Narayaniyam Dashaka 8
Narayaniyam Dashaka 8
नारायणीयं दशक 8 - प्रलयवर्णनम्
एवं तावत् प्राकृतप्रक्षयान्ते
ब्राह्मे कल्पे ह्यादिमे लब्धजन्मा ।
ब्रह्मा भूयस्त्वत्त एवाप्य वेदान्
सृष्टिं चक्रे पूर्वकल्पोपमानाम् ॥1॥
सोऽयं चतुर्युगसहस्रमितान्यहानि
तावन्मिताश्च रजनीर्बहुशो निनाय ।
निद्रात्यसौ त्वयि निलीय समं स्वसृष्टै-
र्नैमित्तिकप्रलयमाहुरतोऽस्य रात्रिम् ॥2॥
अस्मादृशां पुनरहर्मुखकृत्यतुल्यां
सृष्टिं करोत्यनुदिनं स भवत्प्रसादात् ।
प्राग्ब्राह्मकल्पजनुषां च परायुषां तु
सुप्तप्रबोधनसमास्ति तदाऽपि सृष्टिः ॥3॥
पञ्चाशदब्दमधुना स्ववयोर्धरूप-
मेकं परार्धमतिवृत्य हि वर्ततेऽसौ ।
तत्रान्त्यरात्रिजनितान् कथयामि भूमन्
पश्चाद्दिनावतरणे च भवद्विलासान् ॥4॥
दिनावसानेऽथ सरोजयोनिः
सुषुप्तिकामस्त्वयि सन्निलिल्ये ।
जगन्ति च त्वज्जठरं समीयु-
स्तदेदमेकार्णवमास विश्वम् ॥5॥
तवैव वेषे फणिराजि शेषे
जलैकशेषे भुवने स्म शेषे ।
आनन्दसान्द्रानुभवस्वरूपः
स्वयोगनिद्रापरिमुद्रितात्मा ॥6॥
कालाख्यशक्तिं प्रलयावसाने
प्रबोधयेत्यादिशता किलादौ ।
त्वया प्रसुप्तं परिसुप्तशक्ति-
व्रजेन तत्राखिलजीवधाम्ना ॥7॥
चतुर्युगाणां च सहस्रमेवं
त्वयि प्रसुप्ते पुनरद्वितीये ।
कालाख्यशक्तिः प्रथमप्रबुद्धा
प्राबोधयत्त्वां किल विश्वनाथ ॥8॥
विबुध्य च त्वं जलगर्भशायिन्
विलोक्य लोकानखिलान् प्रलीनान् ।
तेष्वेव सूक्ष्मात्मतया निजान्तः -
स्थितेषु विश्वेषु ददाथ दृष्टिम् ॥9॥
ततस्त्वदीयादयि नाभिरन्ध्रा-
दुदञ्चितं किञ्चन दिव्यपद्मम् ।
निलीननिश्शेषपदार्थमाला-
सङ्क्षेपरूपं मुकुलायमानम् ॥10॥
तदेतदम्भोरुहकुड्मलं ते
कलेवरात् तोयपथे प्ररूढम् ।
बहिर्निरीतं परितः स्फुरद्भिः
स्वधामभिर्ध्वान्तमलं न्यकृन्तत् ॥11॥
सम्फुल्लपत्रे नितरां विचित्रे
तस्मिन् भवद्वीर्यधृते सरोजे ।
स पद्मजन्मा विधिराविरासीत्
स्वयम्प्रबुद्धाखिलवेदराशिः ॥12॥
अस्मिन् परात्मन् ननु पाद्मकल्पे
त्वमित्थमुत्थापितपद्मयोनिः ।
अनन्तभूमा मम रोगराशिं
निरुन्धि वातालयवास विष्णो ॥13॥
Related Scriptures
About This Stotram
Overview
Narayaniyam Dashaka 8 is the eighth ten-verse section of the Narayaniyam, the Sanskrit devotional work composed by Melpathur Narayana Bhattathiri in the 16th century CE. This dashaka, titled "Pralaya Varnanam" (Description of Dissolution), describes the Naimittika Pralaya — the periodic cosmic dissolution that occurs at the end of Brahma's day — as recounted in the Srimad Bhagavatam. The section illustrates Lord Narayana's role as the ground and sustainer of existence through cycles of creation and dissolution.
What are the benefits of chanting Narayaniyam Dashaka 8?
- Provides a framework for understanding the impermanence of the manifest world
- Deepens contemplation of Narayana as the underlying constant through cosmic cycles
- Supports detachment from material phenomena as understood in Advaita Vedanta
- Connects the practitioner to the cosmological teachings of the Bhagavatam tradition
When is the best time to recite this?
The dashaka is recited morning and evening as part of the sequential reading of the Narayaniyam. It is particularly appropriate for periods of personal contemplation on cosmic themes and is recited at Guruvayur Ekadashi along with other dashakas.
What is the historical and traditional background?
Melpathur Narayana Bhattathiri composed the Narayaniyam at the Guruvayur temple in Kerala around 1586 CE. The work of 1,036 verses across 100 dashakas condenses the Srimad Bhagavatam in a devotional and philosophical manner. Dashaka 8's treatment of cosmic dissolution draws directly from the Bhagavatam's cosmological sections and reflects the Puranic framework of cyclical time. The Narayaniyam is recited daily at the Guruvayur temple and is considered one of the most significant Sanskrit devotional works of the Kerala tradition.
Available scripts
This text is available in 14 scripts: devanagari, tamil, telugu, kannada, malayalam, gujarati, bengali, iast, gurmukhi, oriya, assamese, sinhala, itrans, hk. Use the script selector above to switch between them.
Related Texts
- Narayaniyam Dashaka 1 — the opening dashaka of the same work that introduces the nature of Brahman, providing context for the cosmological description in this section
- Narayaniyam Dashaka 2 — the preceding section that addresses the sweetness of the Lord's form before the narrative moves to cosmological themes