Srimad Bhagawad Gita Chapter 6
Srimad Bhagawad Gita Chapter 6
Srimad Bhagawad Gita Chapter 6
shrImadbhagavadgItA mUlam - ShaShTho.adhyAyaH
OM shrI paramAtmane namaH
atha ShaShTho.adhyAyaH |
AtmasaMyamayogaH
shrIbhagavAnuvAcha
anAshritaH karmaphalaM kAryaM karma karoti yaH |
sa sannyAsI cha yogI cha na niragnirna chAkriyaH || 1 ||
yaM sannyAsamiti prAhuryogaM taM viddhi pANDava |
na hyasannyastasa~Nkalpo yogI bhavati kashchana || 2 ||
ArurukShormuneryogaM karma kAraNamuchyate |
yogArUDhasya tasyaiva shamaH kAraNamuchyate || 3 ||
yadA hi nendriyArtheShu na karmasvanuShajjate |
sarvasa~NkalpasannyAsI yogArUDhastadochyate || 4 ||
uddharedAtmanAtmAnaM nAtmAnamavasAdayet |
Atmaiva hyAtmano bandhurAtmaiva ripurAtmanaH || 5 ||
bandhurAtmAtmanastasya yenAtmaivAtmanA jitaH |
anAtmanastu shatrutve vartetAtmaiva shatruvat || 6 ||
jitAtmanaH prashAntasya paramAtmA samAhitaH |
shItoShNasukhaduHkheShu tathA mAnApamAnayoH || 7 ||
jnAnavijnAnatRRiptAtmA kUTastho vijitendriyaH |
yukta ityuchyate yogI samaloShTAshmakA~nchanaH || 8 ||
suhRRinmitrAryudAsInamadhyasthadveShyabandhuShu |
sAdhuShvapi cha pApeShu samabuddhirvishiShyate || 9 ||
yogI yu~njIta satatamAtmAnaM rahasi sthitaH |
ekAkI yatachittAtmA nirAshIraparigrahaH || 10 ||
shuchau deshe pratiShThApya sthiramAsanamAtmanaH |
nAtyuchChritaM nAtinIchaM chailAjinakushottaram || 11 ||
tatraikAgraM manaH kRRitvA yatachittendriyakriyAH |
upavishyAsane yu~njyAdyogamAtmavishuddhaye || 12 ||
samaM kAyashirogrIvaM dhArayannachalaM sthiraH |
samprekShya nAsikAgraM svaM dishashchAnavalokayan || 13 ||
prashAntAtmA vigatabhIrbrahmachArivrate sthitaH |
manaH saMyamya machchitto yukta AsIta matparaH || 14 ||
yu~njannevaM sadAtmAnaM yogI niyatamAnasaH |
shAntiM nirvANaparamAM matsaMsthAmadhigachChati || 15 ||
nAtyashnatastu yogo.asti na chaikAntamanashnataH |
na chAtisvapnashIlasya jAgrato naiva chArjuna || 16 ||
yuktAhAravihArasya yuktacheShTasya karmasu |
yuktasvapnAvabodhasya yogo bhavati duHkhahA || 17 ||
yadA viniyataM chittamAtmanyevAvatiShThate |
niHspRRihaH sarvakAmebhyo yukta ityuchyate tadA || 18 ||
yathA dIpo nivAtastho ne~Ngate sopamA smRRitA |
yogino yatachittasya yu~njato yogamAtmanaH || 19 ||
yatroparamate chittaM niruddhaM yogasevayA |
yatra chaivAtmanAtmAnaM pashyannAtmani tuShyati || 20 ||
sukhamAtyantikaM yattadbuddhigrAhyamatIndriyam |
vetti yatra na chaivAyaM sthitashchalati tattvataH || 21 ||
yaM labdhvA chAparaM lAbhaM manyate nAdhikaM tataH |
yasminsthito na duHkhena guruNApi vichAlyate || 22 ||
taM vidyAdduHkhasaMyogaviyogaM yogasanjnitam |
sa nishchayena yoktavyo yogo.anirviNNachetasA || 23 ||
sa~NkalpaprabhavAnkAmAMstyaktvA sarvAnasheShataH |
manasaivendriyagrAmaM viniyamya samantataH || 24 ||
shanaiH shanairuparamedbuddhyA dhRRitigRRihItayA |
AtmasaMsthaM manaH kRRitvA na ki~nchidapi chintayet || 25 ||
yato yato nishcharati manashcha~nchalamasthiram |
tatastato niyamyaitadAtmanyeva vashaM nayet || 26 ||
prashAntamanasaM hyenaM yoginaM sukhamuttamam |
upaiti shAntarajasaM brahmabhUtamakalmaSham || 27 ||
yu~njannevaM sadAtmAnaM yogI vigatakalmaShaH |
sukhena brahmasaMsparshamatyantaM sukhamashnute || 28 ||
sarvabhUtasthamAtmAnaM sarvabhUtAni chAtmani |
IkShate yogayuktAtmA sarvatra samadarshanaH || 29 ||
yo mAM pashyati sarvatra sarvaM cha mayi pashyati |
tasyAhaM na praNashyAmi sa cha me na praNashyati || 30 ||
sarvabhUtasthitaM yo mAM bhajatyekatvamAsthitaH |
sarvathA vartamAno.api sa yogI mayi vartate || 31 ||
Atmaupamyena sarvatra samaM pashyati yo.arjuna |
sukhaM vA yadi vA duHkhaM sa yogI paramo mataH || 32 ||
arjuna uvAcha
yo.ayaM yogastvayA proktaH sAmyena madhusUdana |
etasyAhaM na pashyAmi cha~nchalatvAtsthitiM sthirAm || 33 ||
cha~nchalaM hi manaH kRRiShNa pramAthi balavaddRRiDham |
tasyAhaM nigrahaM manye vAyoriva suduShkaram || 34 ||
shrIbhagavAnuvAcha
asaMshayaM mahAbAho mano durnigrahaM chalam |
abhyAsena tu kaunteya vairAgyeNa cha gRRihyate || 35 ||
asaMyatAtmanA yogo duShprApa iti me matiH |
vashyAtmanA tu yatatA shakyo.avAptumupAyataH || 36 ||
arjuna uvAcha
ayatiH shraddhayopeto yogAchchalitamAnasaH |
aprApya yogasaMsiddhiM kAM gatiM kRRiShNa gachChati || 37 ||
kachchinnobhayavibhraShTashChinnAbhramiva nashyati |
apratiShTho mahAbAho vimUDho brahmaNaH pathi || 38 ||
etanme saMshayaM kRRiShNa ChettumarhasyasheShataH |
tvadanyaH saMshayasyAsya ChettA na hyupapadyate || 39 ||
shrIbhagavAnuvAcha
pArtha naiveha nAmutra vinAshastasya vidyate |
na hi kalyANakRRitkashchiddurgatiM tAta gachChati || 40 ||
prApya puNyakRRitAM lokAnuShitvA shAshvatIH samAH |
shuchInAM shrImatAM gehe yogabhraShTo.abhijAyate || 41 ||
athavA yoginAmeva kule bhavati dhImatAm |
etaddhi durlabhataraM loke janma yadIdRRisham || 42 ||
tatra taM buddhisaMyogaM labhate paurvadehikam |
yatate cha tato bhUyaH saMsiddhau kurunandana || 43 ||
pUrvAbhyAsena tenaiva hriyate hyavasho.api saH |
jij~nAsurapi yogasya shabdabrahmAtivartate || 44 ||
prayatnAdyatamAnastu yogI saMshuddhakilbiShaH |
anekajanmasaMsiddhastato yAti parAM gatim || 45 ||
tapasvibhyo.adhiko yogI j~nAnibhyo.api mato.adhikaH |
karmibhyashchAdhiko yogI tasmAdyogI bhavArjuna || 46 ||
yoginAmapi sarveShAM madgatenAntarAtmanA |
shraddhAvAnbhajate yo mAM sa me yuktatamo mataH || 47 ||
OM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyAM yogashAstre
shrIkRRiShNArjunasaMvAde AtmasaMyamayogo nAma ShaShTho.adhyAyaH ||6 ||
About This Stotram
Srimad Bhagawad Gita Chapter 6
Sanskrit Title: श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - षष्ठोऽध्यायः
IAST Transliteration:
Overview
Chapter 6 of the Bhagawad Gita is highly significant as it delves deeply into the practice of meditation and the control of the mind, which are central to achieving spiritual liberation. Lord Krishna explains that true renunciation (sannyasa) and yoga are not merely outward actions but an internal state of detachment from the fruits of actions and the mastery of one's senses and mind. He describes the ideal yogi as one who is equipoised, free from desires, and sees the divine in all beings. The chapter also addresses the challenges faced by a yogi and provides guidance on how to overcome them, emphasizing the importance of consistent practice and detachment. It is considered a practical guide for achieving inner harmony and connecting with the Supreme.
Details
| Attribute | Information |
|---|---|
| Deity | Krishna |
| Author | Vyasa |
| Type | Chapter |
| Category | Gita |
| Number of Verses | 48 |
| Origin | This stotram is the Sixth Chapter of the Srimad Bhagawad Gita, a foundational scripture in Hinduism. The Bhagawad Gita is part of the epic Mahabharata, specifically the Bhishma Parva. It is a dialogue between Lord Krishna and the Pandava prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. The text is believed to have been revealed by Lord Krishna to humanity in ancient times, though its precise composition date is debated among scholars, generally placed between the 5th and 2nd centuries BCE. This chapter, titled 'Atmasamyama Yoga' (The Yoga of Self-Control), elaborates on the path of meditation and the control of the mind. |
Benefits of Recitation
- Attainment of mental peace and tranquility
- Development of self-control and discipline
- Understanding the nature of the self (Atman)
- Liberation from material desires and attachments
- Progress on the path of spiritual realization
Best Time to Recite
Can be recited at any time, but morning and evening are considered auspicious for meditation and spiritual practice. It is particularly beneficial to study and contemplate during periods of introspection or when seeking guidance on self-discipline.
Historical Context
The Srimad Bhagawad Gita, including Chapter 6, is attributed to the Srimant Ved Vyas, who is also credited with compiling the Mahabharata. It is believed to have been imparted by Lord Krishna to Arjuna during the pivotal moment before the Kurukshetra war. The philosophical underpinnings of the Gita, including the concepts of Karma Yoga, Jnana Yoga, and Bhakti Yoga, have influenced Indian philosophy and spirituality for millennia. Chapter 6, focusing on Atmasamyama Yoga, builds upon the foundations laid in earlier chapters, offering a detailed exposition on the practical aspects of yogic discipline and mental control.
Alternate Names
- Atmasamyama Yoga
- The Yoga of Self-Control
Related Stotrams
- Srimad Bhagawad Gita Chapter 2
- Srimad Bhagawad Gita Chapter 12
- Yoga Sutras of Patanjali
Last Updated: 2025-12-01