Vedic Tithi
VedicTithi

Stotram - Sacred Scripture

Srimad Bhagawad Gita Chapter 6

Srimad Bhagawad Gita Chapter 6

Srimad Bhagawad Gita Chapter 6

Stotram
Unknown
48 Verses
110%

śrīmadbhagavadgītā mūlam - ṣaṣṭho'dhyāyaḥ

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ |

ātmasaṃyamayogaḥ

śrībhagavānuvāca

anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |

sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ || 1 ||

yaṃ sannyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |

na hyasannyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana || 2 ||

ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate |

yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate || 3 ||

yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |

sarvasaṅkalpasannyāsī yogārūḍhastadocyate || 4 ||

uddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet |

ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ || 5 ||

bandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ |

anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat || 6 ||

jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |

śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ || 7 ||

jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |

yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ || 8 ||

suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu |

sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate || 9 ||

yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ |

ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ || 10 ||

śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ |

nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram || 11 ||

tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyāḥ |

upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye || 12 ||

samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |

samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan || 13 ||

praśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ |

manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ || 14 ||

yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |

śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati || 15 ||

nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |

na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna || 16 ||

yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |

yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā || 17 ||

yadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate |

niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā || 18 ||

yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā |

yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ || 19 ||

yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā |

yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati || 20 ||

sukhamātyantikaṃ yattadbuddhigrāhyamatīndriyam |

vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ || 21 ||

yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |

yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate || 22 ||

taṃ vidyādduḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasañjñitam |

sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇacetasā || 23 ||

saṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ |

manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ || 24 ||

śanaiḥ śanairuparamedbuddhyā dhṛtigṛhītayā |

ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet || 25 ||

yato yato niścarati manaścañcalamasthiram |

tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet || 26 ||

praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam |

upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam || 27 ||

yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |

sukhena brahmasaṃsparśamatyantaṃ sukhamaśnute || 28 ||

sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |

īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ || 29 ||

yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |

tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || 30 ||

sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ |

sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate || 31 ||

ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna |

sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ || 32 ||

arjuna uvāca

yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana |

etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirām || 33 ||

cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham |

tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram || 34 ||

śrībhagavānuvāca

asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam |

abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate || 35 ||

asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ |

vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ || 36 ||

arjuna uvāca

ayatiḥ śraddhayopeto yogāccalitamānasaḥ |

aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati || 37 ||

kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati |

apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi || 38 ||

etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ |

tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate || 39 ||

śrībhagavānuvāca

pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate |

na hi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati || 40 ||

prāpya puṇyakṛtāṃ lokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |

śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate || 41 ||

athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām |

etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam || 42 ||

tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam |

yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana || 43 ||

pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ |

jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate || 44 ||

prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ |

anekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim || 45 ||

tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyo'pi mato'dhikaḥ |

karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna || 46 ||

yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā |

śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ || 47 ||

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre

śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde ātmasaṃyamayogo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ ||6 ||

About This Stotram

Srimad Bhagawad Gita Chapter 6

Sanskrit Title: श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - षष्ठोऽध्यायः
IAST Transliteration:

Overview

Chapter 6 of the Bhagawad Gita is highly significant as it delves deeply into the practice of meditation and the control of the mind, which are central to achieving spiritual liberation. Lord Krishna explains that true renunciation (sannyasa) and yoga are not merely outward actions but an internal state of detachment from the fruits of actions and the mastery of one's senses and mind. He describes the ideal yogi as one who is equipoised, free from desires, and sees the divine in all beings. The chapter also addresses the challenges faced by a yogi and provides guidance on how to overcome them, emphasizing the importance of consistent practice and detachment. It is considered a practical guide for achieving inner harmony and connecting with the Supreme.

Details

Attribute Information
Deity Krishna
Author Vyasa
Type Chapter
Category Gita
Number of Verses 48
Origin This stotram is the Sixth Chapter of the Srimad Bhagawad Gita, a foundational scripture in Hinduism. The Bhagawad Gita is part of the epic Mahabharata, specifically the Bhishma Parva. It is a dialogue between Lord Krishna and the Pandava prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. The text is believed to have been revealed by Lord Krishna to humanity in ancient times, though its precise composition date is debated among scholars, generally placed between the 5th and 2nd centuries BCE. This chapter, titled 'Atmasamyama Yoga' (The Yoga of Self-Control), elaborates on the path of meditation and the control of the mind.

Benefits of Recitation

  1. Attainment of mental peace and tranquility
  2. Development of self-control and discipline
  3. Understanding the nature of the self (Atman)
  4. Liberation from material desires and attachments
  5. Progress on the path of spiritual realization

Best Time to Recite

Can be recited at any time, but morning and evening are considered auspicious for meditation and spiritual practice. It is particularly beneficial to study and contemplate during periods of introspection or when seeking guidance on self-discipline.

Historical Context

The Srimad Bhagawad Gita, including Chapter 6, is attributed to the Srimant Ved Vyas, who is also credited with compiling the Mahabharata. It is believed to have been imparted by Lord Krishna to Arjuna during the pivotal moment before the Kurukshetra war. The philosophical underpinnings of the Gita, including the concepts of Karma Yoga, Jnana Yoga, and Bhakti Yoga, have influenced Indian philosophy and spirituality for millennia. Chapter 6, focusing on Atmasamyama Yoga, builds upon the foundations laid in earlier chapters, offering a detailed exposition on the practical aspects of yogic discipline and mental control.

Alternate Names

  • Atmasamyama Yoga
  • The Yoga of Self-Control

Related Stotrams

  • Srimad Bhagawad Gita Chapter 2
  • Srimad Bhagawad Gita Chapter 12
  • Yoga Sutras of Patanjali

Last Updated: 2025-12-01