Srimad Bhagawad Gita Chapter 2
Srimad Bhagawad Gita Chapter 2
zrImadbhagavadgItA mUlam - dvitIyo'dhyAyaH
OM zrI paramAtmane namaH
atha dvitIyo'dhyAyaH |
sAGkhyayogaH
saJjaya uvAca
taM tathA kRpayAviSTamazrupUrNAkulekSaNam |
viSIdantamidaM vAkyamuvAca madhusUdanaH || 1 ||
zrIbhagavAnuvAca
kutastvA kazmalamidaM viSame samupasthitam |
anAryajuSTamasvargyamakIrtikaramarjuna || 2 ||
klaibyaM mA sma gamaH pArtha naitattvayyupapadyate |
kSudraM hRdayadaurbalyaM tyaktvottiSTha parantapa || 3 ||
arjuna uvAca
kathaM bhISmamahaM sAGkhye droNaM ca madhusUdana |
iSubhiH pratiyotsyAmi pUjArhAvarisUdana || 4 ||
gurUnahatvA hi mahAnubhAvAnzreyo bhoktuM bhaikSyamapIha loke |
hatvArthakAmAMstu gurunihaiva bhuJjIya bhogAna'rudhirapradigdhAn || 5 ||
na caitadvidmaH kataranno garIyo yadvA jayema yadi vA no jayeyuH|
yAneva hatvA na jijIviSAmaste'vasthitAH pramukhe dhArtarASTrAH || 6 ||
kArpaNyadoSopahatasvabhAvaH pRcchAmi tvAM dharmasammUDhacetAH|
yacchreyaH syAnnizcitaM brUhi tanme ziSyaste'haM zAdhi mAM tvAM prapannam || 7 ||
na hi prapazyAmi mamApanudyAdyacchokamucchoSaNamindriyANAm|
avApya bhUmAvasapatnamRddhaM rAjyaM surANAmapi cAdhipatyam || 8 ||
saJjaya uvAca
evamuktvA hRSIkezaM guDAkezaH parantapa |
na yotsya iti govindamuktvA tUSNIM babhUva ha || 9 ||
tamuvAca hRSIkezaH prahasanniva bhArata |
senayorubhayormadhye viSIdantamidaM vacaH || 10 ||
zrIbhagavAnuvAca |
azocyAnanvazocastvaM prajJAvAdAMzca bhASase |
gatAsUnagatAsUMzca nAnuzocanti paNDitAH || 11 ||
na tvevAhaM jAtu nAsaM na tvaM neme janAdhipAH |
na caiva na bhaviSyAmaH sarve vayamataH param || 12 ||
dehino'sminyathA dehe kaumAraM yauvanaM jarA |
tathA dehAntaraprAptirdhIrastatra na muhyati || 13 ||
mAtrAsparzAstu kaunteya zItoSNasukhaduHkhadAH |
AgamApAyino'nityAstAMstitikSasva bhArata || 14 ||
yaM hi na vyathayantyete puruSaM puruSarSabha |
samaduHkhasukhaM dhIraM so'mRtatvAya kalpate || 15 ||
nAsato vidyate bhAvo nAbhAvo vidyate sataH |
ubhayorapi dRSTo'ntastvanayostattvadarzibhiH || 16 ||
avinAzi tu tadviddhi yena sarvamidaM tatam |
vinAzamavyayasyAsya na kazcitkartumarhati || 17 ||
antavanta ime dehA nityasyoktAH zarIriNaH |
anAzino'prameyasya tasmAdyudhyasva bhArata || 18 ||
ya enaM vetti hantAraM yazcainaM manyate hatam |
ubhau tau na vijAnIto nAyaM hanti na hanyate || 19 ||
na jAyate mriyate vA kadAcinnAyaM bhUtvA bhavitA vA na bhUyaH|
ajo nityaH zAzvato'yaM purANo na hanyate hanyamAne zarIre || 20 ||
vedAvinAzinaM nityaM ya enamajamavyayam |
athaM sa puruSaH pArtha kaM ghAtayati hanti kam || 21||
vAsAMsi jIrNAni yathA vihAya navAni gRhNAti naro'parANi|
tathA zarIrANi vihAya jIrNAnyanyAni saMyAti navAni dehI || 22 ||
nainaM chindanti zastrANi nainaM dahati pAvakaH |
na cainaM kledayantyApo na zoSayati mArutaH || 23 ||
acchedyo'yamadAhyo'yamakledyo'zoSya eva ca |
nityaH sarvagataH sthANuracalo'yaM sanAtanaH || 24 ||
avyakto'yamacintyo'yamavikAryo'yamucyate |
tasmAdevaM viditvainaM nAnuzocitumarhasi || 25 ||
atha cainaM nityajAtaM nityaM vA manyase mRtam |
tathApi tvaM mahAbAho naivaM zocitumarhasi || 26 ||
jAtasya hi dhruvo mRtyurdhruvaM janma mRtasya ca |
tasmAdaparihArye'rthe na tvaM zocitumarhasi || 27 ||
avyaktAdIni bhUtAni vyaktamadhyAni bhArata |
avyaktanidhanAnyeva tatra kA paridevanA || 28 ||
Azcaryavatpazyati kazcidenamAzcaryavadvadati tathaiva cAnyaH|
AzcaryavaccainamanyaH zRNoti zrutvApyenaM veda na caiva kazcit || 29 ||
dehI nityamavadhyo'yaM dehe sarvasya bhArata |
tasmAtsarvANi bhUtAni na tvaM zocitumarhasi || 30 ||
svadharmamapi cAvekSya na vikampitumarhasi |
dharmyAddhi yuddhAcchreyo'nyatkSatriyasya na vidyate || 31 ||
yadRcchayA copapannaM svargadvAramapAvRtam |
sukhinaH kSatriyAH pArtha labhante yuddhamIdRzam || 32 ||
atha cettvamimaM dharmyaM saGgrAmaM na kariSyasi |
tataH svadharmaM kIrtiM ca hitvA pApamavApsyasi || 33 ||
akIrtiM cApi bhUtAni kathayiSyanti te'vyayAm |
sambhAvitasya cAkIrtirmaraNAdatiricyate || 34 ||
bhayAdraNAduparataM maMsyante tvAM mahArathAH |
yeSAM ca tvaM bahumato bhUtvA yAsyasi lAghavam || 35 ||
avAcyavAdAMzca bahUnvadiSyanti tavAhitAH |
nindantastava sAmarthyaM tato duHkhataraM nu kim || 36 ||
hato vA prApsyasi svargaM jitvA vA bhokSyase mahIm |
tasmAduttiSTha kaunteya yuddhAya kRtanizcayaH || 37 ||
sukhaduHkhe same kRtvA lAbhAlAbhau jayAjayau |
tato yuddhAya yujyasva naivaM pApamavApsyasi || 38 ||
eSA te'bhihitA sAGkhye buddhiryoge tvimAM zRNu |
buddhyA yukto yayA pArtha karmabandhaM prahAsyasi || 39 ||
nehAbhikramanAzo'sti pratyavAyo na vidyate |
svalpamapyasya dharmasya trAyate mahato bhayAt || 40 ||
vyavasAyAtmikA buddhirekeha kurunandana |
bahuzAkhA hyanantAzca buddhayo'vyavasAyinAm || 41 ||
yAmimAM puSpitAM vAcaM pravadantyavipazcitaH |
vedavAdaratAH pArtha nAnyadastIti vAdinaH || 42 ||
kAmAtmAnaH svargaparA janmakarmaphalapradAm |
kriyAvizeSabahulAM bhogaizvaryagatiM prati || 43 ||
bhogaizvaryaprasaktAnAM tayApahRtacetasAm |
vyavasAyAtmikA buddhiH samAdhau na vidhIyate || 44 ||
traiguNyaviSayA vedA nistraiguNyo bhavArjuna |
nirdvandvo nityasattvastho niryogakSema AtmavAn || 45 ||
yAvAnartha udapAne sarvataH samplutodake |
tAvAnsarveSu vedeSu brAhmaNasya vijAnataH || 46 ||
karmaNyevAdhikAraste mA phaleSu kadAcana |
mA karmaphalaheturbhUrmA te saGgo'stvakarmaNi || 47 ||
yogasthaH kuru karmANi saGgaM tyaktvA dhanaJjaya |
siddhyasiddhyoH samo bhUtvA samatvaM yoga ucyate || 48 ||
dUreNa hyavaraM karma buddhiyogAddhanaJjaya |
buddhau zaraNamanviccha kRpaNAH phalahetavaH || 49 ||
buddhiyukto jahAtIha ubhe sukRtaduSkRte |
tasmAdyogAya yujyasva yogaH karmasu kauzalam || 50 ||
karmajaM buddhiyuktA hi phalaM tyaktvA manISiNaH |
janmabandhavinirmuktAH padaM gacchantyanAmayam || 51 ||
yadA te mohakalilaM buddhirvyatitariSyati |
tadA gantAsi nirvedaM zrotavyasya zrutasya ca || 52 ||
zrutivipratipannA te yadA sthAsyati nizcalA |
samAdhAvacalA buddhistadA yogamavApsyasi || 53 ||
arjuna uvAca
sthitaprajJasya kA bhASA samAdhisthasya kezava |
sthitadhIH kiM prabhASeta kimAsIta vrajeta kim || 54 ||
zrIbhagavAnuvAca
prajahAti yadA kAmAnsarvAnpArtha manogatAn |
AtmanyevAtmanA tuSTaH sthitaprajJastadocyate || 55 ||
duHkheSvanudvignamanAH sukheSu vigataspRhaH |
vItarAgabhayakrodhaH sthitadhIrmunirucyate || 56 ||
yaH sarvatrAnabhisnehastattatprApya zubhAzubham |
nAbhinandati na dveSTi tasya prajJA pratiSThitA || 57 ||
yadA saMharate cAyaM kUrmo'GgAnIva sarvazaH |
indriyANIndriyArthebhyastasya prajJA pratiSThitA || 58 ||
viSayA vinivartante nirAhArasya dehinaH |
rasavarjaM raso'pyasya paraM dRSTvA nivartate || 59 ||
yatato hyapi kaunteya puruSasya vipazcitaH |
indriyANi pramAthIni haranti prasabhaM manaH || 60 ||
tAni sarvANi saMyamya yukta AsIta matparaH |
vaze hi yasyendriyANi tasya prajJA pratiSThitA || 61 ||
dhyAyato viSayAnpuMsaH saGgasteSUpajAyate |
saGgAtsaJjAyate kAmaH kAmAtkrodho'bhijAyate || 62 ||
krodhAdbhavati sammohaH sammohAtsmRtivibhramaH |
smRtibhraMzAdbuddhinAzo buddhinAzAtpraNazyati || 63 ||
rAgadveSavimuktaistu viSayAnindriyaizcaran |
AtmavazyairvidheyAtmA prasAdamadhigacchati || 64 ||
prasAde sarvaduHkhAnAM hAnirasyopajAyate |
prasannacetaso hyAzu buddhiH paryavatiSThate || 65 ||
nAsti buddhirayuktasya na cAyuktasya bhAvanA |
na cAbhAvayataH zAntirazAntasya kutaH sukham || 66 ||
indriyANAM hi caratAM yanmano'nuvidhIyate |
tadasya harati prajJAM vAyurnAvamivAmbhasi || 67 ||
tasmAdyasya mahAbAho nigRhItAni sarvazaH |
indriyANIndriyArthebhyastasya prajJA pratiSThitA || 68 ||
yA nizA sarvabhUtAnAM tasyAM jAgarti saMyamI |
yasyAM jAgrati bhUtAni sA nizA pazyato muneH || 69 ||
ApUryamANamacalapratiSThaM samudramApaH pravizanti yadvat|
tadvatkAmA yaM pravizanti sarve sa zAntimApnoti na kAmakAmI || 70 ||
vihAya kAmAnyaH sarvAnpumAMzcarati niHspRhaH |
nirmamo nirahaGkAraH sa zAntimadhigacchati || 71 ||
eSA brAhmI sthitiH pArtha nainAM prApya vimuhyati |
sthitvAsyAmantakAle'pi brahmanirvANamRcchati || 72 ||
OM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre
zrIkRSNArjunasaMvAde sAGkhyayogo nAma dvitIyo'dhyAyaH ||2 ||
About This Stotram
Srimad Bhagawad Gita Chapter 2
Sanskrit Title: श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - द्वितीयोऽध्यायः
IAST Transliteration:
Overview
The second chapter of the Bhagawad Gita, known as 'Sankhya Yoga', is of immense spiritual significance. It marks the beginning of Lord Krishna's teachings to Arjuna, who is overwhelmed by despair and moral dilemma on the battlefield. This chapter lays the groundwork for the entire philosophy of the Gita by introducing key concepts such as the eternal nature of the soul (Atman), the distinction between the body and the soul, the doctrine of Karma Yoga (action without attachment to results), and the path of knowledge (Jnana Yoga). Krishna's discourse addresses Arjuna's existential crisis, providing insights into duty, righteousness, and the ultimate purpose of life. It teaches how to perform one's duties with detachment, thereby transcending the cycle of birth and death and achieving spiritual liberation. The chapter is considered a cornerstone for understanding the practical application of spiritual principles in daily life.
Details
| Attribute | Information |
|---|---|
| Deity | Krishna |
| Author | Vyasa |
| Type | Chapter |
| Category | Gita |
| Number of Verses | 73 |
| Origin | This stotram is the second chapter of the Srimad Bhagawad Gita, a foundational scripture in Hinduism. The Bhagawad Gita is presented as a dialogue between Lord Krishna and the Pandava prince Arjuna on the battlefield of Kurukshetra, just before the commencement of the Mahabharata war. It is considered a part of the epic Mahabharata, specifically within the Bhishma Parva. The text is believed to have been revealed by Lord Krishna to Arjuna, and subsequently transmitted through a lineage of sages and scholars. The exact date of composition is uncertain, but it is generally placed within the period of the Mahabharata's compilation, which is estimated to be between the 4th century BCE and the 4th century CE. |
Benefits of Recitation
- Attainment of wisdom and knowledge
- Understanding of Dharma and Karma
- Liberation from material bondage
- Cultivation of equanimity and detachment
- Development of spiritual discipline
Best Time to Recite
Morning, evening, or during periods of introspection and decision-making.
Historical Context
The Srimad Bhagawad Gita, including its second chapter, is embedded within the epic Mahabharata, attributed to the Srimant Ved Vyas. The narrative context is the eve of the Mahabharata war, a pivotal moment where Arjuna, a warrior prince, faces a moral crisis, unwilling to fight against his kinsmen. Lord Krishna, as his charioteer and divine guide, delivers the discourse. The 'Sankhya Yoga' chapter specifically addresses Arjuna's lamentations about the destruction of family and the consequences of war. Krishna's response is not just philosophical but also practical, offering a path to navigate such dilemmas. The chapter reflects the philosophical and ethical discussions prevalent in ancient Indian society, synthesizing elements of Sankhya philosophy (which emphasizes discrimination between spirit and matter) and Vedanta. Its inclusion in the Mahabharata highlights its importance as a guide for righteous living and spiritual understanding within the broader epic narrative.
Alternate Names
- Sankhya Yoga
- Chapter 2 of Srimad Bhagawad Gita
Related Stotrams
- Srimad Bhagawad Gita Chapter 1
- Srimad Bhagawad Gita Chapter 3
Last Updated: 2025-12-01
