ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാ മൂലമ് - ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ

ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാ മൂലമ് - ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ

ശ്ലോക 1

ഓം ശ്രീ പരമാത്മനേ നമഃ

അഥ ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ ।

സാങ്ഖ്യയോഗഃ

സഞ്ജയ ഉവാച

തം തഥാ കൃപയാവിഷ്ടമശ്രുപൂര്ണാകുലേക്ഷണമ് ।

വിഷീദന്തമിദം വാക്യമുവാച മധുസൂദനഃ

ശ്ലോക 2

ശ്രീഭഗവാനുവാച

കുതസ്ത്വാ കശ്മലമിദം വിഷമേ സമുപസ്ഥിതമ് ।

അനാര്യജുഷ്ടമസ്വര്ഗ്യമകീര്തികരമര്ജുന

॥ 1 ॥

ശ്ലോക 3

ക്ലൈബ്യം മാ സ്മ ഗമഃ പാര്ഥ നൈതത്ത്വയ്യുപപദ്യതേ ।

ക്ഷുദ്രം ഹൃദയദൌര്ബല്യം ത്യക്ത്വോത്തിഷ്ഠ പരന്തപ

॥ 2 ॥

ശ്ലോക 4

അര്ജുന ഉവാച

കഥം ഭീഷ്മമഹം സാങ്ഖ്യേ ദ്രോണം ച മധുസൂദന ।

ഇഷുഭിഃ പ്രതിയോത്സ്യാമി പൂജാര്ഹാവരിസൂദന

॥ 3 ॥

ശ്ലോക 5

ഗുരൂനഹത്വാ ഹി മഹാനുഭാവാന്ശ്രേയോ ഭോക്തും ഭൈക്ഷ്യമപീഹ ലോകേ ।

ഹത്വാര്ഥകാമാംസ്തു ഗുരുനിഹൈവ ഭുഞ്ജീയ ഭോഗാനഽരുധിരപ്രദിഗ്ധാന്

॥ 4 ॥

ശ്ലോക 6

ന ചൈതദ്വിദ്മഃ കതരന്നോ ഗരീയോ യദ്വാ ജയേമ യദി വാ നോ ജയേയുഃ।

യാനേവ ഹത്വാ ന ജിജീവിഷാമസ്തേഽവസ്ഥിതാഃ പ്രമുഖേ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ

॥ 5 ॥

ശ്ലോക 7

കാര്പണ്യദോഷോപഹതസ്വഭാവഃ പൃച്ഛാമി ത്വാം ധര്മസമ്മൂഢചേതാഃ।

യച്ഛ്രേയഃ സ്യാന്നിശ്ചിതം ബ്രൂഹി തന്മേ ശിഷ്യസ്തേഽഹം ശാധി മാം ത്വാം പ്രപന്നമ്

॥ 6 ॥

ശ്ലോക 8

ന ഹി പ്രപശ്യാമി മമാപനുദ്യാദ്യച്ഛോകമുച്ഛോഷണമിന്ദ്രിയാണാമ്।

അവാപ്യ ഭൂമാവസപത്നമൃദ്ധം രാജ്യം സുരാണാമപി ചാധിപത്യമ്

॥ 7 ॥

ശ്ലോക 9

സഞ്ജയ ഉവാച

ഏവമുക്ത്വാ ഹൃഷീകേശം ഗുഡാകേശഃ പരന്തപ ।

ന യോത്സ്യ ഇതി ഗോവിന്ദമുക്ത്വാ തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ

॥ 8 ॥

ശ്ലോക 10

തമുവാച ഹൃഷീകേശഃ പ്രഹസന്നിവ ഭാരത ।

സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ വിഷീദന്തമിദം വചഃ

॥ 9 ॥

ശ്ലോക 11

ശ്രീഭഗവാനുവാച ।

അശോച്യാനന്വശോചസ്ത്വം പ്രജ്ഞാവാദാംശ്ച ഭാഷസേ ।

ഗതാസൂനഗതാസൂംശ്ച നാനുശോചന്തി പണ്ഡിതാഃ

॥ 10 ॥

ശ്ലോക 12

ന ത്വേവാഹം ജാതു നാസം ന ത്വം നേമേ ജനാധിപാഃ ।

ന ചൈവ ന ഭവിഷ്യാമഃ സര്വേ വയമതഃ പരമ്

॥ 11 ॥

ശ്ലോക 13

ദേഹിനോഽസ്മിന്യഥാ ദേഹേ കൌമാരം യൌവനം ജരാ ।

തഥാ ദേഹാന്തരപ്രാപ്തിര്ധീരസ്തത്ര ന മുഹ്യതി

॥ 12 ॥

ശ്ലോക 14

മാത്രാസ്പര്ശാസ്തു കൌന്തേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ ।

ആഗമാപായിനോഽനിത്യാസ്താംസ്തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത

॥ 13 ॥

ശ്ലോക 15

യം ഹി ന വ്യഥയന്ത്യേതേ പുരുഷം പുരുഷര്ഷഭ ।

സമദുഃഖസുഖം ധീരം സോഽമൃതത്വായ കല്പതേ

॥ 14 ॥

ശ്ലോക 16

നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ ।

ഉഭയോരപി ദൃഷ്ടോഽന്തസ്ത്വനയോസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ

॥ 15 ॥

ശ്ലോക 17

അവിനാശി തു തദ്വിദ്ധി യേന സര്വമിദം തതമ് ।

വിനാശമവ്യയസ്യാസ്യ ന കശ്ചിത്കര്തുമര്ഹതി

॥ 16 ॥

ശ്ലോക 18

അന്തവന്ത ഇമേ ദേഹാ നിത്യസ്യോക്താഃ ശരീരിണഃ ।

അനാശിനോഽപ്രമേയസ്യ തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ഭാരത

॥ 17 ॥

ശ്ലോക 19

യ ഏനം വേത്തി ഹന്താരം യശ്ചൈനം മന്യതേ ഹതമ് ।

ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായം ഹന്തി ന ഹന്യതേ

॥ 18 ॥

ശ്ലോക 20

ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ കദാചിന്നായം ഭൂത്വാ ഭവിതാ വാ ന ഭൂയഃ।

അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോഽയം പുരാണോ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ

॥ 19 ॥

ശ്ലോക 21

വേദാവിനാശിനം നിത്യം യ ഏനമജമവ്യയമ് ।

അഥം സ പുരുഷഃ പാര്ഥ കം ഘാതയതി ഹന്തി കമ്

॥ 20 ॥

ശ്ലോക 22

വാസാംസി ജീര്ണാനി യഥാ വിഹായ നവാനി ഗൃഹ്ണാതി നരോഽപരാണി।

തഥാ ശരീരാണി വിഹായ ജീര്ണാന്യന്യാനി സംയാതി നവാനി ദേഹീ

॥ 21॥

ശ്ലോക 23

നൈനം ഛിന്ദന്തി ശസ്ത്രാണി നൈനം ദഹതി പാവകഃ ।

ന ചൈനം ക്ലേദയന്ത്യാപോ ന ശോഷയതി മാരുതഃ

॥ 22 ॥

ശ്ലോക 24

അച്ഛേദ്യോഽയമദാഹ്യോഽയമക്ലേദ്യോഽശോഷ്യ ഏവ ച ।

നിത്യഃ സര്വഗതഃ സ്ഥാണുരചലോഽയം സനാതനഃ

॥ 23 ॥

ശ്ലോക 25

അവ്യക്തോഽയമചിന്ത്യോഽയമവികാര്യോഽയമുച്യതേ ।

തസ്മാദേവം വിദിത്വൈനം നാനുശോചിതുമര്ഹസി

॥ 24 ॥

ശ്ലോക 26

അഥ ചൈനം നിത്യജാതം നിത്യം വാ മന്യസേ മൃതമ് ।

തഥാപി ത്വം മഹാബാഹോ നൈവം ശോചിതുമര്ഹസി

॥ 25 ॥

ശ്ലോക 27

ജാതസ്യ ഹി ധ്രുവോ മൃത്യുര്ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച ।

തസ്മാദപരിഹാര്യേഽര്ഥേ ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി

॥ 26 ॥

ശ്ലോക 28

അവ്യക്താദീനി ഭൂതാനി വ്യക്തമധ്യാനി ഭാരത ।

അവ്യക്തനിധനാന്യേവ തത്ര കാ പരിദേവനാ

॥ 27 ॥

ശ്ലോക 29

ആശ്ചര്യവത്പശ്യതി കശ്ചിദേനമാശ്ചര്യവദ്വദതി തഥൈവ ചാന്യഃ।

ആശ്ചര്യവച്ചൈനമന്യഃ ശൃണോതി ശ്രുത്വാപ്യേനം വേദ ന ചൈവ കശ്ചിത്

॥ 28 ॥

ശ്ലോക 30

ദേഹീ നിത്യമവധ്യോഽയം ദേഹേ സര്വസ്യ ഭാരത ।

തസ്മാത്സര്വാണി ഭൂതാനി ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി

॥ 29 ॥

ശ്ലോക 31

സ്വധര്മമപി ചാവേക്ഷ്യ ന വികമ്പിതുമര്ഹസി ।

ധര്മ്യാദ്ധി യുദ്ധാച്ഛ്രേയോഽന്യത്ക്ഷത്രിയസ്യ ന വിദ്യതേ

॥ 30 ॥

ശ്ലോക 32

യദൃച്ഛയാ ചോപപന്നം സ്വര്ഗദ്വാരമപാവൃതമ് ।

സുഖിനഃ ക്ഷത്രിയാഃ പാര്ഥ ലഭന്തേ യുദ്ധമീദൃശമ്

॥ 31 ॥

ശ്ലോക 33

അഥ ചേത്ത്വമിമം ധര്മ്യം സങ്ഗ്രാമം ന കരിഷ്യസി ।

തതഃ സ്വധര്മം കീര്തിം ച ഹിത്വാ പാപമവാപ്സ്യസി

॥ 32 ॥

ശ്ലോക 34

അകീര്തിം ചാപി ഭൂതാനി കഥയിഷ്യന്തി തേഽവ്യയാമ് ।

സമ്ഭാവിതസ്യ ചാകീര്തിര്മരണാദതിരിച്യതേ

॥ 33 ॥

ശ്ലോക 35

ഭയാദ്രണാദുപരതം മംസ്യന്തേ ത്വാം മഹാരഥാഃ ।

യേഷാം ച ത്വം ബഹുമതോ ഭൂത്വാ യാസ്യസി ലാഘവമ്

॥ 34 ॥

ശ്ലോക 36

അവാച്യവാദാംശ്ച ബഹൂന്വദിഷ്യന്തി തവാഹിതാഃ ।

നിന്ദന്തസ്തവ സാമര്ഥ്യം തതോ ദുഃഖതരം നു കിമ്

॥ 35 ॥

ശ്ലോക 37

ഹതോ വാ പ്രാപ്സ്യസി സ്വര്ഗം ജിത്വാ വാ ഭോക്ഷ്യസേ മഹീമ് ।

തസ്മാദുത്തിഷ്ഠ കൌന്തേയ യുദ്ധായ കൃതനിശ്ചയഃ

॥ 36 ॥

ശ്ലോക 38

സുഖദുഃഖേ സമേ കൃത്വാ ലാഭാലാഭൌ ജയാജയൌ ।

തതോ യുദ്ധായ യുജ്യസ്വ നൈവം പാപമവാപ്സ്യസി

॥ 37 ॥

ശ്ലോക 39

ഏഷാ തേഽഭിഹിതാ സാങ്ഖ്യേ ബുദ്ധിര്യോഗേ ത്വിമാം ശൃണു ।

ബുദ്ധ്യാ യുക്തോ യയാ പാര്ഥ കര്മബന്ധം പ്രഹാസ്യസി

॥ 38 ॥

ശ്ലോക 40

നേഹാഭിക്രമനാശോഽസ്തി പ്രത്യവായോ ന വിദ്യതേ ।

സ്വല്പമപ്യസ്യ ധര്മസ്യ ത്രായതേ മഹതോ ഭയാത്

॥ 39 ॥

ശ്ലോക 41

വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിരേകേഹ കുരുനന്ദന ।

ബഹുശാഖാ ഹ്യനന്താശ്ച ബുദ്ധയോഽവ്യവസായിനാമ്

॥ 40 ॥

ശ്ലോക 42

യാമിമാം പുഷ്പിതാം വാചം പ്രവദന്ത്യവിപശ്ചിതഃ ।

വേദവാദരതാഃ പാര്ഥ നാന്യദസ്തീതി വാദിനഃ

॥ 41 ॥

ശ്ലോക 43

കാമാത്മാനഃ സ്വര്ഗപരാ ജന്മകര്മഫലപ്രദാമ് ।

ക്രിയാവിശേഷബഹുലാം ഭോഗൈശ്വര്യഗതിം പ്രതി

॥ 42 ॥

ശ്ലോക 44

ഭോഗൈശ്വര്യപ്രസക്താനാം തയാപഹൃതചേതസാമ് ।

വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിഃ സമാധൌ ന വിധീയതേ

॥ 43 ॥

ശ്ലോക 45

ത്രൈഗുണ്യവിഷയാ വേദാ നിസ്ത്രൈഗുണ്യോ ഭവാര്ജുന ।

നിര്ദ്വന്ദ്വോ നിത്യസത്ത്വസ്ഥോ നിര്യോഗക്ഷേമ ആത്മവാന്

॥ 44 ॥

ശ്ലോക 46

യാവാനര്ഥ ഉദപാനേ സര്വതഃ സമ്പ്ലുതോദകേ ।

താവാന്സര്വേഷു വേദേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യ വിജാനതഃ

॥ 45 ॥

ശ്ലോക 47

കര്മണ്യേവാധികാരസ്തേ മാ ഫലേഷു കദാചന ।

മാ കര്മഫലഹേതുര്ഭൂര്മാ തേ സങ്ഗോഽസ്ത്വകര്മണി

॥ 46 ॥

ശ്ലോക 48

യോഗസ്ഥഃ കുരു കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ധനഞ്ജയ ।

സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോഃ സമോ ഭൂത്വാ സമത്വം യോഗ ഉച്യതേ

॥ 47 ॥

ശ്ലോക 49

ദൂരേണ ഹ്യവരം കര്മ ബുദ്ധിയോഗാദ്ധനഞ്ജയ ।

ബുദ്ധൌ ശരണമന്വിച്ഛ കൃപണാഃ ഫലഹേതവഃ

॥ 48 ॥

ശ്ലോക 50

ബുദ്ധിയുക്തോ ജഹാതീഹ ഉഭേ സുകൃതദുഷ്കൃതേ ।

തസ്മാദ്യോഗായ യുജ്യസ്വ യോഗഃ കര്മസു കൌശലമ്

॥ 49 ॥

ശ്ലോക 51

കര്മജം ബുദ്ധിയുക്താ ഹി ഫലം ത്യക്ത്വാ മനീഷിണഃ ।

ജന്മബന്ധവിനിര്മുക്താഃ പദം ഗച്ഛന്ത്യനാമയമ്

॥ 50 ॥

ശ്ലോക 52

യദാ തേ മോഹകലിലം ബുദ്ധിര്വ്യതിതരിഷ്യതി ।

തദാ ഗന്താസി നിര്വേദം ശ്രോതവ്യസ്യ ശ്രുതസ്യ ച

॥ 51 ॥

ശ്ലോക 53

ശ്രുതിവിപ്രതിപന്നാ തേ യദാ സ്ഥാസ്യതി നിശ്ചലാ ।

സമാധാവചലാ ബുദ്ധിസ്തദാ യോഗമവാപ്സ്യസി

॥ 52 ॥

ശ്ലോക 54

അര്ജുന ഉവാച

സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ കാ ഭാഷാ സമാധിസ്ഥസ്യ കേശവ ।

സ്ഥിതധീഃ കിം പ്രഭാഷേത കിമാസീത വ്രജേത കിമ്

॥ 53 ॥

ശ്ലോക 55

ശ്രീഭഗവാനുവാച

പ്രജഹാതി യദാ കാമാന്സര്വാന്പാര്ഥ മനോഗതാന് ।

ആത്മന്യേവാത്മനാ തുഷ്ടഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ

॥ 54 ॥

ശ്ലോക 56

ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ ।

വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീര്മുനിരുച്യതേ

॥ 55 ॥

ശ്ലോക 57

യഃ സര്വത്രാനഭിസ്നേഹസ്തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭമ് ।

നാഭിനന്ദതി ന ദ്വേഷ്ടി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ

॥ 56 ॥

ശ്ലോക 58

യദാ സംഹരതേ ചായം കൂര്മോഽങ്ഗാനീവ സര്വശഃ ।

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ

॥ 57 ॥

ശ്ലോക 59

വിഷയാ വിനിവര്തന്തേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ ।

രസവര്ജം രസോഽപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവര്തതേ

॥ 58 ॥

ശ്ലോക 60

യതതോ ഹ്യപി കൌന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ ।

ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരന്തി പ്രസഭം മനഃ

॥ 59 ॥

ശ്ലോക 61

താനി സര്വാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ ।

വശേ ഹി യസ്യേന്ദ്രിയാണി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ

॥ 60 ॥

ശ്ലോക 62

ധ്യായതോ വിഷയാന്പുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷൂപജായതേ ।

സങ്ഗാത്സഞ്ജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഽഭിജായതേ

॥ 61 ॥

ശ്ലോക 63

ക്രോധാദ്ഭവതി സമ്മോഹഃ സമ്മോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ ।

സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദ്ധിനാശോ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി

॥ 62 ॥

ശ്ലോക 64

രാഗദ്വേഷവിമുക്തൈസ്തു വിഷയാനിന്ദ്രിയൈശ്ചരന് ।

ആത്മവശ്യൈര്വിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി

॥ 63 ॥

ശ്ലോക 65

പ്രസാദേ സര്വദുഃഖാനാം ഹാനിരസ്യോപജായതേ ।

പ്രസന്നചേതസോ ഹ്യാശു ബുദ്ധിഃ പര്യവതിഷ്ഠതേ

॥ 64 ॥

ശ്ലോക 66

നാസ്തി ബുദ്ധിരയുക്തസ്യ ന ചായുക്തസ്യ ഭാവനാ ।

ന ചാഭാവയതഃ ശാന്തിരശാന്തസ്യ കുതഃ സുഖമ്

॥ 65 ॥

ശ്ലോക 67

ഇന്ദ്രിയാണാം ഹി ചരതാം യന്മനോഽനുവിധീയതേ ।

തദസ്യ ഹരതി പ്രജ്ഞാം വായുര്നാവമിവാമ്ഭസി

॥ 66 ॥

ശ്ലോക 68

തസ്മാദ്യസ്യ മഹാബാഹോ നിഗൃഹീതാനി സര്വശഃ ।

ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ

॥ 67 ॥

ശ്ലോക 69

യാ നിശാ സര്വഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്തി സംയമീ ।

യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാ നിശാ പശ്യതോ മുനേഃ

॥ 68 ॥

ശ്ലോക 70

ആപൂര്യമാണമചലപ്രതിഷ്ഠം സമുദ്രമാപഃ പ്രവിശന്തി യദ്വത്।

തദ്വത്കാമാ യം പ്രവിശന്തി സര്വേ സ ശാന്തിമാപ്നോതി ന കാമകാമീ

॥ 69 ॥

ശ്ലോക 71

വിഹായ കാമാന്യഃ സര്വാന്പുമാംശ്ചരതി നിഃസ്പൃഹഃ ।

നിര്മമോ നിരഹങ്കാരഃ സ ശാന്തിമധിഗച്ഛതി

॥ 70 ॥

ശ്ലോക 72

ഏഷാ ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതിഃ പാര്ഥ നൈനാം പ്രാപ്യ വിമുഹ്യതി ।

സ്ഥിത്വാസ്യാമന്തകാലേഽപി ബ്രഹ്മനിര്വാണമൃച്ഛതി

॥ 71 ॥

ശ്ലോക 73

ഓം തത്സദിതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസൂപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം യോഗശാസ്ത്രേ

ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ സാങ്ഖ്യയോഗോ നാമ ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ

॥ 72 ॥

ശ്ലോക 74