వివేక చూడామణి

వివేక చూడామణి

శ్లోక 1

సర్వవేదాన్తసిద్ధాన్తగోచరం తమగోచరమ్ ।

గోవిన్దం పరమానన్దం సద్గురుం ప్రణతోఽస్మ్యహమ్

శ్లోక 2

జన్తూనాం నరజన్మ దుర్లభమతః పుంస్త్వం తతో విప్రతా

తస్మాద్వైదికధర్మమార్గపరతా విద్వత్త్వమస్మాత్పరమ్ ।

ఆత్మానాత్మవివేచనం స్వనుభవో బ్రహ్మాత్మనా సంస్థితిః

ముక్తిర్నో శతజన్మకోటిసుకృతైః పుణ్యైర్వినా లభ్యతే

॥ 1॥

శ్లోక 3

॥ 2॥ (పాఠభేదః - శతకోటిజన్మసు కృతైః)

దుర్లభం త్రయమేవైతద్దేవానుగ్రహహేతుకమ్ ।

మనుష్యత్వం ముముక్షుత్వం మహాపురుషసంశ్రయః

శ్లోక 4

లబ్ధ్వా కథఞ్చిన్నరజన్మ దుర్లభం (పాఠభేదః - కథఞ్చిన్)

తత్రాపి పుంస్త్వం శ్రుతిపారదర్శనమ్ ।

యస్త్వాత్మముక్తౌ న యతేత మూఢధీః

స హ్యాత్మహా స్వం వినిహన్త్యసద్గ్రహాత్

॥ 3॥

శ్లోక 5

॥ 4॥ (పాఠభేదః - ఆత్మహా స్వం)

ఇతః కో న్వస్తి మూఢాత్మా యస్తు స్వార్థే ప్రమాద్యతి ।

దుర్లభం మానుషం దేహం ప్రాప్య తత్రాపి పౌరుషమ్

శ్లోక 6

వదన్తు శాస్త్రాణి యజన్తు దేవాన్ (పాఠభేదః - పఠన్తు)

కుర్వన్తు కర్మాణి భజన్తు దేవతాః ।

ఆత్మైక్యబోధేన వినాపి ముక్తి- (పాఠభేదః - వినా విముక్తిః న)

ర్న సిధ్యతి బ్రహ్మశతాన్తరేఽపి

॥ 5॥

శ్లోక 7

అమృతత్త్వస్య నాశాస్తి విత్తేనేత్యేవ హి శ్రుతిః ।

బ్రవీతి కర్మణో ముక్తేరహేతుత్వం స్ఫుటం యతః

॥ 6॥

శ్లోక 8

అతో విముక్త్యై ప్రయతేత విద్వాన్

సన్న్యస్తబాహ్యార్థసుఖస్పృహః సన్ ।

సన్తం మహాన్తం సముపేత్య దేశికం

తేనోపదిష్టార్థసమాహితాత్మా

॥ 7॥

శ్లోక 9

ఉద్ధరేదాత్మనాఽఽత్మానం మగ్నం సంసారవారిధౌ ।

యోగారూఢత్వమాసాద్య సమ్యగ్దర్శననిష్ఠయా

॥ 8॥

శ్లోక 10

సన్న్యస్య సర్వకర్మాణి భవబన్ధవిముక్తయే ।

యత్యతాం పణ్డితైర్ధీరైరాత్మాభ్యాస ఉపస్థితైః

॥ 9॥

శ్లోక 11

చిత్తస్య శుద్ధయే కర్మ న తు వస్తూపలబ్ధయే ।

వస్తుసిద్ధిర్విచారేణ న కిఞ్చిత్కర్మకోటిభిః

॥ 10॥

శ్లోక 12

సమ్యగ్విచారతః సిద్ధా రజ్జుతత్త్వావధారణా ।

భ్రాన్తోదితమహాసర్పభయదుఃఖవినాశినీ

॥ 11॥

శ్లోక 13

॥ 12॥ (పాఠభేదః - భ్రాన్త్యో)

అర్థస్య నిశ్చయో దృష్టో విచారేణ హితోక్తితః ।

న స్నానేన న దానేన ప్రాణాయామశతేన వా

శ్లోక 14

అధికారిణమాశాస్తే ఫలసిద్ధిర్విశేషతః ।

ఉపాయా దేశకాలాద్యాః సన్త్యస్మిన్సహకారిణః

॥ 13॥

శ్లోక 15

॥ 14॥ (పాఠభేదః - సన్త్యస్యాం)

అతో విచారః కర్తవ్యో జిజ్ఞాసోరాత్మవస్తునః ॥

సమాసాద్య దయాసిన్ధుం గురుం బ్రహ్మవిదుత్తమమ్

శ్లోక 16

మేధావీ పురుషో విద్వానూహాపోహవిచక్షణః ।

అధికార్యాత్మవిద్యాయాముక్తలక్షణలక్షితః

॥ 15॥

శ్లోక 17

వివేకినో విరక్తస్య శమాదిగుణశాలినః ।

ముముక్షోరేవ హి బ్రహ్మజిజ్ఞాసాయోగ్యతా మతా

॥ 16॥

శ్లోక 18

సాధనాన్యత్ర చత్వారి కథితాని మనీషిభిః ।

యేషు సత్స్వేవ సన్నిష్ఠా యదభావే న సిధ్యతి

॥ 17॥

శ్లోక 19

ఆదౌ నిత్యానిత్యవస్తువివేకః పరిగణ్యతే ।

ఇహాముత్రఫలభోగవిరాగస్తదనన్తరమ్ ।

శమాదిషట్కసమ్పత్తిర్ముముక్షుత్వమితి స్ఫుటమ్

॥ 18॥

శ్లోక 20

బ్రహ్మ సత్యం జగన్మిథ్యేత్యేవంరూపో వినిశ్చయః ।

సోఽయం నిత్యానిత్యవస్తువివేకః సముదాహృతః

॥ 19॥

శ్లోక 21

తద్వైరాగ్యం జిహాసా యా దర్శనశ్రవణాదిభిః । (పాఠభేదః - జుగుప్సా యా)

దేహాదిబ్రహ్మపర్యన్తే హ్యనిత్యే భోగవస్తుని

॥ 20॥

శ్లోక 22

॥ 21॥ (పాఠభేదః - భోగ్యవస్తుని)

విరజ్య విషయవ్రాతాద్దోషదృష్ట్యా ముహుర్ముహుః ।

స్వలక్ష్యే నియతావస్థా మనసః శమ ఉచ్యతే

శ్లోక 23

విషయేభ్యః పరావర్త్య స్థాపనం స్వస్వగోలకే ।

ఉభయేషామిన్ద్రియాణాం స దమః పరికీర్తితః ।

బాహ్యానాలమ్బనం వృత్తేరేషోపరతిరుత్తమా

॥ 22॥

శ్లోక 24

సహనం సర్వదుఃఖానామప్రతీకారపూర్వకమ్ ।

చిన్తావిలాపరహితం సా తితిక్షా నిగద్యతే

॥ 23॥

శ్లోక 25

శాస్త్రస్య గురువాక్యస్య సత్యబుద్ధ్యవధారణమ్ । (పాఠభేదః - సత్యబుద్ధ్యావధారణా)

సా శ్రద్ధా కథితా సద్భిర్యయా వస్తూపలభ్యతే

॥ 24॥

శ్లోక 26

సర్వదా స్థాపనం బుద్ధేః శుద్ధే బ్రహ్మణి సర్వదా । (పాఠభేదః - సమ్యగాస్థాపనం)

తత్సమాధానమిత్యుక్తం న తు చిత్తస్య లాలనమ్

॥ 25॥

శ్లోక 27

అహఙ్కారాదిదేహాన్తాన్ బన్ధానజ్ఞానకల్పితాన్ ।

స్వస్వరూపావబోధేన మోక్తుమిచ్ఛా ముముక్షుతా

॥ 26॥

శ్లోక 28

మన్దమధ్యమరూపాపి వైరాగ్యేణ శమాదినా ।

ప్రసాదేన గురోః సేయం ప్రవృద్ధా సూయతే ఫలమ్

॥ 27॥

శ్లోక 29

వైరాగ్యం చ ముముక్షుత్వం తీవ్రం యస్య తు విద్యతే ।

తస్మిన్నేవార్థవన్తః స్యుః ఫలవన్తః శమాదయః

॥ 28॥

శ్లోక 30

ఏతయోర్మన్దతా యత్ర విరక్తత్వముముక్షయోః ।

మరౌ సలిలవత్తత్ర శమాదేర్భానమాత్రతా

॥ 29॥

శ్లోక 31

మోక్షకారణసామగ్ర్యాం భక్తిరేవ గరీయసీ ।

స్వస్వరూపానుసన్ధానం భక్తిరిత్యభిధీయతే

॥ 30॥

శ్లోక 32

స్వాత్మతత్త్వానుసన్ధానం భక్తిరిత్యపరే జగుః ।

ఉక్తసాధనసమ్పన్నస్తత్త్వజిజ్ఞాసురాత్మనః ।

ఉపసీదేద్గురుం ప్రాజ్ఞం యస్మాద్బన్ధవిమోక్షణమ్

॥ 31॥

శ్లోక 33

శ్రోత్రియోఽవృజినోఽకామహతో యో బ్రహ్మవిత్తమః ।

బ్రహ్మణ్యుపరతః శాన్తో నిరిన్ధన ఇవానలః ।

అహేతుకదయాసిన్ధుర్బన్ధురానమతాం సతామ్

॥ 32॥

శ్లోక 34

తమారాధ్య గురుం భక్త్యా ప్రహ్వప్రశ్రయసేవనైః । (పాఠభేదః - ప్రహ్వః)

ప్రసన్నం తమనుప్రాప్య పృచ్ఛేజ్జ్ఞాతవ్యమాత్మనః

॥ 33॥

శ్లోక 35

స్వామిన్నమస్తే నతలోకబన్ధో

కారుణ్యసిన్ధో పతితం భవాబ్ధౌ ।

మాముద్ధరాత్మీయకటాక్షదృష్ట్యా

ఋజ్వ్యాతికారుణ్యసుధాభివృష్ట్యా

॥ 34॥

శ్లోక 36

దుర్వారసంసారదవాగ్నితప్తం

దోధూయమానం దురదృష్టవాతైః ।

భీతం ప్రపన్నం పరిపాహి మృత్యోః

శరణ్యమన్యద్యదహం న జానే

॥ 35॥

శ్లోక 37

॥ 36॥ (పాఠభేదః - అన్యం)

శాన్తా మహాన్తో నివసన్తి సన్తో

వసన్తవల్లోకహితం చరన్తః ।

తీర్ణాః స్వయం భీమభవార్ణవం జనా-

నహేతునాన్యానపి తారయన్తః

శ్లోక 38

అయం స్వభావః స్వత ఏవ యత్పర-

శ్రమాపనోదప్రవణం మహాత్మనామ్ ।

సుధాంశురేష స్వయమర్కకర్కశ-

ప్రభాభితప్తామవతి క్షితిం కిల

॥ 37॥

శ్లోక 39

బ్రహ్మానన్దరసానుభూతికలితైః పూతైః సుశీతైర్యుతై- (పాఠభేదః - సుశీతైః సితైః)

ర్యుష్మద్వాక్కలశోజ్ఝితైః శ్రుతిసుఖైర్వాక్యామృతైః సేచయ ।

సన్తప్తం భవతాపదావదహనజ్వాలాభిరేనం ప్రభో

ధన్యాస్తే భవదీక్షణక్షణగతేః పాత్రీకృతాః స్వీకృతాః

॥ 38॥

శ్లోక 40

కథం తరేయం భవసిన్ధుమేతం

కా వా గతిర్మే కతమోఽస్త్యుపాయః ।

జానే న కిఞ్చిత్కృపయాఽవ మాం ప్రభో

సంసారదుఃఖక్షతిమాతనుష్వ

॥ 39॥

శ్లోక 41

తథా వదన్తం శరణాగతం స్వం

సంసారదావానలతాపతప్తమ్ ।

నిరీక్ష్య కారుణ్యరసార్ద్రదృష్ట్యా

దద్యాదభీతిం సహసా మహాత్మా

॥ 40॥

శ్లోక 42

విద్వాన్ స తస్మా ఉపసత్తిమీయుషే

ముముక్షవే సాధు యథోక్తకారిణే ।

ప్రశాన్తచిత్తాయ శమాన్వితాయ

తత్త్వోపదేశం కృపయైవ కుర్యాత్

॥ 41॥

శ్లోక 43

మా భైష్ట విద్వంస్తవ నాస్త్యపాయః

సంసారసిన్ధోస్తరణేఽస్త్యుపాయః ।

యేనైవ యాతా యతయోఽస్య పారం

తమేవ మార్గం తవ నిర్దిశామి

॥ 42॥

శ్లోక 44

అస్త్యుపాయో మహాన్కశ్చిత్సంసారభయనాశనః ।

తేన తీర్త్వా భవామ్భోధిం పరమానన్దమాప్స్యసి

॥ 43॥

శ్లోక 45

వేదాన్తార్థవిచారేణ జాయతే జ్ఞానముత్తమమ్ ।

తేనాత్యన్తికసంసారదుఃఖనాశో భవత్యను

॥ 44॥

శ్లోక 46

శ్రద్ధాభక్తిధ్యానయోగాన్ముముక్షోః

ముక్తేర్హేతూన్వక్తి సాక్షాచ్ఛ్రుతేర్గీః ।

యో వా ఏతేష్వేవ తిష్ఠత్యముష్య

మోక్షోఽవిద్యాకల్పితాద్దేహబన్ధాత్

॥ 45॥

శ్లోక 47

అజ్ఞానయోగాత్పరమాత్మనస్తవ

హ్యనాత్మబన్ధస్తత ఏవ సంసృతిః ।

తయోర్వివేకోదితబోధవహ్నిః

అజ్ఞానకార్యం ప్రదహేత్సమూలమ్

॥ 46॥

శ్లోక 48

శిష్య ఉవాచ ।

కృపయా శ్రూయతాం స్వామిన్ప్రశ్నోఽయం క్రియతే మయా ।

యదుత్తరమహం శ్రుత్వా కృతార్థః స్యాం భవన్ముఖాత్

॥ 47॥

శ్లోక 49

కో నామ బన్ధః కథమేష ఆగతః

కథం ప్రతిష్ఠాస్య కథం విమోక్షః ।

కోఽసావనాత్మా పరమః క ఆత్మా

తయోర్వివేకః కథమేతదుచ్యతామ్

॥ 48॥

శ్లోక 50

శ్రీగురువాచ ।

ధన్యోఽసి కృతకృత్యోఽసి పావితం తే కులం త్వయా । (పాఠభేదః - పావితం)

యదవిద్యాబన్ధముక్త్యా బ్రహ్మీభవితుమిచ్ఛసి

॥ 49॥

శ్లోక 51

ఋణమోచనకర్తారః పితుః సన్తి సుతాదయః ।

బన్ధమోచనకర్తా తు స్వస్మాదన్యో న కశ్చన

॥ 50॥

శ్లోక 52

మస్తకన్యస్తభారాదేర్దుఃఖమన్యైర్నివార్యతే ।

క్షుధాదికృతదుఃఖం తు వినా స్వేన న కేనచిత్

॥ 51॥

శ్లోక 53

పథ్యమౌషధసేవా చ క్రియతే యేన రోగిణా ।

ఆరోగ్యసిద్ధిర్దృష్టాఽస్య నాన్యానుష్ఠితకర్మణా

॥ 52॥

శ్లోక 54

వస్తుస్వరూపం స్ఫుటబోధచక్షుషా

స్వేనైవ వేద్యం న తు పణ్డితేన ।

చన్ద్రస్వరూపం నిజచక్షుషైవ

జ్ఞాతవ్యమన్యైరవగమ్యతే కిమ్

॥ 53॥

శ్లోక 55

అవిద్యాకామకర్మాదిపాశబన్ధం విమోచితుమ్ ।

కః శక్నుయాద్వినాఽఽత్మానం కల్పకోటిశతైరపి

॥ 54॥

శ్లోక 56

న యోగేన న సాఙ్ఖ్యేన కర్మణా నో న విద్యయా ।

బ్రహ్మాత్మైకత్వబోధేన మోక్షః సిధ్యతి నాన్యథా

॥ 55॥

శ్లోక 57

వీణాయా రూపసౌన్దర్యం తన్త్రీవాదనసౌష్ఠవమ్ ।

ప్రజారఞ్జనమాత్రం తన్న సామ్రాజ్యాయ కల్పతే

॥ 56॥

శ్లోక 58

వాగ్వైఖరీ శబ్దఝరీ శాస్త్రవ్యాఖ్యానకౌశలమ్ ।

వైదుష్యం విదుషాం తద్వద్భుక్తయే న తు ముక్తయే

॥ 57॥

శ్లోక 59

అవిజ్ఞాతే పరే తత్త్వే శాస్త్రాధీతిస్తు నిష్ఫలా ।

విజ్ఞాతేఽపి పరే తత్త్వే శాస్త్రాధీతిస్తు నిష్ఫలా

॥ 58॥

శ్లోక 60

శబ్దజాలం మహారణ్యం చిత్తభ్రమణకారణమ్ ।

అతః ప్రయత్నాజ్జ్ఞాతవ్యం తత్త్వజ్ఞైస్తత్త్వమాత్మనః

॥ 59॥

శ్లోక 61

॥ 60॥ తత్త్వజ్ఞాత్తత్త్వ

అజ్ఞానసర్పదష్టస్య బ్రహ్మజ్ఞానౌషధం వినా ।

కిము వేదైశ్చ శాస్త్రైశ్చ కిము మన్త్రైః కిమౌషధైః

శ్లోక 62

న గచ్ఛతి వినా పానం వ్యాధిరౌషధశబ్దతః ।

వినాఽపరోక్షానుభవం బ్రహ్మశబ్దైర్న ముచ్యతే

॥ 61॥

శ్లోక 63

అకృత్వా దృశ్యవిలయమజ్ఞాత్వా తత్త్వమాత్మనః ।

బ్రహ్మశబ్దైః కుతో ముక్తిరుక్తిమాత్రఫలైర్నృణామ్

॥ 62॥

శ్లోక 64

॥ 63॥ (పాఠభేదః - బాహ్యశబ్దైః)

అకృత్వా శత్రుసంహారమగత్వాఖిలభూశ్రియమ్ ।

రాజాహమితి శబ్దాన్నో రాజా భవితుమర్హతి

శ్లోక 65

ఆప్తోక్తిం ఖననం తథోపరిశిలాద్యుత్కర్షణం స్వీకృతిం (పాఠభేదః - పరిశిలాపాకర్షణం)

నిక్షేపః సమపేక్షతే న హి బహిఃశబ్దైస్తు నిర్గచ్ఛతి ।

తద్వద్బ్రహ్మవిదోపదేశమననధ్యానాదిభిర్లభ్యతే

మాయాకార్యతిరోహితం స్వమమలం తత్త్వం న దుర్యుక్తిభిః

॥ 64॥

శ్లోక 66

తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన భవబన్ధవిముక్తయే ।

స్వైరేవ యత్నః కర్తవ్యో రోగాదావివ పణ్డితైః

॥ 65॥

శ్లోక 67

॥ 66॥ (పాఠభేదః - రోగాదేరివ)

యస్త్వయాద్య కృతః ప్రశ్నో వరీయాఞ్ఛాస్త్రవిన్మతః । (పాఠభేదః - సమ్మతః)

సూత్రప్రాయో నిగూఢార్థో జ్ఞాతవ్యశ్చ ముముక్షుభిః

శ్లోక 68

శఋణుష్వావహితో విద్వన్యన్మయా సముదీర్యతే ।

తదేతచ్ఛ్రవణాత్సద్యో భవబన్ధాద్విమోక్ష్యసే

॥ 67॥

శ్లోక 69

మోక్షస్య హేతుః ప్రథమో నిగద్యతే

వైరాగ్యమత్యన్తమనిత్యవస్తుషు ।

తతః శమశ్చాపి దమస్తితిక్షా

న్యాసః ప్రసక్తాఖిలకర్మణాం భృశమ్

॥ 68॥

శ్లోక 70

తతః శ్రుతిస్తన్మననం సతత్త్వ-

ధ్యానం చిరం నిత్యనిరన్తరం మునేః ।

తతోఽవికల్పం పరమేత్య విద్వాన్

ఇహైవ నిర్వాణసుఖం సమృచ్ఛతి

॥ 69॥

శ్లోక 71

యద్బోద్ధవ్యం తవేదానీమాత్మానాత్మవివేచనమ్ ।

తదుచ్యతే మయా సమ్యక్ శ్రుత్వాత్మన్యవధారయ

॥ 70॥

శ్లోక 72

మజ్జాస్థిమేదఃపలరక్తచర్మ-

త్వగాహ్వయైర్ధాతుభిరేభిరన్వితమ్ ।

పాదోరువక్షోభుజపృష్ఠమస్తకైః

అఙ్గైరుపాఙ్గైరుపయుక్తమేతత్

॥ 71॥

శ్లోక 73

అహమ్మమేతి ప్రథితం శరీరం

మోహాస్పదం స్థూలమితీర్యతే బుధైః ।

నభోనభస్వద్దహనామ్బుభూమయః

సూక్ష్మాణి భూతాని భవన్తి తాని

॥ 72॥

శ్లోక 74

పరస్పరాంశైర్మిలితాని భూత్వా

స్థూలాని చ స్థూలశరీరహేతవః ।

మాత్రాస్తదీయా విషయా భవన్తి

శబ్దాదయః పఞ్చ సుఖాయ భోక్తుః

॥ 73॥

శ్లోక 75

య ఏషు మూఢా విషయేషు బద్ధా

రాగోరుపాశేన సుదుర్దమేన ।

ఆయాన్తి నిర్యాన్త్యధ ఊర్ధ్వముచ్చైః

స్వకర్మదూతేన జవేన నీతాః

॥ 74॥

శ్లోక 76

శబ్దాదిభిః పఞ్చభిరేవ పఞ్చ

పఞ్చత్వమాపుః స్వగుణేన బద్ధాః ।

కురఙ్గమాతఙ్గపతఙ్గమీన-

భృఙ్గా నరః పఞ్చభిరఞ్చితః కిమ్

॥ 75॥

శ్లోక 77

దోషేణ తీవ్రో విషయః కృష్ణసర్పవిషాదపి ।

విషం నిహన్తి భోక్తారం ద్రష్టారం చక్షుషాప్యయమ్

॥ 76॥

శ్లోక 78

విషయాశామహాపాశాద్యో విముక్తః సుదుస్త్యజాత్ ।

స ఏవ కల్పతే ముక్త్యై నాన్యః షట్శాస్త్రవేద్యపి

॥ 77॥

శ్లోక 79

ఆపాతవైరాగ్యవతో ముముక్షూన్

భవాబ్ధిపారం ప్రతియాతుముద్యతాన్ ।

ఆశాగ్రహో మజ్జయతేఽన్తరాలే

నిగృహ్య కణ్ఠే వినివర్త్య వేగాత్

॥ 78॥

శ్లోక 80

విషయాఖ్యగ్రహో యేన సువిరక్త్యసినా హతః ।

స గచ్ఛతి భవామ్భోధేః పారం ప్రత్యూహవర్జితః

॥ 79॥

శ్లోక 81

విషమవిషయమార్గైర్గచ్ఛతోఽనచ్ఛబుద్ధేః (పాఠభేదః - విషయమార్గే గచ్ఛతో)

ప్రతిపదమభియాతో మృత్యురప్యేష విద్ధి । (పాఠభేదః - ప్రతిపదమభిఘాతో మృత్యురప్యేష సిద్ధః)

హితసుజనగురూక్త్యా గచ్ఛతః స్వస్య యుక్త్యా

ప్రభవతి ఫలసిద్ధిః సత్యమిత్యేవ విద్ధి

॥ 80॥

శ్లోక 82

మోక్షస్య కాఙ్క్షా యది వై తవాస్తి

త్యజాతిదూరాద్విషయాన్విషం యథా ।

పీయూషవత్తోషదయాక్షమార్జవ-

ప్రశాన్తిదాన్తీర్భజ నిత్యమాదరాత్

॥ 81॥

శ్లోక 83

అనుక్షణం యత్పరిహృత్య కృత్యం

అనాద్యవిద్యాకృతబన్ధమోక్షణమ్ ।

దేహః పరార్థోఽయమముష్య పోషణే

యః సజ్జతే స స్వమనేన హన్తి

॥ 82॥

శ్లోక 84

శరీరపోషణార్థీ సన్ య ఆత్మానం దిదృక్షతి । (పాఠభేదః - దిదృక్షతే)

గ్రాహం దారుధియా ధృత్వా నదీం తర్తుం స గచ్ఛతి

॥ 83॥

శ్లోక 85

॥ 84॥ (పాఠభేదః - స ఇచ్ఛతి)

మోహ ఏవ మహామృత్యుర్ముముక్షోర్వపురాదిషు ।

మోహో వినిర్జితో యేన స ముక్తిపదమర్హతి

శ్లోక 86

మోహం జహి మహామృత్యుం దేహదారసుతాదిషు ।

యం జిత్వా మునయో యాన్తి తద్విష్ణోః పరమం పదమ్

॥ 85॥

శ్లోక 87

త్వఙ్మాంసరుధిరస్నాయుమేదోమజ్జాస్థిసఙ్కులమ్ ।

పూర్ణం మూత్రపురీషాభ్యాం స్థూలం నిన్ద్యమిదం వపుః

॥ 86॥

శ్లోక 88

పఞ్చీకృతేభ్యో భూతేభ్యః స్థూలేభ్యః పూర్వకర్మణా ।

సముత్పన్నమిదం స్థూలం భోగాయతనమాత్మనః ।

అవస్థా జాగరస్తస్య స్థూలార్థానుభవో యతః

॥ 87॥

శ్లోక 89

బాహ్యేన్ద్రియైః స్థూలపదార్థసేవాం

స్రక్చన్దనస్త్ర్యాదివిచిత్రరూపామ్ ।

కరోతి జీవః స్వయమేతదాత్మనా

తస్మాత్ప్రశస్తిర్వపుషోఽస్య జాగరే

॥ 88॥

శ్లోక 90

సర్వోఽపి బాహ్యసంసారః పురుషస్య యదాశ్రయః ।

విద్ధి దేహమిదం స్థూలం గృహవద్గృహమేధినః

॥ 89॥

శ్లోక 91

స్థూలస్య సమ్భవజరామరణాని ధర్మాః

స్థౌల్యాదయో బహువిధాః శిశుతాద్యవస్థాః ।

వర్ణాశ్రమాదినియమా బహుధాఽఽమయాః స్యుః

పూజావమానబహుమానముఖా విశేషాః

॥ 90॥

శ్లోక 92

బుద్ధీన్ద్రియాణి శ్రవణం త్వగక్షి

ఘ్రాణం చ జిహ్వా విషయావబోధనాత్ ।

వాక్పాణిపాదా గుదమప్యుపస్థః (పాఠభేదః - ఉపస్థం)

కర్మేన్ద్రియాణి ప్రవణేన కర్మసు

॥ 91॥

శ్లోక 93

॥ 92॥ (పాఠభేదః - ప్రవణాని)

నిగద్యతేఽన్తఃకరణం మనోధీః

అహఙ్కృతిశ్చిత్తమితి స్వవృత్తిభిః ।

మనస్తు సఙ్కల్పవికల్పనాదిభిః

బుద్ధిః పదార్థాధ్యవసాయధర్మతః

శ్లోక 94

అత్రాభిమానాదహమిత్యహఙ్కృతిః ।

స్వార్థానుసన్ధానగుణేన చిత్తమ్

॥ 93॥

శ్లోక 95

ప్రాణాపానవ్యానోదానసమానా భవత్యసౌ ప్రాణః ।

స్వయమేవ వృత్తిభేదాద్వికృతిభేదాత్సువర్ణసలిలాదివత్

॥ 94॥

శ్లోక 96

॥ 95॥ (పాఠభేదః - వికృతేర్భేదాత్సువర్ణసలిలమివ)

వాగాది పఞ్చ శ్రవణాది పఞ్చ

ప్రాణాది పఞ్చాభ్రముఖాని పఞ్చ ।

బుద్ధ్యాద్యవిద్యాపి చ కామకర్మణీ

పుర్యష్టకం సూక్ష్మశరీరమాహుః

శ్లోక 97

ఇదం శరీరం శ‍ఋణు సూక్ష్మసఞ్జ్ఞితం

లిఙ్గం త్వపఞ్చీకృతభూతసమ్భవమ్ ।

సవాసనం కర్మఫలానుభావకం

స్వాజ్ఞానతోఽనాదిరుపాధిరాత్మనః

॥ 96॥

శ్లోక 98

స్వప్నో భవత్యస్య విభక్త్యవస్థా

స్వమాత్రశేషేణ విభాతి యత్ర ।

స్వప్నే తు బుద్ధిః స్వయమేవ జాగ్రత్

కాలీననానావిధవాసనాభిః

॥ 97॥

శ్లోక 99

కర్త్రాదిభావం ప్రతిపద్య రాజతే

యత్ర స్వయం భాతి హ్యయం పరాత్మా । (పాఠభేదః - స్వయఞ్జ్యోతిరయం)

ధీమాత్రకోపాధిరశేషసాక్షీ

న లిప్యతే తత్కృతకర్మలేశైః । కర్మలేపైః

యస్మాదసఙ్గస్తత ఏవ కర్మభిః

న లిప్యతే కిఞ్చిదుపాధినా కృతైః

॥ 98॥

శ్లోక 100

సర్వవ్యాపృతికరణం లిఙ్గమిదం స్యాచ్చిదాత్మనః పుంసః ।

వాస్యాదికమివ తక్ష్ణస్తేనైవాత్మా భవత్యసఙ్గోఽయమ్

॥ 99॥

శ్లోక 101

అన్ధత్వమన్దత్వపటుత్వధర్మాః

సౌగుణ్యవైగుణ్యవశాద్ధి చక్షుషః ।

బాధిర్యమూకత్వముఖాస్తథైవ

శ్రోత్రాదిధర్మా న తు వేత్తురాత్మనః

॥ 100॥

శ్లోక 102

ఉచ్ఛ్వాసనిఃశ్వాసవిజృమ్భణక్షు-

త్ప్రస్యన్దనాద్యుత్క్రమణాదికాః క్రియాః । (పాఠభేదః - ప్రస్పన్దనాద్య్)

ప్రాణాదికర్మాణి వదన్తి తజ్ఞాః (పాఠభేదః - తజ్జ్ఞాః)

ప్రాణస్య ధర్మావశనాపిపాసే

॥ 101॥

శ్లోక 103

అన్తఃకరణమేతేషు చక్షురాదిషు వర్ష్మణి ।

అహమిత్యభిమానేన తిష్ఠత్యాభాసతేజసా

॥ 102॥

శ్లోక 104

అహఙ్కారః స విజ్ఞేయః కర్తా భోక్తాభిమాన్యయమ్ ।

సత్త్వాదిగుణయోగేన చావస్థాత్రయమశ్నుతే

॥ 103॥

శ్లోక 105

॥ 104॥ (పాఠభేదః - యోగేనావస్థాత్రితయమ్శ్నుతే)

విషయాణామానుకూల్యే సుఖీ దుఃఖీ విపర్యయే ।

సుఖం దుఃఖం చ తద్ధర్మః సదానన్దస్య నాత్మనః

శ్లోక 106

ఆత్మార్థత్వేన హి ప్రేయాన్విషయో న స్వతః ప్రియః ।

స్వత ఏవ హి సర్వేషామాత్మా ప్రియతమో యతః ।

తత ఆత్మా సదానన్దో నాస్య దుఃఖం కదాచన

॥ 105॥

శ్లోక 107

యత్సుషుప్తౌ నిర్విషయ ఆత్మానన్దోఽనుభూయతే ।

శ్రుతిః ప్రత్యక్షమైతిహ్యమనుమానం చ జాగ్రతి

॥ 106॥

శ్లోక 108

అవ్యక్తనామ్నీ పరమేశశక్తిః

అనాద్యవిద్యా త్రిగుణాత్మికా పరా ।

కార్యానుమేయా సుధియైవ మాయా

యయా జగత్సర్వమిదం ప్రసూయతే

॥ 107॥

శ్లోక 109

సన్నాప్యసన్నాప్యుభయాత్మికా నో

భిన్నాప్యభిన్నాప్యుభయాత్మికా నో ।

సాఙ్గాప్యనఙ్గా హ్యుభయాత్మికా నో (పాఠభేదః - అనఙ్గాప్యుభయాత్మికా)

మహాద్భుతాఽనిర్వచనీయరూపా

॥ 108॥

శ్లోక 110

శుద్ధాద్వయబ్రహ్మవిబోధనాశ్యా

సర్పభ్రమో రజ్జువివేకతో యథా ।

రజస్తమఃసత్త్వమితి ప్రసిద్ధా

గుణాస్తదీయాః ప్రథితైః స్వకార్యైః

॥ 109॥

శ్లోక 111

విక్షేపశక్తీ రజసః క్రియాత్మికా

యతః ప్రవృత్తిః ప్రసృతా పురాణీ ।

రాగాదయోఽస్యాః ప్రభవన్తి నిత్యం

దుఃఖాదయో యే మనసో వికారాః

॥ 110॥

శ్లోక 112

కామః క్రోధో లోభదమ్భాద్యసూయా (పాఠభేదః - లోభదమ్భాభ్యసూయా)

అహఙ్కారేర్ష్యామత్సరాద్యాస్తు ఘోరాః ।

ధర్మా ఏతే రాజసాః పుమ్ప్రవృత్తి-

ర్యస్మాదేషా తద్రజో బన్ధహేతుః

॥ 111॥

శ్లోక 113

॥ 112॥ (పాఠభేదః - యస్మాదేతత్తద్రజో)

ఏషాఽఽవృతిర్నామ తమోగుణస్య

శక్తిర్మయా వస్త్వవభాసతేఽన్యథా । శక్తిర్యయా

సైషా నిదానం పురుషస్య సంసృతేః

విక్షేపశక్తేః ప్రవణస్య హేతుః

శ్లోక 114

॥ 113॥ (పాఠభేదః - ప్రసరస్య)

ప్రజ్ఞావానపి పణ్డితోఽపి చతురోఽప్యత్యన్తసూక్ష్మాత్మదృగ్- (పాఠభేదః - సూక్ష్మార్థదృగ్)

వ్యాలీఢస్తమసా న వేత్తి బహుధా సమ్బోధితోఽపి స్ఫుటమ్ ।

భ్రాన్త్యారోపితమేవ సాధు కలయత్యాలమ్బతే తద్గుణాన్

హన్తాసౌ ప్రబలా దురన్తతమసః శక్తిర్మహత్యావృతిః

శ్లోక 115

అభావనా వా విపరీతభావనాఽ- (పాఠభేదః - విపరీతభావనా)

సమ్భావనా విప్రతిపత్తిరస్యాః ।

సంసర్గయుక్తం న విముఞ్చతి ధ్రువం

విక్షేపశక్తిః క్షపయత్యజస్రమ్

॥ 114॥

శ్లోక 116

అజ్ఞానమాలస్యజడత్వనిద్రా-

ప్రమాదమూఢత్వముఖాస్తమోగుణాః ।

ఏతైః ప్రయుక్తో న హి వేత్తి కిఞ్చిత్

నిద్రాలువత్స్తమ్భవదేవ తిష్ఠతి

॥ 115॥

శ్లోక 117

సత్త్వం విశుద్ధం జలవత్తథాపి

తాభ్యాం మిలిత్వా సరణాయ కల్పతే ।

యత్రాత్మబిమ్బః ప్రతిబిమ్బితః సన్

ప్రకాశయత్యర్క ఇవాఖిలం జడమ్

॥ 116॥

శ్లోక 118

మిశ్రస్య సత్త్వస్య భవన్తి ధర్మాః

త్వమానితాద్యా నియమా యమాద్యాః ।

శ్రద్ధా చ భక్తిశ్చ ముముక్షుతా చ

దైవీ చ సమ్పత్తిరసన్నివృత్తిః

॥ 117॥

శ్లోక 119

విశుద్ధసత్త్వస్య గుణాః ప్రసాదః

స్వాత్మానుభూతిః పరమా ప్రశాన్తిః ।

తృప్తిః ప్రహర్షః పరమాత్మనిష్ఠా

యయా సదానన్దరసం సమృచ్ఛతి

॥ 118॥

శ్లోక 120

అవ్యక్తమేతత్త్రిగుణైర్నిరుక్తం

తత్కారణం నామ శరీరమాత్మనః ।

సుషుప్తిరేతస్య విభక్త్యవస్థా

ప్రలీనసర్వేన్ద్రియబుద్ధివృత్తిః

॥ 119॥

శ్లోక 121

సర్వప్రకారప్రమితిప్రశాన్తిః

బీజాత్మనావస్థితిరేవ బుద్ధేః ।

సుషుప్తిరేతస్య కిల ప్రతీతిః (పాఠభేదః - సుషుప్తిరత్రాస్య)

కిఞ్చిన్న వేద్మీతి జగత్ప్రసిద్ధేః

॥ 120॥

శ్లోక 122

దేహేన్ద్రియప్రాణమనోఽహమాదయః

సర్వే వికారా విషయాః సుఖాదయః ।

వ్యోమాదిభూతాన్యఖిలం చ విశ్వం

అవ్యక్తపర్యన్తమిదం హ్యనాత్మా

॥ 121॥

శ్లోక 123

మాయా మాయాకార్యం సర్వం మహదాదిదేహపర్యన్తమ్ ।

అసదిదమనాత్మతత్త్వం విద్ధి త్వం మరుమరీచికాకల్పమ్

॥ 122॥

శ్లోక 124

అథ తే సమ్ప్రవక్ష్యామి స్వరూపం పరమాత్మనః ।

యద్విజ్ఞాయ నరో బన్ధాన్ముక్తః కైవల్యమశ్నుతే

॥ 123॥

శ్లోక 125

అస్తి కశ్చిత్స్వయం నిత్యమహమ్ప్రత్యయలమ్బనః ।

అవస్థాత్రయసాక్షీ సన్పఞ్చకోశవిలక్షణః

॥ 124॥

శ్లోక 126

యో విజానాతి సకలం జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తిషు ।

బుద్ధితద్వృత్తిసద్భావమభావమహమిత్యయమ్

॥ 125॥

శ్లోక 127

యః పశ్యతి స్వయం సర్వం యం న పశ్యతి కశ్చన । (పాఠభేదః - కిఞ్చన)

యశ్చేతయతి బుద్ధ్యాది న తద్యం చేతయత్యయమ్

॥ 126॥

శ్లోక 128

యేన విశ్వమిదం వ్యాప్తం యం న వ్యాప్నోతి కిఞ్చన ।

ఆభారూపమిదం సర్వం యం భాన్తమనుభాత్యయమ్

॥ 127॥

శ్లోక 129

యస్య సన్నిధిమాత్రేణ దేహేన్ద్రియమనోధియః ।

విషయేషు స్వకీయేషు వర్తన్తే ప్రేరితా ఇవ

॥ 128॥

శ్లోక 130

అహఙ్కారాదిదేహాన్తా విషయాశ్చ సుఖాదయః ।

వేద్యన్తే ఘటవద్యేన నిత్యబోధస్వరూపిణా

॥ 129॥

శ్లోక 131

ఏషోఽన్తరాత్మా పురుషః పురాణో

నిరన్తరాఖణ్డసుఖానుభూతిః ।

సదైకరూపః ప్రతిబోధమాత్రో

యేనేషితా వాగసవశ్చరన్తి

॥ 130॥

శ్లోక 132

అత్రైవ సత్త్వాత్మని ధీగుహాయాం

అవ్యాకృతాకాశ ఉశత్ప్రకాశః । (పాఠభేదః - ఉరుప్రకాశః)

ఆకాశ ఉచ్చై రవివత్ప్రకాశతే

స్వతేజసా విశ్వమిదం ప్రకాశయన్

॥ 131॥

శ్లోక 133

జ్ఞాతా మనోఽహఙ్కృతివిక్రియాణాం

దేహేన్ద్రియప్రాణకృతక్రియాణామ్ ।

అయోఽగ్నివత్తాననువర్తమానో

న చేష్టతే నో వికరోతి కిఞ్చన

॥ 132॥

శ్లోక 134

న జాయతే నో మ్రియతే న వర్ధతే

న క్షీయతే నో వికరోతి నిత్యః ।

విలీయమానేఽపి వపుష్యముష్మి-

న్న లీయతే కుమ్భ ఇవామ్బరం స్వయమ్

॥ 133॥

శ్లోక 135

ప్రకృతివికృతిభిన్నః శుద్ధబోధస్వభావః

సదసదిదమశేషం భాసయన్నిర్విశేషః ।

విలసతి పరమాత్మా జాగ్రదాదిష్వవస్థా-

స్వహమహమితి సాక్షాత్సాక్షిరూపేణ బుద్ధేః

॥ 134॥

శ్లోక 136

నియమితమనసాముం త్వం స్వమాత్మానమాత్మ-

న్యయమహమితి సాక్షాద్విద్ధి బుద్ధిప్రసాదాత్ ।

జనిమరణతరఙ్గాపారసంసారసిన్ధుం

ప్రతర భవ కృతార్థో బ్రహ్మరూపేణ సంస్థః

॥ 135॥

శ్లోక 137

అత్రానాత్మన్యహమితి మతిర్బన్ధ ఏషోఽస్య పుంసః

ప్రాప్తోఽజ్ఞానాజ్జననమరణక్లేశసమ్పాతహేతుః ।

యేనైవాయం వపురిదమసత్సత్యమిత్యాత్మబుద్ధ్యా

పుష్యత్యుక్షత్యవతి విషయైస్తన్తుభిః కోశకృద్వత్

॥ 136॥

శ్లోక 138

అతస్మింస్తద్బుద్ధిః ప్రభవతి విమూఢస్య తమసా

వివేకాభావాద్వై స్ఫురతి భుజగే రజ్జుధిషణా ।

తతోఽనర్థవ్రాతో నిపతతి సమాదాతురధికః

తతో యోఽసద్గ్రాహః స హి భవతి బన్ధః శఋణు సఖే

॥ 137॥

శ్లోక 139

అఖణ్డనిత్యాద్వయబోధశక్త్యా

స్ఫురన్తమాత్మానమనన్తవైభవమ్ ।

సమావృణోత్యావృతిశక్తిరేషా

తమోమయీ రాహురివార్కబిమ్బమ్

॥ 138॥

శ్లోక 140

తిరోభూతే స్వాత్మన్యమలతరతేజోవతి పుమాన్

అనాత్మానం మోహాదహమితి శరీరం కలయతి ।

తతః కామక్రోధప్రభృతిభిరముం బన్ధనగుణైః (పాఠభేదః - బన్ధకగుణైః)

పరం విక్షేపాఖ్యా రజస ఉరుశక్తిర్వ్యథయతి

॥ 139॥

శ్లోక 141

మహామోహగ్రాహగ్రసనగలితాత్మావగమనో

ధియో నానావస్థాం స్వయమభినయంస్తద్గుణతయా । (పాఠభేదః - నానావస్థాః)

అపారే సంసారే విషయవిషపూరే జలనిధౌ

నిమజ్యోన్మజ్యాయం భ్రమతి కుమతిః కుత్సితగతిః

॥ 140॥

శ్లోక 142

భానుప్రభాసఞ్జనితాభ్రపఙ్క్తిః

భానుం తిరోధాయ విజృమ్భతే యథా ।

ఆత్మోదితాహఙ్కృతిరాత్మతత్త్వం

తథా తిరోధాయ విజృమ్భతే స్వయమ్

॥ 141॥

శ్లోక 143

కవలితదిననాథే దుర్దినే సాన్ద్రమేఘైః

వ్యథయతి హిమఝఞ్ఝావాయురుగ్రో యథైతాన్ ।

అవిరతతమసాఽఽత్మన్యావృతే మూఢబుద్ధిం

క్షపయతి బహుదుఃఖైస్తీవ్రవిక్షేపశక్తిః

॥ 142॥

శ్లోక 144

ఏతాభ్యామేవ శక్తిభ్యాం బన్ధః పుంసః సమాగతః ।

యాభ్యాం విమోహితో దేహం మత్వాఽఽత్మానం భ్రమత్యయమ్

॥ 143॥

శ్లోక 145

బీజం సంసృతిభూమిజస్య తు తమో దేహాత్మధీరఙ్కురో

రాగః పల్లవమమ్బు కర్మ తు వపుః స్కన్ధోఽసవః శాఖికాః ।

అగ్రాణీన్ద్రియసంహతిశ్చ విషయాః పుష్పాణి దుఃఖం ఫలం

నానాకర్మసముద్భవం బహువిధం భోక్తాత్ర జీవః ఖగః

॥ 144॥

శ్లోక 146

అజ్ఞానమూలోఽయమనాత్మబన్ధో

నైసర్గికోఽనాదిరనన్త ఈరితః ।

జన్మాప్యయవ్యాధిజరాదిదుఃఖ-

ప్రవాహపాతం జనయత్యముష్య

॥ 145॥

శ్లోక 147

నాస్త్రైర్న శస్త్రైరనిలేన వహ్నినా

ఛేత్తుం న శక్యో న చ కర్మకోటిభిః ।

వివేకవిజ్ఞానమహాసినా వినా

ధాతుః ప్రసాదేన శితేన మఞ్జునా

॥ 146॥

శ్లోక 148

శ్రుతిప్రమాణైకమతేః స్వధర్మ

నిష్ఠా తయైవాత్మవిశుద్ధిరస్య ।

విశుద్ధబుద్ధేః పరమాత్మవేదనం

తేనైవ సంసారసమూలనాశః

॥ 147॥

శ్లోక 149

కోశైరన్నమయాద్యైః పఞ్చభిరాత్మా న సంవృతో భాతి ।

నిజశక్తిసముత్పన్నైః శైవాలపటలైరివామ్బు వాపీస్థమ్

॥ 148॥

శ్లోక 150

తచ్ఛైవాలాపనయే సమ్యక్ సలిలం ప్రతీయతే శుద్ధమ్ ।

తృష్ణాసన్తాపహరం సద్యః సౌఖ్యప్రదం పరం పుంసః

॥ 149॥

శ్లోక 151

పఞ్చానామపి కోశానామపవాదే విభాత్యయం శుద్ధః ।

నిత్యానన్దైకరసః ప్రత్యగ్రూపః పరః స్వయఞ్జ్యోతిః

॥ 150॥

శ్లోక 152

ఆత్మానాత్మవివేకః కర్తవ్యో బన్ధముక్తయే విదుషా ।

తేనైవానన్దీ భవతి స్వం విజ్ఞాయ సచ్చిదానన్దమ్

॥ 151॥

శ్లోక 153

ముఞ్జాదిషీకామివ దృశ్యవర్గాత్

ప్రత్యఞ్చమాత్మానమసఙ్గమక్రియమ్ ।

వివిచ్య తత్ర ప్రవిలాప్య సర్వం

తదాత్మనా తిష్ఠతి యః స ముక్తః

॥ 152॥

శ్లోక 154

దేహోఽయమన్నభవనోఽన్నమయస్తు కోశ- (పాఠభేదః - కోశో)

శ్చాన్నేన జీవతి వినశ్యతి తద్విహీనః । (పాఠభేదః - హ్యన్నేన)

త్వక్చర్మమాంసరుధిరాస్థిపురీషరాశి-

ర్నాయం స్వయం భవితుమర్హతి నిత్యశుద్ధః

॥ 153॥

శ్లోక 155

పూర్వం జనేరధిమృతేరపి నాయమస్తి (పాఠభేదః - జనేరపిమృతేరథ)

జాతక్షణః క్షణగుణోఽనియతస్వభావః ।

నైకో జడశ్చ ఘటవత్పరిదృశ్యమానః

స్వాత్మా కథం భవతి భావవికారవేత్తా

॥ 154॥

శ్లోక 156

పాణిపాదాదిమాన్దేహో నాత్మా వ్యఙ్గేఽపి జీవనాత్ ।

తత్తచ్ఛక్తేరనాశాచ్చ న నియమ్యో నియామకః

॥ 155॥

శ్లోక 157

దేహతద్ధర్మతత్కర్మతదవస్థాదిసాక్షిణః ।

సత ఏవ స్వతఃసిద్ధం తద్వైలక్షణ్యమాత్మనః

॥ 156॥

శ్లోక 158

శల్యరాశిర్మాంసలిప్తో మలపూర్ణోఽతికశ్మలః ।

కథం భవేదయం వేత్తా స్వయమేతద్విలక్షణః

॥ 157॥

శ్లోక 159

త్వఙ్మాంసమేదోఽస్థిపురీషరాశా-

వహమ్మతిం మూఢజనః కరోతి ।

విలక్షణం వేత్తి విచారశీలో

నిజస్వరూపం పరమార్థభూతమ్

॥ 158॥

శ్లోక 160

దేహోఽహమిత్యేవ జడస్య బుద్ధిః

దేహే చ జీవే విదుషస్త్వహన్ధీః ।

వివేకవిజ్ఞానవతో మహాత్మనో

బ్రహ్మాహమిత్యేవ మతిః సదాత్మని

॥ 159॥

శ్లోక 161

అత్రాత్మబుద్ధిం త్యజ మూఢబుద్ధే

త్వఙ్మాంసమేదోఽస్థిపురీషరాశౌ ।

సర్వాత్మని బ్రహ్మణి నిర్వికల్పే

కురుష్వ శాన్తిం పరమాం భజస్వ

॥ 160॥

శ్లోక 162

దేహేన్ద్రియాదావసతి భ్రమోదితాం

విద్వానహన్తాం న జహాతి యావత్ ।

తావన్న తస్యాస్తి విముక్తివార్తా-

ప్యస్త్వేష వేదాన్తనయాన్తదర్శీ

॥ 161॥

శ్లోక 163

ఛాయాశరీరే ప్రతిబిమ్బగాత్రే

యత్స్వప్నదేహే హృది కల్పితాఙ్గే ।

యథాత్మబుద్ధిస్తవ నాస్తి కాచి-

జ్జీవచ్ఛరీరే చ తథైవ మాఽస్తు

॥ 162॥

శ్లోక 164

దేహాత్మధీరేవ నృణామసద్ధియాం

జన్మాదిదుఃఖప్రభవస్య బీజమ్ ।

యతస్తతస్త్వం జహి తాం ప్రయత్నాత్

త్యక్తే తు చిత్తే న పునర్భవాశా

॥ 163॥

శ్లోక 165

కర్మేన్ద్రియైః పఞ్చభిరఞ్చితోఽయం

ప్రాణో భవేత్ప్రాణమయస్తు కోశః ॥

యేనాత్మవానన్నమయోఽనుపూర్ణః

ప్రవర్తతేఽసౌ సకలక్రియాసు

॥ 164॥

శ్లోక 166

నైవాత్మాపి ప్రాణమయో వాయువికారో (పాఠభేదః - నైవాత్మాయం)

గన్తాఽఽగన్తా వాయువదన్తర్బహిరేషః ।

యస్మాత్కిఞ్చిత్క్వాపి న వేత్తీష్టమనిష్టం

స్వం వాన్యం వా కిఞ్చన నిత్యం పరతన్త్రః

॥ 165॥

శ్లోక 167

జ్ఞానేన్ద్రియాణి చ మనశ్చ మనోమయః స్యాత్

కోశో మమాహమితి వస్తువికల్పహేతుః ।

సఞ్జ్ఞాదిభేదకలనాకలితో బలీయాం-

స్తత్పూర్వకోశమభిపూర్య విజృమ్భతే యః

॥ 166॥

శ్లోక 168

॥ 167॥ (పాఠభేదః - అనుపూర్య)

పఞ్చేన్ద్రియైః పఞ్చభిరేవ హోతృభిః

ప్రచీయమానో విషయాజ్యధారయా ।

జాజ్వల్యమానో బహువాసనేన్ధనైః

మనోమయాగ్నిర్దహతి ప్రపఞ్చమ్

శ్లోక 169

॥ 168॥ (పాఠభేదః - మనోమయోఽగ్నిర్దహతి)

న హ్యస్త్యవిద్యా మనసోఽతిరిక్తా

మనో హ్యవిద్యా భవబన్ధహేతుః ।

తస్మిన్వినష్టే సకలం వినష్టం

విజృమ్భితేఽస్మిన్సకలం విజృమ్భతే

శ్లోక 170

స్వప్నేఽర్థశూన్యే సృజతి స్వశక్త్యా

భోక్త్రాదివిశ్వం మన ఏవ సర్వమ్ ।

తథైవ జాగ్రత్యపి నో విశేషః

తత్సర్వమేతన్మనసో విజృమ్భణమ్

॥ 169॥

శ్లోక 171

సుషుప్తికాలే మనసి ప్రలీనే

నైవాస్తి కిఞ్చిత్సకలప్రసిద్ధేః ।

అతో మనఃకల్పిత ఏవ పుంసః

సంసార ఏతస్య న వస్తుతోఽస్తి

॥ 170॥

శ్లోక 172

వాయునాఽఽనీయతే మేఘః పునస్తేనైవ నీయతే । (పాఠభేదః - వాయునా నీయతే మేఘః పునస్తేనైవ లీయతే)

మనసా కల్ప్యతే బన్ధో మోక్షస్తేనైవ కల్ప్యతే

॥ 171॥

శ్లోక 173

దేహాదిసర్వవిషయే పరికల్ప్య రాగం

బధ్నాతి తేన పురుషం పశువద్గుణేన ।

వైరస్యమత్ర విషవత్ సువిధాయ పశ్చాద్

ఏనం విమోచయతి తన్మన ఏవ బన్ధాత్

॥ 172॥

శ్లోక 174

తస్మాన్మనః కారణమస్య జన్తోః

బన్ధస్య మోక్షస్య చ వా విధానే ।

బన్ధస్య హేతుర్మలినం రజోగుణైః

మోక్షస్య శుద్ధం విరజస్తమస్కమ్

॥ 173॥

శ్లోక 175

వివేకవైరాగ్యగుణాతిరేకా-

చ్ఛుద్ధత్వమాసాద్య మనో విముక్త్యై ।

భవత్యతో బుద్ధిమతో ముముక్షో-

స్తాభ్యాం దృఢాభ్యాం భవితవ్యమగ్రే

॥ 174॥

శ్లోక 176

మనో నామ మహావ్యాఘ్రో విషయారణ్యభూమిషు ।

చరత్యత్ర న గచ్ఛన్తు సాధవో యే ముముక్షవః

॥ 175॥

శ్లోక 177

మనః ప్రసూతే విషయానశేషాన్

స్థూలాత్మనా సూక్ష్మతయా చ భోక్తుః ।

శరీరవర్ణాశ్రమజాతిభేదాన్

గుణక్రియాహేతుఫలాని నిత్యమ్

॥ 176॥

శ్లోక 178

అసఙ్గచిద్రూపమముం విమోహ్య

దేహేన్ద్రియప్రాణగుణైర్నిబద్ధ్య ।

అహమ్మమేతి భ్రమయత్యజస్రం

మనః స్వకృత్యేషు ఫలోపభుక్తిషు

॥ 177॥

శ్లోక 179

అధ్యాసదోషాత్పురుషస్య సంసృతిః (పాఠభేదః - అధ్యాసయోగాత్)

అధ్యాసబన్ధస్త్వమునైవ కల్పితః ।

రజస్తమోదోషవతోఽవివేకినో

జన్మాదిదుఃఖస్య నిదానమేతత్

॥ 178॥

శ్లోక 180

అతః ప్రాహుర్మనోఽవిద్యాం పణ్డితాస్తత్త్వదర్శినః ।

యేనైవ భ్రామ్యతే విశ్వం వాయునేవాభ్రమణ్డలమ్

॥ 179॥

శ్లోక 181

తన్మనఃశోధనం కార్యం ప్రయత్నేన ముముక్షుణా ।

విశుద్ధే సతి చైతస్మిన్ముక్తిః కరఫలాయతే

॥ 180॥

శ్లోక 182

మోక్షైకసక్త్యా విషయేషు రాగం

నిర్మూల్య సన్న్యస్య చ సర్వకర్మ ।

సచ్ఛ్రద్ధయా యః శ్రవణాదినిష్ఠో

రజఃస్వభావం స ధునోతి బుద్ధేః

॥ 181॥

శ్లోక 183

మనోమయో నాపి భవేత్పరాత్మా

హ్యాద్యన్తవత్త్వాత్పరిణామిభావాత్ ।

దుఃఖాత్మకత్వాద్విషయత్వహేతోః

ద్రష్టా హి దృశ్యాత్మతయా న దృష్టః

॥ 182॥

శ్లోక 184

బుద్ధిర్బుద్ధీన్ద్రియైః సార్ధం సవృత్తిః కర్తృలక్షణః ।

విజ్ఞానమయకోశః స్యాత్పుంసః సంసారకారణమ్

॥ 183॥

శ్లోక 185

అనువ్రజచ్చిత్ప్రతిబిమ్బశక్తిః

విజ్ఞానసఞ్జ్ఞః ప్రకృతేర్వికారః ।

జ్ఞానక్రియావానహమిత్యజస్రం

దేహేన్ద్రియాదిష్వభిమన్యతే భృశమ్

॥ 184॥

శ్లోక 186

అనాదికాలోఽయమహంస్వభావో

జీవః సమస్తవ్యవహారవోఢా ।

కరోతి కర్మాణ్యపి పూర్వవాసనః (పాఠభేదః - కర్మాణ్యను)

పుణ్యాన్యపుణ్యాని చ తత్ఫలాని

॥ 185॥

శ్లోక 187

భుఙ్క్తే విచిత్రాస్వపి యోనిషు వ్రజ-

న్నాయాతి నిర్యాత్యధ ఊర్ధ్వమేషః ।

అస్యైవ విజ్ఞానమయస్య జాగ్రత్-

స్వప్నాద్యవస్థాః సుఖదుఃఖభోగః

॥ 186॥

శ్లోక 188

దేహాదినిష్ఠాశ్రమధర్మకర్మ-

గుణాభిమానః సతతం మమేతి ।

విజ్ఞానకోశోఽయమతిప్రకాశః

ప్రకృష్టసాన్నిధ్యవశాత్పరాత్మనః ।

అతో భవత్యేష ఉపాధిరస్య

యదాత్మధీః సంసరతి భ్రమేణ

॥ 187॥

శ్లోక 189

యోఽయం విజ్ఞానమయః ప్రాణేషు హృది స్ఫురత్యయం జ్యోతిః । (పాఠభేదః - స్ఫురత్స్వయఞ్జ్యోతిః)

కూటస్థః సన్నాత్మా కర్తా భోక్తా భవత్యుపాధిస్థః

॥ 188॥

శ్లోక 190

స్వయం పరిచ్ఛేదముపేత్య బుద్ధేః

తాదాత్మ్యదోషేణ పరం మృషాత్మనః ।

సర్వాత్మకః సన్నపి వీక్షతే స్వయం

స్వతః పృథక్త్వేన మృదో ఘటానివ

॥ 189॥

శ్లోక 191

ఉపాధిసమ్బన్ధవశాత్పరాత్మా

హ్యుపాధిధర్మాననుభాతి తద్గుణః । (పాఠభేదః - ఽప్యుపాధి)

అయోవికారానవికారివహ్నివత్

సదైకరూపోఽపి పరః స్వభావాత్

॥ 190॥

శ్లోక 192

శిష్య ఉవాచ ।

భ్రమేణాప్యన్యథా వాఽస్తు జీవభావః పరాత్మనః ।

తదుపాధేరనాదిత్వాన్నానాదేర్నాశ ఇష్యతే

॥ 191॥

శ్లోక 193

అతోఽస్య జీవభావోఽపి నిత్యా భవతి సంసృతిః ।

న నివర్తేత తన్మోక్షః కథం మే శ్రీగురో వద

॥ 192॥

శ్లోక 194

శ్రీగురురువాచ ।

సమ్యక్పృష్టం త్వయా విద్వన్సావధానేన తచ్ఛృణు ।

ప్రామాణికీ న భవతి భ్రాన్త్యా మోహితకల్పనా

॥ 193॥

శ్లోక 195

భ్రాన్తిం వినా త్వసఙ్గస్య నిష్క్రియస్య నిరాకృతేః ।

న ఘటేతార్థసమ్బన్ధో నభసో నీలతాదివత్

॥ 194॥

శ్లోక 196

స్వస్య ద్రష్టుర్నిర్గుణస్యాక్రియస్య

ప్రత్యగ్బోధానన్దరూపస్య బుద్ధేః ।

భ్రాన్త్యా ప్రాప్తో జీవభావో న సత్యో

మోహాపాయే నాస్త్యవస్తుస్వభావాత్

॥ 195॥

శ్లోక 197

యావద్భ్రాన్తిస్తావదేవాస్య సత్తా

మిథ్యాజ్ఞానోజ్జృమ్భితస్య ప్రమాదాత్ ।

రజ్జ్వాం సర్పో భ్రాన్తికాలీన ఏవ

భ్రాన్తేర్నాశే నైవ సర్పోఽపి తద్వత్

॥ 196॥

శ్లోక 198

॥ 197॥ (పాఠభేదః - సర్పోఽస్తి)

అనాదిత్వమవిద్యాయాః కార్యస్యాపి తథేష్యతే ।

ఉత్పన్నాయాం తు విద్యాయామావిద్యకమనాద్యపి

శ్లోక 199

ప్రబోధే స్వప్నవత్సర్వం సహమూలం వినశ్యతి ।

అనాద్యపీదం నో నిత్యం ప్రాగభావ ఇవ స్ఫుటమ్

॥ 198॥

శ్లోక 200

అనాదేరపి విధ్వంసః ప్రాగభావస్య వీక్షితః ।

యద్బుద్ధ్యుపాధిసమ్బన్ధాత్పరికల్పితమాత్మని

॥ 199॥

శ్లోక 201

జీవత్వం న తతోఽన్యస్తు స్వరూపేణ విలక్షణః । (పాఠభేదః - తతోఽన్యత్తు)

సమ్బన్ధస్త్వాత్మనో బుద్ధ్యా మిథ్యాజ్ఞానపురఃసరః

॥ 200॥

శ్లోక 202

॥ 201॥ (పాఠభేదః - సమ్బన్ధః స్వాత్మనో)

వినివృత్తిర్భవేత్తస్య సమ్యగ్జ్ఞానేన నాన్యథా ।

బ్రహ్మాత్మైకత్వవిజ్ఞానం సమ్యగ్జ్ఞానం శ్రుతేర్మతమ్

శ్లోక 203

తదాత్మానాత్మనోః సమ్యగ్వివేకేనైవ సిధ్యతి ।

తతో వివేకః కర్తవ్యః ప్రత్యగాత్మసదాత్మనోః

॥ 202॥

శ్లోక 204

॥ 203॥ (పాఠభేదః - ప్రత్యగాత్మాసదాత్మనోః)

జలం పఙ్కవదత్యన్తం పఙ్కాపాయే జలం స్ఫుటమ్ । (పాఠభేదః - పఙ్కవదస్పష్టం)

యథా భాతి తథాత్మాపి దోషాభావే స్ఫుటప్రభః

శ్లోక 205

అసన్నివృత్తౌ తు సదాత్మనా స్ఫుటం

ప్రతీతిరేతస్య భవేత్ప్రతీచః ।

తతో నిరాసః కరణీయ ఏవ

సదాత్మనః సాధ్వహమాదివస్తునః

॥ 204॥

శ్లోక 206

॥ 205॥ (పాఠభేదః - అసదాత్మనః)

అతో నాయం పరాత్మా స్యాద్విజ్ఞానమయశబ్దభాక్ ।

వికారిత్వాజ్జడత్వాచ్చ పరిచ్ఛిన్నత్వహేతుతః ।

దృశ్యత్వాద్వ్యభిచారిత్వాన్నానిత్యో నిత్య ఇష్యతే

శ్లోక 207

ఆనన్దప్రతిబిమ్బచుమ్బితతనుర్వృత్తిస్తమోజృమ్భితా

స్యాదానన్దమయః ప్రియాదిగుణకః స్వేష్టార్థలాభోదయః ।

పుణ్యస్యానుభవే విభాతి కృతినామానన్దరూపః స్వయం

సర్వో నన్దతి యత్ర సాధు తనుభృన్మాత్రః ప్రయత్నం వినా

॥ 206॥

శ్లోక 208

॥ 207॥ (పాఠభేదః - భూత్వా నన్దతి)

ఆనన్దమయకోశస్య సుషుప్తౌ స్ఫూర్తిరుత్కటా ।

స్వప్నజాగరయోరీషదిష్టసన్దర్శనాదినా

శ్లోక 209

నైవాయమానన్దమయః పరాత్మా

సోపాధికత్వాత్ప్రకృతేర్వికారాత్ ।

కార్యత్వహేతోః సుకృతక్రియాయా

వికారసఙ్ఘాతసమాహితత్వాత్

॥ 208॥

శ్లోక 210

పఞ్చానామపి కోశానాం నిషేధే యుక్తితః శ్రుతేః । (పాఠభేదః - యుక్తితః కృతే)

తన్నిషేధావధి సాక్షీ బోధరూపోఽవశిష్యతే

॥ 209॥

శ్లోక 211

॥ 210॥ (పాఠభేదః - తన్నిషేధావధిః)

యోఽయమాత్మా స్వయఞ్జ్యోతిః పఞ్చకోశవిలక్షణః ।

అవస్థాత్రయసాక్షీ సన్నిర్వికారో నిరఞ్జనః ।

సదానన్దః స విజ్ఞేయః స్వాత్మత్వేన విపశ్చితా

శ్లోక 212

శిష్య ఉవాచ ।

మిథ్యాత్వేన నిషిద్ధేషు కోశేష్వేతేషు పఞ్చసు ।

సర్వాభావం వినా కిఞ్చిన్న పశ్యామ్యత్ర హే గురో ।

విజ్ఞేయం కిము వస్త్వస్తి స్వాత్మనాఽఽత్మవిపశ్చితా

॥ 211॥

శ్లోక 213

॥ 212॥ (పాఠభేదః - స్వాత్మనాత్ర విపశ్చితా)

శ్రీగురురువాచ ।

సత్యముక్తం త్వయా విద్వన్నిపుణోఽసి విచారణే ।

అహమాదివికారాస్తే తదభావోఽయమప్యను

శ్లోక 214

॥ 213॥ (పాఠభేదః - ఽయమప్యథ)

సర్వే యేనానుభూయన్తే యః స్వయం నానుభూయతే ।

తమాత్మానం వేదితారం విద్ధి బుద్ధ్యా సుసూక్ష్మయా

శ్లోక 215

తత్సాక్షికం భవేత్తత్తద్యద్యద్యేనానుభూయతే ।

కస్యాప్యననుభూతార్థే సాక్షిత్వం నోపయుజ్యతే

॥ 214॥

శ్లోక 216

॥ 215॥ (పాఠభేదః - నోపపద్యతే)

అసౌ స్వసాక్షికో భావో యతః స్వేనానుభూయతే ।

అతః పరం స్వయం సాక్షాత్ప్రత్యగాత్మా న చేతరః

శ్లోక 217

జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తిషు స్ఫుటతరం యోఽసౌ సముజ్జృమ్భతే

ప్రత్యగ్రూపతయా సదాహమహమిత్యన్తః స్ఫురన్నైకధా । (పాఠభేదః - స్ఫురన్నేకధా)

నానాకారవికారభాగిన ఇమాన్ పశ్యన్నహన్ధీముఖాన్ (పాఠభేదః - భాజిన)

నిత్యానన్దచిదాత్మనా స్ఫురతి తం విద్ధి స్వమేతం హృది

॥ 216॥

శ్లోక 218

ఘటోదకే బిమ్బితమర్కబిమ్బ-

మాలోక్య మూఢో రవిమేవ మన్యతే ।

తథా చిదాభాసముపాధిసంస్థం

భ్రాన్త్యాహమిత్యేవ జడోఽభిమన్యతే

॥ 217॥

శ్లోక 219

ఘటం జలం తద్గతమర్కబిమ్బం

విహాయ సర్వం వినిరీక్ష్యతేఽర్కః । (పాఠభేదః - దివి వీక్ష్యతేఽర్కః)

తటస్థ ఏతత్త్రితయావభాసకః (పాఠభేదః - తటస్థితః తత్త్రి)

స్వయమ్ప్రకాశో విదుషా యథా తథా

॥ 218॥

శ్లోక 220

దేహం ధియం చిత్ప్రతిబిమ్బమేవం (పాఠభేదః - చిత్ప్రతిబిమ్బమేతం)

విసృజ్య బుద్ధౌ నిహితం గుహాయామ్ ।

ద్రష్టారమాత్మానమఖణ్డబోధం

సర్వప్రకాశం సదసద్విలక్షణమ్

॥ 219॥

శ్లోక 221

నిత్యం విభుం సర్వగతం సుసూక్ష్మం

అన్తర్బహిఃశూన్యమనన్యమాత్మనః ।

విజ్ఞాయ సమ్యఙ్నిజరూపమేతత్

పుమాన్ విపాప్మా విరజో విమృత్యుః

॥ 220॥

శ్లోక 222

విశోక ఆనన్దఘనో విపశ్చిత్

స్వయం కుతశ్చిన్న బిభేతి కశ్చిత్ ।

నాన్యోఽస్తి పన్థా భవబన్ధముక్తేః

వినా స్వతత్త్వావగమం ముముక్షోః

॥ 221॥

శ్లోక 223

బ్రహ్మాభిన్నత్వవిజ్ఞానం భవమోక్షస్య కారణమ్ ।

యేనాద్వితీయమానన్దం బ్రహ్మ సమ్పద్యతే బుధైః

॥ 222॥

శ్లోక 224

॥ 223॥ (పాఠభేదః - సమ్పద్యతే బుధః)

బ్రహ్మభూతస్తు సంసృత్యై విద్వాన్నావర్తతే పునః ।

విజ్ఞాతవ్యమతః సమ్యగ్బ్రహ్మాభిన్నత్వమాత్మనః

శ్లోక 225

సత్యం జ్ఞానమనన్తం బ్రహ్మ విశుద్ధం పరం స్వతఃసిద్ధమ్ ।

నిత్యానన్దైకరసం ప్రత్యగభిన్నం నిరన్తరం జయతి

॥ 224॥

శ్లోక 226

సదిదం పరమాద్వైతం స్వస్మాదన్యస్య వస్తునోఽభావాత్ ।

న హ్యన్యదస్తి కిఞ్చిత్ సమ్యక్ పరమార్థతత్త్వబోధదశాయామ్

॥ 225॥

శ్లోక 227

॥ 226॥ (పాఠభేదః - పరతత్త్వబోధసుదశాయామ్)

యదిదం సకలం విశ్వం నానారూపం ప్రతీతమజ్ఞానాత్ ।

తత్సర్వం బ్రహ్మైవ ప్రత్యస్తాశేషభావనాదోషమ్

శ్లోక 228

మృత్కార్యభూతోఽపి మృదో న భిన్నః

కుమ్భోఽస్తి సర్వత్ర తు మృత్స్వరూపాత్ ।

న కుమ్భరూపం పృథగస్తి కుమ్భః

కుతో మృషా కల్పితనామమాత్రః

॥ 227॥

శ్లోక 229

కేనాపి మృద్భిన్నతయా స్వరూపం

ఘటస్య సన్దర్శయితుం న శక్యతే ।

అతో ఘటః కల్పిత ఏవ మోహా-

న్మృదేవ సత్యం పరమార్థభూతమ్

॥ 228॥

శ్లోక 230

సద్బ్రహ్మకార్యం సకలం సదేవం (పాఠభేదః - సదైవ)

తన్మాత్రమేతన్న తతోఽన్యదస్తి । (పాఠభేదః - సన్మాత్రమేతన్న)

అస్తీతి యో వక్తి న తస్య మోహో

వినిర్గతో నిద్రితవత్ప్రజల్పః

॥ 229॥

శ్లోక 231

బ్రహ్మైవేదం విశ్వమిత్యేవ వాణీ

శ్రౌతీ బ్రూతేఽథర్వనిష్ఠా వరిష్ఠా ।

తస్మాదేతద్బ్రహ్మమాత్రం హి విశ్వం

నాధిష్ఠానాద్భిన్నతాఽఽరోపితస్య

॥ 230॥

శ్లోక 232

సత్యం యది స్యాజ్జగదేతదాత్మనోఽ

నన్తత్త్వహానిర్నిగమాప్రమాణతా ।

అసత్యవాదిత్వమపీశితుః స్యా-

న్నైతత్త్రయం సాధు హితం మహాత్మనామ్

॥ 231॥

శ్లోక 233

ఈశ్వరో వస్తుతత్త్వజ్ఞో న చాహం తేష్వవస్థితః ।

న చ మత్స్థాని భూతానీత్యేవమేవ వ్యచీక్లృపత్

॥ 232॥

శ్లోక 234

॥ 233॥ (పాఠభేదః - వ్యచీకథత్)

యది సత్యం భవేద్విశ్వం సుషుప్తావుపలభ్యతామ్ ।

యన్నోపలభ్యతే కిఞ్చిదతోఽసత్స్వప్నవన్మృషా

శ్లోక 235

అతః పృథఙ్నాస్తి జగత్పరాత్మనః

పృథక్ప్రతీతిస్తు మృషా గుణాదివత్ । గుణాహివత్

ఆరోపితస్యాస్తి కిమర్థవత్తాఽ-

ధిష్ఠానమాభాతి తథా భ్రమేణ

॥ 234॥

శ్లోక 236

భ్రాన్తస్య యద్యద్భ్రమతః ప్రతీతం

బ్రహ్మైవ తత్తద్రజతం హి శుక్తిః ।

ఇదన్తయా బ్రహ్మ సదైవ రూప్యతే (పాఠభేదః - సదేవ)

త్వారోపితం బ్రహ్మణి నామమాత్రమ్

॥ 235॥

శ్లోక 237

అతః పరం బ్రహ్మ సదద్వితీయం

విశుద్ధవిజ్ఞానఘనం నిరఞ్జనమ్ ।

ప్రశాన్తమాద్యన్తవిహీనమక్రియం

నిరన్తరానన్దరసస్వరూపమ్

॥ 236॥

శ్లోక 238

నిరస్తమాయాకృతసర్వభేదం

నిత్యం సుఖం నిష్కలమప్రమేయమ్ । (పాఠభేదః - నిత్యం ధ్రువం)

అరూపమవ్యక్తమనాఖ్యమవ్యయం

జ్యోతిః స్వయం కిఞ్చిదిదం చకాస్తి

॥ 237॥

శ్లోక 239

జ్ఞాతృజ్ఞేయజ్ఞానశూన్యమనన్తం నిర్వికల్పకమ్ ।

కేవలాఖణ్డచిన్మాత్రం పరం తత్త్వం విదుర్బుధాః

॥ 238॥

శ్లోక 240

అహేయమనుపాదేయం మనోవాచామగోచరమ్ ।

అప్రమేయమనాద్యన్తం బ్రహ్మ పూర్ణమహం మహః

॥ 239॥

శ్లోక 241

॥ 240॥ (పాఠభేదః - పూర్ణం మహన్మహః)

తత్త్వమ్పదాభ్యామభిధీయమానయోః

బ్రహ్మాత్మనోః శోధితయోర్యదీత్థమ్ । (పాఠభేదః - శోధితయోర్యదిత్థమ్)

శ్రుత్యా తయోస్తత్త్వమసీతి సమ్యగ్

ఏకత్వమేవ ప్రతిపాద్యతే ముహుః ॥ 241-

ఏక్యం తయోర్లక్షితయోర్న వాచ్యయోః

నిగద్యతేఽన్యోన్యవిరుద్ధధర్మిణోః ।

ఖద్యోతభాన్వోరివ రాజభృత్యయోః

కూపామ్బురాశ్యోః పరమాణుమేర్వోః

శ్లోక 242

తయోర్విరోధోఽయముపాధికల్పితో

న వాస్తవః కశ్చిదుపాధిరేషః ।

ఈశస్య మాయా మహదాదికారణం

జీవస్య కార్యం శఋణు పఞ్చకోశమ్

॥ 242॥

శ్లోక 243

॥ 243॥ (పాఠభేదః - పఞ్చకోశాః)

ఏతావుపాధీ పరజీవయోస్తయోః

సమ్యఙ్నిరాసే న పరో న జీవః ।

రాజ్యం నరేన్ద్రస్య భటస్య ఖేటక్-

స్తయోరపోహే న భటో న రాజా

శ్లోక 244

అథాత ఆదేశ ఇతి శ్రుతిః స్వయం

నిషేధతి బ్రహ్మణి కల్పితం ద్వయమ్ ।

శ్రుతిప్రమాణానుగృహీతబోధా- (పాఠభేదః - ప్రమాణానుగృహీతయుక్త్యా)

త్తయోర్నిరాసః కరణీయ ఏవ

॥ 244॥

శ్లోక 245

నేదం నేదం కల్పితత్వాన్న సత్యం

రజ్జుదృష్టవ్యాలవత్స్వప్నవచ్చ । (పాఠభేదః - రజ్జౌ)

ఇత్థం దృశ్యం సాధుయుక్త్యా వ్యపోహ్య

జ్ఞేయః పశ్చాదేకభావస్తయోర్యః

॥ 245॥

శ్లోక 246

తతస్తు తౌ లక్షణయా సులక్ష్యౌ

తయోరఖణ్డైకరసత్వసిద్ధయే ।

నాలం జహత్యా న తథాఽజహత్యా

కిన్తూభయార్థాత్మికయైవ భావ్యమ్

॥ 246॥

శ్లోక 247

॥ 247॥ (పాఠభేదః - భయార్థైకతయైవ)

స దేవదత్తోఽయమితీహ చైకతా

విరుద్ధధర్మాంశమపాస్య కథ్యతే ।

యథా తథా తత్త్వమసీతివాక్యే

విరుద్ధధర్మానుభయత్ర హిత్వా

శ్లోక 248

సంలక్ష్య చిన్మాత్రతయా సదాత్మనోః

అఖణ్డభావః పరిచీయతే బుధైః ।

ఏవం మహావాక్యశతేన కథ్యతే

బ్రహ్మాత్మనోరైక్యమఖణ్డభావః

॥ 248॥

శ్లోక 249

అస్థూలమిత్యేతదసన్నిరస్య

సిద్ధం స్వతో వ్యోమవదప్రతర్క్యమ్ ।

అతో మృషామాత్రమిదం ప్రతీతం

జహీహి యత్స్వాత్మతయా గృహీతమ్ ।

బ్రహ్మాహమిత్యేవ విశుద్ధబుద్ధ్యా

విద్ధి స్వమాత్మానమఖణ్డబోధమ్

॥ 249॥

శ్లోక 250

మృత్కార్యం సకలం ఘటాది సతతం మృన్మాత్రమేవాహితం (పాఠభేదః - మృన్మాత్రమేవాభితః)

తద్వత్సజ్జనితం సదాత్మకమిదం సన్మాత్రమేవాఖిలమ్ ।

యస్మాన్నాస్తి సతః పరం కిమపి తత్సత్యం స ఆత్మా స్వయం

తస్మాత్తత్త్వమసి ప్రశాన్తమమలం బ్రహ్మాద్వయం యత్పరమ్

॥ 250॥

శ్లోక 251

నిద్రాకల్పితదేశకాలవిషయజ్ఞాత్రాది సర్వం యథా

మిథ్యా తద్వదిహాపి జాగ్రతి జగత్స్వాజ్ఞానకార్యత్వతః ।

యస్మాదేవమిదం శరీరకరణప్రాణాహమాద్యప్యసత్

తస్మాత్తత్త్వమసి ప్రశాన్తమమలం బ్రహ్మాద్వయం యత్పరమ్

॥ 251॥

శ్లోక 252

యత్ర భ్రాన్త్యా కల్పితం తద్వివేకే (పాఠభేదః - యద్వివేకే)

తత్తన్మాత్రం నైవ తస్మాద్విభిన్నమ్ ।

స్వప్నే నష్టం స్వప్నవిశ్వం విచిత్రం

స్వస్మాద్భిన్నం కిన్ను దృష్టం ప్రబోధే

॥ 252॥

శ్లోక 253

జాతినీతికులగోత్రదూరగం

నామరూపగుణదోషవర్జితమ్ ।

దేశకాలవిషయాతివర్తి యద్

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 253॥

శ్లోక 254

యత్పరం సకలవాగగోచరం

గోచరం విమలబోధచక్షుషః ।

శుద్ధచిద్ఘనమనాది వస్తు యద్

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 254॥

శ్లోక 255

షడ్భిరూర్మిభిరయోగి యోగిహృద్-

భావితం న కరణైర్విభావితమ్ ।

బుద్ధ్యవేద్యమనవద్యమస్తి యద్ (పాఠభేదః - భూతి యద్)

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 255॥

శ్లోక 256

భ్రాన్తికల్పితజగత్కలాశ్రయం

స్వాశ్రయం చ సదసద్విలక్షణమ్ ।

నిష్కలం నిరుపమానవద్ధి యద్ (పాఠభేదః - నిరుపమానమృద్ధిమత్)

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 256॥

శ్లోక 257

జన్మవృద్ధిపరిణత్యపక్షయ-

వ్యాధినాశనవిహీనమవ్యయమ్ ।

విశ్వసృష్ట్యవవిఘాతకారణం (పాఠభేదః - వనఘాతకారణం)

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 257॥

శ్లోక 258

అస్తభేదమనపాస్తలక్షణం

నిస్తరఙ్గజలరాశినిశ్చలమ్ ।

నిత్యముక్తమవిభక్తమూర్తి యద్

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 258॥

శ్లోక 259

ఏకమేవ సదనేకకారణం

కారణాన్తరనిరాస్యకారణమ్ । (పాఠభేదః - సకారణమ్)

కార్యకారణవిలక్షణం స్వయం

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 259॥

శ్లోక 260

నిర్వికల్పకమనల్పమక్షరం

యత్క్షరాక్షరవిలక్షణం పరమ్ ।

నిత్యమవ్యయసుఖం నిరఞ్జనం

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 260॥

శ్లోక 261

యద్విభాతి సదనేకధా భ్రమా-

న్నామరూపగుణవిక్రియాత్మనా ।

హేమవత్స్వయమవిక్రియం సదా

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 261॥

శ్లోక 262

యచ్చకాస్త్యనపరం పరాత్పరం

ప్రత్యగేకరసమాత్మలక్షణమ్ ।

సత్యచిత్సుఖమనన్తమవ్యయం

బ్రహ్మ తత్త్వమసి భావయాత్మని

॥ 262॥

శ్లోక 263

ఉక్తమర్థమిమమాత్మని స్వయం

భావయేత్ప్రథితయుక్తిభిర్ధియా । (పాఠభేదః - భావయ ప్రథిత)

సంశయాదిరహితం కరామ్బువత్

తేన తత్త్వనిగమో భవిష్యతి

॥ 263॥

శ్లోక 264

సమ్బోధమాత్రం పరిశుద్ధతత్త్వం (పాఠభేదః - స్వం బోధమాత్రం)

విజ్ఞాయ సఙ్ఘే నృపవచ్చ సైన్యే ।

తదాశ్రయః స్వాత్మని సర్వదా స్థితో (పాఠభేదః - తదాత్మనైవాత్మని)

విలాపయ బ్రహ్మణి విశ్వజాతమ్

॥ 264॥

శ్లోక 265

॥ 265॥ (పాఠభేదః - దృశ్యజాతమ్)

బుద్ధౌ గుహాయాం సదసద్విలక్షణం

బ్రహ్మాస్తి సత్యం పరమద్వితీయమ్ ।

తదాత్మనా యోఽత్ర వసేద్గుహాయాం

పునర్న తస్యాఙ్గగుహాప్రవేశః

శ్లోక 266

జ్ఞాతే వస్తున్యపి బలవతీ వాసనాఽనాదిరేషా

కర్తా భోక్తాప్యహమితి దృఢా యాఽస్య సంసారహేతుః ।

ప్రత్యగ్దృష్ట్యాఽఽత్మని నివసతా సాపనేయా ప్రయత్నా-

న్ముక్తిం ప్రాహుస్తదిహ మునయో వాసనాతానవం యత్

॥ 266॥

శ్లోక 267

అహం మమేతి యో భావో దేహాక్షాదావనాత్మని ।

అధ్యాసోఽయం నిరస్తవ్యో విదుషా స్వాత్మనిష్ఠయా

॥ 267॥

శ్లోక 268

జ్ఞాత్వా స్వం ప్రత్యగాత్మానం బుద్ధితద్వృత్తిసాక్షిణమ్ ।

సోఽహమిత్యేవ సద్వృత్త్యాఽనాత్మన్యాత్మమతిం జహి

॥ 268॥

శ్లోక 269

లోకానువర్తనం త్యక్త్వా త్యక్త్వా దేహానువర్తనమ్ ।

శాస్త్రానువర్తనం త్యక్త్వా స్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 269॥

శ్లోక 270

లోకవాసనయా జన్తోః శాస్త్రవాసనయాపి చ ।

దేహవాసనయా జ్ఞానం యథావన్నైవ జాయతే ॥ 271

సంసారకారాగృహమోక్షమిచ్ఛో-

రయోమయం పాదనిబన్ధశఋఙ్ఖలమ్ । (పాఠభేదః - నిబద్ధ)

వదన్తి తజ్జ్ఞాః పటు వాసనాత్రయం

యోఽస్మాద్విముక్తః సముపైతి ముక్తిమ్

॥ 270॥

శ్లోక 271

జలాదిసంసర్గవశాత్ప్రభూత- (పాఠభేదః - జలాదిసమ్పర్కవశాత్)

దుర్గన్ధధూతాఽగరుదివ్యవాసనా ।

సఙ్ఘర్షణేనైవ విభాతి సమ్య-

గ్విధూయమానే సతి బాహ్యగన్ధే

॥ 272॥

శ్లోక 272

అన్తఃశ్రితానన్తదురన్తవాసనా-

ధూలీవిలిప్తా పరమాత్మవాసనా ।

ప్రజ్ఞాతిసఙ్ఘర్షణతో విశుద్ధా

ప్రతీయతే చన్దనగన్ధవత్ స్ఫుటమ్

॥ 273॥

శ్లోక 273

॥ 274॥ (పాఠభేదః - స్ఫుటా)

అనాత్మవాసనాజాలైస్తిరోభూతాత్మవాసనా ।

నిత్యాత్మనిష్ఠయా తేషాం నాశే భాతి స్వయం స్ఫుటమ్

శ్లోక 274

॥ 275॥ (పాఠభేదః - స్ఫుటా)

యథా యథా ప్రత్యగవస్థితం మనః

తథా తథా ముఞ్చతి బాహ్యవాసనామ్ । (పాఠభేదః - బాహ్యవాసనాః)

నిఃశేషమోక్షే సతి వాసనానాం

ఆత్మానుభూతిః ప్రతిబన్ధశూన్యా

శ్లోక 275

స్వాత్మన్యేవ సదా స్థిత్వా మనో నశ్యతి యోగినః । (పాఠభేదః - స్థిత్యా)

వాసనానాం క్షయశ్చాతః స్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 276॥

శ్లోక 276

తమో ద్వాభ్యాం రజః సత్త్వాత్సత్త్వం శుద్ధేన నశ్యతి ।

తస్మాత్సత్త్వమవష్టభ్య స్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 277॥

శ్లోక 277

ప్రారబ్ధం పుష్యతి వపురితి నిశ్చిత్య నిశ్చలః ।

ధైర్యమాలమ్బ్య యత్నేన స్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 278॥

శ్లోక 278

నాహం జీవః పరం బ్రహ్మేత్యతద్వ్యావృత్తిపూర్వకమ్ ।

వాసనావేగతః ప్రాప్తస్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 279॥

శ్లోక 279

శ్రుత్యా యుక్త్యా స్వానుభూత్యా జ్ఞాత్వా సార్వాత్మ్యమాత్మనః ।

క్వచిదాభాసతః ప్రాప్తస్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 280॥

శ్లోక 280

అనాదానవిసర్గాభ్యామీషన్నాస్తి క్రియా మునేః । (పాఠభేదః - అన్నాదానవిసర్గా)

తదేకనిష్ఠయా నిత్యం స్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 281॥

శ్లోక 281

తత్త్వమస్యాదివాక్యోత్థబ్రహ్మాత్మైకత్వబోధతః ।

బ్రహ్మణ్యాత్మత్వదార్ఢ్యాయ స్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 282॥

శ్లోక 282

అహమ్భావస్య దేహేఽస్మిన్నిఃశేషవిలయావధి ।

సావధానేన యుక్తాత్మా స్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 283॥

శ్లోక 283

ప్రతీతిర్జీవజగతోః స్వప్నవద్భాతి యావతా ।

తావన్నిరన్తరం విద్వన్స్వాధ్యాసాపనయం కురు

॥ 284॥

శ్లోక 284

నిద్రాయా లోకవార్తాయాః శబ్దాదేరపి విస్మృతేః ।

క్వచిన్నావసరం దత్త్వా చిన్తయాత్మానమాత్మని

॥ 285॥

శ్లోక 285

మాతాపిత్రోర్మలోద్భూతం మలమాంసమయం వపుః ।

త్యక్త్వా చాణ్డాలవద్దూరం బ్రహ్మీభూయ కృతీ భవ

॥ 286॥

శ్లోక 286

ఘటాకాశం మహాకాశ ఇవాత్మానం పరాత్మని ।

విలాప్యాఖణ్డభావేన తూష్ణీ భవ సదా మునే

॥ 287॥

శ్లోక 287

॥ 288॥ (పాఠభేదః - తూష్ణీం)

స్వప్రకాశమధిష్ఠానం స్వయమ్భూయ సదాత్మనా ।

బ్రహ్మాణ్డమపి పిణ్డాణ్డం త్యజ్యతాం మలభాణ్డవత్

శ్లోక 288

చిదాత్మని సదానన్దే దేహారూఢామహన్ధియమ్ ।

నివేశ్య లిఙ్గముత్సృజ్య కేవలో భవ సర్వదా

॥ 289॥

శ్లోక 289

యత్రైష జగదాభాసో దర్పణాన్తః పురం యథా ।

తద్బ్రహ్మాహమితి జ్ఞాత్వా కృతకృత్యో భవిష్యసి

॥ 290॥

శ్లోక 290

యత్సత్యభూతం నిజరూపమాద్యం

చిదద్వయానన్దమరూపమక్రియమ్ ।

తదేత్య మిథ్యావపురుత్సృజేత (పాఠభేదః - సృజైత)

శైలూషవద్వేషముపాత్తమాత్మనః

॥ 291॥

శ్లోక 291

సర్వాత్మనా దృశ్యమిదం మృషైవ

నైవాహమర్థః క్షణికత్వదర్శనాత్ ।

జానామ్యహం సర్వమితి ప్రతీతిః

కుతోఽహమాదేః క్షణికస్య సిధ్యేత్

॥ 292॥

శ్లోక 292

అహమ్పదార్థస్త్వహమాదిసాక్షీ

నిత్యం సుషుప్తావపి భావదర్శనాత్ ।

బ్రూతే హ్యజో నిత్య ఇతి శ్రుతిః స్వయం

తత్ప్రత్యగాత్మా సదసద్విలక్షణః

॥ 293॥

శ్లోక 293

వికారిణాం సర్వవికారవేత్తా

నిత్యావికారో భవితుం సమర్హతి । (పాఠభేదః - నిత్యోఽవికారో)

మనోరథస్వప్నసుషుప్తిషు స్ఫుటం

పునః పునర్దృష్టమసత్త్వమేతయోః

॥ 294॥

శ్లోక 294

అతోఽభిమానం త్యజ మాంసపిణ్డే

పిణ్డాభిమానిన్యపి బుద్ధికల్పితే ।

కాలత్రయాబాధ్యమఖణ్డబోధం

జ్ఞాత్వా స్వమాత్మానముపైహి శాన్తిమ్

॥ 295॥

శ్లోక 295

త్యజాభిమానం కులగోత్రనామ-

రూపాశ్రమేష్వార్ద్రశవాశ్రితేషు ।

లిఙ్గస్య ధర్మానపి కర్తృతాదీం-

స్త్యక్త్వా భవాఖణ్డసుఖస్వరూపః

॥ 296॥

శ్లోక 296

సన్త్యన్యే ప్రతిబన్ధాః పుంసః సంసారహేతవో దృష్టాః ।

తేషామేవం మూలం ప్రథమవికారో భవత్యహఙ్కారః

॥ 297॥

శ్లోక 297

॥ 298॥ (పాఠభేదః - తేషామేషాం)

యావత్స్యాత్స్వస్య సమ్బన్ధోఽహఙ్కారేణ దురాత్మనా ।

తావన్న లేశమాత్రాపి ముక్తివార్తా విలక్షణా

శ్లోక 298

అహఙ్కారగ్రహాన్ముక్తః స్వరూపముపపద్యతే ।

చన్ద్రవద్విమలః పూర్ణః సదానన్దః స్వయమ్ప్రభః

॥ 299॥

శ్లోక 299

యో వా పురే సోఽహమితి ప్రతీతో (పాఠభేదః - పురైషోఽహమితి)

బుద్ధ్యా ప్రక్లృప్తస్తమసాఽతిమూఢయా । (పాఠభేదః - బుద్ధ్యాఽవివిక్తస్తమసా)

తస్యైవ నిఃశేషతయా వినాశే

బ్రహ్మాత్మభావః ప్రతిబన్ధశూన్యః

॥ 300॥

శ్లోక 300

బ్రహ్మానన్దనిధిర్మహాబలవతాఽహఙ్కారఘోరాహినా

సంవేష్ట్యాత్మని రక్ష్యతే గుణమయైశ్చణ్డేస్త్రిభిర్మస్తకైః (పాఠభేదః - చణ్డై)

విజ్ఞానాఖ్యమహాసినా శ్రుతిమతా విచ్ఛిద్య శీర్షత్రయం (పాఠభేదః - ద్యుతిమతా)

నిర్మూల్యాహిమిమం నిధిం సుఖకరం ధీరోఽనుభోక్తుఙ్క్షమః

॥ 301॥

శ్లోక 301

యావద్వా యత్కిఞ్చిద్విషదోషస్ఫూర్తిరస్తి చేద్దేహే ।

కథమారోగ్యాయ భవేత్తద్వదహన్తాపి యోగినో ముక్త్యై

॥ 302॥

శ్లోక 302

అహమోఽత్యన్తనివృత్త్యా తత్కృతనానావికల్పసంహృత్యా ।

ప్రత్యక్తత్త్వవివేకాదిదమహమస్మీతి విన్దతే తత్త్వమ్

॥ 303॥

శ్లోక 303

॥ 304॥ (పాఠభేదః - వివేకాదయమ్)

అహఙ్కారే కర్తర్యహమితి మతిం ముఞ్చ సహసా (పాఠభేదః - అహఙ్కర్తర్యస్మిన్నహమితి)

వికారాత్మన్యాత్మప్రతిఫలజుషి స్వస్థితిముషి ।

యదధ్యాసాత్ప్రాప్తా జనిమృతిజరాదుఃఖబహులా

ప్రతీచశ్చిన్మూర్తేస్తవ సుఖతనోః సంసృతిరియమ్

శ్లోక 304

సదైకరూపస్య చిదాత్మనో విభో-

రానన్దమూర్తేరనవద్యకీర్తేః ।

నైవాన్యథా క్వాప్యవికారిణస్తే

వినాహమధ్యాసమముష్య సంసృతిః

॥ 305॥

శ్లోక 305

తస్మాదహఙ్కారమిమం స్వశత్రుం

భోక్తుర్గలే కణ్టకవత్ప్రతీతమ్ ।

విచ్ఛిద్య విజ్ఞానమహాసినా స్ఫుటం

భుఙ్క్ష్వాత్మసామ్రాజ్యసుఖం యథేష్టమ్

॥ 306॥

శ్లోక 306

తతోఽహమాదేర్వినివర్త్య వృత్తిం

సన్త్యక్తరాగః పరమార్థలాభాత్ ।

తూష్ణీం సమాస్స్వాత్మసుఖానుభూత్యా

పూర్ణాత్మనా బ్రహ్మణి నిర్వికల్పః

॥ 307॥

శ్లోక 307

సమూలకృత్తోఽపి మహానహం పునః

వ్యుల్లేఖితః స్యాద్యది చేతసా క్షణమ్ ।

సఞ్జీవ్య విక్షేపశతం కరోతి

నభస్వతా ప్రావృషి వారిదో యథా

॥ 308॥

శ్లోక 308

నిగృహ్య శత్రోరహమోఽవకాశః

క్వచిన్న దేయో విషయానుచిన్తయా ।

స ఏవ సఞ్జీవనహేతురస్య

ప్రక్షీణజమ్బీరతరోరివామ్బు

॥ 309॥

శ్లోక 309

దేహాత్మనా సంస్థిత ఏవ కామీ

విలక్షణః కామయితా కథం స్యాత్ ।

అతోఽర్థసన్ధానపరత్వమేవ

భేదప్రసక్త్యా భవబన్ధహేతుః

॥ 310॥

శ్లోక 310

కార్యప్రవర్ధనాద్బీజప్రవృద్ధిః పరిదృశ్యతే ।

కార్యనాశాద్బీజనాశస్తస్మాత్కార్యం నిరోధయేత్

॥ 311॥

శ్లోక 311

వాసనావృద్ధితః కార్యం కార్యవృద్ధ్యా చ వాసనా ।

వర్ధతే సర్వథా పుంసః సంసారో న నివర్తతే

॥ 312॥

శ్లోక 312

సంసారబన్ధవిచ్ఛిత్త్యై తద్ ద్వయం ప్రదహేద్యతిః ।

వాసనావృద్ధిరేతాభ్యాం చిన్తయా క్రియయా బహిః

॥ 313॥

శ్లోక 313

॥ 314॥ (పాఠభేదః - వాసనా ప్రేర్యతే హ్యన్తః)

తాభ్యాం ప్రవర్ధమానా సా సూతే సంసృతిమాత్మనః ।

త్రయాణాం చ క్షయోపాయః సర్వావస్థాసు సర్వదా

శ్లోక 314

సర్వత్ర సర్వతః సర్వబ్రహ్మమాత్రావలోకనైః । (పాఠభేదః - మాత్రావలోకనమ్)

సద్భావవాసనాదార్ఢ్యాత్తత్త్రయం లయమశ్నుతే

॥ 315॥

శ్లోక 315

క్రియానాశే భవేచ్చిన్తానాశోఽస్మాద్వాసనాక్షయః ।

వాసనాప్రక్షయో మోక్షః సా జీవన్ముక్తిరిష్యతే

॥ 316॥

శ్లోక 316

॥ 317॥ (పాఠభేదః - స)

సద్వాసనాస్ఫూర్తివిజృమ్భణే సతి

హ్యసౌ విలీనాప్యహమాదివాసనా । (పాఠభేదః - విలీనా త్వహమాదివాసనా)

అతిప్రకృష్టాప్యరుణప్రభాయాం

విలీయతే సాధు యథా తమిస్రా

శ్లోక 317

తమస్తమఃకార్యమనర్థజాలం

న దృశ్యతే సత్యుదితే దినేశే ।

తథాఽద్వయానన్దరసానుభూతౌ

నైవాస్తి బన్ధో న చ దుఃఖగన్ధః

॥ 318॥

శ్లోక 318

దృశ్యం ప్రతీతం ప్రవిలాపయన్సన్ (పాఠభేదః - ప్రవిలాపయన్స్వయం)

సన్మాత్రమానన్దఘనం విభావయన్ ।

సమాహితః సన్బహిరన్తరం వా

కాలం నయేథాః సతి కర్మబన్ధే

॥ 319॥

శ్లోక 319

ప్రమాదో బ్రహ్మనిష్ఠాయాం న కర్తవ్యః కదాచన ।

ప్రమాదో మృత్యురిత్యాహ భగవాన్బ్రహ్మణః సుతః

॥ 320॥

శ్లోక 320

న ప్రమాదాదనర్థోఽన్యో జ్ఞానినః స్వస్వరూపతః ।

తతో మోహస్తతోఽహన్ధీస్తతో బన్ధస్తతో వ్యథా

॥ 321॥

శ్లోక 321

విషయాభిముఖం దృష్ట్వా విద్వాంసమపి విస్మృతిః ।

విక్షేపయతి ధీదోషైర్యోషా జారమివ ప్రియమ్

॥ 322॥

శ్లోక 322

యథాపకృష్టం శైవాలం క్షణమాత్రం న తిష్ఠతి ।

ఆవృణోతి తథా మాయా ప్రాజ్ఞం వాపి పరాఙ్ముఖమ్

॥ 323॥

శ్లోక 323

లక్ష్యచ్యుతం చేద్యది చిత్తమీషద్

బహిర్ముఖం సన్నిపతేత్తతస్తతః ।

ప్రమాదతః ప్రచ్యుతకేలికన్దుకః

సోపానపఙ్క్తౌ పతితో యథా తథా

॥ 324॥

శ్లోక 324

విషయేష్వావిశచ్చేతః సఙ్కల్పయతి తద్గుణాన్ ।

సమ్యక్సఙ్కల్పనాత్కామః కామాత్పుంసః ప్రవర్తనమ్

॥ 325॥

శ్లోక 325

అతః ప్రమాదాన్న పరోఽస్తి మృత్యుః

వివేకినో బ్రహ్మవిదః సమాధౌ ।

సమాహితః సిద్ధిముపైతి సమ్యక్

సమాహితాత్మా భవ సావధానః

॥ 326॥

శ్లోక 326

తతః స్వరూపవిభ్రంశో విభ్రష్టస్తు పతత్యధః ।

పతితస్య వినా నాశం పునర్నారోహ ఈక్ష్యతే

॥ 327॥

శ్లోక 327

సఙ్కల్పం వర్జయేత్తస్మాత్సర్వానర్థస్య కారణమ్ ।

అపథ్యాని హి వస్తూని వ్యాధిగ్రస్తో యథోత్సృజే ।

జీవతో యస్య కైవల్యం విదేహే స చ కేవలః ।

యత్కిఞ్చిత్ పశ్యతో భేదం భయం బ్రూతే యజుఃశ్రుతిః

॥ 328॥

శ్లోక 328

యదా కదా వాపి విపశ్చిదేష

బ్రహ్మణ్యనన్తేఽప్యణుమాత్రభేదమ్ ।

పశ్యత్యథాముష్య భయం తదైవ

యద్వీక్షితం భిన్నతయా ప్రమాదాత్

॥ 329॥

శ్లోక 329

॥ 330॥ (పాఠభేదః - యదీక్షితం)

శ్రుతిస్మృతిన్యాయశతైర్నిషిద్ధే

దృశ్యేఽత్ర యః స్వాత్మమతిం కరోతి ।

ఉపైతి దుఃఖోపరి దుఃఖజాతం

నిషిద్ధకర్తా స మలిమ్లుచో యథా

శ్లోక 330

సత్యాభిసన్ధానరతో విముక్తో

మహత్త్వమాత్మీయముపైతి నిత్యమ్ ।

మిథ్యాభిసన్ధానరతస్తు నశ్యేద్

దృష్టం తదేతద్యదచౌరచౌరయోః

॥ 331॥

శ్లోక 331

॥ 332॥ (పాఠభేదః - చోరచోరయోః)

యతిరసదనుసన్ధిం బన్ధహేతుం విహాయ

స్వయమయమహమస్మీత్యాత్మదృష్ట్యైవ తిష్ఠేత్

సుఖయతి నను నిష్ఠా బ్రహ్మణి స్వానుభూత్యా

హరతి పరమవిద్యాకార్యదుఃఖం ప్రతీతమ్

శ్లోక 332

బాహ్యానుసన్ధిః పరివర్ధయేత్ఫలం (పాఠభేదః - బాహ్యాభిసన్ధిః)

దుర్వాసనామేవ తతస్తతోఽధికామ్ ।

జ్ఞాత్వా వివేకైః పరిహృత్య బాహ్యం

స్వాత్మానుసన్ధిం విదధీత నిత్యమ్

॥ 333॥

శ్లోక 333

బాహ్యే నిరుద్ధే మనసః ప్రసన్నతా

మనఃప్రసాదే పరమాత్మదర్శనమ్ ।

తస్మిన్సుదృష్టే భవబన్ధనాశో

బహిర్నిరోధః పదవీ విముక్తేః

॥ 334॥

శ్లోక 334

కః పణ్డితః సన్సదసద్వివేకీ

శ్రుతిప్రమాణః పరమార్థదర్శీ ।

జానన్హి కుర్యాదసతోఽవలమ్బం

స్వపాతహేతోః శిశువన్ముముక్షుః

॥ 335॥

శ్లోక 335

దేహాదిసంసక్తిమతో న ముక్తిః

ముక్తస్య దేహాద్యభిమత్యభావః ।

సుప్తస్య నో జాగరణం న జాగ్రతః

స్వప్నస్తయోర్భిన్నగుణాశ్రయత్వాత్

॥ 336॥

శ్లోక 336

అన్తర్బహిః స్వం స్థిరజఙ్గమేషు

జ్ఞాత్వాఽఽత్మనాధారతయా విలోక్య । (పాఠభేదః - జ్ఞానాత్మన్)

త్యక్తాఖిలోపాధిరఖణ్డరూపః

పూర్ణాత్మనా యః స్థిత ఏష ముక్తః

॥ 337॥

శ్లోక 337

సర్వాత్మనా బన్ధవిముక్తిహేతుః

సర్వాత్మభావాన్న పరోఽస్తి కశ్చిత్ ।

దృశ్యాగ్రహే సత్యుపపద్యతేఽసౌ

సర్వాత్మభావోఽస్య సదాత్మనిష్ఠయా

॥ 338॥

శ్లోక 338

దృశ్యస్యాగ్రహణం కథం ను ఘటతే దేహాత్మనా తిష్ఠతో

బాహ్యార్థానుభవప్రసక్తమనసస్తత్తత్క్రియాం కుర్వతః ।

సన్న్యస్తాఖిలధర్మకర్మవిషయైర్నిత్యాత్మనిష్ఠాపరైః

తత్త్వజ్ఞైః కరణీయమాత్మని సదానన్దేచ్ఛుభిర్యత్నతః

॥ 339॥

శ్లోక 339

సర్వాత్మసిద్ధయే భిక్షోః కృతశ్రవణకర్మణః । (పాఠభేదః - సార్వాత్మ్య)

సమాధిం విదధాత్యేషా శాన్తో దాన్త ఇతి శ్రుతిః

॥ 340॥

శ్లోక 340

ఆరూఢశక్తేరహమో వినాశః

కర్తున్న శక్య సహసాపి పణ్డితైః । (పాఠభేదః - కర్తుం న)

యే నిర్వికల్పాఖ్యసమాధినిశ్చలాః

తానన్తరాఽనన్తభవా హి వాసనాః

॥ 341॥

శ్లోక 341

అహమ్బుద్ధ్యైవ మోహిన్యా యోజయిత్వాఽఽవృతేర్బలాత్ ।

విక్షేపశక్తిః పురుషం విక్షేపయతి తద్గుణైః

॥ 342॥

శ్లోక 342

విక్షేపశక్తివిజయో విషమో విధాతుం

నిఃశేషమావరణశక్తినివృత్త్యభావే ।

దృగ్దృశ్యయోః స్ఫుటపయోజలవద్విభాగే

నశ్యేత్తదావరణమాత్మని చ స్వభావాత్ ।

నిఃసంశయేన భవతి ప్రతిబన్ధశూన్యో

విక్షేపణం న హి తదా యది చేన్మృషార్థే

॥ 343॥

శ్లోక 343

॥ 344॥ (పాఠభేదః - నిక్షేపణం)

సమ్యగ్వివేకః స్ఫుటబోధజన్యో

విభజ్య దృగ్దృశ్యపదార్థతత్త్వమ్ ।

ఛినత్తి మాయాకృతమోహబన్ధం

యస్మాద్విముక్తస్తు పునర్న సంసృతిః

శ్లోక 344

॥ 345॥ (పాఠభేదః - విముక్తస్య)

పరావరైకత్వవివేకవహ్నిః

దహత్యవిద్యాగహనం హ్యశేషమ్ ।

కిం స్యాత్పునః సంసరణస్య బీజం

అద్వైతభావం సముపేయుషోఽస్య

శ్లోక 345

ఆవరణస్య నివృత్తిర్భవతి హి సమ్యక్పదార్థదర్శనతః ।

మిథ్యాజ్ఞానవినాశస్తద్విక్షేపజనితదుఃఖనివృత్తిః

॥ 346॥

శ్లోక 346

ఏతత్త్రితయం దృష్టం సమ్యగ్రజ్జుస్వరూపవిజ్ఞానాత్ ।

తస్మాద్వస్తుసతత్త్వం జ్ఞాతవ్యం బన్ధముక్తయే విదుషా

॥ 347॥

శ్లోక 347

అయోఽగ్నియోగాదివ సత్సమన్వయాన్

మాత్రాదిరూపేణ విజృమ్భతే ధీః ।

తత్కార్యమేతద్ద్వితయం యతో మృషా (పాఠభేదః - తత్కార్యమేవ త్రితయం)

దృష్టం భ్రమస్వప్నమనోరథేషు

॥ 348॥

శ్లోక 348

తతో వికారాః ప్రకృతేరహమ్ముఖా

దేహావసానా విషయాశ్చ సర్వే ।

క్షణేఽన్యథాభావితయా హ్యమీషా- (పాఠభేదః - భావిన ఏష ఆత్మా)

మసత్త్వమాత్మా తు కదాపి నాన్యథా

॥ 349॥

శ్లోక 349

॥ 350॥ (పాఠభేదః - మసత్త్వమాత్మా తు కదాపి)

నిత్యాద్వయాఖణ్డచిదేకరూపో

బుద్ధ్యాదిసాక్షీ సదసద్విలక్షణః ।

అహమ్పదప్రత్యయలక్షితార్థః

ప్రత్యక్ సదానన్దఘనః పరాత్మా

శ్లోక 350

ఇత్థం విపశ్చిత్సదసద్విభజ్య

నిశ్చిత్య తత్త్వం నిజబోధదృష్ట్యా ।

జ్ఞాత్వా స్వమాత్మానమఖణ్డబోధం

తేభ్యో విముక్తః స్వయమేవ శామ్యతి

॥ 351॥

శ్లోక 351

అజ్ఞానహృదయగ్రన్థేర్నిఃశేషవిలయస్తదా ।

సమాధినాఽవికల్పేన యదాఽద్వైతాత్మదర్శనమ్

॥ 352॥

శ్లోక 352

త్వమహమిదమితీయం కల్పనా బుద్ధిదోషాత్

ప్రభవతి పరమాత్మన్యద్వయే నిర్విశేషే ।

ప్రవిలసతి సమాధావస్య సర్వో వికల్పో

విలయనముపగచ్ఛేద్వస్తుతత్త్వావధృత్యా

॥ 353॥

శ్లోక 353

శాన్తో దాన్తః పరముపరతః క్షాన్తియుక్తః సమాధిం

కుర్వన్నిత్యం కలయతి యతిః స్వస్య సర్వాత్మభావమ్ ।

తేనావిద్యాతిమిరజనితాన్సాధు దగ్ధ్వా వికల్పాన్

బ్రహ్మాకృత్యా నివసతి సుఖం నిష్క్రియో నిర్వికల్పః

॥ 354॥

శ్లోక 354

సమాహితా యే ప్రవిలాప్య బాహ్యం

శ్రోత్రాది చేతః స్వమహం చిదాత్మని ।

త ఏవ ముక్తా భవపాశబన్ధైః

నాన్యే తు పారోక్ష్యకథాభిధాయినః

॥ 355॥

శ్లోక 355

ఉపాధిభేదాత్స్వయమేవ భిద్యతే (పాఠభేదః - యోగాత్స్వయమేవ)

చోపాధ్యపోహే స్వయమేవ కేవలః ।

తస్మాదుపాధేర్విలయాయ విద్వాన్

వసేత్సదాఽకల్పసమాధినిష్ఠయా

॥ 356॥

శ్లోక 356

సతి సక్తో నరో యాతి సద్భావం హ్యేకనిష్ఠయా ।

కీటకో భ్రమరం ధ్యాయన్ భ్రమరత్వాయ కల్పతే

॥ 357॥

శ్లోక 357

క్రియాన్తరాసక్తిమపాస్య కీటకో

ధ్యాయన్నలిత్వం హ్యలిభావమృచ్ఛతి । (పాఠభేదః - ధ్యాయన్యథాలిం)

తథైవ యోగీ పరమాత్మతత్త్వం

ధ్యాత్వా సమాయాతి తదేకనిష్ఠయా

॥ 358॥

శ్లోక 358

అతీవ సూక్ష్మం పరమాత్మతత్త్వం

న స్థూలదృష్ట్యా ప్రతిపత్తుమర్హతి ।

సమాధినాత్యన్తసుసూక్ష్మవృత్త్యా

జ్ఞాతవ్యమార్యైరతిశుద్ధబుద్ధిభిః

॥ 359॥

శ్లోక 359

యథా సువర్ణం పుటపాకశోధితం

త్యక్త్వా మలం స్వాత్మగుణం సమృచ్ఛతి ।

తథా మనః సత్త్వరజస్తమోమలం

ధ్యానేన సన్త్యజ్య సమేతి తత్త్వమ్

॥ 360॥

శ్లోక 360

నిరన్తరాభ్యాసవశాత్తదిత్థం

పక్వం మనో బ్రహ్మణి లీయతే యదా ।

తదా సమాధిః సవికల్పవర్జితః (పాఠభేదః - స వికల్పవర్జితః)

స్వతోఽద్వయానన్దరసానుభావకః

॥ 361॥

శ్లోక 361

సమాధినాఽనేన సమస్తవాసనా-

గ్రన్థేర్వినాశోఽఖిలకర్మనాశః ।

అన్తర్బహిః సర్వత ఏవ సర్వదా

స్వరూపవిస్ఫూర్తిరయత్నతః స్యాత్

॥ 362॥

శ్లోక 362

శ్రుతేః శతగుణం విద్యాన్మననం మననాదపి ।

నిదిధ్యాసం లక్షగుణమనన్తం నిర్వికల్పకమ్

॥ 363॥

శ్లోక 363

నిర్వికల్పకసమాధినా స్ఫుటం

బ్రహ్మతత్త్వమవగమ్యతే ధ్రువమ్ ।

నాన్యథా చలతయా మనోగతేః

ప్రత్యయాన్తరవిమిశ్రితం భవేత్

॥ 364॥

శ్లోక 364

అతః సమాధత్స్వ యతేన్ద్రియః సన్

నిరన్తరం శాన్తమనాః ప్రతీచి ।

విధ్వంసయ ధ్వాన్తమనాద్యవిద్యయా

కృతం సదేకత్వవిలోకనేన

॥ 365॥

శ్లోక 365

యోగస్య ప్రథమద్వారం వాఙ్నిరోధోఽపరిగ్రహః । (పాఠభేదః - ప్రథమం ద్వారం)

నిరాశా చ నిరీహా చ నిత్యమేకాన్తశీలతా

॥ 366॥

శ్లోక 366

ఏకాన్తస్థితిరిన్ద్రియోపరమణే హేతుర్దమశ్చేతసః

సంరోధే కరణం శమేన విలయం యాయాదహంవాసనా ।

తేనానన్దరసానుభూతిరచలా బ్రాహ్మీ సదా యోగినః

తస్మాచ్చిత్తనిరోధ ఏవ సతతం కార్యః ప్రయత్నో మునేః

॥ 367॥

శ్లోక 367

॥ 368॥ ప్రయత్నాన్మునేః

వాచం నియచ్ఛాత్మని తం నియచ్ఛ

బుద్ధౌ ధియం యచ్ఛ చ బుద్ధిసాక్షిణి ।

తం చాపి పూర్ణాత్మని నిర్వికల్పే

విలాప్య శాన్తిం పరమాం భజస్వ

శ్లోక 368

దేహప్రాణేన్ద్రియమనోబుద్ధ్యాదిభిరుపాధిభిః ।

యైర్యైర్వృత్తేఃసమాయోగస్తత్తద్భావోఽస్య యోగినః

॥ 369॥

శ్లోక 369

తన్నివృత్త్యా మునేః సమ్యక్ సర్వోపరమణం సుఖమ్ ।

సన్దృశ్యతే సదానన్దరసానుభవవిప్లవః

॥ 370॥

శ్లోక 370

అన్తస్త్యాగో బహిస్త్యాగో విరక్తస్యైవ యుజ్యతే ।

త్యజత్యన్తర్బహిఃసఙ్గం విరక్తస్తు ముముక్షయా

॥ 371॥

శ్లోక 371

బహిస్తు విషయైః సఙ్గం తథాన్తరహమాదిభిః । (పాఠభేదః - సఙ్గః)

విరక్త ఏవ శక్నోతి త్యక్తుం బ్రహ్మణి నిష్ఠితః

॥ 372॥

శ్లోక 372

వైరాగ్యబోధౌ పురుషస్య పక్షివత్

పక్షౌ విజానీహి విచక్షణ త్వమ్ ।

విముక్తిసౌధాగ్రలతాధిరోహణం

తాభ్యాం వినా నాన్యతరేణ సిధ్యతి

॥ 373॥

శ్లోక 373

అత్యన్తవైరాగ్యవతః సమాధిః

సమాహితస్యైవ దృఢప్రబోధః ।

ప్రబుద్ధతత్త్వస్య హి బన్ధముక్తిః

ముక్తాత్మనో నిత్యసుఖానుభూతిః

॥ 374॥

శ్లోక 374

వైరాగ్యాన్న పరం సుఖస్య జనకం పశ్యామి వశ్యాత్మనః

తచ్చేచ్ఛుద్ధతరాత్మబోధసహితం స్వారాజ్యసామ్రాజ్యధుక్ ।

ఏతద్ద్వారమజస్రముక్తియువతేర్యస్మాత్త్వమస్మాత్పరం

సర్వత్రాస్పృహయా సదాత్మని సదా ప్రజ్ఞాం కురు శ్రేయసే

॥ 375॥

శ్లోక 375

ఆశాం ఛిన్ద్ధి విషోపమేషు విషయేష్వేషైవ మృత్యోః కృతి- (పాఠభేదః - మృత్యోః సృతి)

స్త్యక్త్వా జాతికులాశ్రమేష్వభిమతిం ముఞ్చాతిదూరాత్క్రియాః ।

దేహాదావసతి త్యజాత్మధిషణాం ప్రజ్ఞాం కురుష్వాత్మని

త్వం ద్రష్టాస్యమనోఽసి నిర్ద్వయపరం బ్రహ్మాసి యద్వస్తుతః

॥ 376॥

శ్లోక 376

॥ 377॥ (పాఠభేదః - ద్రష్టాస్యమలో)

లక్ష్యే బ్రహ్మణి మానసం దృఢతరం సంస్థాప్య బాహ్యేన్ద్రియం

స్వస్థానే వినివేశ్య నిశ్చలతనుశ్చోపేక్ష్య దేహస్థితిమ్ ।

బ్రహ్మాత్మైక్యముపేత్య తన్మయతయా చాఖణ్డవృత్త్యాఽనిశం

బ్రహ్మానన్దరసం పిబాత్మని ముదా శూన్యైః కిమన్యైర్భృశమ్

శ్లోక 377

॥ 378॥ (పాఠభేదః - కిమన్యైర్భ్రమైః)

అనాత్మచిన్తనం త్యక్త్వా కశ్మలం దుఃఖకారణమ్ ।

చిన్తయాత్మానమానన్దరూపం యన్ముక్తికారణమ్

శ్లోక 378

ఏష స్వయఞ్జ్యోతిరశేషసాక్షీ

విజ్ఞానకోశో విలసత్యజస్రమ్ । విజ్ఞానకోశే

లక్ష్యం విధాయైనమసద్విలక్షణ-

మఖణ్డవృత్త్యాఽఽత్మతయాఽనుభావయ

॥ 379॥

శ్లోక 379

ఏతమచ్ఛిన్నయా వృత్త్యా ప్రత్యయాన్తరశూన్యయా ।

ఉల్లేఖయన్విజానీయాత్స్వస్వరూపతయా స్ఫుటమ్

॥ 380॥

శ్లోక 380

అత్రాత్మత్వం దృఢీకుర్వన్నహమాదిషు సన్త్యజన్ ।

ఉదాసీనతయా తేషు తిష్ఠేత్స్ఫుటఘటాదివత్

॥ 381॥

శ్లోక 381

॥ 382॥ (పాఠభేదః - తిష్ఠేద్ఘటపటాదివత్)

విశుద్ధమన్తఃకరణం స్వరూపే

నివేశ్య సాక్షిణ్యవబోధమాత్రే ।

శనైః శనైర్నిశ్చలతాముపానయన్

పూర్ణం స్వమేవానువిలోకయేత్తతః

శ్లోక 382

॥ 383॥ (పాఠభేదః - పూర్ణత్వమేవాను)

దేహేన్ద్రియప్రాణమనోఽహమాదిభిః

స్వాజ్ఞానక్లృప్తైరఖిలైరుపాధిభిః ।

విముక్తమాత్మానమఖణ్డరూపం

పూర్ణం మహాకాశమివావలోకయేత్

శ్లోక 383

ఘటకలశకుసూలసూచిముఖ్యైః

గగనముపాధిశతైర్విముక్తమేకమ్ ।

భవతి న వివిధం తథైవ శుద్ధం

పరమహమాదివిముక్తమేకమేవ

॥ 384॥

శ్లోక 384

బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్యన్తా మృషామాత్రా ఉపాధయః । (పాఠభేదః - బ్రహ్మాద్యాః స్తమ్బ)

తతః పూర్ణం స్వమాత్మానం పశ్యేదేకాత్మనా స్థితమ్

॥ 385॥

శ్లోక 385

యత్ర భ్రాన్త్యా కల్పితం తద్వివేకే (పాఠభేదః - యద్వివేకే)

తత్తన్మాత్రం నైవ తస్మాద్విభిన్నమ్ ।

భ్రాన్తేర్నాశే భాతి దృష్టాహితత్త్వం (పాఠభేదః - భ్రాన్తిదృష్టా)

రజ్జుస్తద్వద్విశ్వమాత్మస్వరూపమ్

॥ 386॥

శ్లోక 386

స్వయం బ్రహ్మా స్వయం విష్ణుః స్వయమిన్ద్రః స్వయం శివః ।

స్వయం విశ్వమిదం సర్వం స్వస్మాదన్యన్న కిఞ్చన

॥ 387॥

శ్లోక 387

అన్తః స్వయం చాపి బహిః స్వయం చ

స్వయం పురస్తాత్ స్వయమేవ పశ్చాత్ ।

స్వయం హ్యావాచ్యాం స్వయమప్యుదీచ్యాం (పాఠభేదః - హ్యవాచ్యాం)

తథోపరిష్టాత్స్వయమప్యధస్తాత్

॥ 388॥

శ్లోక 388

తరఙ్గఫేనభ్రమబుద్బుదాది

సర్వం స్వరూపేణ జలం యథా తథా ।

చిదేవ దేహాద్యహమన్తమేతత్

సర్వం చిదేవైకరసం విశుద్ధమ్

॥ 389॥

శ్లోక 389

సదేవేదం సర్వం జగదవగతం వాఙ్మనసయోః

సతోఽన్యన్నాస్త్యేవ ప్రకృతిపరసీమ్ని స్థితవతః ।

పృథక్ కిం మృత్స్నాయాః కలశఘటకుమ్భాద్యవగతం

వదత్యేష భ్రాన్తస్త్వమహమితి మాయామదిరయా

॥ 390॥

శ్లోక 390

క్రియాసమభిహారేణ యత్ర నాన్యదితి శ్రుతిః ।

బ్రవీతి ద్వైతరాహిత్యం మిథ్యాధ్యాసనివృత్తయే

॥ 391॥

శ్లోక 391

ఆకాశవన్నిర్మలనిర్వికల్పం (పాఠభేదః - నిర్వికల్ప)

నిఃసీమనిఃస్పన్దననిర్వికారమ్ ।

అన్తర్బహిఃశూన్యమనన్యమద్వయం

స్వయం పరం బ్రహ్మ కిమస్తి బోధ్యమ్

॥ 392॥

శ్లోక 392

వక్తవ్యం కిము విద్యతేఽత్ర బహుధా బ్రహ్మైవ జీవః స్వయం

బ్రహ్మైతజ్జగదాతతం ను సకలం బ్రహ్మాద్వితీయం శ్రుతిః । (పాఠభేదః - జగదాపరాణు సకలం)

బ్రహ్మైవాహమితి ప్రబుద్ధమతయః సన్త్యక్తబాహ్యాః స్ఫుటం

బ్రహ్మీభూయ వసన్తి సన్తతచిదానన్దాత్మనైతద్ధ్రువమ్

॥ 393॥

శ్లోక 393

॥ 394॥ (పాఠభేదః - ఆనన్దాత్మనైవ ధ్రువమ్)

జహి మలమయకోశేఽహన్ధియోత్థాపితాశాం

ప్రసభమనిలకల్పే లిఙ్గదేహేఽపి పశ్చాత్ ।

నిగమగదితకీర్తిం నిత్యమానన్దమూర్తిం

స్వయమితి పరిచీయ బ్రహ్మరూపేణ తిష్ఠ

శ్లోక 394

శవాకారం యావద్భజతి మనుజస్తావదశుచిః

పరేభ్యః స్యాత్క్లేశో జననమరణవ్యాధినిలయః । (పాఠభేదః - వ్యాధినిరయాః)

యదాత్మానం శుద్ధం కలయతి శివాకారమచలమ్

తదా తేభ్యో ముక్తో భవతి హి తదాహ శ్రుతిరపి

॥ 395॥

శ్లోక 395

స్వాత్మన్యారోపితాశేషాభాసవస్తునిరాసతః ।

స్వయమేవ పరం బ్రహ్మ పూర్ణమద్వయమక్రియమ్

॥ 396॥

శ్లోక 396

సమాహితాయాం సతి చిత్తవృత్తౌ

పరాత్మని బ్రహ్మణి నిర్వికల్పే ।

న దృశ్యతే కశ్చిదయం వికల్పః

ప్రజల్పమాత్రః పరిశిష్యతే యతః

॥ 397॥

శ్లోక 397

॥ 398॥ (పాఠభేదః - తతః)

అసత్కల్పో వికల్పోఽయం విశ్వమిత్యేకవస్తుని ।

నిర్వికారే నిరాకారే నిర్విశేషే భిదా కుతః

శ్లోక 398

ద్రష్టుదర్శనదృశ్యాదిభావశూన్యైకవస్తుని । (పాఠభేదః - ద్రష్టృదర్శన)

నిర్వికారే నిరాకారే నిర్విశేషే భిదా కుతః

॥ 399॥

శ్లోక 399

కల్పార్ణవ ఇవాత్యన్తపరిపూర్ణైకవస్తుని ।

నిర్వికారే నిరాకారే నిర్విశేషే భిదా కుతః

॥ 400॥

శ్లోక 400

తేజసీవ తమో యత్ర ప్రలీనం భ్రాన్తికారణమ్ । (పాఠభేదః - యత్ర విలీనం)

అద్వితీయే పరే తత్త్వే నిర్విశేషే భిదా కుతః

॥ 401॥

శ్లోక 401

ఏకాత్మకే పరే తత్త్వే భేదవార్తా కథం వసేత్ । (పాఠభేదః - కథం భవేత్)

సుషుప్తౌ సుఖమాత్రాయాం భేదః కేనావలోకితః

॥ 402॥

శ్లోక 402

న హ్యస్తి విశ్వం పరతత్త్వబోధాత్

సదాత్మని బ్రహ్మణి నిర్వికల్పే ।

కాలత్రయే నాప్యహిరీక్షితో గుణే

న హ్యమ్బుబిన్దుర్మృగతృష్ణికాయామ్

॥ 403॥

శ్లోక 403

మాయామాత్రమిదం ద్వైతమద్వైతం పరమార్థతః ।

ఇతి బ్రూతే శ్రుతిః సాక్షాత్సుషుప్తావనుభూయతే

॥ 404॥

శ్లోక 404

అనన్యత్వమధిష్ఠానాదారోప్యస్య నిరీక్షితమ్ ।

పణ్డితై రజ్జుసర్పాదౌ వికల్పో భ్రాన్తిజీవనః

॥ 405॥

శ్లోక 405

చిత్తమూలో వికల్పోఽయం చిత్తాభావే న కశ్చన ।

అతశ్చిత్తం సమాధేహి ప్రత్యగ్రూపే పరాత్మని

॥ 406॥

శ్లోక 406

కిమపి సతతబోధం కేవలానన్దరూపం

నిరుపమమతివేలం నిత్యముక్తం నిరీహమ్ ।

నిరవధిగగనాభం నిష్కలం నిర్వికల్పం

హృది కలయతి విద్వాన్ బ్రహ్మ పూర్ణం సమాధౌ

॥ 407॥

శ్లోక 407

ప్రకృతివికృతిశూన్యం భావనాతీతభావం

సమరసమసమానం మానసమ్బన్ధదూరమ్ ।

నిగమవచనసిద్ధం నిత్యమస్మత్ప్రసిద్ధం

హృది కలయతి విద్వాన్ బ్రహ్మ పూర్ణం సమాధౌ

॥ 408॥

శ్లోక 408

అజరమమరమస్తాభావవస్తుస్వరూపం (పాఠభేదః - భాసవస్తు)

స్తిమితసలిలరాశిప్రఖ్యమాఖ్యావిహీనమ్ ।

శమితగుణవికారం శాశ్వతం శాన్తమేకం

హృది కలయతి విద్వాన్ బ్రహ్మ పూర్ణం సమాధౌ

॥ 409॥

శ్లోక 409

సమాహితాన్తఃకరణః స్వరూపే

విలోకయాత్మానమఖణ్డవైభవమ్ ।

విచ్ఛిన్ద్ధి బన్ధం భవగన్ధగన్ధితం (పాఠభేదః - గన్ధగన్ధిలం)

యత్నేన పుంస్త్వం సఫలీకురుష్వ ॥ 411-

సర్వోపాధివినిర్ముక్తం సచ్చిదానన్దమద్వయమ్ ।

భావయాత్మానమాత్మస్థం న భూయః కల్పసేఽధ్వనే

॥ 410॥

శ్లోక 410

ఛాయేవ పుంసః పరిదృశ్యమాన-

మాభాసరూపేణ ఫలానుభూత్యా ।

శరీరమారాచ్ఛవవన్నిరస్తం

పునర్న సన్ధత్త ఇదం మహాత్మా

॥ 412॥

శ్లోక 411

సతతవిమలబోధానన్దరూపం సమేత్య (పాఠభేదః - స్వమేత్య)

త్యజ జడమలరూపోపాధిమేతం సుదూరే ।

అథ పునరపి నైష స్మర్యతాం వాన్తవస్తు (పాఠభేదః - పునరపి నైవ)

స్మరణవిషయభూతం కల్పతే కుత్సనాయ

॥ 413॥

శ్లోక 412

సమూలమేతత్పరిదాహ్య వహ్నౌ (పాఠభేదః - పరిదహ్య)

సదాత్మని బ్రహ్మణి నిర్వికల్పే ।

తతః స్వయం నిత్యవిశుద్ధబోధా-

నన్దాత్మనా తిష్ఠతి విద్వరిష్ఠః

॥ 414॥

శ్లోక 413

ప్రారబ్ధసూత్రగ్రథితం శరీరం

ప్రయాతు వా తిష్ఠతు గోరివ స్రక్ ।

న తత్పునః పశ్యతి తత్త్వవేత్తా-

ఽఽనన్దాత్మని బ్రహ్మణి లీనవృత్తిః

॥ 415॥

శ్లోక 414

అఖణ్డానన్దమాత్మానం విజ్ఞాయ స్వస్వరూపతః ।

కిమిచ్ఛన్ కస్య వా హేతోర్దేహం పుష్ణాతి తత్త్వవిత్

॥ 416॥

శ్లోక 415

సంసిద్ధస్య ఫలం త్వేతజ్జీవన్ముక్తస్య యోగినః ।

బహిరన్తః సదానన్దరసాస్వాదనమాత్మని

॥ 417॥

శ్లోక 416

వైరాగ్యస్య ఫలం బోధో బోధస్యోపరతిః ఫలమ్ ।

స్వానన్దానుభవాచ్ఛాన్తిరేషైవోపరతేః ఫలమ్

॥ 418॥

శ్లోక 417

యద్యుత్తరోత్తరాభావః పూర్వపూర్వన్తు నిష్ఫలమ్ ।

నివృత్తిః పరమా తృప్తిరానన్దోఽనుపమః స్వతః

॥ 419॥

శ్లోక 418

దృష్టదుఃఖేష్వనుద్వేగో విద్యాయాః ప్రస్తుతం ఫలమ్ ।

యత్కృతం భ్రాన్తివేలాయాం నానా కర్మ జుగుప్సితమ్ ।

పశ్చాన్నరో వివేకేన తత్కథం కర్తుమర్హతి

॥ 420॥

శ్లోక 419

విద్యాఫలం స్యాదసతో నివృత్తిః

ప్రవృత్తిరజ్ఞానఫలం తదీక్షితమ్ ।

తజ్జ్ఞాజ్ఞయోర్యన్మృగతృష్ణికాదౌ

నోచేద్విదాం దృష్టఫలం కిమస్మాత్

॥ 421॥

శ్లోక 420

॥ 422॥ (పాఠభేదః - నోచేద్విదో)

అజ్ఞానహృదయగ్రన్థేర్వినాశో యద్యశేషతః ।

అనిచ్ఛోర్విషయః కిం ను ప్రవృత్తేః కారణం స్వతః

శ్లోక 421

॥ 423॥ (పాఠభేదః - విదుషః కిం)

వాసనానుదయో భోగ్యే వైరాగ్యస్య తదావధిః ।

అహమ్భావోదయాభావో బోధస్య పరమావధిః ।

లీనవృత్తైరనుత్పత్తిర్మర్యాదోపరతేస్తు సా

శ్లోక 422

॥ 424॥ (పాఠభేదః - వృత్తేర)

బ్రహ్మాకారతయా సదా స్థితతయా నిర్ముక్తబాహ్యార్థధీ-

రన్యావేదితభోగ్యభోగకలనో నిద్రాలువద్బాలవత్ ।

స్వప్నాలోకితలోకవజ్జగదిదం పశ్యన్క్వచిల్లబ్ధధీ-

రాస్తే కశ్చిదనన్తపుణ్యఫలభుగ్ధన్యః స మాన్యో భువి

శ్లోక 423

స్థితప్రజ్ఞో యతిరయం యః సదానన్దమశ్నుతే ।

బ్రహ్మణ్యేవ విలీనాత్మా నిర్వికారో వినిష్క్రియః

॥ 425॥

శ్లోక 424

బ్రహ్మాత్మనోః శోధితయోరేకభావావగాహినీ ।

నిర్వికల్పా చ చిన్మాత్రా వృత్తిః ప్రజ్ఞేతి కథ్యతే ।

సుస్థితాఽసౌ భవేద్యస్య స్థితప్రజ్ఞః స ఉచ్యతే

॥ 426॥

శ్లోక 425

యస్య స్థితా భవేత్ప్రజ్ఞా యస్యానన్దో నిరన్తరః ।

ప్రపఞ్చో విస్మృతప్రాయః స జీవన్ముక్త ఇష్యతే

॥ 427॥

శ్లోక 426

లీనధీరపి జాగర్తి జాగ్రద్ధర్మవివర్జితః ।

బోధో నిర్వాసనో యస్య స జీవన్ముక్త ఇష్యతే

॥ 428॥

శ్లోక 427

శాన్తసంసారకలనః కలావానపి నిష్కలః ।

యస్య చిత్తం వినిశ్చిన్తం స జీవన్ముక్త ఇష్యతే

॥ 429॥

శ్లోక 428

॥ 430॥ (పాఠభేదః - యః సచిత్తోఽపి నిశ్చిత్తః)

వర్తమానేఽపి దేహేఽస్మిఞ్ఛాయావదనువర్తిని ।

అహన్తామమతాఽభావో జీవన్ముక్తస్య లక్షణమ్

శ్లోక 429

అతీతాననుసన్ధానం భవిష్యదవిచారణమ్ ।

ఔదాసీన్యమపి ప్రాప్తం జీవన్ముక్తస్య లక్షణమ్

॥ 431॥

శ్లోక 430

॥ 432॥ (పాఠభేదః - ప్రాప్తే)

గుణదోషవిశిష్టేఽస్మిన్స్వభావేన విలక్షణే ।

సర్వత్ర సమదర్శిత్వం జీవన్ముక్తస్య లక్షణమ్

శ్లోక 431

ఇష్టానిష్టార్థసమ్ప్రాప్తౌ సమదర్శితయాఽఽత్మని ।

ఉభయత్రావికారిత్వం జీవన్ముక్తస్య లక్షణమ్

॥ 433॥

శ్లోక 432

బ్రహ్మానన్దరసాస్వాదాసక్తచిత్తతయా యతేః ।

అన్తర్బహిరవిజ్ఞానం జీవన్ముక్తస్య లక్షణమ్

॥ 434॥

శ్లోక 433

దేహేన్ద్రియాదౌ కర్తవ్యే మమాహమ్భావవర్జితః ।

ఔదాసీన్యేన యస్తిష్ఠేత్స జీవన్ముక్తలక్షణః

॥ 435॥

శ్లోక 434

॥ 436॥ (పాఠభేదః - స జీవన్ముక్త ఇష్యతే)

విజ్ఞాత ఆత్మనో యస్య బ్రహ్మభావః శ్రుతేర్బలాత్ ।

భవబన్ధవినిర్ముక్తః స జీవన్ముక్తలక్షణః

శ్లోక 435

॥ 437॥ (పాఠభేదః - స జీవన్ముక్త ఇష్యతే)

దేహేన్ద్రియేష్వహమ్భావ ఇదమ్భావస్తదన్యకే ।

యస్య నో భవతః క్వాపి స జీవన్ముక్త ఇష్యతే

శ్లోక 436

జీవేశోభయసంసారరూపదుర్వాసనోజ్ఝితా ।

సా సర్వదా భవేద్యస్య స జీవన్ముక్త ఇష్యతే ॥

న ప్రత్యగ్బ్రహ్మణోర్భేదం కదాపి బ్రహ్మసర్గయోః ।

ప్రజ్ఞయా యో విజానితి స జీవన్ముక్తలక్షణః

॥ 438॥

శ్లోక 437

॥ 439॥ (పాఠభేదః - స జీవన్ముక్త ఇష్యతే)

సాధుభిః పూజ్యమానేఽస్మిన్పీడ్యమానేఽపి దుర్జనైః ।

సమభావో భవేద్యస్య స జీవన్ముక్తలక్షణః

శ్లోక 438

॥ 440॥ (పాఠభేదః - స జీవన్ముక్త ఇష్యతే)

యత్ర ప్రవిష్టా విషయాః పరేరితా

నదీప్రవాహా ఇవ వారిరాశౌ ।

లినన్తి సన్మాత్రతయా న విక్రియాం

ఉత్పాదయన్త్యేష యతిర్విముక్తః

శ్లోక 439

విజ్ఞాతబ్రహ్మతత్త్వస్య యథాపూర్వం న సంసృతిః ।

అస్తి చేన్న స విజ్ఞాతబ్రహ్మభావో బహిర్ముఖః

॥ 441॥

శ్లోక 440

ప్రాచీనవాసనావేగాదసౌ సంసరతీతి చేత్ ।

న సదేకత్వవిజ్ఞానాన్మన్దీ భవతి వాసనా

॥ 442॥

శ్లోక 441

అత్యన్తకాముకస్యాపి వృత్తిః కుణ్ఠతి మాతరి ।

తథైవ బ్రహ్మణి జ్ఞాతే పూర్ణానన్దే మనీషిణః

॥ 443॥

శ్లోక 442

నిదిధ్యాసనశీలస్య బాహ్యప్రత్యయ ఈక్ష్యతే ।

బ్రవీతి శ్రుతిరేతస్య ప్రారబ్ధం ఫలదర్శనాత్

॥ 444॥

శ్లోక 443

సుఖాద్యనుభవో యావత్తావత్ప్రారబ్ధమిష్యతే ।

ఫలోదయః క్రియాపూర్వో నిష్క్రియో న హి కుత్రచిత్

॥ 445॥

శ్లోక 444

అహం బ్రహ్మేతి విజ్ఞానాత్కల్పకోటిశతార్జితమ్ ।

సఞ్చితం విలయం యాతి ప్రబోధాత్స్వప్నకర్మవత్

॥ 446॥

శ్లోక 445

యత్కృతం స్వప్నవేలాయాం పుణ్యం వా పాపముల్బణమ్ ।

సుప్తోత్థితస్య కిన్తత్స్యాత్స్వర్గాయ నరకాయ వా

॥ 447॥

శ్లోక 446

స్వమసఙ్గముదాసీనం పరిజ్ఞాయ నభో యథా ।

న శ్లిష్యతి చ యత్కిఞ్చిత్కదాచిద్భావికర్మభిః

॥ 448॥

శ్లోక 447

॥ 449॥ (పాఠభేదః - శ్లిష్యతే యతిః కిఞ్చిత్)

న నభో ఘటయోగేన సురాగన్ధేన లిప్యతే ।

తథాత్మోపాధియోగేన తద్ధర్మైర్నైవ లిప్యతే

శ్లోక 448

జ్ఞానోదయాత్పురారబ్ధం కర్మజ్ఞానాన్న నశ్యతి ।

అదత్వా స్వఫలం లక్ష్యముద్దిశ్యోత్సృష్టబాణవత్

॥ 450॥

శ్లోక 449

వ్యాఘ్రబుద్ధ్యా వినిర్ముక్తో బాణః పశ్చాత్తు గోమతౌ ।

న తిష్ఠతి ఛినత్యేవ లక్ష్యం వేగేన నిర్భరమ్

॥ 451॥

శ్లోక 450

ప్రారబ్ధం బలవత్తరం ఖలు విదాం భోగేన తస్య క్షయః

సమ్యగ్జ్ఞానహుతాశనేన విలయః ప్రాక్సఞ్చితాగామినామ్ ।

బ్రహ్మాత్మైక్యమవేక్ష్య తన్మయతయా యే సర్వదా సంస్థితాః

తేషాం తత్త్రితయం నహి క్వచిదపి బ్రహ్మైవ తే నిర్గుణమ్

॥ 452॥

శ్లోక 451

ఉపాధితాదాత్మ్యవిహీనకేవల-

బ్రహ్మాత్మనైవాత్మని తిష్ఠతో మునేః ।

ప్రారబ్ధసద్భావకథా న యుక్తా

స్వప్నార్థసమ్బన్ధకథేవ జాగ్రతః

॥ 453॥

శ్లోక 452

న హి ప్రబుద్ధః ప్రతిభాసదేహే

దేహోపయోగిన్యపి చ ప్రపఞ్చే ।

కరోత్యహన్తాం మమతామిదన్తాం

కిన్తు స్వయం తిష్ఠతి జాగరేణ

॥ 454॥

శ్లోక 453

న తస్య మిథ్యార్థసమర్థనేచ్ఛా

న సఙ్గ్రహస్తజ్జగతోఽపి దృష్టః ।

తత్రానువృత్తిర్యది చేన్మృషార్థే

న నిద్రయా ముక్త ఇతీష్యతే ధ్రువమ్

॥ 455॥

శ్లోక 454

తద్వత్పరే బ్రహ్మణి వర్తమానః

సదాత్మనా తిష్ఠతి నాన్యదీక్షతే ।

స్మృతిర్యథా స్వప్నవిలోకితార్థే

తథా విదః ప్రాశనమోచనాదౌ

॥ 456॥

శ్లోక 455

కర్మణా నిర్మితో దేహః ప్రారబ్ధం తస్య కల్ప్యతామ్ ।

నానాదేరాత్మనో యుక్తం నైవాత్మా కర్మనిర్మితః

॥ 457॥

శ్లోక 456

అజో నిత్యః శాశ్వత ఇతి బ్రూతే శ్రుతిరమోఘవాక్ । (పాఠభేదః - అజో నిత్య ఇతి బ్రూతే శ్రుతిరేషా త్వమోఘవాక్)

తదాత్మనా తిష్ఠతోఽస్య కుతః ప్రారబ్ధకల్పనా

॥ 458॥

శ్లోక 457

ప్రారబ్ధం సిధ్యతి తదా యదా దేహాత్మనా స్థితిః ।

దేహాత్మభావో నైవేష్టః ప్రారబ్ధం త్యజ్యతామతః

॥ 459॥

శ్లోక 458

శరీరస్యాపి ప్రారబ్ధకల్పనా భ్రాన్తిరేవ హి ।

అధ్యస్తస్య కుతః సత్త్వమసత్యస్య కుతో జనిః । (పాఠభేదః - సత్త్వమసత్త్వస్య)

అజాతస్య కుతో నాశః ప్రారబ్ధమసతః కుతః

॥ 460॥

శ్లోక 459

జ్ఞానేనాజ్ఞానకార్యస్య సమూలస్య లయో యది ।

తిష్ఠత్యయం కథం దేహ ఇతి శఙ్కావతో జడాన్

॥ 461॥

శ్లోక 460

సమాధాతుం బాహ్యదృష్ట్యా ప్రారబ్ధం వదతి శ్రుతిః ।

న తు దేహాదిసత్యత్వబోధనాయ విపశ్చితామ్ ।

యతః శ్రుతేరభిప్రాయః పరమార్థైకగోచరః

॥ 462॥

శ్లోక 461

పరిపూర్ణమనాద్యన్తమప్రమేయమవిక్రియమ్ ।

ఏకమేవాద్వయం బ్రహ్మ నేహ నానాస్తి కిఞ్చన

॥ 463॥

శ్లోక 462

సద్ఘనం చిద్ఘనం నిత్యమానన్దఘనమక్రియమ్ ।

ఏకమేవాద్వయం బ్రహ్మ నేహ నానాస్తి కిఞ్చన

॥ 464॥

శ్లోక 463

ప్రత్యగేకరసం పూర్ణమనన్తం సర్వతోముఖమ్ ।

ఏకమేవాద్వయం బ్రహ్మ నేహ నానాస్తి కిఞ్చన

॥ 465॥

శ్లోక 464

అహేయమనుపాదేయమనాదేయమనాశ్రయమ్ । మనాధేయమనా

ఏకమేవాద్వయం బ్రహ్మ నేహ నానాస్తి కిఞ్చన

॥ 466॥

శ్లోక 465

నిర్గుణం నిష్కలం సూక్ష్మం నిర్వికల్పం నిరఞ్జనమ్ ।

ఏకమేవాద్వయం బ్రహ్మ నేహ నానాస్తి కిఞ్చన

॥ 467॥

శ్లోక 466

అనిరూప్య స్వరూపం యన్మనోవాచామగోచరమ్ ।

ఏకమేవాద్వయం బ్రహ్మ నేహ నానాస్తి కిఞ్చన

॥ 468॥

శ్లోక 467

సత్సమృద్ధం స్వతఃసిద్ధం శుద్ధం బుద్ధమనీదృశమ్ ।

ఏకమేవాద్వయం బ్రహ్మ నేహ నానాస్తి కిఞ్చన

॥ 469॥

శ్లోక 468

నిరస్తరాగా వినిరస్తభోగాః (పాఠభేదః - నిరపాస్తభోగాః)

శాన్తాః సుదాన్తా యతయో మహాన్తః ।

విజ్ఞాయ తత్త్వం పరమేతదన్తే

ప్రాప్తాః పరాం నిర్వృతిమాత్మయోగాత్

॥ 470॥

శ్లోక 469

భవానపీదం పరతత్త్వమాత్మనః

స్వరూపమానన్దఘనం విచార్య । (పాఠభేదః - నిచాయ్య)

విధూయ మోహం స్వమనఃప్రకల్పితం

ముక్తః కృతార్థో భవతు ప్రబుద్ధః

॥ 471॥

శ్లోక 470

సమాధినా సాధువినిశ్చలాత్మనా (పాఠభేదః - సునిశ్చలాత్మనా)

పశ్యాత్మతత్త్వం స్ఫుటబోధచక్షుషా ।

నిఃసంశయం సమ్యగవేక్షితశ్చే-

చ్ఛ్రుతః పదార్థో న పునర్వికల్ప్యతే

॥ 472॥

శ్లోక 471

॥ 473॥ (పాఠభేదః - పునర్వికల్పతే)

స్వస్యావిద్యాబన్ధసమ్బన్ధమోక్షా-

త్సత్యజ్ఞానానన్దరూపాత్మలబ్ధౌ ।

శాస్త్రం యుక్తిర్దేశికోక్తిః ప్రమాణం

చాన్తఃసిద్ధా స్వానుభూతిః ప్రమాణమ్

శ్లోక 472

బన్ధో మోక్షశ్చ తృప్తిశ్చ చిన్తాఽఽరోగ్యక్షుధాదయః ।

స్వేనైవ వేద్యా యజ్జ్ఞానం పరేషామానుమానికమ్

॥ 474॥

శ్లోక 473

తటస్థితా బోధయన్తి గురవః శ్రుతయో యథా ।

ప్రజ్ఞయైవ తరేద్విద్వానీశ్వరానుగృహీతయా

॥ 475॥

శ్లోక 474

స్వానుభూత్యా స్వయం జ్ఞాత్వా స్వమాత్మానమఖణ్డితమ్ ।

సంసిద్ధః సమ్ముఖం తిష్ఠేన్నిర్వికల్పాత్మనాఽఽత్మని

॥ 476॥

శ్లోక 475

॥ 477॥ (పాఠభేదః - సుసుఖం తిష్ఠేన్)

వేదాన్తసిద్ధాన్తనిరుక్తిరేషా

బ్రహ్మైవ జీవః సకలం జగచ్చ ।

అఖణ్డరూపస్థితిరేవ మోక్షో

బ్రహ్మాద్వితీయే శ్రుతయః ప్రమాణమ్

శ్లోక 476

॥ 478॥ (పాఠభేదః - బ్రహ్మాద్వితీయం)

ఇతి గురువచనాచ్ఛ్రుతిప్రమాణాత్

పరమవగమ్య సతత్త్వమాత్మయుక్త్యా ।

ప్రశమితకరణః సమాహితాత్మా

క్వచిదచలాకృతిరాత్మనిష్ఠతోఽభూత్

శ్లోక 477

॥ 479॥ (పాఠభేదః - ఆత్మనిష్ఠితో)

కిఞ్చిత్కాలం సమాధాయ పరే బ్రహ్మణి మానసమ్ । (పాఠభేదః - కఞ్చిత్కాలం)

ఉత్థాయ పరమానన్దాదిదం వచనమబ్రవీత్

శ్లోక 478

॥ 480॥ (పాఠభేదః - వ్యుత్థాయ)

బుద్ధిర్వినష్టా గలితా ప్రవృత్తిః

బ్రహ్మాత్మనోరేకతయాఽధిగత్యా ।

ఇదం న జానేఽప్యనిదం న జానే

కిం వా కియద్వా సుఖమస్త్యపారమ్

శ్లోక 479

॥ 481॥ (పాఠభేదః - సుఖమస్య పారమ్)

వాచా వక్తుమశక్యమేవ మనసా మన్తుం న వా శక్యతే

స్వానన్దామృతపూరపూరితపరబ్రహ్మామ్బుధేర్వైభవమ్ ।

అమ్భోరాశివిశీర్ణవార్షికశిలాభావం భజన్మే మనో

యస్యాంశాంశలవే విలీనమధునాఽఽనన్దాత్మనా నిర్వృతమ్

శ్లోక 480

క్వ గతం కేన వా నీతం కుత్ర లీనమిదం జగత్ ।

అధునైవ మయా దృష్టం నాస్తి కిం మహదద్భుతమ్

॥ 482॥

శ్లోక 481

కిం హేయం కిముపాదేయం కిమన్యత్కిం విలక్షణమ్ ।

అఖణ్డానన్దపీయూషపూర్ణే బ్రహ్మమహార్ణవే

॥ 483॥

శ్లోక 482

న కిఞ్చిదత్ర పశ్యామి న శఋణోమి న వేద్మ్యహమ్ ।

స్వాత్మనైవ సదానన్దరూపేణాస్మి విలక్షణః

॥ 484॥

శ్లోక 483

నమో నమస్తే గురవే మహాత్మనే

విముక్తసఙ్గాయ సదుత్తమాయ ।

నిత్యాద్వయానన్దరసస్వరూపిణే

భూమ్నే సదాఽపారదయామ్బుధామ్నే

॥ 485॥

శ్లోక 484

యత్కటాక్షశశిసాన్ద్రచన్ద్రికా-

పాతధూతభవతాపజశ్రమః ।

ప్రాప్తవానహమఖణ్డవైభవా-

నన్దమాత్మపదమక్షయం క్షణాత్

॥ 486॥

శ్లోక 485

ధన్యోఽహం కృతకృత్యోఽహం విముక్తోఽహం భవగ్రహాత్ ।

నిత్యానన్దస్వరూపోఽహం పూర్ణోఽహం త్వదనుగ్రహాత్

॥ 487॥

శ్లోక 486

అసఙ్గోఽహమనఙ్గోఽహమలిఙ్గోఽహమభఙ్గురః ।

ప్రశాన్తోఽహమనన్తోఽహమమలోఽహం చిరన్తనః

॥ 488॥

శ్లోక 487

॥ 489॥ (పాఠభేదః - ఽహమతాన్తోఽహం)

అకర్తాహమభోక్తాహమవికారోఽహమక్రియః ।

శుద్ధబోధస్వరూపోఽహం కేవలోఽహం సదాశివః

శ్లోక 488

ద్రష్టుః శ్రోతుర్వక్తుః కర్తుర్భోక్తుర్విభిన్న ఏవాహమ్ ।

నిత్యనిరన్తరనిష్క్రియనిఃసీమాసఙ్గపూర్ణబోధాత్మా

॥ 490॥

శ్లోక 489

నాహమిదం నాహమదోఽప్యుభయోరవభాసకం పరం శుద్ధమ్ ।

బాహ్యాభ్యన్తరశూన్యం పూర్ణం బ్రహ్మాద్వితీయమేవాహమ్

॥ 491॥

శ్లోక 490

నిరుపమమనాదితత్త్వం త్వమహమిదమద ఇతి కల్పనాదూరమ్ ।

నిత్యానన్దైకరసం సత్యం బ్రహ్మాద్వితీయమేవాహమ్

॥ 492॥

శ్లోక 491

నారాయణోఽహం నరకాన్తకోఽహం

పురాన్తకోఽహం పురుషోఽహమీశః ।

అఖణ్డబోధోఽహమశేషసాక్షీ

నిరీశ్వరోఽహం నిరహం చ నిర్మమః

॥ 493॥

శ్లోక 492

సర్వేషు భూతేష్వహమేవ సంస్థితో

జ్ఞానాత్మనాఽన్తర్బహిరాశ్రయః సన్ ।

భోక్తా చ భోగ్యం స్వయమేవ సర్వం

యద్యత్పృథగ్దృష్టమిదన్తయా పురా

॥ 494॥

శ్లోక 493

మయ్యఖణ్డసుఖామ్భోధౌ బహుధా విశ్వవీచయః ।

ఉత్పద్యన్తే విలీయన్తే మాయామారుతవిభ్రమాత్

॥ 495॥

శ్లోక 494

స్థులాదిభావా మయి కల్పితా భ్రమా-

దారోపితానుస్ఫురణేన లోకైః ।

కాలే యథా కల్పకవత్సరాయ-

ణర్త్వాదయో నిష్కలనిర్వికల్పే

॥ 496॥

శ్లోక 495

ఆరోపితం నాశ్రయదూషకం భవేత్

కదాపి మూఢైరతిదోషదూషితైః । మూఢైర్మతి

నార్ద్రీకరోత్యూషరభూమిభాగం

మరీచికావారి మహాప్రవాహః

॥ 497॥

శ్లోక 496

ఆకాశవల్లేపవిదూరగోఽహం (పాఠభేదః - ఆకాశవత్ కల్పవి)

ఆదిత్యవద్భాస్యవిలక్షణోఽహమ్ ।

అహార్యవన్నిత్యవినిశ్చలోఽహం

అమ్భోధివత్పారవివర్జితోఽహమ్

॥ 498॥

శ్లోక 497

న మే దేహేన సమ్బన్ధో మేఘేనేవ విహాయసః ।

అతః కుతో మే తద్ధర్మా జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తయః

॥ 499॥

శ్లోక 498

ఉపాధిరాయాతి స ఏవ గచ్ఛతి

స ఏవ కర్మాణి కరోతి భుఙ్క్తే ।

స ఏవ జీర్యన్ మ్రియతే సదాహం (పాఠభేదః - ఏవ జీవన్)

కులాద్రివన్నిశ్చల ఏవ సంస్థితః

॥ 500॥

శ్లోక 499

న మే ప్రవృత్తిర్న చ మే నివృత్తిః

సదైకరూపస్య నిరంశకస్య ।

ఏకాత్మకో యో నివిడో నిరన్తరో (పాఠభేదః - నిబిడో)

వ్యోమేవ పూర్ణః స కథం ను చేష్టతే

॥ 501॥

శ్లోక 500

పుణ్యాని పాపాని నిరిన్ద్రియస్య

నిశ్చేతసో నిర్వికృతేర్నిరాకృతేః ।

కుతో మమాఖణ్డసుఖానుభూతేః

బ్రూతే హ్యనన్వాగతమిత్యపి శ్రుతిః

॥ 502॥

శ్లోక 501

ఛాయయా స్పృష్టముష్ణం వా శీతం వా సుష్ఠు దుఃష్ఠు వా ।

న స్పృశత్యేవ యత్కిఞ్చిత్పురుషం తద్విలక్షణమ్

॥ 503॥

శ్లోక 502

న సాక్షిణం సాక్ష్యధర్మాః సంస్పృశన్తి విలక్షణమ్ ।

అవికారముదాసీనం గృహధర్మాః ప్రదీపవత్ ।

దేహేన్ద్రియమనోధర్మా నైవాత్మానం స్పృశన్త్యహో

॥ 504॥

శ్లోక 503

॥ 505॥ ఏక్ష్త్ర

రవేర్యథా కర్మణి సాక్షిభావో

వహ్నేర్యథా దాహనియామకత్వమ్ । (పాఠభేదః - వాఽయసి దాహకత్వమ్)

రజ్జోర్యథాఽఽరోపితవస్తుసఙ్గః

తథైవ కూటస్థచిదాత్మనో మే

శ్లోక 504

కర్తాపి వా కారయితాపి నాహం

భోక్తాపి వా భోజయితాపి నాహమ్ ।

ద్రష్టాపి వా దర్శయితాపి నాహం

సోఽహం స్వయఞ్జ్యోతిరనీదృగాత్మా

॥ 506॥

శ్లోక 505

చలత్యుపాధౌ ప్రతిబిమ్బలౌల్య-

మౌపాధికం మూఢధియో నయన్తి ।

స్వబిమ్బభూతం రవివద్వినిష్క్రియం

కర్తాస్మి భోక్తాస్మి హతోఽస్మి హేతి

॥ 507॥

శ్లోక 506

జలే వాపి స్థలే వాపి లుఠత్వేష జడాత్మకః ।

నాహం విలిప్యే తద్ధర్మైర్ఘటధర్మైర్నభో యథా

॥ 508॥

శ్లోక 507

కర్తృత్వభోక్తృత్వఖలత్వమత్తతా-

జడత్వబద్ధత్వవిముక్తతాదయః ।

బుద్ధేర్వికల్పా న తు సన్తి వస్తుతః

స్వస్మిన్పరే బ్రహ్మణి కేవలేఽద్వయే

॥ 509॥

శ్లోక 508

సన్తు వికారాః ప్రకృతేర్దశధా శతధా సహస్రధా వాపి ।

కిం మేఽసఙ్గచితస్తైర్న ఘనః క్వచిదమ్బరం స్పృశతి

॥ 510॥

శ్లోక 509

॥ 511॥ (పాఠభేదః - తైః కిం మేఽసఙ్గచితేర్న హ్యమ్బుదడమ్బరోఽమ్బరం)

అవ్యక్తాదిస్థూలపర్యన్తమేతత్

విశ్వం యత్రాభాసమాత్రం ప్రతీతమ్ ।

వ్యోమప్రఖ్యం సూక్ష్మమాద్యన్తహీనం

బ్రహ్మాద్వైతం యత్తదేవాహమస్మి

శ్లోక 510

సర్వాధారం సర్వవస్తుప్రకాశం

సర్వాకారం సర్వగం సర్వశూన్యమ్ ।

నిత్యం శుద్ధం నిశ్చలం నిర్వికల్పం (పాఠభేదః - నిష్కలం)

బ్రహ్మాద్వైతం యత్తదేవాహమస్మి

॥ 512॥

శ్లోక 511

యత్ప్రత్యస్తాశేషమాయావిశేషం

ప్రత్యగ్రూపం ప్రత్యయాగమ్యమానమ్ ।

సత్యజ్ఞానానన్తమానన్దరూపం

బ్రహ్మాద్వైతం యత్తదేవాహమస్మి

॥ 513॥

శ్లోక 512

నిష్క్రియోఽస్మ్యవికారోఽస్మి

నిష్కలోఽస్మి నిరాకృతిః ।

నిర్వికల్పోఽస్మి నిత్యోఽస్మి

నిరాలమ్బోఽస్మి నిర్ద్వయః

॥ 514॥

శ్లోక 513

సర్వాత్మకోఽహం సర్వోఽహం సర్వాతీతోఽహమద్వయః ।

కేవలాఖణ్డబోధోఽహమానన్దోఽహం నిరన్తరః

॥ 515॥

శ్లోక 514

స్వారాజ్యసామ్రాజ్యవిభూతిరేషా

భవత్కృపాశ్రీమహిమప్రసాదాత్ ।

ప్రాప్తా మయా శ్రీగురవే మహాత్మనే

నమో నమస్తేఽస్తు పునర్నమోఽస్తు

॥ 516॥

శ్లోక 515

మహాస్వప్నే మాయాకృతజనిజరామృత్యుగహనే

భ్రమన్తం క్లిశ్యన్తం బహులతరతాపైరనుదినమ్ । (పాఠభేదః - రనుకలమ్)

అహఙ్కారవ్యాఘ్రవ్యథితమిమమత్యన్తకృపయా

ప్రబోధ్య ప్రస్వాపాత్పరమవితవాన్మామసి గురో

॥ 517॥

శ్లోక 516

నమస్తస్మై సదైకస్మై కస్మైచిన్మహసే నమః । (పాఠభేదః - సదేకస్మై నమశ్చిన్మహసే ముహుః)

యదేతద్విశ్వరూపేణ రాజతే గురురాజ తే

॥ 518॥

శ్లోక 517

ఇతి నతమవలోక్య శిష్యవర్యం

సమధిగతాత్మసుఖం ప్రబుద్ధతత్త్వమ్ ।

ప్రముదితహృదయం స దేశికేన్ద్రః (పాఠభేదః - హృదయః)

పునరిదమాహ వచః పరం మహాత్మా

॥ 519॥

శ్లోక 518

బ్రహ్మప్రత్యయసన్తతిర్జగదతో బ్రహ్మైవ తత్సర్వతః (పాఠభేదః - సత్సర్వతః)

పశ్యాధ్యాత్మదృశా ప్రశాన్తమనసా సర్వాస్వవస్థాస్వపి ।

రూపాదన్యదవేక్షితం కిమభితశ్చక్షుష్మతాం దృశ్యతే (పాఠభేదః - విద్యతే)

తద్వద్బ్రహ్మవిదః సతః కిమపరం బుద్ధేర్విహారాస్పదమ్

॥ 520॥

శ్లోక 519

కస్తాం పరానన్దరసానుభూతి-

మృత్సృజ్య శూన్యేషు రమేత విద్వాన్ । (పాఠభేదః - ముత్సృజ్య

చన్ద్రే మహాహ్లాదిని దీప్యమానే)

చిత్రేన్దుమాలోకయితుం క ఇచ్ఛేత్

॥ 521॥

శ్లోక 520

అసత్పదార్థానుభవేన కిఞ్చిన్

న హ్యస్తి తృప్తిర్న చ దుఃఖహానిః ।

తదద్వయానన్దరసానుభూత్యా

తృప్తః సుఖం తిష్ఠ సదాత్మనిష్ఠయా

॥ 522॥

శ్లోక 521

స్వమేవ సర్వథా పశ్యన్మన్యమానః స్వమద్వయమ్ । (పాఠభేదః - సర్వతః)

స్వానన్దమనుభుఞ్జానః కాలం నయ మహామతే

॥ 523॥

శ్లోక 522

అఖణ్డబోధాత్మని నిర్వికల్పే

వికల్పనం వ్యోమ్ని పురప్రకల్పనమ్ ।

తదద్వయానన్దమయాత్మనా సదా

శాన్తిం పరామేత్య భజస్వ మౌనమ్

॥ 524॥

శ్లోక 523

తూష్ణీమవస్థా పరమోపశాన్తిః

బుద్ధేరసత్కల్పవికల్పహేతోః ।

బ్రహ్మాత్మనో బ్రహ్మవిదో మహాత్మనో

యత్రాద్వయానన్దసుఖం నిరన్తరమ్

॥ 525॥

శ్లోక 524

నాస్తి నిర్వాసనాన్మౌనాత్పరం సుఖకృదుత్తమమ్ ।

విజ్ఞాతాత్మస్వరూపస్య స్వానన్దరసపాయినః

॥ 526॥

శ్లోక 525

గచ్ఛంస్తిష్ఠన్నుపవిశఞ్ఛయానో వాఽన్యథాపి వా ।

యథేచ్ఛయా వసేద్విద్వానాత్మారామః సదా మునిః

॥ 527॥

శ్లోక 526

న దేశకాలాసనదిగ్యమాది-

లక్ష్యాద్యపేక్షాఽప్రతిబద్ధవృత్తేః । (పాఠభేదః - ప్రతిబద్ధ

సంసిద్ధతత్త్వస్య మహాత్మనోఽస్తి)

స్వవేదనే కా నియమాద్యవస్థా

॥ 528॥

శ్లోక 527

ఘటోఽయమితి విజ్ఞాతుం నియమః కోఽన్వవేక్షతే । (పాఠభేదః - అపేక్ష్యతే)

వినా ప్రమాణసుష్ఠుత్వం యస్మిన్సతి పదార్థధీః

॥ 529॥

శ్లోక 528

అయమాత్మా నిత్యసిద్ధః ప్రమాణే సతి భాసతే ।

న దేశం నాపి వా కాలం న శుద్ధిం వాప్యపేక్షతే

॥ 530॥

శ్లోక 529

దేవదత్తోఽహమిత్యేతద్విజ్ఞానం నిరపేక్షకమ్ ।

తద్వద్బ్రహ్మవిదోఽప్యస్య బ్రహ్మాహమితి వేదనమ్

॥ 531॥

శ్లోక 530

భానునేవ జగత్సర్వం భాసతే యస్య తేజసా ।

అనాత్మకమసత్తుచ్ఛం కిం ను తస్యావభాసకమ్

॥ 532॥

శ్లోక 531

వేదశాస్త్రపురాణాని భూతాని సకలాన్యపి ।

యేనార్థవన్తి తం కిన్ను విజ్ఞాతారం ప్రకాశయేత్

॥ 533॥

శ్లోక 532

ఏష స్వయఞ్జ్యోతిరనన్తశక్తిః

ఆత్మాఽప్రమేయః సకలానుభూతిః ।

యమేవ విజ్ఞాయ విముక్తబన్ధో

జయత్యయం బ్రహ్మవిదుత్తమోత్తమః

॥ 534॥

శ్లోక 533

న ఖిద్యతే నో విషయైః ప్రమోదతే

న సజ్జతే నాపి విరజ్యతే చ ।

స్వస్మిన్సదా క్రీడతి నన్దతి స్వయం

నిరన్తరానన్దరసేన తృప్తః

॥ 535॥

శ్లోక 534

క్షుధాం దేహవ్యథాం త్యక్త్వా బాలః క్రీడతి వస్తునిః । (పాఠభేదః - వస్తుని)

తథైవ విద్వాన్ రమతే నిర్మమో నిరహం సుఖీ

॥ 536॥

శ్లోక 535

చిన్తాశూన్యమదైన్యభైక్షమశనం పానం సరిద్వారిషు

స్వాతన్త్ర్యేణ నిరఙ్కుశా స్థితిరభీర్నిద్రా శ్మశానే వనే ।

వస్త్రం క్షాలనశోషణాదిరహితం దిగ్వాస్తు శయ్యా మహీ

సఞ్చారో నిగమాన్తవీథిషు విదాం క్రీడా పరే బ్రహ్మణి

॥ 537॥

శ్లోక 536

విమానమాలమ్బ్య శరీరమేతద్

భునక్త్యశేషాన్విషయానుపస్థితాన్ ।

పరేచ్ఛయా బాలవదాత్మవేత్తా

యోఽవ్యక్తలిఙ్గోఽననుషక్తబాహ్యః

॥ 538॥

శ్లోక 537

దిగమ్బరో వాపి చ సామ్బరో వా

త్వగమ్బరో వాపి చిదమ్బరస్థః ।

ఉన్మత్తవద్వాపి చ బాలవద్వా

పిశాచవద్వాపి చరత్యవన్యామ్

॥ 539॥

శ్లోక 538

కామాన్నిష్కామరూపీ సంశ్చరత్యేకచరో మునిః । (పాఠభేదః - కామాన్నీ కామరూపీ)

స్వాత్మనైవ సదా తుష్టః స్వయం సర్వాత్మనా స్థితః

॥ 540॥

శ్లోక 539

క్వచిన్మూఢో విద్వాన్ క్వచిదపి మహారాజవిభవః

క్వచిద్భ్రాన్తః సౌమ్యః క్వచిదజగరాచారకలితః ।

క్వచిత్పాత్రీభూతః క్వచిదవమతః క్వాప్యవిదితః

చరత్యేవం ప్రాజ్ఞః సతతపరమానన్దసుఖితః

॥ 541॥

శ్లోక 540

నిర్ధనోఽపి సదా తుష్టోఽప్యసహాయో మహాబలః ।

నిత్యతృప్తోఽప్యభుఞ్జానోఽప్యసమః సమదర్శనః

॥ 542॥

శ్లోక 541

అపి కుర్వన్నకుర్వాణశ్చాభోక్తా ఫలభోగ్యపి ।

శరీర్యప్యశరీర్యేష పరిచ్ఛిన్నోఽపి సర్వగః

॥ 543॥

శ్లోక 542

అశరీరం సదా సన్తమిమం బ్రహ్మవిదం క్వచిత్ ।

ప్రియాప్రియే న స్పృశతస్తథైవ చ శుభాశుభే

॥ 544॥

శ్లోక 543

స్థూలాదిసమ్బన్ధవతోఽభిమానినః

సుఖం చ దుఃఖం చ శుభాశుభే చ ।

విధ్వస్తబన్ధస్య సదాత్మనో మునేః

కుతః శుభం వాఽప్యశుభం ఫలం వా

॥ 545॥

శ్లోక 544

తమసా గ్రస్తవద్భానాదగ్రస్తోఽపి రవిర్జనైః ।

గ్రస్త ఇత్యుచ్యతే భ్రాన్త్యాం హ్యజ్ఞాత్వా వస్తులక్షణమ్

॥ 546॥

శ్లోక 545

॥ 547॥ (పాఠభేదః - భ్రాన్త్యా)

తద్వద్దేహాదిబన్ధేభ్యో విముక్తం బ్రహ్మవిత్తమమ్ ।

పశ్యన్తి దేహివన్మూఢాః శరీరాభాసదర్శనాత్

శ్లోక 546

అహిర్నిర్ల్వయనీం వాయం ముక్త్వా దేహం తు తిష్ఠతి । (పాఠభేదః - అహిని)

ఇతస్తతశ్చాల్యమానో యత్కిఞ్చిత్ప్రాణవాయునా

॥ 548॥

శ్లోక 547

స్త్రోతసా నీయతే దారు యథా నిమ్నోన్నతస్థలమ్ ।

దైవేన నీయతే దేహో యథాకాలోపభుక్తిషు

॥ 549॥

శ్లోక 548

ప్రారబ్ధకర్మపరికల్పితవాసనాభిః

సంసారివచ్చరతి భుక్తిషు ముక్తదేహః ।

సిద్ధః స్వయం వసతి సాక్షివదత్ర తూష్ణీం

చక్రస్య మూలమివ కల్పవికల్పశూన్యః

॥ 550॥

శ్లోక 549

నైవేన్ద్రియాణి విషయేషు నియుఙ్క్త ఏష

నైవాపయుఙ్క్త ఉపదర్శనలక్షణస్థః ।

నైవ క్రియాఫలమపీషదవేక్షతే స (పాఠభేదః - అపీషదపేక్షతే సః)

స్వానన్దసాన్ద్రరసపానసుమత్తచిత్తః

॥ 551॥

శ్లోక 550

లక్ష్యాలక్ష్యగతిం త్యక్త్వా యస్తిష్ఠేత్కేవలాత్మనా ।

శివ ఏవ స్వయం సాక్షాదయం బ్రహ్మవిదుత్తమః

॥ 552॥

శ్లోక 551

జీవన్నేవ సదా ముక్తః కృతార్థో బ్రహ్మవిత్తమః ।

ఉపాధినాశాద్బ్రహ్మైవ సన్ బ్రహ్మాప్యేతి నిర్ద్వయమ్

॥ 553॥

శ్లోక 552

శైలూషో వేషసద్భావాభావయోశ్చ యథా పుమాన్ ।

తథైవ బ్రహ్మవిచ్ఛ్రేష్ఠః సదా బ్రహ్మైవ నాపరః

॥ 554॥

శ్లోక 553

యత్ర క్వాపి విశీర్ణం సత్పర్ణమివ తరోర్వపుః పతతాత్ । (పాఠభేదః - విశీర్ణం పర్ణమివ)

బ్రహ్మీభూతస్య యతేః ప్రాగేవ తచ్చిదగ్నినా దగ్ధమ్

॥ 555॥

శ్లోక 554

సదాత్మని బ్రహ్మణి తిష్ఠతో మునేః

పూర్ణాఽద్వయానన్దమయాత్మనా సదా ।

న దేశకాలాద్యుచితప్రతీక్షా

త్వఙ్మాంసవిట్పిణ్డవిసర్జనాయ

॥ 556॥

శ్లోక 555

దేహస్య మోక్షో నో మోక్షో న దణ్డస్య కమణ్డలోః ।

అవిద్యాహృదయగ్రన్థిమోక్షో మోక్షో యతస్తతః

॥ 557॥

శ్లోక 556

కుల్యాయామథ నద్యాం వా శివక్షేత్రేఽపి చత్వరే ।

పర్ణం పతతి చేత్తేన తరోః కిం ను శుభాశుభమ్

॥ 558॥

శ్లోక 557

పత్రస్య పుష్పస్య ఫలస్య నాశవద్-

దేహేన్ద్రియప్రాణధియాం వినాశః ।

నైవాత్మనః స్వస్య సదాత్మకస్యా-

నన్దాకృతేర్వృక్షవదస్తి చైషః

॥ 559॥

శ్లోక 558

॥ 560॥ (పాఠభేదః - వదాస్త ఏషః)

ప్రజ్ఞానఘన ఇత్యాత్మలక్షణం సత్యసూచకమ్ ।

అనూద్యౌపాధికస్యైవ కథయన్తి వినాశనమ్

శ్లోక 559

అవినాశీ వా అరేఽయమాత్మేతి శ్రుతిరాత్మనః ।

ప్రబ్రవీత్యవినాశిత్వం వినశ్యత్సు వికారిషు

॥ 561॥

శ్లోక 560

పాషాణవృక్షతృణధాన్యకడఙ్కరాద్యా (పాఠభేదః - కటామ్బరాద్యా)

దగ్ధా భవన్తి హి మృదేవ యథా తథైవ ।

దేహేన్ద్రియాసుమన ఆది సమస్తదృశ్యం

జ్ఞానాగ్నిదగ్ధముపయాతి పరాత్మభావమ్

॥ 562॥

శ్లోక 561

విలక్షణం యథా ధ్వాన్తం లీయతే భానుతేజసి ।

తథైవ సకలం దృశ్యం బ్రహ్మణి ప్రవిలీయతే

॥ 563॥

శ్లోక 562

ఘటే నష్టే యథా వ్యోమ వ్యోమైవ భవతి స్ఫుటమ్ ।

తథైవోపాధివిలయే బ్రహ్మైవ బ్రహ్మవిత్స్వయమ్

॥ 564॥

శ్లోక 563

క్షీరం క్షీరే యథా క్షిప్తం తైలం తైలే జలం జలే ।

సంయుక్తమేకతాం యాతి తథాఽఽత్మన్యాత్మవిన్మునిః

॥ 565॥

శ్లోక 564

ఏవం విదేహకైవల్యం సన్మాత్రత్వమఖణ్డితమ్ ।

బ్రహ్మభావం ప్రపద్యైష యతిర్నావర్తతే పునః

॥ 566॥

శ్లోక 565

సదాత్మైకత్వవిజ్ఞానదగ్ధావిద్యాదివర్ష్మణః ।

అముష్య బ్రహ్మభూతత్వాద్ బ్రహ్మణః కుత ఉద్భవః

॥ 567॥

శ్లోక 566

మాయాక్లృప్తౌ బన్ధమోక్షౌ న స్తః స్వాత్మని వస్తుతః ।

యథా రజ్జౌ నిష్క్రియాయాం సర్పాభాసవినిర్గమౌ

॥ 568॥

శ్లోక 567

ఆవృతేః సదసత్త్వాభ్యాం వక్తవ్యే బన్ధమోక్షణే ।

నావృతిర్బ్రహ్మణః కాచిదన్యాభావాదనావృతమ్ ।

యద్యస్త్యద్వైతహానిః స్యాద్ ద్వైతం నో సహతే శ్రుతిః

॥ 569॥

శ్లోక 568

బన్ధఞ్చ మోక్షఞ్చ మృషైవ మూఢా

బుద్ధేర్గుణం వస్తుని కల్పయన్తి ।

దృగావృతిం మేఘకృతాం యథా రవౌ

యతోఽద్వయాఽసఙ్గచిదేతదక్షరమ్

॥ 570॥

శ్లోక 569

॥ 571॥ (పాఠభేదః - చిదేకమక్షరమ్)

అస్తీతి ప్రత్యయో యశ్చ యశ్చ నాస్తీతి వస్తుని ।

బుద్ధేరేవ గుణావేతౌ న తు నిత్యస్య వస్తునః

శ్లోక 570

అతస్తౌ మాయయా క్లృప్తౌ బన్ధమోక్షౌ న చాత్మని ।

నిష్కలే నిష్క్రియే శాన్తే నిరవద్యే నిరఞ్జనే ।

అద్వితీయే పరే తత్త్వే వ్యోమవత్కల్పనా కుతః

॥ 572॥

శ్లోక 571

న నిరోధో న చోత్పత్తిర్న బద్ధో న చ సాధకః ।

న ముముక్షుర్న వై ముక్త ఇత్యేషా పరమార్థతా

॥ 573॥

శ్లోక 572

సకలనిగమచూడాస్వాన్తసిద్ధాన్తరూపం

పరమిదమతిగుహ్యం దర్శితం తే మయాద్య ।

అపగతకలిదోషం కామనిర్ముక్తబుద్ధిం (పాఠభేదః - బుద్ధిః)

స్వసుతవదసకృత్త్వాం భావయిత్వా ముముక్షుమ్

॥ 574॥

శ్లోక 573

ఇతి శ్రుత్వా గురోర్వాక్యం ప్రశ్రయేణ కృతానతిః ।

స తేన సమనుజ్ఞాతో యయౌ నిర్ముక్తబన్ధనః

॥ 575॥

శ్లోక 574

గురురేవ సదానన్దసిన్ధౌ నిర్మగ్నమానసః । (పాఠభేదః - గురురేష)

పావయన్వసుధాం సర్వాం విచచార నిరన్తరః

॥ 576॥

శ్లోక 575

ఇత్యాచార్యస్య శిష్యస్య సంవాదేనాత్మలక్షణమ్ ।

నిరూపితం ముముక్షూణాం సుఖబోధోపపత్తయే

॥ 577॥

శ్లోక 576

హితమిదముపదేశమాద్రియన్తాం

విహితనిరస్తసమస్తచిత్తదోషాః ।

భవసుఖవిరతాః ప్రశాన్తచిత్తాః (పాఠభేదః - సుఖవిముఖాః)

శ్రుతిరసికా యతయో ముముక్షవో యే

॥ 578॥

శ్లోక 577

సంసారాధ్వని తాపభానుకిరణప్రోద్భూతదాహవ్యథా-

ఖిన్నానాం జలకాఙ్క్షయా మరుభువి భ్రాన్త్యా పరిభ్రామ్యతామ్ ।

అత్యాసన్నసుధామ్బుధిం సుఖకరం బ్రహ్మాద్వయం దర్శయ-

త్యేషా శఙ్కరభారతీ విజయతే నిర్వాణసన్దాయినీ

॥ 579॥

శ్లోక 578

॥ ఇతి శఙ్కరాచార్యవిరచితం వివేకచూడామణిః ॥

॥ ఓం తత్సత్ ॥