizeSataH |
sugrIvazcApi tatsarvaM zrutvA rAmasya vAnaraH || 60 ||
cakAra sakhyaM rAmeNa prItazcaivAgnisAkSikam |
tato vAnararAjena vairAnukathanaM prati || 61 ||
rAmAyAveditaM sarvaM praNayAdduHkhitena ca |
pratijJAtaM ca rAmeNa tadA vAlivadhaM prati || 62 ||
vAlinazca balaM tatra kathayAmAsa vAnaraH |
sugrIvaH zaGkitazcAsInnityaM vIryeNa rAghave || 63 ||
rAghavaH pratyayArthaM tu dundubheH kAyamuttamam |
darzayAmAsa sugrIvo mahAparvata sannibham || 64 ||
utsmayitvA mahAbAhuH prekSya cAsthi mahAbalaH |
pAdAGguSThena cikSepa sampUrNaM dazayojanam || 65 ||
bibheda ca punaH sAlAnsaptaikena maheSuNA |
giriM rasAtalaM caiva janayan pratyayaM tadA || 66 ||
tataH prItamanAstena vizvastaH sa mahAkapiH |
kiSkindhAM rAmasahito jagAma ca guhAM tadA || 67 ||
tato'garjaddharivaraH sugrIvo hemapiGgalaH |
tena nAdena mahatA nirjagAma harIzvaraH || 68 ||
anumAnya tadA tArAM sugrIveNa samAgataH |
nijaghAna ca tatrainaM zareNaikena rAghavaH || 69 ||
tataH sugrIvavacanAddhatvA vAlinamAhave |
sugrIvameva tadrAjye rAghavaH pratyapAdayat || 70 ||
sa ca sarvAnsamAnIya vAnarAnvAnararSabhaH |
dizaH prasthApayAmAsa didRkSurjanakAtmajAm || 71 ||
tato gRdhrasya vacanAtsampAterhanumAnbalI |
zatayojanavistIrNaM pupluve lavaNArNavam || 72 ||
tatra laGkAM samAsAdya purIM rAvaNapAlitAm |
dadarza sItAM dhyAyantIM azokavanikAM gatAm || 73 ||
nivedayitvA'bhijJAnaM pravRttiM ca nivedya ca |
samAzvAsya ca vaidehIM mardayAmAsa toraNam || 74 ||
paJca senAgragAnhatvA sapta mantrisutAnapi |
zUramakSaM ca niSpiSya grahaNaM samupAgamat || 75 ||
astreNonmuktamAtmAnaM jJAtvA paitAmahAdvarAt |
marSayanrAkSasAnvIro yantriNastAnyadRcchayA || 76 ||
tato dagdhvA purIM laGkAM Rte sItAM ca maithilIm |
rAmAya priyamAkhyAtuM punarAyAnmahAkapiH || 77 ||
so'bhigamya mahAtmAnaM kRtvA rAmaM pradakSiNam |
nyavedayadameyAtmA dRSTA sIteti tattvataH || 78 ||
tataH sugrIvasahito gatvA tIraM mahodadheH |
samudraM kSobhayAmAsa zarairAdityasannibhaiH || 79 ||
darzayAmAsa cAtmAnaM samudraH saritAM patiH |
samudravacanAccaiva nalaM setumakArayat || 80 ||
tena gatvA purIM laGkAM hatvA rAvaNamAhave |
rAmaH sItAmanuprApya parAM vrIDAmupAgamat || 81 ||
tAmuvAca tato rAmaH paruSaM janasaMsadi |
amRSyamANA sA sItA viveza jvalanaM satI || 82 ||
tato'gnivacanAtsItAM jJAtvA vigatakalmaSAm |
babhau rAmaH samprahRSTaH pUjitaH sarvadaivataiH || 83 ||
karmaNA tena mahatA trailokyaM sacarAcaram |
sadevarSigaNaM tuSTaM rAghavasya mahAtmanaH || 84 ||
abhiSicya ca laGkAyAM rAkSasendraM vibhISaNam |
kRtakRtyastadA rAmo vijvaraH pramumoda ha || 85 ||
devatAbhyo varaM prApya samutthApya ca vAnarAn |
ayodhyAM prasthito rAmaH puSpakeNa suhRdvRtaH || 86 ||
bharadvAjAzramaM gatvA rAmaH satyaparAkramaH |
bharatasyAntikaM rAmo hanUmantaM vyasarjayat || 87 ||
punarAkhyAyikAM jalpansugrIvasahitazca saH |
puSpakaM tatsamAruhya nandigrAmaM yayau tadA || 88 ||
nandigrAme jaTAM hitvA bhrAtRbhiH sahito'naghaH |
rAmaH sItAmanuprApya rAjyaM punaravAptavAn || 89 ||
prahRSTamudito lokastuSTaH puSTaH sudhArmikaH |
nirAmayo hyarogazca durbhikSa bhayavarjitaH || 90 ||
na putramaraNaM kiJciddrakSyanti puruSAH kvacit |
nAryazcAvidhavA nityaM bhaviSyanti pativratAH || 91 ||
na cAgnijaM bhayaM kiJcinnApsu majjanti jantavaH |
na vAtajaM bhayaM kiJcinnApi jvarakRtaM tathA || 92 ||
na cApi kSudbhayaM tatra na taskarabhayaM tathA |
nagarANi ca rASTrANi dhanadhAnyayutAni ca || 93 ||
nityaM pramuditAH sarve yathA kRtayuge tathA |
azvamedhazatairiSTvA tathA bahusuvarNakaiH || 94 ||
gavAM koTyayutaM datvA brahmalokaM prayAsyati |
asaGkhyeyaM dhanaM datvA brAhmaNebhyo mahAyazAH || 95 ||
rAjavaMzAn zataguNAn sthApayiSyati rAghavaH |
cAturvarNyaM ca loke'smin sve sve dharme niyokSyati || 96 ||
dazavarSasahasrANi dazavarSazatAni ca |
rAmo rAjyamupAsitvA brahmalokaM gamiSyati || 97 ||
idaM pavitraM pApaghnaM puNyaM vedaizca sammitam |
yaH paThedrAmacaritaM sarvapApaiH pramucyate || 98 ||
etadAkhyAnamAyuSyaM paThanrAmAyaNaM naraH |
saputrapautraH sagaNaH pretya svarge mahIyate || 99 ||
paThan dvijo vAgRSabhatvamIyAt
syAt kSatriyo bhUmipatitvamIyAt |
vaNigjanaH paNyaphalatvamIyAt
janazca zUdro'pi mahattvamIyAt || 100 ||
ityArSe zrImadrAmAyaNe vAlmIkIye AdikAvye bAlakANDe nAradavAkyaM nAma prathamaH sargaH ||
