śrī sūrya śatakam

|| sūryaśatakam ||

mahākaviśrīmayūrapraṇītam

|| śrī gaṇeśāya namaḥ ||

jambhārātībhakumbhodbhavamiva dadhataḥ sāndrasindūrareṇuṃ

raktāḥ siktā ivaughairudayagiritaṭīdhātudhārādravasya | var saktaiḥ

āyāntyā tulyakālaṃ kamalavanarucevāruṇā vo vibhūtyai

bhūyāsurbhāsayanto bhuvanamabhinavā bhānavo bhānavīyāḥ || 1 ||

bhaktiprahvāya dātuṃ mukulapuṭakuṭīkoṭarakroḍalīnāṃ

lakṣmīmākraṣṭukāmā iva kamalavanoddhāṭanaṃ kurvate ye |

kālākārāndhakārānanapatitajagatsādhvasadhvaṃsakalyāḥ

kalyāṇaṃ vaḥ kriyāsuḥ kisalayarucayaste karā bhāskarasya || 2 ||

garbheṣvambhoruhāṇāṃ śikhariṣu ca śitāgreṣu tulyaṃ patantaḥ

prārambhe vāsarasya vyuparatisamaye caikarūpāstathaiva |

niṣparyāyaṃ pravṛttāstribhuvanabhavanaprāṅgaṇe pāntu yuṣmā-

nūṣmāṇaṃ santatādhvaśramajamiva bhṛśaṃ bibhrato bradhnapādāḥ || 3 ||

prabhraśyatyuttarīyatviṣi tamasi samuddīkṣya vītāvṛtīnprā-

gjantūṃstantūnyathā yānatanu vitanute tigmarocirmarīcīn |

te sāndrībhūya sadyaḥ kramaviśadadaśāśādaśālīviśālaṃ

śaśvatsampādayanto'mbaramamalamalaṃ maṅgalaṃ vo diśantu || 4 ||

nyakkurvannoṣadhīśe muṣitaruci śucevauṣadhīḥ proṣitābhā

bhāsvadgrāvodgatena prathamamiva kṛtābhyudgatiḥ pāvakena |

pakṣacchedavraṇāsṛksruta iva dṛṣado darśayanprātaradre-

rātāmrastīvrabhānoranabhimatanude stādgabhastyudgamo vaḥ || 5 ||

śīrṇaghrāṇāṅghripāṇīnvraṇibhirapaghanairghargharāvyaktaghoṣān

dīrghāghrātānaghaughai punarapi ghaṭayatyeka ullāghayan yaḥ |

gharmāṃśostasya vo'ntardviguṇaghanaghṛṇānighnanirvighnavṛtte-

rdattārghāḥ siddhasaṅghairvidadhatu ghṛṇayaḥ śīghramaṃhovidhātam || 6 ||

bibhrāṇā vāmanatvaṃ prathamamatha tathaivāṃśavaḥ prāṃśavo vaḥ

krāntākāśāntarālāstadanu daśadiśaḥ pūrayantastato'pi |

dhvāntādācchidya devadviṣa iva balito viśvamāśvaśnuvānāḥ var devadruha

kṛcchrāṇyucchrāyahelopahasitaharayo hāridaśvā harantu || 7 ||

udgāḍhenāruṇimnā vidadhati bahulaṃ ye'ruṇasyāruṇatvaṃ

mūrdhoddhūtau khalīnakṣatarudhiraruco ye rathāśvānaneṣu |

śailānāṃ śekharatvaṃ śritaśikhariśikhāstanvate ye diśantu var śikharaśikhāḥ

preṅkhantaḥ khe kharāṃśoḥ khacitadinamukhāste mayūkhāḥ sukhaṃ vaḥ || 8 ||

dattānandāḥ prajānāṃ samucitasamayākṛṣṭasṛṣṭaiḥ payobhiḥ var akliṣṭasṛṣṭaiḥ

pūrvāhṇe viprakīrṇā diśi diśi viramatyahni saṃhārabhājaḥ |

dīptāṃśordīrghaduḥkhaprabhavabhavabhayodanvaduttāranāvo

gāvo vaḥ pāvanānāṃ paramaparimitāṃ prītimutpādayantu || 9 ||

bandhadhvaṃsaikahetuṃ śirasi natirasābaddhasandhyāñjalīnāṃ

lokānāṃ ye prabodhaṃ vidadhati vipulāmbhojakhaṇḍāśayeva |

yuṣmākaṃ te svacittaprathitapṛthutaraprārthanākalpavṛkṣāḥ var prathima

kalpantāṃ nirvikalpaṃ dinakarakiraṇāḥ ketavaḥ kalmaṣasya || 10 ||

dhārā rāyo dhanāyāpadi sapadi karālambabhūtāḥ prapāte

tattvālokaikadīpāstridaśapatipuraprasthitau vīthya eva |

nirvāṇodyogiyogipragamanijatanudvāri vetrāyamāṇā-

strāyantāṃ tīvrabhānordivasamukhasukhā raśmayaḥ kalmaṣādvaḥ || 11 ||

var tīvrabhāsaḥ var kaśmalādvaḥ

prāci prāgācarantyo'naticiramacale cārucūḍāmaṇitvaṃ

muñcantyo rocanāmbhaḥ pracuramiva diśāmuccakaiścarcanāya |

cāṭūtkaiścakranāmnāṃ caturamavicalairlocanairarcyamānā- var suciraṃ

śceṣṭantāṃ cintitānāmucitamacaramāścaṇḍarocīruco vaḥ || 12 ||

ekaṃ jyotirdṛśau dve trijagati gaditānyabjajāsyaiścaturbhi-

rbhūtānāṃ pañcamaṃ yānyalamṛtuṣu tathā ṣaṭsu nānāvidhāni |

yuṣmākaṃ tāni saptatridaśamuninutānyaṣṭadigbhāñji bhāno-

ryānti prāhṇe navatvaṃ daśa dadhatu śivaṃ dīdhitīnāṃ śatāni || 13 || var dadatu

āvṛttibhrāntaviśvāḥ śramamiva dadhataḥ śoṣiṇaḥ svoṣmaṇeva

grīṣme dāvāgnitaptā iva rasamasakṛdye dharitryā dhayanti |

te prāvṛṣyāttapānātiśayaruja ivodvāntatoyā himartau

mārtaṇḍasyāpracaṇḍāściramaśubhabhide'bhīṣavo vo bhavantu || 14 ||

tanvānā digvadhūnāṃ samadhikamadhurālokaramyāmavasthā-

māruḍhaprauḍhileśotkalitakapilimālaṅkṛtiḥ kevalaiva |

ujjṛmbhāmbhojanetradyutini dinamukhe kiñcidudbhidyamānā

śmaśruśreṇīva bhāsāṃ diśatu daśaśatī śarma gharmatviṣo vaḥ || 15 ||

maulīndormaiṣa moṣīddyutimiti vṛṣabhāṅkena yaḥ śaṅkineva

pratyagrodghāṭitāmbhoruhakuharaguhāsusthiteneva dhātrā |

kṛṣṇena dhvāntakṛṣṇasvatanuparibhavatrasnuneva stuto'laṃ

trāṇāya stāttanīyānapi timiraripoḥ sa tviṣāmudgamo vaḥ || 16 ||

vistīrṇaṃ vyoma dīrghāḥ sapadi daśa diśo vyastavelāmbhaso'bdhīn

kurvadbhirdṛśyanānānaganagaranagābhogapṛthvīṃ ca pṛthvīm |

padminyucchvāsyate yairuṣasi jagadapi dhvaṃsayitvā tamisrā-

musrā visraṃsayantu drutamanabhimataṃ te sahasratviṣo vaḥ || 17 || var visrāvayantu

astavyastatvaśūnyo nijaruciraniśānaśvaraḥ kartumīśo

viśvaṃ veśmeva dīpaḥ pratihatatimiraṃ yaḥ pradeśasthito'pi |

dikkālāpekṣayāsau tribhuvanamaṭatastigmabhānornavākhyāṃ

yātaḥ śātakratavyāṃ diśi diśatu śivaṃ so'rciṣāmudgamo vaḥ || 18 ||

māgānmlāniṃ mṛṇālī mṛduriti dayayevāpraviṣṭo'hilokaṃ

lokālokasya pārśvaṃ pratapati na paraṃ yastadākhyārthameva |

ūrdhvaṃ brahmāṇḍakhaṇḍasphuṭanabhayaparityaktadairghyo dyusīmni

svechāvaśyāvakāśāvadhiravatu sa vastāpano rociroghaḥ || 19 ||

aśyāmaḥ kāla eko na bhavati bhuvanānto'pi vīte'ndhakāre var vītāndhakāraḥ

sadyaḥ prāleyapādo na vilayamacalaścandramā apyupaiti |

bandhaḥ siddhāñjalīnāṃ na hi kumudavanasyāpi yatrojjihāne

tatprātaḥ prekṣaṇīyaṃ diśatu dinapaterdhāma kāmādhikaṃ vaḥ || 20 ||

yatkāntiṃ paṅkajānāṃ na harati kurute pratyutādhikyaramyāṃ var pratyutātīva ramyāṃ

no dhatte tārakābhāṃ tirayati nitarāmāśu yannityameva | var nādhatte

kartuṃ nālaṃ nimeṣaṃ divasamapi paraṃ yattadekaṃ trilokyā-

ścakṣuḥ sāmānyacakṣurvisadṛśamaghabhidbhāsvatastānmaho vaḥ || 21 ||

kṣmāṃ kṣepīyaḥ kṣapāmbhaḥśiśiratarajalasparśatarṣādṛteva

drāgāśā netumāśādviradakarasaraḥpuṣkarāṇīva bodham |

prātaḥ prollaṅghya viṣṇoḥ padamapi ghṛṇayevātivegāddavīya-

syuddāma dyotamānā dahatu dinapaterdurnimittaṃ dyutirvaḥ || 22 ||

no kalpāpāyavāyoradayarayadalatkṣmādharasyāpi gamyā var śamyā

gāḍhodgīrṇojjvalaśrīrahani na rahitā no tamaḥkajjalena |

prāptotpattiḥ pataṅgānna punarupagatā moṣamuṣṇatviṣo vo

vartiḥ saivānyarūpā sukhayatu nikhiladvīpadīpasya dīptiḥ || 23 ||

niḥśeṣāśāvapūrapravaṇaguruguṇaślāghanīyasvarūpā

paryāptaṃ nodayādau dinagamasamayopaplave'pyunnataiva |

atyantaṃ yānabhijñā kṣaṇamapi tamasā sākamekatra vastuṃ

bradhnasyeddhā rucirvo ruciriva rucitasyāptaye vastunostu || 24 || var cirurasya, rucirasya

vibhrāṇaḥ śaktimāśu praśamitabalavattārakaurjityagurvīṃ

kurvāṇo līlayādhaḥ śikhinamapi lasaccandrakāntāvabhāsam |

ādadhyādandhakāre ratimatiśayinīmāvahanvīkṣaṇānāṃ var ādeyādīkṣaṇānāṃ

bālo lakṣmīmapārāmapara iva guho'harpaterātapo vaḥ || 25 ||

jyotsnāṃśākarṣapāṇḍudyuti timiramaṣīśeṣakalmāṣamīṣa-

jjṛmbhodbhūtena piṅgaṃ sarasijarajasā sandhyayā śoṇaśociḥ |

prātaḥprārambhakāle sakalamapi jagaccitramunmīlayantī

kāntistīkṣṇatviṣo'kṣṇāṃ mudamupanayatāttūlikevātulāṃ vaḥ || 26 ||

āyāntī kiṃ sumeroḥ saraṇiraruṇitā pādmarāgaiḥ parāgai-

rāhosvitsvasya māhārajanaviracitā vaijayantī rathasya |

māñjiṣṭhī praṣṭhavāhāvalividhutaśiraścāmarālī nu lokai- var cāmarālīva

rāśaṅkyālokitaivaṃ savituraghanude stātprabhātaprabhā vaḥ || 27 ||

dhvāntadhvaṃsaṃ vidhatte na tapati rucimannātirūpaṃ vyanakti

nyaktvaṃ nītvāpi naktaṃ na vitaratitarāṃ tāvadahnastviṣaṃ yaḥ | var nyaktāmahni

sa prātarmā viraṃsīdasakalapaṭimā pūrayanyuṣmadāśā-

māśākāśāvakāśāvataraṇataruṇaprakramo'rkaprakāśaḥ || 28 ||

tīvraṃ nirvāṇaheturyadapi ca vipulaṃ yatprakarṣeṇa cāṇu

pratyakṣaṃ yatparokṣaṃ yadiha yadaparaṃ naśvaraṃ śāśvataṃ ca |

yatsarvasya prasiddhaṃ jagati katipaye yogino yadvidanti

jyotistaddviprakāraṃ savituravatu vo bāhyamābhyantaraṃ ca || 29 ||

ratnānāṃ maṇḍanāya prabhavati niyatoddeśalabdhāvakāśaṃ

vahnerdārvādi dagdhuṃ nijajaḍimatayā kartumānandamindoḥ |

yacca trailokyabhūṣāvidhiraghadahanaṃ hlādi vṛṣṭyāśu tadvo var yattu

bāhulyotpādyakāryādhikataramavatādekamevārkatejaḥ || 30 ||

mīlaccakṣurvijihmaśruti jaḍarasanaṃ nighnitaghrāṇavṛtti

svavyāpārākṣamatvakparimuṣitamanaḥ śvāsamātrāvaśeṣam |

visrastāṅgaṃ patitvā svapadapaharatādaśriyaṃ vo'rkajanmā var apriyaṃ

kālavyālāvalīḍhaṃ jagadagada ivotthāpayanprākpratāpaḥ || 31 ||

niḥśeṣaṃ naiśamambhaḥ prasabhamapanudannaśruleśānukāri

stokastokāpanītāruṇaruciracirādastadoṣānuṣaṅgaḥ |

dātā dṛṣṭiṃ prasannāṃ tribhuvananayanasyāśu yuṣmadviruddhaṃ

vadhyādbradhnasya siddhāñjanavidhiraparaḥ prāktano'rciḥpracāraḥ || 32 ||

bhūtvā jambhasya bhettuḥ kakubhi paribhavārambhabhūḥ śubhrabhāno- var sthitvā

rbibhrāṇā babhrubhāvaṃ prasabhamabhinavāmbhojajṛmbhāpragalbhā |

bhūṣā bhūyiṣṭhaśobhā tribhuvanabhavanasyāsya vaibhākarī prāg-

vibhrāntā bhrājamānā vibhavatu vibhavodbhūtaye sā vibhā vaḥ || 33 || var nirbhānti, vibhrānti

saṃsaktaṃ siktamūlādabhinavabhuvanodyānakautūhalinyā

yāminyā kanyayevāmṛtakarakalaśāvarjitenāmṛtena |

arkālokaḥ kriyādvo mudamudayaśiraścakravālālavālā-

dudyanbālapravālapratimarucirahaḥpādapaprākprarohaḥ || 34 ||

bhinnaṃ bhāsāruṇasya kvacidabhinavayā vidrumāṇāṃ tviṣeva

tvaṅnnakṣatraratnadyutinikarakarālāntarālaṃ kvacicca |

nāntarniḥśeṣakṛṣṇaśriyamudadhimiva dhvāntarāśiṃ pibanstā-

daurvaḥ pūrvo'pyapūrvo'gniriva bhavadaghapluṣṭaye'rkāvabhāsaḥ || 35 ||

gandharvairgadyapadyavyatikaritavacohṛdyamātodyavādyai-

rādyairyo nāradādyairmunibhirabhinuto vedavedyairvibhidya |

var vītavedyairvividya, vedavidbhirvibhidya

āsādyāpadyate yaṃ punarapi ca jagadyauvanaṃ sadya udya-

nnuddyoto dyotitadyaurdyatu divasakṛto'sāvavadyāni vo'dya || 36 ||

āvānaiścandrakāntaiścyutatimiratayā tānavāttārakāṇā- var āvāntaiḥ

meṇāṅkālokalopādupahatamahasāmoṣadhīnāṃ layena |

ārādutprekṣyamāṇā kṣaṇamudayataṭāntarhitasyāhimāṃśo-

rābhā prābhātikī vo'vatu na tu nitarāṃ tāvadāvirbhavantī || 37 ||

sānau sā naudaye nāruṇitadalapunaryauvanānāṃ vanānā- var lasadyauvanānāṃ

mālīmālīḍhapūrvā parihṛtakuharopāntanimnā tanimnā |

bhā vo'bhāvopaśāntiṃ diśatu dinapaterbhāsamānā samānā-

rājī rājīvareṇoḥ samasamayamudetīva yasyā vayasyā || 38 ||

ujjṛmbhāmbhoruhāṇāṃ prabhavati payasāṃ yā śriye noṣṇatāyai

puṣṇātyālokamātraṃ na tu diśati dṛśāṃ dṛśyamānā vidhātam |

pūrvādrereva pūrvaṃ divamanu ca punaḥ pāvanī diṅmukhānā- var tataḥ

menāṃsyainī vibhāsau nudatu nutipadaikāspadaṃ prāktanī vaḥ || 39 ||

vācāṃ vācaspaterapyacalabhiducitācāryakāṇāṃ prapañcai-

rvairañcānāṃ tathoccāritacaturṛcāṃ cānanānāṃ caturṇām | var rucira

ucyetārcāsu vācyacyutiśucicaritaṃ yasya noccairvivicya var arcāsvavācya

prācyaṃ varcaścakāsacciramupacinutāttasya caṇḍārciṣo vaḥ || 40 || var śriyaṃ

mūrdhnyadrerdhāturāgastaruṣu kisalayo vidrumaughaḥ samudre

var – kisalayādvidrumaughātsamudre

diṅmātaṅgottamāṅgeṣvabhinavanihitaḥ sāndrasindūrareṇuḥ |

var vihitaḥ, nihitātsandrasindūrareṇoḥ

sīmni vyomnaśca hemnaḥ suraśikharibhuvo jāyate yaḥ prakāśaḥ

śoṇimnāsau kharāṃśoruṣasi diśatu vaḥ śarma śobhaikadeśaḥ || 41 ||

astādrīśottamāṅge śritaśaśini tamaḥkālakūṭe nipīte

yāti vyaktiṃ purastādaruṇakisalaye pratyuṣaḥpārijāte |

udyantyāraktapītāmbaraviśadatarodvīkṣitā tīkṣṇabhāno-

var ruciratarodvīkṣitā var tīvrabhāsaḥ

rlakṣmīrlakṣmīrivāstu sphuṭakamalapuṭāpāśrayā śreyase vaḥ || 42 || var puṭopāśraya

nodanvāñjanmabhūmirna tadudarabhuvo bāndhavāḥ kaustubhādyā

yasyāḥ padmaṃ na pāṇau na ca narakaripūraḥsthalī vāsaveśma |

tejorūpāparaiva triṣu bhuvanataleṣvādadhānā vyavasthāṃ var tribhuvanabhavane

sā śrīḥ śreyāṃsi diśyādaśiśiramahaso maṇḍalāgrodgatā vaḥ || 43 ||

|| iti dyutivarṇanam || var tejovarṇanam

|| atha aśvavarṇanam ||

rakṣantvakṣuṇṇahemopalapaṭalamalaṃ lāghavādutpatantaḥ

pātaṅgāḥ paṅgvavajñājitapavanajavā vājinaste jaganti |

yeṣāṃ vītānyacihnonnayamapi vahatāṃ mārgamākhyāti merā-

vudyannuddāmadīptirdyumaṇimaṇiśilāvedikājātavedāḥ || 44 ||

pluṣṭāḥ pṛṣṭheṃ'śupātairatinikaṭatayā dattadāhātirekai-

rekāhākrāntakṛtsnatridivapathapṛthuśvāsaśoṣāḥ śrameṇa |

tīvrodanyāstvarantāmahitavihataye saptayaḥ saptasapte-

rabhyāśākāśagaṅgājalasaralagalāvāṅnatāgrānanā vaḥ || 45 || var galavarjitāgrānanāḥ

matvānyānpārśvato'śvān sphaṭikataṭadṛṣaddṛṣṭadehā dravantī

vyaste'hanyastasandhyeyamiti mṛdupadā padmarāgopaleṣu |

sādṛśyādṛśyamūrtirmarakatakaṭake kliṣṭasūtā sumero-

rmūrdhanyāvṛttilabdhadhruvagatiravatu bradhnavāhāvalirvaḥ || 46 || var druta

helālolaṃ vahantī viṣadharadamanasyāgrajenāvakṛṣṭā

svarvāhinyāḥ sudūraṃ janitajavajayā syandanasya syadena |

nirvyājaṃ tāyamāne haritimani nije sphītaphenāhitaśrī- var sphītaphenāsmitaśrīḥ

raśreyāṃsyaśvapaṅktiḥ śamayatu yamunevāparā tāpanī vaḥ || 47 ||

mārgopānte sumerornuvati kṛtanatau nākadhāmnāṃ nikāye

vīkṣya vrīḍānatānāṃ pratikuharamukhaṃ kinnarīṇāṃ mukhāni |

sūte'sūyatyapīṣajjaḍagati vahatāṃ kandharārdhairvaladbhi- var kandharāgraiḥ

rvāhānāṃ vyasyatādvaḥ samamasamaharerheṣitaṃ kalmaṣāṇi || 48 ||

dhunvanto nīradālīrnijaruciharitāḥ pārśvayoḥ pakṣatulyā-

stālūttānaiḥ khalīnaiḥ khacitamukharucaścyotatā lohitena |

uḍḍīyeva vrajanto viyati gativaśādarkavāhāḥ kriyāsuḥ

kṣemaṃ hemādrihṛdyadrumaśikharaśiraḥśreṇiśākhāśukā vaḥ || 49 ||

|| ityaśvavarṇanam ||

|| atha aruṇavarṇanam ||

prātaḥ śailāgraraṅge rajanijavanikāpāyasaṃlakṣyalakṣmī-

rvikṣiptāpūrvapuṣpāñjalimuḍunikaraṃ sūtradhārāyamāṇaḥ |

yāmeṣvaṅkeṣvivāhnaḥ kṛtaruciṣu caturṣveva jātapratiṣṭhā- var yātaḥ pratiṣṭhāṃ

mavyātprastāvayanvo jagadaṭanamahānāṭikāṃ sūryasūtaḥ || 50 ||

ākrāntyā vāhyamānaṃ paśumiva hariṇā vāhako'gryo harīṇāṃ

bhrāmyantaṃ pakṣapātājjagati samaruciḥ sarvakarmaikasākṣī |

śatruṃ netraśrutīnāmavajayati vayojyeṣṭhabhāve same'pi

sthāmnāṃ dhāmnāṃ nidhiryaḥ sa bhavadaghanude nūtanaḥ stādanūruḥ || 51 ||

dattārghairdūranamrairviyati vinayato vīkṣitaḥ siddhasārthaiḥ var siddhasādhyaiḥ

sānāthyaṃ sārathirvaḥ sa daśaśataruceḥ sātirekaṃ karotu |

āpīya prātareva pratatahimapayaḥsyandinīrindubhāso

yaḥ kāṣṭhādīpano'gre jaḍita iva bhṛśaṃ sevate pṛṣṭhato'rkam || 52 ||

muñcanraśmīndinādau dinagamasamaye saṃharaṃśca svatantra-

stotraprakhyātavīryo'virataharipadākrāntibaddhābhiyogaḥ | var vitata

kālotkarṣāllaghutvaṃ prasabhamadhipatau yojayanyo dvijānāṃ

sevāprītena pūṣṇātmasama iva kṛtastrāyatāṃ so'ruṇo vaḥ || 53 || var svasama

śātaḥ śyāmālatāyāḥ paraśuriva tamo'raṇyavahnerivārciḥ var dāhe davābhaḥ

prācyevāgre grahītuṃ grahakumudavanaṃ prāgudasto'grahastaḥ |

var prācīvāgre, grahakumudaruciṃ

aikyaṃ bhindandyubhūmyoravadhiriva vidhāteva viśvaprabodhe

vāhānāṃ vo vinetā vyapanayatu vipannāma dhāmādhipasya || 54 ||

paurastyastoyadartoḥ pavana iva patatpāvakasyeva dhūmo var patan

viśvasyevādisargaḥ praṇava iva paraṃ pāvano vedarāśeḥ

sandhyānṛtyotsavecchoriva madanaripornandināndīninādaḥ

saurasyāgre sukhaṃ vo vitaratu vinatānandanaḥ syandanasya || 55 || var syandano vaḥ

paryāptaṃ taptacāmīkarakaṭakataṭe śliṣṭaśītetarāṃśā-

vāsīdatsyandanāśvānukṛtimarakate padmarāgāyamāṇaḥ | var aśvānukṛtamarakate

yaḥ sotkarṣāṃ vibhūṣāṃ kuruta iva kulakṣmābhṛdīśasya mero-

renāṃsyahnāya dūraṃ gamayatu sa guruḥ kādraveyadviṣo vaḥ || 56 ||

nītvāśvānsapta kakṣā iva niyamavaśaṃ vetrakalpapratoda- var kakṣyā

stūrṇaṃ dhvāntasya rāśāvitarajana ivotsārite dūrabhāji |

pūrvaṃ praṣṭho rathasya kṣitibhṛdadhipatīndarśayaṃstrāyatāṃ va-

strailokyāsthānadānodyatadivasapateḥ prākpratīhārapālaḥ || 57 ||

vajriñjātaṃ vikāsīkṣaṇakamalavanaṃ bhāsi nābhāsi vahne! var no bhāsi

tātaṃ natvāśvapārśvānnaya yama! mahiṣaṃ rākṣasā vīkṣitāḥ stha |

saptīnsiñca pracetaḥ! pavana! bhaja javaṃ vittapāveditastvaṃ

vande śarveti jalpanpratidiśamadhipānpātu pūṣṇo'graṇīrvaḥ || 58 ||

pāśānāśāntapālādaruṇa varuṇato mā grahīḥ pragrahārthaṃ

tṛṣṇāṃ kṛṣṇasya cakre jahihi nahi ratho yāti me naikacakraḥ |

yoktuṃ yugyaṃ kimuccaiḥśravasamabhilaṣasyaṣṭamaṃ vṛtraśatro- var tvāṣṭraśatroḥ

styaktānyāpekṣaviśvopakṛtiriva raviḥ śāsti yaṃ so'vatādvaḥ || 59 ||

no mūrcchācchinnavāñchaḥ śramavivaśavapurnaiva nāpyāsyaśoṣī

pānthaḥ pathyetarāṇi kṣapayatu bhavatāṃ bhāsvato'gresaraḥ saḥ |

yaḥ saṃśritya trilokīmaṭati paṭutaraistāpyamāno mayūkhai-

rārādārāmalekhāmiva haritamaṇiśyāmalāmaśvapaṅktim || 60 || var haritatṛṇa

sīdanto'ntarnimajjajjaḍakhuramusalāḥ saikate nākanadyāḥ

skandantaḥ kandarālīḥ kanakaśikhariṇo mekhalāsu skhalantaḥ |

dūraṃ dūrvāsthalotkā marakatadṛṣadi sthāsnavo yanna yātāḥ

pūṣṇo'śvāḥ pūrayaṃstaistadavatu javanairhuṅkṛtenāgrago vaḥ || 61 || var prerayan huṅkṛtairagraṇīḥ

|| ityaruṇavarṇanam || var sūtavarṇanam

|| atha rathavarṇanam ||

pīnoraḥpreritābhraiścaramakhurapuṭāgrasthitaiḥ prātaradrā-

vādīrghāṅgairudasto haribhirapagatāsaṅganiḥśabdacakraḥ |

uttānānūrumūrdhāvanatihaṭhabhavadvipratīpapraṇāmaḥ

prāhṇe śreyo vidhattāṃ savituravataranvyomavīthīṃ ratho vaḥ || 62 || var preyo

dhvāntaughadhvaṃsadīkṣāvidhipaṭu vahatā prāksahasraṃ karāṇā- var vidhiguru drāksahasraṃ

maryamṇā yo garimṇaḥ padamatulamupānīyatādhyāsanena |

sa śrāntānāṃ nitāntaṃ bharamiva marutāmakṣamāṇāṃ visoḍhuṃ

skandhātskandhaṃ vrajanvo vṛjinavijitaye bhāsvataḥ syandano'stu || 63 ||

yoktrībhūtānyugasya grasitumiva puro dandaśūkāndadhāno

dvedhāvyastāmbuvāhāvalivihitabṛhatpakṣavikṣepaśobhaḥ |

sāvitraḥ syandano'sau niratiśayarayaprīṇitānūrurenaḥ-

kṣepīyo vo garutmāniva haratu harīcchāvidheyapracāraḥ || 64 ||

ekāhenaiva dīrghāṃ tribhuvanapadavīṃ laṅghayan yo laghiṣṭhaḥ var kṛstnāṃ

pṛṣṭhe merorgarīyān dalitamaṇidṛṣattviṃṣi piṃṣañśirāṃsi |

sarvasyaivopariṣṭādatha ca punaradhastādivāstādrimūrndhi

bradhnasyāvyātsa evaṃ duradhigamaparispandanaḥ syandano vaḥ || 65 ||

dhūrdhvastāgryagrahāṇi dhvajapaṭapavanāndolitendūni dūraṃ var dūrāt

rāhau grāsābhilāṣādanusarati punardattacakravyathāni |

śrāntāśvaśvāsahelādhutavibudhadhunīnirjharāmbhāṃsi bhadraṃ

deyāsurvo davīyo divi divasapateḥ syandanaprasthitāni || 66 ||

akṣe rakṣāṃ nibadhya pratisaravalayairyojayantyo yugāgraṃ

dhūḥstambhe dagdhadhūpāḥ prahitasumanaso gocare kūbarasya |

carcāścakre carantyo malayajapayasā siddhavadhvastrisandhyaṃ var carcāṃ

vandante yaṃ dyumārge sa nudatu duritānyaṃśumatsyandano vaḥ || 67 ||

utkīrṇasvarṇareṇudrutakhuradalitā pārśvayoḥ śaśvadaśvai- var reṇurdruta

raśrāntabhrāntacakrakramanikhilamilanneminimnā bhareṇa |

merormūrdhanyaghaṃ vo vighaṭayatu raverekavīthī rathasya

svoṣmodaktāmburiktaprakaṭitapulinoddhūsarā svardhunīva || 68 || var svoṣmodastāmbu

nantuṃ nākālayānāmaniśamanuyatāṃ paddhatiḥ paṅktireva var upayatāṃ

kṣodo nakṣatrarāśeradayarayamilaccakrapiṣṭasya dhūliḥ |

heṣahlādo harīṇāṃ suraśikharidarīḥ pūrayanneminādo var nādo

yasyāvyāttīvrabhānoḥ sa divi bhuvi yathā vyaktacihno ratho vaḥ || 69 ||

niḥspandānāṃ vimānāvalivitatadivāṃ devavṛndārakāṇāṃ var valitadiśā

vṛndairānandasāndrodyamamapi vahatāṃ vindatāṃ vandituṃ no |

mandākinyāmamandaḥ pulinabhṛti mṛdurmandare mandirābhe var mandarābhe

mandārairmaṇḍitāraṃ dadhadari dinakṛtsyandanaḥ stānmude vaḥ || 70 ||

cakrī cakrārapaṅktiṃ harirapi ca harīn dhūrjaṭirdhūrdhvajāntā-

nakṣaṃ nakṣatranātho'ruṇamapi varuṇaḥ kūbarāgraṃ kuberaḥ |

raṃhaḥ saṅghaḥ surāṇāṃ jagadupakṛtaye nityayuktasya yasya

stauti prītiprasanno'nvahamahimaruceḥ so'vatātsyandano vaḥ || 71 || var ruca

netrāhīnena mūle vihitaparikaraḥ siddhasādhyairmarudbhiḥ

pādopānte stuto'laṃ baliharirabhasākarṣaṇābaddhavegaḥ |

bhrāmyanvyomāmburāśāvaśiśirakiraṇasyandanaḥ santataṃ vo

diśyāllakṣmīmapārāmatulitamahimevāparo mandarādriḥ || 72 || var atulyāṃ

|| iti rathavarṇanam ||

|| atha maṇḍalavarṇanam ||

yajjyāyo bījamahnāmapahatatimiraṃ cakṣuṣāmañjanaṃ ya- var jyāyo yadbījamahnāmapahṛta

ddvāraṃ yanmuktibhājāṃ yadakhilabhuvanajyotiṣāmekamokaḥ |

yadvṛṣṭyambhonidhānaṃ dharaṇirasasudhāpānapātraṃ mahadya-

ddiśyādīśasya bhāsāṃ tadadhīkalamalaṃ maṅgalaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 73 || var devasya

bhānoḥ tadadhikamamalaṃ maṇḍalaṃ maṅgalaṃ

velāvardhiṣṇu sindhoḥ paya iva khamivārdhodgatāgyragrahoḍu

stokodbhinnasvacihnaprasavamiva madhorāsyamasyanmanāṃsi | var mahāṃsi

prātaḥ pūṣṇo'śubhāni praśamayatu śiraḥśekharībhūtamadreḥ

paurastyasyodgabhastistimitatamatamaḥkhaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 74 ||

pratyuptastaptahemojjvalaruciracalaḥ padmarāgeṇa yena

jyāyaḥ kiñjalkapuñjo yadalikulaśiterambarendīvarasya |

kālavyālasya cihnaṃ mahitatamamahomūrndhi ratnaṃ mahadya-

ddīptāṃśoḥ prātaravyāttadavikalajaganmaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 75 ||

kastrātā tārakāṇāṃ patati tanuravaśyāyabinduryathendu-

rvidrāṇā dṛksmarārerurasi muraripoḥ kaustubho nodgabhastiḥ |

vahneḥ sāpahnaveva dyutirudayagate yatra tanmaṇḍalaṃ vo

mārtaṇḍīyaṃ punītāddivi bhuvi ca tamāṃsīva mṛṣṇanmahāṃsi || 76 ||

yatprācyāṃ prākcakāsti prabhavati ca yataḥ prācyasāvujjihānā-

diddhaṃ madhye yadahno bhavati tatarucā yena cotpādyate'haḥ |

yatparyāyeṇa lokānavati ca jagatāṃ jīvitaṃ yacca tadvo

viśvānugrāhi viśvaṃ sṛjadapi ca ravermaṇḍalaṃ muktaye'stu || 77 ||

śuṣyantyūḍhānukārā makaravasatayo māravīṇāṃ sthalīnāṃ

yenottaptāḥ sphuṭantastaḍiti tilatulāṃ yāntyagendrā yugānte | var caṭiti

taccaṇḍāṃśorakāṇḍatribhuvanadahanāśaṅkayā dhāma kṛcchāt var kṛtsnaṃ

saṃhṛtyālokamātraṃ pralaghu vidadhataḥ stānmude maṇḍalaṃ vaḥ || 78 || var āhṛtyālokamātraṃ pratanu

udyaddyūdyānavāpyāṃ bahulatamatamaḥpaṅkapūraṃ vidārya var bahala

prodbhinnaṃ patrapārśveṣvaviralamaruṇacchāyayā visphurantyā |

kalyāṇāni kriyādvaḥ kamalamiva mahanmaṇḍalaṃ caṇḍabhāno- var caṇḍaraśmeḥ

ranvītaṃ tṛptihetorasakṛdalikulākāriṇā rāhuṇā yat || 79 ||

cakṣurdakṣadviṣo yanna tu dahati puraḥ pūrayatyeva kāmaṃ var na dahati nitarāṃ punaḥ

nāstaṃ juṣṭaṃ marudbhiryadiha niyamināṃ yānapātraṃ bhavābdhau |

yadvītaśrānti śaśvadbhramadapi jagatāṃ bhrāntimabhrānti hanti

bradhnasyākhyādviruddhakriyamatha ca hitādhāyi tanmaṇḍalaṃ vaḥ || 80 ||

|| iti maṇḍalavarṇanam ||

|| atha sūryavarṇanam |

siddhaiḥ siddhāntamiśraṃ śritavidhi vibudhaiścāraṇaiścāṭugarbhaṃ

gītyā gandharvamukhyairmuhurahipatibhiryātudhānairyatātma |

sārdhaṃ sādhyairmunīndrairmuditamatamano mokṣibhiḥ pakṣapātā- var mokṣubhiḥ

tprātaḥ prārabhyamāṇastutiravatu ravirviśvavandyodayo vaḥ || 81 ||

bhāsāmāsannabhāvādadhikatarapaṭoścakravālasya tāpā-

cchedādacchinnagacchatturagakhurapuṭanyāsaniḥśaṅkaṭaṅkaiḥ | var nyasta

niḥsaṅgasyandanāṅgabhramaṇanikaṣaṇātpātu vastriprakāraṃ var triprakāraiḥ

taptāṃśustatparīkṣāpara iva paritaḥ paryaṭanhāṭakādrim || 82 ||

no śuṣkaṃ nākanadyā vikasitakanakāmbhojayā bhrājitaṃ tu var kanakāmbhoruhā

pluṣṭā naivopabhogyā bhavati bhṛśataraṃ nandanodyānalakṣmīḥ |

no śṛṅgāṇi drutāni drutamamaragireḥ kāladhautāni dhautā-

nīddhaṃ dhāma dyumārge mradayati dayayā yatra so'rko'vatādvaḥ || 83 ||

dhvāntasyaivāntaheturna bhavati malinaikātmanaḥ pāpmano'pi

prākpādopāntabhājāṃ janayati na paraṃ paṅkajānāṃ prabodham |

kartā niḥśreyasānāmapi na tu khalu yaḥ kevalaṃ vāsarāṇāṃ

so'vyādekodyamecchāvihitabahubṛhadviśvakāryo'ryamā vaḥ || 84 ||

loṭa~lloṣṭāviceṣṭaḥ śritaśayanatalo niḥsahībhūtadehaḥ

sandehī prāṇitavye sapadi daśa diśaḥ prekṣamāṇo'ndhakārāḥ |

niḥśvāsāyāsaniṣṭhaḥ paramaparavaśo jāyate jīvalokaḥ var cirataravaśo

śokenevānyalokānudayakṛti gate yatra so'rko'vatādvaḥ || 85 || var lokābhyudaya

krāmallolo'pi lokāstadupakṛtikṛtāvāśritaḥ sthairyakoṭiṃ

nṝṇāṃ dṛṣṭiṃ vijihmāṃ vidadhadapi karotyantaratyantabhadrām |

yastāpasyāpi heturbhavati niyamināmekanirvāṇadāyī

bhūyātsa prāgavasthādhikatarapariṇāmodayo'rkaḥ śriye vaḥ || 86 ||

vyāpannarturna kālo vyabhicarati phalaṃ nauṣadhīrvṛṣṭiriṣṭā

naiṣṭaistṛpyanti devā na hi vahati marunnirmalābhāni bhāni |

āśāḥ śāntā na bhindantyavadhimudadhayo bibhrati kṣmābhṛtaḥ kṣmāṃ

yasmiṃstrailokyamevaṃ na calati tapati stātsa sūryaḥ śriye vaḥ || 87 ||

kailāse kṛttivāsā viharati virahatrāsadehoḍhakāntaḥ

śrāntaḥ śete mahāhāvadhijaladhi vinā chadmanā padmanābhaḥ |

yogodyogaikatāno gamayati sakalaṃ vāsaraṃ svaṃ svayambhū-

rbhūritrailokyācintābhṛti bhuvanavibhau yatra bhāsvānsa vo'vyāt || 88 ||

etadyanmaṇḍalaṃ khe tapati dinakṛtastā ṛco'rcīṃṣi yāni

dyotante tāni sāmānyayamapi puruṣo maṇḍale'ṇuryajūṃṣi |

evaṃ yaṃ veda vedatritayamayamayaṃ vedavedī samagro

vargaḥ svargāpavargaprakṛtiravikṛtiḥ so'stu sūryaḥ śriye vaḥ || 89 ||

nākaukaḥpratyanīkakṣatipaṭumahasāṃ vāsavāgresarāṇāṃ

sarveṣāṃ sādhu pātāṃ jagadidamaditerātmajatve same'pi |

yenādityābhidhānaṃ niratiśayaguṇairātmani nyastamastu var guṇenātmani

stutyastrailokyavandyaistridaśamunigaṇaiḥ soṃ'śumān śreyase vaḥ || 90 ||

bhūmiṃ dhāmno'bhivṛṣṭyā jagati jalamayīṃ pāvanīṃ saṃsmṛtāva- var dhāmno'tha

pyāgneyīṃ dāhaśaktyā muhurapi yajamānāṃ yathāprārthitārthaiḥ | var yajamānātmikāṃ

līnāmākāśa evāmṛtakaraghaṭitāṃ dhvāntapakṣasya parva-

ṇvevaṃ sūryo'ṣṭabhedāṃ bhava iva bhavataḥ pātu bibhratsvamūrtim || 91 ||

prākkālonnidrapadmākaraparimalanāvirbhavatpādaśobho

bhaktyā tyaktorukhedodgati divi vinatāsūnunā nīyamānaḥ |

saptāśvāptāparāntānyadhikamadharayanyo jaganti stuto'laṃ

devairdevaḥ sa pāyādapara iva murārātirahnāṃ patirvaḥ || 92 ||

yaḥ sraṣṭā'pāṃ purastādacalavarasamabhyunnaterhetureko

lokānāṃ yastrayāṇāṃ sthita upari paraṃ durvilaṅghyena dhāmnā | var ca trayāṇāṃ

sadyaḥ siddhyai prasannadyutiśubhacaturāśāmukhaḥ stādvibhakto var śuci

dvedhā vedhā ivāviṣkṛtakamalaruciḥ so'rciṣāmākaro vaḥ || 93 ||

sādridyūrvīnadīśā diśati daśa diśo darśayanprāgdṛśo yaḥ var drāk dṛśo

sādṛśyaṃ dṛśyate no sadaśaśatadṛśi traidaśe yasya deśe |

dīptāṃśurvaḥ sa diśyādaśivayugadaśādarśitadvādaśātmā

śaṃ śāstyaśvāṃśca yasyāśayavidatiśayāddandaśūkāśanādyaḥ || 94 ||

tīrthāni vyarthakāni hṛdanadasarasīnirjharāmbhojinīnāṃ

nodanvanto nudanti pratibhayamaśubhaśvabhrapātānubandhi |

āpo nākāpagāyā api kaluṣamuṣo majjatāṃ naiva yatra var svargāpagāyāḥ

trātuṃ yāte'nyalokān sa diśatu divasasyaikaheturhitaṃ vaḥ || 95 || var lokaṃ

etatpātālapaṅkaplutamiva tamasaivaikamudgāḍhamāsī-

daprajñātāpratarkyaṃ niravagati tathālakṣaṇaṃ suptamantaḥ |

yādṛksṛṣṭeḥ purastānniśi niśi sakalaṃ jāyate tādṛgeva

trailokyaṃ yadviyogādavatu ravirasau sargatulyodayo vaḥ || 96 ||

dvīpe yo'stācalo'sminbhavati khalu sa evāparatrodayādri-

ryā yāminyujjvalendudyutiriha divaso'nyatra tīvrātapaḥ sā |

yadvaśyau deśakālāviti niyamayato no tu yaṃ deśakālā- var nu

vavyātsa svaprabhutvāhitabhuvanahito heturahnāmino vaḥ || 97 ||

vyagrairagryagrahendugrasanaguru bharairno samagrairudagraiḥ var gurutaraiḥ

pratyagrairīṣadugrairudayagirigato gogaṇairgaurayan gām |

udgāḍhārcirvilīnāmaranagaranagagrāvagarbhāmivāhnā-

magre śreyo vidhatte glapayatu gahanaṃ sa grahagrāmaṇīrvaḥ || 98 ||

yoniḥ sāmnāṃ vidhātā madhuripurajito dhūrjaṭiḥ śaṅkaro'sau

mṛtyuḥ kālo'lakāyāḥ patirapi dhanadaḥ pāvako jātavedāḥ |

itthaṃ sañjñā ḍavitthādivadamṛtabhujāṃ yā yadṛcchāpravṛttā-

stāsāmeko'bhidheyastadanuguṇaguṇairyaḥ sa sūryo'vatādvaḥ || 99 || var gaṇaiḥ

devaḥ kiṃ bāndhavaḥ syātpriyasuhṛdathavā''cārya āhosvidaryo var āryaḥ

rakṣā cakṣurnu dīpo gururuta janako jīvitaṃ bījamojaḥ |

evaṃ nirṇīyate yaḥ ka iva na jagatāṃ sarvathā sarvadā'sau var sarvadāḥ

sarvākāropakārī diśatu daśaśatābhīṣurabhyarthitaṃ vaḥ || 100 ||

ślokā lokasya bhūtyai śatamiti racitāḥ śrīmayūreṇa bhaktyā

yuktaścaitānpaṭhedyaḥ sakṛdapi puruṣaḥ sarvapāpairvimuktaḥ |

ārogyaṃ satkavitvaṃ matimatulabalaṃ kāntimāyuḥprakarṣaṃ

vidyāmaiśvaryamarthaṃ sutamapi labhate so'tra sūryaprasādāt || 101 ||

iti śrīmayūrakavipraṇītaṃ sūryaśatakaṃ samāptam |