Srimad Bhagawad Gita Chapter 6
Srimad Bhagawad Gita Chapter 6
zrImadbhagavadgItA mUlam - SaSTho'dhyAyaH
OM zrI paramAtmane namaH
atha SaSTho'dhyAyaH |
AtmasaMyamayogaH
zrIbhagavAnuvAca
anAzritaH karmaphalaM kAryaM karma karoti yaH |
sa sannyAsI ca yogI ca na niragnirna cAkriyaH || 1 ||
yaM sannyAsamiti prAhuryogaM taM viddhi pANDava |
na hyasannyastasaGkalpo yogI bhavati kazcana || 2 ||
ArurukSormuneryogaM karma kAraNamucyate |
yogArUDhasya tasyaiva zamaH kAraNamucyate || 3 ||
yadA hi nendriyArtheSu na karmasvanuSajjate |
sarvasaGkalpasannyAsI yogArUDhastadocyate || 4 ||
uddharedAtmanAtmAnaM nAtmAnamavasAdayet |
Atmaiva hyAtmano bandhurAtmaiva ripurAtmanaH || 5 ||
bandhurAtmAtmanastasya yenAtmaivAtmanA jitaH |
anAtmanastu zatrutve vartetAtmaiva zatruvat || 6 ||
jitAtmanaH prazAntasya paramAtmA samAhitaH |
zItoSNasukhaduHkheSu tathA mAnApamAnayoH || 7 ||
jJAnavijJAnatRptAtmA kUTastho vijitendriyaH |
yukta ityucyate yogI samaloSTAzmakAJcanaH || 8 ||
suhRnmitrAryudAsInamadhyasthadveSyabandhuSu |
sAdhuSvapi ca pApeSu samabuddhirviziSyate || 9 ||
yogI yuJjIta satatamAtmAnaM rahasi sthitaH |
ekAkI yatacittAtmA nirAzIraparigrahaH || 10 ||
zucau deze pratiSThApya sthiramAsanamAtmanaH |
nAtyucchritaM nAtinIcaM cailAjinakuzottaram || 11 ||
tatraikAgraM manaH kRtvA yatacittendriyakriyAH |
upavizyAsane yuJjyAdyogamAtmavizuddhaye || 12 ||
samaM kAyazirogrIvaM dhArayannacalaM sthiraH |
samprekSya nAsikAgraM svaM dizazcAnavalokayan || 13 ||
prazAntAtmA vigatabhIrbrahmacArivrate sthitaH |
manaH saMyamya maccitto yukta AsIta matparaH || 14 ||
yuJjannevaM sadAtmAnaM yogI niyatamAnasaH |
zAntiM nirvANaparamAM matsaMsthAmadhigacchati || 15 ||
nAtyaznatastu yogo'sti na caikAntamanaznataH |
na cAtisvapnazIlasya jAgrato naiva cArjuna || 16 ||
yuktAhAravihArasya yuktaceSTasya karmasu |
yuktasvapnAvabodhasya yogo bhavati duHkhahA || 17 ||
yadA viniyataM cittamAtmanyevAvatiSThate |
niHspRhaH sarvakAmebhyo yukta ityucyate tadA || 18 ||
yathA dIpo nivAtastho neGgate sopamA smRtA |
yogino yatacittasya yuJjato yogamAtmanaH || 19 ||
yatroparamate cittaM niruddhaM yogasevayA |
yatra caivAtmanAtmAnaM pazyannAtmani tuSyati || 20 ||
sukhamAtyantikaM yattadbuddhigrAhyamatIndriyam |
vetti yatra na caivAyaM sthitazcalati tattvataH || 21 ||
yaM labdhvA cAparaM lAbhaM manyate nAdhikaM tataH |
yasminsthito na duHkhena guruNApi vicAlyate || 22 ||
taM vidyAdduHkhasaMyogaviyogaM yogasaJjJitam |
sa nizcayena yoktavyo yogo'nirviNNacetasA || 23 ||
saGkalpaprabhavAnkAmAMstyaktvA sarvAnazeSataH |
manasaivendriyagrAmaM viniyamya samantataH || 24 ||
zanaiH zanairuparamedbuddhyA dhRtigRhItayA |
AtmasaMsthaM manaH kRtvA na kiJcidapi cintayet || 25 ||
yato yato nizcarati manazcaJcalamasthiram |
tatastato niyamyaitadAtmanyeva vazaM nayet || 26 ||
prazAntamanasaM hyenaM yoginaM sukhamuttamam |
upaiti zAntarajasaM brahmabhUtamakalmaSam || 27 ||
yuJjannevaM sadAtmAnaM yogI vigatakalmaSaH |
sukhena brahmasaMsparzamatyantaM sukhamaznute || 28 ||
sarvabhUtasthamAtmAnaM sarvabhUtAni cAtmani |
IkSate yogayuktAtmA sarvatra samadarzanaH || 29 ||
yo mAM pazyati sarvatra sarvaM ca mayi pazyati |
tasyAhaM na praNazyAmi sa ca me na praNazyati || 30 ||
sarvabhUtasthitaM yo mAM bhajatyekatvamAsthitaH |
sarvathA vartamAno'pi sa yogI mayi vartate || 31 ||
Atmaupamyena sarvatra samaM pazyati yo'rjuna |
sukhaM vA yadi vA duHkhaM sa yogI paramo mataH || 32 ||
arjuna uvAca
yo'yaM yogastvayA proktaH sAmyena madhusUdana |
etasyAhaM na pazyAmi caJcalatvAtsthitiM sthirAm || 33 ||
caJcalaM hi manaH kRSNa pramAthi balavaddRDham |
tasyAhaM nigrahaM manye vAyoriva suduSkaram || 34 ||
zrIbhagavAnuvAca
asaMzayaM mahAbAho mano durnigrahaM calam |
abhyAsena tu kaunteya vairAgyeNa ca gRhyate || 35 ||
asaMyatAtmanA yogo duSprApa iti me matiH |
vazyAtmanA tu yatatA zakyo'vAptumupAyataH || 36 ||
arjuna uvAca
ayatiH zraddhayopeto yogAccalitamAnasaH |
aprApya yogasaMsiddhiM kAM gatiM kRSNa gacchati || 37 ||
kaccinnobhayavibhraSTazchinnAbhramiva nazyati |
apratiSTho mahAbAho vimUDho brahmaNaH pathi || 38 ||
etanme saMzayaM kRSNa chettumarhasyazeSataH |
tvadanyaH saMzayasyAsya chettA na hyupapadyate || 39 ||
zrIbhagavAnuvAca
pArtha naiveha nAmutra vinAzastasya vidyate |
na hi kalyANakRtkazciddurgatiM tAta gacchati || 40 ||
prApya puNyakRtAM lokAnuSitvA zAzvatIH samAH |
zucInAM zrImatAM gehe yogabhraSTo'bhijAyate || 41 ||
athavA yoginAmeva kule bhavati dhImatAm |
etaddhi durlabhataraM loke janma yadIdRzam || 42 ||
tatra taM buddhisaMyogaM labhate paurvadehikam |
yatate ca tato bhUyaH saMsiddhau kurunandana || 43 ||
pUrvAbhyAsena tenaiva hriyate hyavazo'pi saH |
jijJAsurapi yogasya zabdabrahmAtivartate || 44 ||
prayatnAdyatamAnastu yogI saMzuddhakilbiSaH |
anekajanmasaMsiddhastato yAti parAM gatim || 45 ||
tapasvibhyo'dhiko yogI jJAnibhyo'pi mato'dhikaH |
karmibhyazcAdhiko yogI tasmAdyogI bhavArjuna || 46 ||
yoginAmapi sarveSAM madgatenAntarAtmanA |
zraddhAvAnbhajate yo mAM sa me yuktatamo mataH || 47 ||
OM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre
zrIkRSNArjunasaMvAde AtmasaMyamayogo nAma SaSTho'dhyAyaH ||6 ||
About This Stotram
Srimad Bhagawad Gita Chapter 6
Sanskrit Title: श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - षष्ठोऽध्यायः
IAST Transliteration:
Overview
Chapter 6 of the Bhagawad Gita is highly significant as it delves deeply into the practice of meditation and the control of the mind, which are central to achieving spiritual liberation. Lord Krishna explains that true renunciation (sannyasa) and yoga are not merely outward actions but an internal state of detachment from the fruits of actions and the mastery of one's senses and mind. He describes the ideal yogi as one who is equipoised, free from desires, and sees the divine in all beings. The chapter also addresses the challenges faced by a yogi and provides guidance on how to overcome them, emphasizing the importance of consistent practice and detachment. It is considered a practical guide for achieving inner harmony and connecting with the Supreme.
Details
| Attribute | Information |
|---|---|
| Deity | Krishna |
| Author | Vyasa |
| Type | Chapter |
| Category | Gita |
| Number of Verses | 48 |
| Origin | This stotram is the Sixth Chapter of the Srimad Bhagawad Gita, a foundational scripture in Hinduism. The Bhagawad Gita is part of the epic Mahabharata, specifically the Bhishma Parva. It is a dialogue between Lord Krishna and the Pandava prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. The text is believed to have been revealed by Lord Krishna to humanity in ancient times, though its precise composition date is debated among scholars, generally placed between the 5th and 2nd centuries BCE. This chapter, titled 'Atmasamyama Yoga' (The Yoga of Self-Control), elaborates on the path of meditation and the control of the mind. |
Benefits of Recitation
- Attainment of mental peace and tranquility
- Development of self-control and discipline
- Understanding the nature of the self (Atman)
- Liberation from material desires and attachments
- Progress on the path of spiritual realization
Best Time to Recite
Can be recited at any time, but morning and evening are considered auspicious for meditation and spiritual practice. It is particularly beneficial to study and contemplate during periods of introspection or when seeking guidance on self-discipline.
Historical Context
The Srimad Bhagawad Gita, including Chapter 6, is attributed to the Srimant Ved Vyas, who is also credited with compiling the Mahabharata. It is believed to have been imparted by Lord Krishna to Arjuna during the pivotal moment before the Kurukshetra war. The philosophical underpinnings of the Gita, including the concepts of Karma Yoga, Jnana Yoga, and Bhakti Yoga, have influenced Indian philosophy and spirituality for millennia. Chapter 6, focusing on Atmasamyama Yoga, builds upon the foundations laid in earlier chapters, offering a detailed exposition on the practical aspects of yogic discipline and mental control.
Alternate Names
- Atmasamyama Yoga
- The Yoga of Self-Control
Related Stotrams
- Srimad Bhagawad Gita Chapter 2
- Srimad Bhagawad Gita Chapter 12
- Yoga Sutras of Patanjali
Last Updated: 2025-12-01