Patanjali Yoga Sutras
Patanjali Yoga Sutras
पतञ्जलि योग सूत्राणि - 1 (समाधि पाद)
अथ समाधिपादः ।
अथ योगानुशासनम् ॥ 1 ॥
योगश्चित्तवृत्ति निरोधः ॥ 2 ॥
तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम् ॥ 3 ॥
वृत्ति सारूप्यमितरत्र ॥ 4 ॥
वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाऽक्लिष्टाः ॥ 5 ॥
प्रमाण विपर्यय विकल्प निद्रा स्मृतयः ॥ 6 ॥
प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि ॥ 7 ॥
विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूप प्रतिष्ठम् ॥ 8 ॥
शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः ॥ 9 ॥
अभाव प्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा ॥ 10 ॥
अनुभूत विषयासम्प्रमोषः स्मृतिः ॥ 11 ॥
अभ्यास वैराग्याभ्यां तन्निरोधः ॥ 12 ॥
तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः ॥ 13 ॥
स तु दीर्घकाल नैरन्तर्य सत्कारासेवितो दृढभूमिः ॥ 14 ॥
दृष्टानुश्रविक विषय वितृष्णस्य वशीकारसञ्ज्ञा वैराग्यम् ॥ 15 ॥
तत्परं पुरुषख्याते-र्गुणवैतृष्ण्यम् ॥ 16 ॥
वितर्क विचारानन्दास्मितारूपानुगमात् सम्प्रज्ञातः ॥ 17 ॥
विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः ॥ 18 ॥
भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम् ॥ 19 ॥
श्रद्धा वीर्य स्मृति समाधिप्रज्ञा पूर्वक इतरेषाम् ॥ 20 ॥
तीव्रसंवेगानामासन्नः ॥ 21 ॥
मृदुमध्याधिमात्रत्वात्ततोऽपि विशेषः ॥ 22 ॥
ईश्वरप्रणिधानाद्वा ॥ 23 ॥
क्लेश कर्म विपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः ॥ 24 ॥
तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम् ॥ 25 ॥
स एषः पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदात् ॥ 26 ॥
तस्य वाचकः प्रणवः ॥ 27 ॥
तज्जपस्तदर्थभावनम् ॥ 28 ॥
ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभावश्च ॥ 29 ॥
व्याधि स्त्यान संशय प्रमादालस्याविरति भ्रान्ति
दर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेंऽतरायाः ॥ 30 ॥
दुःख दौर्मनस्याङ्गमेजयत्व श्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवः ॥ 31 ॥
तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासः ॥ 32 ॥
मैत्री करुणा मुदितोपेक्षाणां सुख दुःख पुण्यापुण्य विषयाणाम्-भावनातश्चित्तप्रसादनम् ॥ 33 ॥
प्रच्छर्दन विधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥ 34 ॥
विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थिति निबन्धिनी ॥ 35 ॥
विशोका वा ज्योतिष्मती ॥ 36 ॥
वीतराग विषयं वा चित्तम् ॥ 37 ॥
स्वप्न निद्रा ज्ञानालम्बनं वा ॥ 38 ॥
यथाभिमतध्यानाद्वा ॥ 39 ॥
परमाणु परम महत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः ॥ 40 ॥
क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहण ग्राह्येषु तत्स्थ तदञ्जनता समापत्तिः ॥ 41 ॥
तत्र शब्दार्थ ज्ञान विकल्पैः सङ्कीर्णा सवितर्का समापत्तिः ॥ 42 ॥
स्मृति परिशुद्धौ स्वरूप शून्येवार्थ मात्रनिर्भासा निर्वितर्का ॥ 43 ॥
एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता ॥ 44 ॥
सूक्ष्म विषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम् ॥ 45 ॥
ता एव सबीजः समाधिः ॥ 46 ॥
निर्विचार वैशाराद्येऽध्यात्मप्रसादः ॥ 47 ॥
ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा ॥ 48 ॥
श्रुतानुमान प्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात् ॥ 49 ॥
तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कार प्रतिबन्धी ॥ 50 ॥
तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजस्समाधिः ॥ 51 ॥
इति पातञ्जलयोगदर्शने समाधिपादो नाम प्रथमः पादः ।
About This Stotram
Overview
Patanjali Yoga Sutras is a foundational Sanskrit philosophical text on the theory and practice of Raja Yoga, compiled by the sage Patanjali. The text is divided into four chapters (padas): Samadhi Pada, Sadhana Pada, Vibhuti Pada, and Kaivalya Pada. This edition presents the first chapter, Samadhi Pada, which defines yoga, describes the nature of the mind, and outlines the conditions necessary for meditative absorption (samadhi). It is a philosophical sutra text rather than a devotional stotram.
What are the benefits of chanting Patanjali Yoga Sutras?
- Provides a systematic framework for understanding and controlling the mind
- Guides the practitioner toward samadhi through the eight-limbed (ashtanga) path
- Develops inner stillness by identifying and addressing causes of mental disturbance
- Forms the theoretical basis for structured meditation and yogic practice
When is the best time to recite this?
The sutras are typically studied and contemplated rather than recited devotionally. They are especially valuable during periods of intensive meditation practice, study retreats, or when establishing a regular yoga sadhana.
What is the historical and traditional background?
Patanjali is believed to have compiled the Yoga Sutras by synthesizing earlier Samkhya and yogic traditions. Scholars date the text variously between the 2nd century BCE and the 4th century CE. The text is written in terse Sanskrit aphorisms (sutras) that require commentary (bhashya) for full interpretation; the major commentaries include those by Vyasa (Yoga Bhashya) and later by Vachaspati Mishra and Vijnanabhikshu. The Yoga Sutras occupy a central place in Indian philosophical literature and remain the primary reference text for classical yoga across all major traditions.
Available scripts
This text is available in 14 scripts: devanagari, tamil, telugu, kannada, malayalam, gujarati, bengali, iast, gurmukhi, oriya, assamese, sinhala, itrans, hk. Use the script selector above to switch between them.
Related Texts
- Purusha Suktam — a Vedic hymn describing the cosmic Purusha, sharing conceptual ground with Patanjali's view of the individual self (purusha) distinct from matter (prakriti)
- Pavamana Suktam — a Vedic purification hymn, representing the practical dimension of mental purification that underpins Patanjali's yogic path