Aruna Prasna
Aruna Prasna
aruNapraznaH
zloka 1
taittirIya AraNyaka 1
ha॒riH॒ om ||
bhA॒ska॒rAya॑ vi॒dmahe॑ mahaddyutika॒rAya॑ dhImahi |
tanno॑ AdityaH praco॒dayA᳚t ||
o-mbha॒dra-GkarNe॑bhi-zzRNu॒yAma॑ devAH | bha॒dra-mpa॑zyemA॒kSabhi॒-ryaja॑trAH | sthi॒rairaGgai᳚stuSTu॒vAgM sa॑sta॒nUbhiH॑ | vyaze॑ma de॒vahi॑taM॒-ya~dAyuH॑ | sva॒sti na॒ indro॑ vR॒ddhazra॑vAH | sva॒sti naH॑ pU॒SA vi॒zvave॑dAH | sva॒sti na॒stArkSyo॒ ari॑STanemiH | sva॒sti no॒ bRha॒spati॑-rdadhAtu ||
OM zAnti॒-zzAnti॒-zzAntiH॑ ||
anuvAkaH 1
bha॒dra-GkarNe॑bhi-zzRNu॒yAma॑ devAH | bha॒dra-mpa॑zyemA॒kSabhi॒-ryaja॑trAH | sthi॒rairaGgai᳚stuSTu॒vAgM sa॑sta॒nUbhiH॑ | vyaze॑ma de॒vahi॑taM॒-ya~dAyuH॑ | sva॒sti na॒ indro॑ vR॒ddhazra॑vAH | sva॒sti naH॑ pU॒SA vi॒zvave॑dAH | sva॒sti na॒stArkSyo॒ ari॑STanemiH | sva॒sti no॒ bRha॒spati॑-rdadhAtu | Apa॑mApAma॒pa-ssarvAH᳚ | a॒smA-da॒smA-di॒to-'mutaH॑ || 1 ||
a॒gnirvA॒yuzca॒ sUrya॑zca | sa॒ha sa॑Jca-ska॒rardhi॑yA | vA॒yvazvA॑ razmi॒pata॑yaH | marI᳚cyAtmAno॒ adru॑haH | de॒vI-rbhu॑vana॒ sUva॑rIH | pu॒tra॒va॒tvAya॑ me suta | mahAnAmnI-rma॑hAmA॒nAH | ma॒ha॒so ma॑hasa॒-ssvaH॑ | de॒vIH pa॑rjanya॒ sUva॑rIH | pu॒tra॒va॒tvAya॑ me suta || 2 ||
a॒pAznyu॑SNi-ma॒pA rakSaH॑ | a॒pAznyu॑SNi-ma॒pA ragha᳚m | apA᳚ghrA॒mapa॑ cA॒varti᳚m | apa॑ de॒vIri॒to hi॑ta | vajra॑-nde॒vIrajI॑tAgzca | bhuva॑na-ndeva॒sUva॑rIH | A॒di॒tyAnadi॑ti-nde॒vIm | yoni॑nordhva-mu॒dISa॑ta | zi॒vA na॒-zzanta॑mA bhavantu | di॒vyA Apa॒ oSa॑dhayaH | su॒mR॒DI॒kA sara॑svati | mA te॒ vyo॑ma sa॒ndRzi॑ || 3 ||
(a॒mutaH॑ - su॒ - tauSa॑dhayo॒ dve ca॑ )
anuvAkaH 2
smRtiH॑ pra॒tyakSa॑-maiti॒hya᳚m | anu॑mAna-zcatuSTa॒yam | e॒tairAdi॑tya maNDalam | sarvai॑reva॒ vidhA᳚syate | sUryo॒ marI॑ci॒mAda॑tte | sarvasmA᳚-dbhuva॑nAda॒dhi | tasyAH pAka vi॑zeSe॒Na | smR॒ta-GkA॑la vi॒zeSa॑Nam || na॒dIva॒ prabha॑vA-tkA॒cit | a॒kSayyA᳚-thsyanda॒te ya॑thA || 4 ||
tAnnadyo-'bhi sa॑mAya॒nti | so॒ru-ssatI॑ na ni॒varta॑te | e॒vannA॒nA sa॑mutthA॒nAH | kA॒lA-ssaM॑vathsa॒ragg zri॑tAH | aNuzazca ma॑haza॒zca | sarve॑ samava॒yantri॑ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa॑mAvi॒STaH | U॒ru-ssa॑nna ni॒varta॑te | adhisaMvathsa॑raM-vi~॒dyAt | tadeva॑ lakSa॒Ne || 5 ||
aNubhizca ma॑hadbhi॒zca | sa॒mArU॑DhaH pra॒dRzya॑te | saMva~thsaraH pra॑tyakSe॒Na | nA॒dhisa॑vaH pra॒dRzya॑te | pa॒Taro॑ vikli॑dhaH pi॒GgaH | e॒ta-dva॑ruNa॒ lakSa॑Nam | yatraita॑-dupa॒dRzya॑te | sa॒hasra॑-ntatra॒ nIya॑te | ekagM hi ziro nA॑nA mu॒khe | kR॒thsna-nta॑dRta॒ lakSa॑Nam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyA॒Ni | ja॒lpita॑-ntveva॒ dihya॑te | zuklakRSNe saMva॑thsara॒sya | dakSiNa vAma॑yoH pA॒rzvayoH | tasyai॒SA bhava॑ti || zu॒kra-nte॑ a॒nyadya॑ja॒ta-nte॑ a॒nyat | viSu॑rUpe॒ aha॑nI॒ dyauri॑vAsi | vizvA॒ hi mA॒yA ava॑si svadhAvaH | bha॒drA te॑ pUSanni॒ha rA॒tira॒stviti॑ | nAtra॒ bhuva॑nam | na pU॒SA | na pa॒zavaH॑ | nAditya-ssaMvathsara eva pratyakSeNa priyata॑maM-vi॒dyAt | etadvai saMvathsarasya priyata॑magM rU॒pam | yo-'sya mahAnartha utpathsyamA॑no bha॒vati | ida-mpuNya-Gku॑ruSve॒ti | tamAhara॑Na-nda॒dyAt || 7 ||
(ya॒thA॒ - la॒kSa॒Na - R॑tu॒lakSa॑NaM॒ - bhuva॑nagM sa॒pta ca॑)
anuvAkaH 3
sA॒ka॒JjAnAgM॑ sa॒ptatha॑mAhu-reka॒jam | SaDu॑dya॒mA RSa॑yo deva॒jA iti॑ | teSA॑mi॒STAni॒ vihi॑tAni dhAma॒zaH | sthA॒tre re॑jante॒ vikR॑tAni rUpa॒zaH | konu॑ maryA॒ ami॑thitaH | sakhA॒ sakhA॑yamabravIt | jahA॑ko a॒smadI॑Sate | yasti॒tyAja॑ sakhi॒vida॒gM॒ sakhA॑yam | na tasya॑ vA॒cyapi॑ bhA॒go a॑sti | yadIgM॑ zR॒Notya॒lakagM॑ zRNoti || 8 ||
na hi pra॒veda॑ sukR॒tasya॒ panthA॒miti॑ | R॒tur-R॑tunA nu॒dyamA॑naH | vina॑nAdA॒bhidhA॑vaH | SaSTizca trigMza॑kA va॒lgAH | zu॒klakR॑SNau ca॒ SASTi॑kau | sA॒rA॒ga॒va॒strai-rja॒rada॑kSaH | va॒sa॒nto vasu॑bhi-ssa॒ha | saM॒va~॒thsa॒rasya॑ savi॒tuH | prai॒Sa॒kR-tpra॑tha॒ma-ssmR॑taH | a॒mUnA॒daya॑-tetya॒nyAn || 9 ||
a॒mUgzca॑ pari॒rakSa॑taH | e॒tA vA॒caH pra॑yujya॒nte | yatrai ta॑dupa॒dRzya॑te || e॒tade॒va vi॑jAnI॒yAt | pra॒mANa॑-GkAla॒parya॑ye | vi॒ze॒Sa॒Na-ntu॑ vakSyA॒maH | R॒tUnA᳚-ntanni॒bodha॑ta || zuklavAsA॑ rudra॒gaNaH | grI॒SmeNA॑varta॒te sa॑ha | ni॒jaha॑-npRthi॑vIgM sa॒rvAm || 10 ||
jyo॒tiSA᳚ 'prati॒khyena॑ saH | vi॒zva॒rU॒pANi॑ vAsA॒gM॒si | A॒di॒tyAnA᳚-nni॒bodha॑ta | saMvathsarINa॑-Gkarma॒phalam | varSAbhi-rda॑datA॒gM॒ saha | aduHkho॑ duHkha ca॑kSuri॒va | tadmA॑ pIta iva॒ dRzya॑te | zItenA᳚ vyatha॑yanni॒va | ru॒ruda॑kSa iva॒ dRzya॑te || hlAdayate᳚ jvala॑tazcai॒va | zA॒myata॑zcAsya॒ cakSu॑SI | yAvai prajA bhra॑ggzya॒nte | saMvathsarAttA bhra॑ggzya॒nte || yAH॒ prati॑tiSTha॒nti | saMva~thsare tAH prati॑tiSTha॒nti | va॒r॒SAbhya॑ itya॒rthaH || 11 ||
(zR॒No॒ - tya॒nyAnth - sa॒rvA - me॒va SaTca॑)
anuvAkaH 4
akSi॑duH॒khotthi॑tasyai॒va | vi॒prasa॑nne ka॒nIni॑ke | AGkte cAdga॑Na-nnA॒sti | R॒bhUNA᳚-ntanni॒bodha॑ta | ka॒na॒kA॒bhAni॑ vAsA॒gM॒si | a॒hatA॑ni ni॒bodha॑ta | annamazrnIta॑ mRjmI॒ta | a॒haM-vo~॑ jIva॒napra॑daH | e॒tA vA॒caH pra॑yujya॒nte | za॒radya॑tropa॒ dRzya॑te || 12 ||
abhidhUnvanto-'bhighna॑nta i॒va | vA॒tava॑nto ma॒rudga॑NAH | amuto jetumiSumu॑khami॒va | sannaddhA-ssaha da॑dRze॒ ha | apaddhvastai-rvastiva॑rNairi॒va | vi॒zi॒khAsaH॑ kapa॒rdinaH |akruddhasya yothsya॑mAna॒sya | kR॒ddhasye॑va॒ lohi॑nI | hematazcakSu॑SI vi॒dyAt | a॒kSNayoH᳚, kSipa॒Nori॑va || 13 ||
durbhikSa-ndeva॑loke॒Su | ma॒nUnA॑muda॒ka-GgR॑he | e॒tA vA॒caH pra॑vada॒ntIH | vai॒dyuto॑ yAnti॒ zaizi॑rIH | tA a॒gniH pava॑mAnA॒ anvai᳚kSata | i॒ha jI॑vi॒kAma-pa॑ripazyann | tasyai॒SA bhava॑ti | i॒heha vaH॑ svata॒pasaH | maru॑ta॒-ssUrya॑tvacaH | zarma॑ sa॒prathA॒ AvR॑Ne || 14 ||
(dRzya॑ta - i॒vA - vR॑Ne)
anuvAkamj 5
ati॑ tA॒mrANi॑ vAsA॒gM॒si | a॒STiva॑jri za॒taghni॑ ca | vizve devA vipra॑hara॒nti | a॒gniji॑hva a॒sazca॑ta | naiva devo॑ na ma॒rtyaH | na rAjA va॑ruNo॒ vibhuH | nAgni-rnendro na pa॑vamA॒naH | mA॒tRkka॑cca na॒ vidya॑te | di॒vyasyaikA॒ dhanu॑rArtniH | pR॒thi॒vyAmapa॑rA zri॒tA || 15 ||
tasyendro vamri॑rUpe॒Na | dha॒nurjyA॑-machi॒nathsva॑yam | tadi॑ndra॒dhanu॑ritya॒jyam | a॒bhrava॑rNeSu॒ cakSa॑te | etadeva zaMyo-rbArha॑spatya॒sya | e॒ta-dru॑drasya॒ dhanuH | ru॒drasya॑ tveva॒ dhanu॑rArtniH | zira॒ utpi॑peSa | sa pra॑va॒rgyo॑-'bhavat | tasmA॒-dya-ssapra॑va॒rgyeNa॑ ya॒jJena॒ yaja॑te | ru॒drasya॒ sa ziraH॒ prati॑dadhAti | nainagM॑ ru॒dra Aru॑ko bhavati | ya e॒vaM-veda॑ || 16 ||
(zri॒tA - yaja॑te॒ trINi॑ ca)
anuvAkaH 6
a॒tyU॒rdhvA॒kSo-'ti॑razcAt | zizi॑raH pra॒dRzya॑te | naiva rUpa-nna॑ vAsA॒gM॒si | na cakSuH॑ prati॒dRzya॑te | a॒nyonya॒-ntu na॑ higgsrA॒taH | sa॒ta sta॑-ddeva॒lakSa॑Nam | lohito-'kSNi zA॑razI॒rSNiH | sU॒ryasyo॑daya॒na-mpra॑ti | tva-GkaroSi॑ nyaJja॒likAm | tva॒-Gkaro॑Si ni॒jAnu॑kAm || 17 ||
nijAnukAme᳚ nyaJja॒likA | amI vAca-mupAsa॑tAmi॒ti | tasmai sarva Rtavo॑ nama॒nte | maryAdA karatvA-tpra॑puro॒dhAm | brAhmaNa॑ Apno॒ti | ya e॑vaM-ve॒da | sa khalu saMvathsara etai-ssenAnI॑bhi-ssa॒ha | indrAya sarvAn-kAmAna॑bhiva॒hati | sa dra॒phsaH | tasyai॒SA bhava॑ti || 18 ||
ava॑ dra॒phso agM॑za॒matI॑matiSThat | i॒yA॒naH kR॒SNo da॒zabhiH॑ sa॒hasraiH᳚ | Ava॒rta-mindra॒-zzacyA॒ dhama॑ntam | upasnuhi ta-nnRmaNA-matha॑drAmi॒ti | etayai vendra-ssalA vR॑kyA sa॒ha | asurA-npa॑rivR॒zcati | pRthi॑vya॒gM॒ zuma॑tI | tAma॒nva-va॑sthita-ssaMvathsa॒ro di॒vaJca॑ | naivaM-viduSA-''cAryA᳚-ntevA॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyA॒tAm | yo dru॒hyati | bhrazyate sva॑rgA-llo॒kAt | ityRtu ma॑NDalA॒ni | sUrya maNDalA᳚ nyAkhyA॒yikAH | ata UrdhvagMsa॑nirva॒canAH || 19 ||
(ni॒jAnu॑kAM॒ - bhava॑ti - druhyA॒tA-mpaJca॑ ca)
anuvAkaH 7
Arogo bhrAjaH paTaraH॑ pata॒GgaH | svarNaro jyotiSImAn॑. vibhA॒saH | te asmai sarve divamA॑tapa॒nti | Urja-nduhAnA anapasphura॑nta i॒ti | kazya॑po-'STa॒maH | sa mahAmeru-nna॑ jahA॒ti | tasyai॒SA bhava॑ti | yatte॒ zilpa॑-Gkazyapa roca॒nAva॑t | i॒ndri॒yAva॑-tpuSka॒la-Jci॒trabhA॑nu | yasmi॒-nthsUryA॒ arpi॑tA-ssa॒pta sA॒kam || 20 ||
tasmi-nrAjAna-madhivizraye॑mami॒ti | te asmai sarve kazyapA-jjyoti॑-rlabha॒nte | tAnthsomaH kazyapAdadhi॑ nirdha॒mati | bhrastA karma kR॑divai॒vam || prANo jIvAnIndriya॑ jIvA॒ni | sapta zIrSa॑NyAH prA॒NAH | sUryA i॑tyAcA॒ryAH | apazyamaha metAn-thsapta sU᳚ryAni॒ti | paJcakarNo॑ vAthsyA॒yanaH | saptakarNa॑zca plA॒kSiH || 21 ||
Anuzravika eva nau kazya॑pa i॒ti | ubhau॑ veda॒yite | na hi zekumiva mahAme॑ru-Gga॒ntum | apazyamahameta-thsUryamaNDala-mpariva॑rtamA॒nam | gA॒rgyaH prA॑NatrA॒taH | gacchanta ma॑hAme॒rum | eka॑JcAja॒hatam | bhrAjapaTara pata॑GgA ni॒hane | tiSThannA॑tapa॒nti | tasmA॑di॒ha taptri॑ tapAH || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmA॑di॒hA taptri॑ tapAH | teSA॑meSA॒ bhava॑ti | sa॒pta sUryA॒ diva॒-manu॒ pravi॑STAH | tAna॒nveti॑ pa॒thibhi॑-rdakSi॒NAvAn॑ | te asmai sarve ghRtamA॑tapa॒nti | Urja-nduhAnA anapasphura॑nta i॒ti || saptartvija-ssUryA i॑tyAcA॒ryAH | teSA॑meSA॒ bhava॑ti | sa॒pta dizo॒ nAnA॑ sUryAH || 23 ||
sa॒pta hotA॑ra R॒tvijaH॑ | devA AdityA॑ ye sa॒pta | tebhi-ssomAbhI rakSa॑Na i॒ti | tada॑pyAmnA॒yaH | digbhrAja RtU᳚n karo॒ti | eta॑yaivA॒vRtA ''sahasrasUryatAyA iti vai॑zampA॒yanaH | tasyai॒SA bhava॑ti | yaddyAva॑ indra te za॒tagM za॒ta-mbhUmIH᳚ | u॒ta syuH | na tvA॑ vajrin-thsa॒hasra॒gM॒ sUryAH᳚ | 24 ||
anu na jAtamaSTa roda॑sI i॒ti | nAnA liGgatvA-dRtUnA-nnAnA॑ sUrya॒tvam || aSTau tu vyavasi॑tA i॒ti | sUryamaNDalA-nyaSTA॑ta U॒rdhvam | teSA॑meSA॒ bhava॑ti || ci॒tra-nde॒vAnA॒-muda॑gA॒danI॑kam | cakSu॑-rmi॒trasya॒ varu॑NasyA॒gneH | A-'prA॒ dyAvA॑ pRthi॒vI a॒ntari॑kSam | sUrya AtmA jagatastasthu॑Sazce॒ti || 25 ||
(sA॒kaM - plA॒kSi - staptri॑tapA॒ - nAnA॑sUryAH॒ - sUryA॒ - +nava॑ ca)
anuvAkaH 8
kvedamabhra॑-nnivi॒zate | kvAyagM॑ saMva~thsa॒ro mi॑thaH | kvAhaH kveya-nde॑va rA॒trI | kva mAsA R॑tava॒-zzritAH || ardhamAsA॑ muhU॒rtAH | nimeSAstu॑TibhiH॒ (nimeSAstra॑TibhiH॒) saha | kvemA Apo ni॑viza॒nte | ya॒dIto॑ yAnti॒ sampra॑ti || kAlA aphsu ni॑viza॒nte | A॒pa-ssUrye॑ sa॒mAhi॑tAH | 26 |
abhrA᳚Nya॒paH pra॑padya॒nte | vi॒dyuthsUrye॑ sa॒mAhi॑tA | anavarNe i॑me bhU॒mI | i॒yaJcA॑sau ca॒ roda॑sI | kigg svidatrAnta॑rA bhU॒tam | ye॒neme vi॑dhRte॒ ubhe | vi॒SNunA॑ vidhR॑te bhU॒mI | i॒ti va॑thsasya॒ veda॑nA | irA॑vatI dhenu॒matI॒ hi bhU॒tam | sU॒ya॒va॒sinI॒ manu॑Se daza॒sye᳚ | 27 |
vya॑STabhnA॒-droda॑sI॒ viSNa॑ve॒te | dA॒dhartha॑ pRthi॒vI-ma॒bhito॑ ma॒yUkhaiH᳚ | kinta-dviSNo rbala॑mA॒huH | kA॒ dIptiH॑ ki-mpa॒rAya॑Nam | eko॑ ya॒ddhA-ra॑ya dde॒vaH | re॒jatI॑ roda॒sI u॑bhe | vAtAdviSNo-rba॑la mA॒huH | a॒kSarA᳚-ddIpti॒ rucya॑te | tri॒padA॒ddhAra॑ya-dde॒vaH | yadviSNo॑reka॒-mutta॑mam || 28 ||
a॒gnayo॑ vAya॑vazcai॒va | e॒tada॑sya pa॒rAya॑Nam | pRcchAmi tvA pa॑ra-mmR॒tyum | a॒vama॑-mmaddhya॒maJca॑tum | lo॒kaJca॒ puNya॑pApA॒nAm | e॒ta-tpR॑cchAmi॒ sampra॑ti || a॒mumA॑huH pa॑ra-mmR॒tyum | pa॒vamA॑na-ntu॒ maddhya॑mam | a॒gnire॒vAva॑mo mR॒tyuH | ca॒ndramA᳚-zcatu॒rucya॑te || 29 ||
a॒nA॒bho॒gAH pa॑ra-mmR॒tyum | pA॒pA-ssaM॑yanti॒ sarva॑dA | AbhogAstveva॑ saMya॒nti | ya॒tra pu॑NyakR॒to ja॑nAH | tato॑ ma॒ddhyama॑mAya॒nti | ca॒tuma॑gniJca॒ sampra॑ti | pRcchAmi tvA॑ pApa॒kRtaH | ya॒tra yA॑taya॒te ya॑maH | tvannasta--dbrahma॑-nprabrU॒hi | ya॒di ve᳚tthA-'sa॒to gR॑hAn || 30 ||
ka॒zyapA॑ dudi॑tA-ssU॒ryAH | pA॒pAnni॑rghnanti॒ sarva॑dA | rodasyoranta॑-rdeze॒Su | tatra nyasyante॑ vAsa॒vaiH | te 'zarIrAH pra॑padya॒nte | ya॒thA 'pu॑Nyasya॒ karma॑NaH | apA᳚Nya॒pAda॑ kezA॒saH | ta॒tra te॑-'yoni॒jA ja॑nAH | mRtvA punarmRtyu-mA॑padya॒nte | a॒dyamA॑nA-ssva॒karma॑bhiH | 31 |
AzAtikAH krima॑ya i॒va | tataH pUyante॑ vAsa॒vaiH | apai॑ta-mmR॒tyu-Jja॑yati | ya e॒vaM-veda॑ | sa khalvaivaM॑-vidbrA॒hmaNaH | dI॒rghazru॑ttamo॒ bhava॑ti | kazya॑pa॒syAti॑thi॒-ssiddhaga॑mana॒-ssiddhAga॑manaH | tasyai॒SA bhava॑ti || Ayasmin᳚-thsa॒pta vA॑sa॒vAH | roha॑nti pU॒rvyA॑ ruhaH॑ | 32 |
RSi॑rha dIrgha॒zrutta॑maH | indrasya gharmo ati॑thiri॒ti | kazyapaH pazya॑ko bha॒vati | yathsarva-mparipazyatI॑ti sau॒kSmyAt | athAgne॑raSTapu॑ruSa॒sya | tasyai॒SA bhava॑ti | agne॒ naya॑ su॒pathA॑ rA॒ye a॒smAn | vizvA॑ni deva va॒yunA॑ni vi॒dvAn | yu॒yo॒ddhya॑sma-jju॑hurA॒NamenaH॑ | bhUyiSThAnte nama uktiM-vi~॑dheme॒ti || 33 ||
(sa॒mAhi॑tA - daza॒sye॑ - utta॑ma॒-mucya॑te-gRhAn-thsva॒karma॑bhiH-pU॒rvyA॑ ruha॑-i॒ti)
anuvAkaH 9
agnizca jAta॑vedA॒zca | sahojA a॑jirA॒prabhuH | vaizvAnaro na॑ryApA॒zca | pa॒GktirA॑dhAzca॒ sapta॑maH | visarpevA-'STa॑mo-'gnI॒nAm | ete-'STau vasavaH, kSi॑tA i॒ti | yathartve-vAgne-rarcirvarNa॑ vize॒SAH | nIlArcizca pItakA᳚rcizce॒ti | atha vAyo-rekAdaza-puruSasyaikAdaza॑strIka॒sya | prabhrAjamAnA vya॑vadA॒tAH || 34 ||
yAzca vAsu॑ki vai॒dyutAH | rajatAH paru॑SA-zzyA॒mAH | kapilA a॑tilo॒hitAH | UrdhvA avapa॑tantA॒zca | vaidyuta i॑tyekA॒daza | nainaM-vaidyuto॑ hina॒sti | ya e॑vaM-ve॒da | sa hovAca vyAsaH pA॑rAza॒ryaH | vidyudvadhamevAha-mmRtyumai᳚cchami॒ti | na tvakA॑magM ha॒nti || 35 ||
ya e॑vaM-ve~॒da | atha ga॑ndharva॒gaNAH | svAna॒ bhrAT | aGghA॑ri॒-rbambhA॑riH | hasta॒-ssuha॑staH | kRzA॑nurvi॒zvAva॑suH | mUrdhanvAn-thsU᳚ryava॒rcAH | kRtirityekAdaza ga॑ndharva॒gaNAH | devAzca ma॑hAde॒vAH | razmayazca devA॑ gara॒giraH || 36 ||
naina-Ggaro॑ hina॒sti | ya e॑vaM-ve~॒da | gau॒rI mi॑mAya sali॒lAni॒ takSa॑tI | eka॑padI dvi॒padI॒ sA catu॑SpadI | a॒STApa॑dI॒ nava॑padI babhU॒vuSI᳚ | sahasrAkSarA parame vyo॑manni॒ti | vAco॑ vize॒SaNam | atha nigada॑vyAkhyA॒tAH | tAnanukra॑miSyA॒maH | va॒rAhavaH॑-svata॒pasaH || 37 ||
vi॒dyu-nma॑haso॒ dhUpa॑yaH | zvApayo gRhamedhA᳚zcetye॒te | ye॒ ceme-'zi॑mivi॒dviSaH | parjanyA-ssapta pRthivImabhiva॑rSa॒nti | vRSTi॑bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi॑parI॒tAH | sa॒ptabhi॒rvAtai॑ rudI॒ritAH | amUM-lo~kA-nabhiva॑rSa॒nti | teSA॑meSA॒ bhava॑ti | sa॒mA॒na-me॒taduda॑kam || 38 ||
u॒ccaitya॑va॒ cAha॑bhiH | bhUmi॑-mpa॒rjanyA॒ jinva॑nti | diva-Jjinvan-tyagna॑ya i॒ti | yadakSa॑ra-mbhU॒takR॑tam | vizve॑ devA u॒pAsa॑te | ma॒harSi॑masya go॒ptAra᳚m | ja॒mada॑gni॒-maku॑rvata | ja॒mada॑gni॒-rApyA॑yate | chando॑bhi-zcaturutta॒raiH | rAjJa॒-ssoma॑sya tR॒ptAsaH॑ || 39 ||
brahma॑NA vI॒ryA॑vatA | zi॒vA naH॑ pra॒dizo॒ dizaH॑ || tacchaM॒yorA vR॑NImahe | gA॒tuM-ya॒jJAya॑ | gA॒tuM-ya~॒jJapa॑taye | daivI᳚ sva॒stira॑stu naH | sva॒sti-rmAnu॑SebhyaH | U॒rdhva-Jji॑gAtu bheSa॒jam | zanno॑ astu dvi॒pade᳚ | zaJcatu॑Spade | somapA(3) asomapA(3) iti nigada॑vyAkhyA॒tAH || 40 ||
(vya॒va॒dA॒tA - ha॒nti-ga॑ra॒gira - sta॒pasa - uda॑kaM - tRptAsa॒ - zvatu॑Spada॒ eka॑-Jca)
anuvAkaH 10
sa॒ha॒sra॒vRdi॑ya-mbhU॒miH | pa॒raM-vyo॑ma sa॒hasra॑vRt | a॒zvinA॑ bhujyU॑ nAsa॒tyA | vi॒zvasya॑ jaga॒taspa॑tI || jAyA bhUmiH pa॑tirvyo॒ma | mi॒thuna॑ntA a॒turya॑thuH | putro bRhaspa॑tI ru॒draH | sa॒ramA॑ iti॑ strIpu॒mam || zu॒kraM-vA॑ma॒nyadya॑ja॒taM-vA~॑ma॒nyat | viSu॑rUpe॒ aha॑nI॒ dyauri॑va sthaH || 41 ||
vizvA॒ hi mA॒yA ava॑tha-ssvadhAvantau | bha॒drA vA᳚-mpUSaNAvi॒ha rA॒tira॑stu | vAsA᳚tyau ci॒trau jaga॑to ni॒dhAnau᳚ | dyAvA॑bhUmI ca॒rathaH॑ sa॒gM॒ sakhA॑yau | tAva॒zvinA॑ rA॒sabhA᳚zvA॒ hava॑-mme | zu॒bha॒spa॒tI॒ A॒gatagM॑ sU॒ryayA॑ sa॒ha | tyugro॑ ha bhu॒jyu-ma॑zvinoda me॒ghe | ra॒yinna kazci॑-nmamR॒vA~(2) avA॑hAH | tamU॑hathu-rnau॒bhirA᳚tma॒n-vatI॑bhiH | a॒nta॒ri॒kSa॒ pruDbhi॒ra-po॑dakAbhiH || 42 ||
ti॒sraH, kSapa॒strirahA॑ 'ti॒vraja॑dbhiH | nAsa॑tyA bhu॒jyumU॑hathuH pata॒GgaiH | sa॒mu॒drasya॒ dhanva॑nnA॒rdrasya॑ pA॒re | tri॒bhI rathai᳚-zza॒tapa॑dbhi॒-SSaDa॑zvaiH | sa॒vi॒tAraM॒-vita॑nvantam | anu॑baddhnAti zAmba॒raH | ApapUrSaM-ba॑razcai॒va | sa॒vitA॑ 'repa॒so॑ 'bhavat | tyagM sutRptaM-vi॑ditvai॒va | ba॒huso॑ma gi॒raM-va~॑zI || 43 ||
anveti tugro va॑kriyA॒ntam | AyasUyAn-thsoma॑tRphsu॒Su | sa saGgrAma-stamo᳚dyo-'tyo॒taH | vAco gAH pi॑pAti॒ tat | sa tadgobhi-sstavA᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kSasA॑ 'nanvi॒tAzca॑ ye | a॒nveti॒ pari॑vRttyA॒-'staH | e॒vame॒tau stho॑ azvinA | te e॒te dyuH॑ pRthi॒vyoH | aha॑raha॒-rgarbha॑ndadhAthe || 44 ||
tayo॑ re॒tau va॒thsA va॑horA॒tre | pR॒thi॒vyA ahaH॑ | di॒vo rAtriH॑ | tA avi॑sRSTau | dampa॑tI e॒va bha॑vataH || tayo॑ re॒tau va॒thsau | a॒gnizcA॑-di॒tyazca॑ | rA॒trerva॒thsaH | zve॒ta A॑di॒tyaH | ahno॒-'gniH || 45 ||
tA॒mro a॑ru॒NaH | tA avi॑sRSTau | dampa॑tI e॒va bha॑vataH || tayo॑ re॒tau va॒thsau | vR॒trazca॑ vaidyu॒tazca॑ | a॒gnervR॒traH | vai॒dyuta॑ Adi॒tyasya॑ | tA avi॑sRSTau | dampa॑tI e॒va bha॑vataH || tayo॑ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒SmA ca॑ nIhA॒razca॑ | vR॒trasyo॒SmA | vai॒dyu॒tasya॑ nIhA॒raH | tau tAve॒va prati॑padyete || seyagM rAtrI॑ ga॒rbhiNI॑ pu॒treNa॒ saMva॑sati | tasyA॒ vA e॒tadu॒lbaNa᳚m | yadrAtrau॑ ra॒zmayaH॑ | yathA॒ gorga॒rbhiNyA॑ u॒lbaNa᳚m | e॒vame॒tasyA॑ u॒lbaNa᳚m | prajayiSNuH prajayA ca pazubhi॑zca bha॒vati | ya e॑vaM-ve॒da | etamudyanta-mapiya॑ntaJce॒ti | AdityaH puNya॑sya va॒thsaH | atha pavi॑trAGgi॒rasaH || 47 ||
(stho - 'po॑dakAbhi--r vazI - dadhAthe - a॒gni - stayo॑ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvAri॑ ca)
anuvAkaH 11
pa॒vitra॑vantaH॒ pari॒vAja॒mAsa॑te | pi॒taiSA᳚-mpra॒tno a॒bhira॑kSati vra॒tam | ma॒hassa॑mu॒draM-va~ru॑Na sti॒roda॑dhe | dhIrA॑ iccheku॒rddharu॑NeSvA॒rabha᳚m | pa॒vitra॑-nte॒ vita॑ta॒-mbrahma॑Na॒spate᳚ | prabhu॒rgAtrA॑Ni॒ parye॑Si vi॒zvataH॑ | ata॑ptatanU॒-rna tadA॒mo a॑znute | zR॒tAsa॒ idvaha॑n-ta॒sta-thsamA॑zata | bra॒hmA de॒vAnA᳚m | asa॑ta-ssa॒dye tata॑kSuH || 48 ||
RSa॑ya-ssa॒ptAtri॑zca॒ yat | sarve-'trayo a॑gastya॒zca | nakSa॑trai॒-zzaGkR॑to 'vasann | atha॑ savitu॒-zzyAvAzva॒syA 'varti॑kAmasya | a॒mI ya RkSA॒ nihi॑tA sa u॒ccA | nakta॒-ndadR॑zre॒ kuha॑ci॒ddive॑yuH | ada॑bdhAni॒ varu॑Nasya vra॒tAni॑ | vi॒cA॒kaza॑-cca॒ndramA॒ nakSa॑trameti | ta-thsa॑vi॒tu-rvare᳚Nyam | bhargo॑ de॒vasya॑ dhImahi || 49 |
dhiyo॒ yo naH॑ praco॒dayA᳚t || tathsa॑vi॒tu-rvR॑NImahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja॑nam | zreSThagM॑ sarva॒dhAta॑mam | tura॒-mbhaga॑sya dhImahi | apA॑gUhata savitA॒ tRbhIn॑ | sarvA᳚-ndi॒vo andha॑saH | nakta॑nta;॒tAnya॑bhava-ndR॒ze | asthya॒sthnA sambha॑viSyAmaH || nAma॒ nAmai॒va nA॒ma me᳚ || 50 ||
napugMsa॑ka॒-mpumA॒g॒strya॑smi | sthAva॑ro-'smyatha॒ jaGga॑maH | ya॒je-'yakSi॒ yaSTA॒he ca॑ | mayA॑ bhU॒tAnya॑yakSata | pa॒zavo॑ mama॑ bhUtA॒ni | anUbandhyo 'smya॑haM-vi~॒bhuH | striyaH॑ sa॒tIH | tA u॑ me pu॒gM॒sa A॑huH | pazya॑dakSa॒NvAnna-vice॑tada॒ndhaH | ka॒viryaH pu॒tra-ssa i॒mA ci॑keta || 51 ||
yastA vi॑jA॒nA-thsa॑vi॒tuH pi॒tA-'sa॑t | a॒ndho maNima॑vindat | tama॑naGguli॒-rAva॑yat | a॒grI॒vaH pratya॑muJcat | tamaji॑hva a॒sazca॑ta | UrdhvamUla-ma॑vAkchA॒kham | vR॒kSaM-yA~॑ veda॒ sampra॑ti | na sa jAtu janaH॑ zradda॒ddhyAt | mR॒tyurmA॑ mAra॒yAdi॑tiH | hasitagM rudi॑taGgI॒tam || 52 ||
vINA॑ paNa va॒lAsi॑tam | mR॒taJjI॒vaJca॑ yatki॒Jcit | a॒GgAni॑ sneva॒ viddhi॑ tat | atR॑Sya॒gg॒stRSya॑ dhyAyat | a॒smAjjA॒tA me॑ mithU॒ carann॑ | putro nir-RtyA॑ vaide॒haH | a॒cetA॑ yazca॒ ceta॑naH | sa॒ ta-mmaNima॑vindat | so॑-'naGguli॒rAva॑yat | so॒-'grI॒vaH pratya॑muncat || 53 |
so-'ji॑hvo a॒sazca॑ta | naitamRSiM-viditvA naga॑ra-mpra॒vizet | ya॑di pra॒vizet | mi॒thau cari॑tvA pra॒vizet | tathsambhava॑sya vra॒tam | A॒ tama॑gne ra॒thanti॑STha | ekA᳚zvameka॒ yoja॑nam | ekacakra॑-meka॒dhuram | vA॒ta dhrA॑ji ga॒tiM-vi॑bho | na॒ ri॒Syati॑ na vya॒thate || 54 ||
nA॒syAkSo॑ yAtu॒ sajja॑ti | yacchvetA᳚-nrohi॑tAgzcA॒gneH | ra॒the yu॑ktvA-'dhi॒tiSTha॑ti | ekayA ca dazabhizca॑ svabhU॒te | dvAbhyA miSTaye vigM॑zatyA॒ ca | tisRbhizca vahase trigM॑zatA॒ ca | niyudbhi-rvAyaviha tA॑ vimu॒Jca || 55 ||
(tata॑kSu--r dhImahi - nA॒ma me॑ - ciketa - gI॒taM - pratya॑muJca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca॑)
anuvAkaH 12
Ata॑nuSva॒ prata॑nuSva | u॒ddhamAdha॑ma॒ sandha॑ma | Aditye candra॑varNA॒nAm | garbha॒ mA dhe॑hi॒ yaH pumAn॑ | i॒ta-ssi॒ktagM sUrya॑gatam | ca॒ndrama॑se॒ rasa॑GkRdhi | vArAda-Jjana॑yA-gre॒-'gnim | ya eko॑ rudra॒ ucya॑te | a॒sa॒-GkhyA॒tA-ssa॑hasrA॒Ni | sma॒ryate॑ na ca॒ dRzya॑te || 56 ||
e॒vame॒tanni॑bodhata | A ma॒ndrai-ri॑ndra॒ hari॑bhiH | yA॒ hi ma॒yUra॑-romabhiH | mAtvA kecinniye muri॑nna pA॒zinaH | da॒dha॒nveva॒ tA i॑hi | mA ma॒ndrai-ri॑ndra॒ hari॑bhiH | yA॒mi ma॒yUra॑ romabhiH | mA mA kecinniye muri॑nna pA॒zinaH | ni॒dha॒nveva॒ tA~(2) i॑mi | aNubhizca ma॑hadbhi॒zca || 57 ||
ni॒ghRSvai॑ rasa॒mAyu॑taiH | kAlair-haritva॑mApa॒nnaiH | indrAyA॑hi sa॒hasra॑ yuk | a॒gni-rvi॒bhrASTi॑ vasanaH | vA॒yu-zzveta॑sikadru॒kaH | saM॒va~॒thsa॒ro vi॑SU॒ varNaiH᳚ | nityA॒ste 'nuca॑rAsta॒va | subrahmaNyogM subrahmaNyogM su॑brahma॒Nyom | indrAgaccha hariva Agaccha me॑dhAti॒theH | meSa vRSaNazva॑sya me॒ne || 58 ||
gaurAvaskandinna-halyA॑yai jA॒ra | kauzika-brAhmaNa gautama॑bruvA॒Na | a॒ru॒NAzvA॑ i॒hAga॑tAH | vasa॑vaH pRthivi॒ kSitaH॑ | a॒STau di॒gvAsa॑so॒ 'gnayaH॑ | agnizca jAtavedA᳚zcetye॒te | tAmrAzvA᳚-stAmra॒rathAH | tAmravarNA᳚ stathA॒-'sitAH | daNDahastAH᳚ khAda॒gdataH | ito rudrAH᳚ parA॒GgatAH | 59 |
uktagg sthAna-mpramANaJca॑ pura॒ ita | bRha॒spati॑zca savi॒tA ca॑ | vi॒zvarU॑pai-ri॒hAga॑tAm | rathe॑nodaka॒vartma॑nA | a॒phsuSA॑ iti॒ taddva॑yoH | ukto veSo॑ vAsA॒gM॒si ca | kAlAvayavAnA-mitaH॑ pratI॒jyA | vAsAtyA॑ itya॒zvinoH | ko-'ntarikSe zabdaGka॑rotI॒ti | vAsiSTha rauhiNo mImAgM॑sA-Jca॒kre | tasyai॒SA bhava॑ti || vA॒zreva॑ vi॒dyuditi॑ || brahma॑Na u॒dara॑Namasi | brahma॑Na udI॒raNa॑masi |brahma॑Na A॒stara॑Namasi | brahma॑Na upa॒stara॑Namasi || 60 ||
(dRzya॑te॒ - ca - me॒ne - pa॑rA॒-GgatA - zca॒kre SaT ca॑)
anuvAkaH 13 [apa॑krAmata garbhi॒NyaH॑ ]
a॒STayo॑nI-ma॒STapu॑trAm | a॒STapa॑tnI-mi॒mA-mmahI᳚m | a॒haM-veda॒ na me॑ mRtyuH | na cAmR॑tyura॒ghAha॑rat | a॒STayo᳚nya॒STa pu॑tram | a॒STapa॑di॒da-ma॒ntari॑kSam | a॒haM-veda॒ na me॑ mRtyuH | na cAmR॑tyura॒ghAha॑rat | a॒STayo॑nI-ma॒STapu॑trAm | a॒STapa॑tnI-ma॒mUndiva᳚m || 61 ||
a॒haM-veda॒ na me॑ mRtyuH | na cAmR॑tyura॒ghAha॑rat | su॒trAmA॑Na-mma॒hImU॒Su | adi॑ti॒rdyau-radi॑ti-ra॒ntari॑kSam | adi॑ti rmA॒tA sa pi॒tA sa pu॒traH | vizve॑ de॒vA adi॑tiH॒ paJca॒ janAH᳚ | adi॑ti-rjA॒ta-madi॑ti॒-rjani॑tvam | a॒STau pu॒trAso॒ adi॑teH | ye jA॒tA sta॒nvaH॑ pari॑ | de॒vA (2) upa॑prai-thsa॒ptabhiH॑ || 62 ||
pa॒rA॒ mA॒rtA॒NDamAsya॑t | sa॒ptabhiH॑ pu॒trai-radi॑tiH | upa॒ prai-tpU॒rvyaM॑-yu~ga᳚m | pra॒jAyai॑ mR॒tyave ta॑t | pa॒rA॒ mA॒rtA॒NDa-mAbha॑ra॒diti॑ | tAnanukra॑miSyA॒maH | mi॒trazca॒ varu॑Nazca | dhA॒tA cA᳚rya॒mA ca॑ | agMza॑zca॒ bhaga॑zca | indrazca vivasvAg॑zcetye॒te | hi॒ra॒Nya॒ga॒rbho ha॒gM॒saszu॑ci॒Sat | brahma॑ jajJA॒na-ntadi-tpa॒damiti॑ | ga॒rbhaH prA॑jApa॒tyaH | atha॒ puru॑Sa-ssa॒ptapuru॑SaH || 63 ||
(a॒mU-ndivagM॑ - sa॒ptabhi॑ - re॒te ca॒tvAri॑ ca)
anuvAkaH 14
yo-'sau॑ ta॒pannu॒deti॑ | sa sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒NAnA॒dAyo॒deti॑ | mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒NAnA॒dAyoda॑gAH | a॒sau yo᳚ 'sta॒meti॑ | sa sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒NAnA॒dAyA॒stameti॑ | mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒NAnA॒dAyA sta॑GgAH | a॒sau ya A॒pUrya॑ti | sa sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒Nai rA॒pUrya॑ti | 64 |
mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒Nai-rA॒pUri॑SThAH | a॒sau yo॑-'pa॒kSIya॑ti | sa sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒Nai-rapa॑kSIyati | mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒Nai-rapa॑kSeSThAH | a॒mUni॒ nakSa॑trANi | sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒Nairapa॑ prasarpanti॒ cothsa॑rpanti ca | mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒Nairapa॑ prasRpata॒ mothsR॑pata || 65 ||
i॒me mAsA᳚-zcArdhamA॒sAzca॑ | sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒Nairapa॑ prasarpanti॒ cothsa॑rpanti ca | mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒Nairapa॑ prasRpata॒ mothsR॑pata | i॒ma R॒tavaH॑ | sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒Nairapa॑ prasarpanti॒ cothsa॑rpanti ca | mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒Nairapa॑ prasRpata॒ mothsR॑pata | a॒yagM saM॑va~thsa॒raH | sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒Nairapa॑ prasarpati॒ cothsa॑rpati ca || 66 ||
mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒Nairapa॑ prasRpa॒ mothsR॑pa | i॒damahaH॑ | sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒Nai-rapa॑ prasarpati॒ cothsa॑rpati ca | mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒Nairapa॑ prasRpa॒ mothsR॑pa | i॒yagM rAtriH॑ | sarve॑SA-mbhU॒tAnA᳚-mprA॒Nai-rapa॑ prasarpati॒ cothsa॑rpati ca | mA me᳚ pra॒jAyA॒ mA pa॑zU॒nAm | mA mama॑ prA॒Nairapa॑ prasRpa॒ mothsR॑pa | au-mbhUrbhuva॒ssvaH॑ | etadvo mithuna-mmA no mithu॑nagM rI॒Dhvam || 67 ||
(prA॒NairA॒pUrya॑ti॒-mothsR॑pata॒-cothsa॑rpati ca॒ - mothsR॑pa॒ dve ca॑)
anuvAkaH 15
athAdityasyASTa pu॑ruSa॒sya | vasUnA mAdityAnAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni | rudrANA-mAdityAnAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni | AdityAnA-mAdityAnAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni | satAgM॑satyA॒nAm | AdityAnAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni | abhidhUnvatA॑-mabhi॒ghnatAm | vAtava॑tA-mma॒rutAm | AdityAnAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni | RbhUNA-mAdityAnAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni | vizveSA᳚-ndevA॒nAm | AdityAnAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni | saMva~thsara॑sya sa॒vituH | Adityasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | au-mbhUrbhuva॒ssvaH॑ | razmayo vo mithuna-mmA no mithu॑nagM rI॒Dhvam || 68 ||
(RbhUNAmAdityAnAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni SaTca॑)
anuvAkaH 16
Arogasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | bhrAjasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | paTarasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | pataGgasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | svarNarasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | jyotiSImatasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | vibhAsasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | kazyapasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni | au-mbhUrbhuva॒ssvaH॑ | Apo vo mithuna-mmA no mithu॑nagM rI॒Dhvam || 69 ||
(Arogasya daza॑)
anuvAkaH 17
atha vAyo-rekAdaza-puruSasyaikAdaza॑-strIka॒sya |
prabhrAjamAnAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
vyavadAtAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
vAsukivaidyutAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
rajatAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
paruSANAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
zyAmAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
kapilAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
atilohitAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
UrdhvAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni || 70 ||
avapatantAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
vaidyutAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
prabhrAjamAnInAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
vyavadAtInAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
vAsukivaidyutInAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
rajatAnAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
paruSANAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
zyAmAnAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
kapilAnAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
atilohitInAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
UrdhvAnAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
avapatantInAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
vaidyutInAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
au-mbhUrbhuva॒ssvaH॑ |
rUpANi vo mithuna-mmA no mithu॑nagM rI॒Dhvam || 71 ||
(UrdhvAnAgM rudrANAg sthAne svateja॑sA bhA॒ - nyatilohitInAgM rudrANInAg sthAne svateja॑sA bhA॒ni paJca॑ ca)
anuvAkaH 18
athAgne॑raSTa pu॑ruSa॒sya || agneH pUrva-dizyasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
jAtavedasa upadizyasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
sahojaso dakSiNa-dizyasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
ajirAprabhava upadizyasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
vaizvAnarasyAparadizyasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
naryApasa upadizyasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
paGktirAdhasa udagdizyasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
visarpiNa upadizyasya sthAne svateja॑sA bhA॒ni |
au-mbhUrbhuva॒ssvaH॑ |
dizo vo mithuna-mmA no mithu॑nagM rI॒Dhvam || 72 ||
(sva॑reka॑-Jca)
anuvAkaH 19
dakSiNapUrva-syAndizi visa॑rpI na॒rakaH | tasmAnnaH pa॑ripA॒hi | dakSiNA-parasyA-ndizya visa॑rpI na॒rakaH | tasmAnnaH pa॑ripA॒hi | uttara-pUrvasyA-ndizi viSA॑dI na॒rakaH | tasmAnnaH pa॑ripA॒hi | uttarA-parasyA-ndizya viSA॑dI na॒rakaH | tasmAnnaH pa॑ripA॒hi | A yasminthsapta vAsavA indriyANi zatakrata॑ vitye॒te || 73 ||
(dakSiNapUrvasyA-nnava॑)
anuvAkaH 20
i॒ndra॒ gho॒SA vo॒ vasu॑bhiH pu॒rastA॒-dupa॑dadhatAm |
mano॑javaso vaH pi॒tRbhi॑-rdakSiNa॒ta upa॑dadhatAm |
prace॑tA vo ru॒draiH pa॒zcA-dupa॑dadhatAm |
vi॒zvaka॑rmA va Adi॒tyai-ru॑ttara॒ta upa॑dadhatAm |
tvaSTA॑ vo rU॒pai-ru॒pari॑STA॒-dupa॑dadhatAm | s
aJjJAnaM-vaH ~pa॑zcAdi॒ti | A॒di॒tya-ssarvo॒-'gniH pR॑thi॒vyAm | vA॒yura॒ntari॑kSe | sUryo॑ di॒vi | ca॒ndramA॑ di॒kSu | nakSa॑trANi॒ svalo॒ke | e॒vA hye॑va | e॒vA hya॑gne | e॒vA hi vA॑yo | e॒vA hI᳚ndra | e॒vA hi pU॑Sann | e॒vA hi de॑vAH || 74 ||
(di॒kSu sa॒pta ca॑)
anuvAkaH 21
Apa॑mApAma॒pa-ssarvAH᳚ | a॒smA-da॒smAdi॒to-'mutaH॑ | a॒gnirvA॒yuzca॒ sUrya॑zca | sa॒ha sa॑Jcaska॒rardhi॑yA | vA॒yvazvA॑ razmi॒ pata॑yaH | marI᳚cyAtmAno॒ adru॑haH | de॒vI rbhu॑vana॒ sUva॑rIH | pu॒tra॒va॒vAya॑ me suta | mahAnAmnI-rma॑hAmA॒nAH | ma॒ha॒so ma॑hasa॒ssvaH॑ || 75 ||
de॒vIH pa॑rjanya॒ sUva॑rIH | pu॒tra॒va॒vAya॑ me suta | a॒pAznyu॑SNi-ma॒pA rakSaH॑ | a॒pAznyu॑SNi-ma॒pA ragha᳚m | apA᳚ghrA॒mapa॑ cA॒varti᳚m | apa॑ de॒vIri॒to hi॑ta | vajra॑-nde॒vIrajI॑tAgzca | bhuva॑na-ndeva॒ sUva॑rIH | A॒di॒tyAnadi॑ti-nde॒vIm | yoni॑nordhva-mu॒dISa॑ta || 76 ||
bha॒dra-GkarNe॑bhi-zzRNu॒yAma॑ devAH | bha॒dra-mpa॑zyemA॒kSabhi॒-ryaja॑trAH | sthi॒rairaGgai᳚ stuSTu॒vAgM sa॑sta॒nUbhiH॑ | vyaze॑ma de॒vahi॑taM॒-ya~dAyuH॑ | sva॒sti na॒ indro॑ vR॒ddhazra॑vAH | sva॒sti naH॑ pU॒SA vi॒zvave॑dAH | sva॒sti na॒stArkSyo॒ ari॑STanemiH | sva॒sti no॒ bRha॒spati॑-rdadhAtu | ke॒tavo॒ aru॑NAsazca | R॒Sa॒yo vAta॑raza॒nAH| pra॒ti॒SThAgM za॒tadhA॑ hi | sa॒mAhi॑tAso sahasra॒dhAya॑sam || zi॒vA na॒-zzanta॑mA bhavantu | di॒vyA Apa॒ oSa॑dhayaH || su॒mR॒DI॒kA sara॑svati | mAte॒ vyo॑ma sa॒ndRzi॑ || 77 ||
(sva॑ - ru॒dISa॑ta॒ - vAta॑raza॒nA-SSaTca॑)
anuvAkaH 22
yo॑-'pA-mpuSpaM॒-veda॑ | puSpa॑vA-npra॒jAvA᳚-npazu॒mA-nbha॑vati | ca॒ndramA॒ vA a॒pA-mpuSpa᳚m | puSpa॑vA-npra॒jAvA᳚-npazu॒mA-nbha॑vati | ya e॒vaM-veda॑ || yo॑-'pAmA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | a॒gnirvA a॒pAmA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | yo᳚-'gnerA॒yata॑naM॒-veda॑ || 78 ||
A॒yata॑navA-nbhavati | Apo॒ vA a॒gnerA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | ya e॒vaM-veda॑ | yo॑-'pAmA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | vA॒yurvA a॒pAmA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | yo vA॒yorA॒yata॑naM॒-ve~da॑ | A॒yata॑navA-nbhavati || 79 ||
Apo॒ vai vA॒yorA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | ya e॒vaM-veda॑ || yo॑-'pAmA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | a॒sau vai tapa॑nna॒pA-mA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | yo॑-'muSya॒-tapa॑ta A॒yata॑naM॒-ve~da॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | Apo॒vA a॒muSya॒-tapa॑ta A॒yata॑nam || 80 ||
A॒yata॑navA-nbhavati | ya e॒vaM-veda॑ | yo॑-'pAmA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | ca॒ndramA॒ vA a॒pAmA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | yazca॒ndrama॑sa A॒yata॑naM॒-ve~da॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | Apo॒ vai ca॒ndrama॑sa A॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaM-veda॑ || yo॑-'pAmA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | nakSa॑trANi॒ vA a॒pAmA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | yo nakSa॑trANA-mA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | Apo॒ vai nakSa॑trANA-mA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | ya e॒vaM-veda॑ || 82 ||
yo॑-'pAmA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vA a॒pAmA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | yaH pa॒rjanya॑-syA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | Apo॒ vai pa॒rjanya॑-syA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | ya e॒vaM-veda॑ | yo॑-'pAmA॒yata॑naM॒-veda॑ || 83 ||
A॒yata॑navA-nbhavati | saM॒va॒thsa॒ro vA a॒pAmA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | ya-ssaM॑vathsa॒ra-syA॒yata॑naM॒-veda॑ | A॒yata॑navA-nbhavati | Apo॒ vai saM॑vathsa॒ra-syA॒yata॑nam | A॒yata॑navA-nbhavati | ya e॒vaM-veda॑ | yo᳚-'phsu nAva॒-mprati॑SThitAM॒-veda॑ | pratye॒va ti॑SThati | 84 |
i॒me vai lo॒kA a॒phsu prati॑SThitAH | tade॒SA-'bhyanU᳚ktA |
a॒pAgM rasa॒muda॑yagMsann | sUrye॑ zu॒kragM sa॒mAbhR॑tam | a॒pAgM rasa॑sya॒ yo rasaH॑ | taM-vo~॑ gRhNA-myutta॒mamiti॑ | i॒me vai lo॒kA a॒pAgM rasaH॑ | te॑-'muSmi॑-nnAdi॒tye sa॒mAbha॑tAH | jA॒nu॒da॒ghnI-mu॑ttara-ve॒dIGkhA॒tvA | a॒pA-mpU॑rayi॒tvA gu॑lphada॒ghnam || 85 |
puSkaraparNaiH puSkaradaNDaiH puSkaraizca॑ saggstI॒rya | tasmi॑n. vihA॒yase | a॒gni-mpra॒NIyo॑pa-samA॒dhAya॑ | bra॒hma॒vA॒dino॑ vadanti | kasmA᳚-tpraNI॒te-'ya-ma॒gnizcI॒yate᳚ | sAppra॑NI॒te-'yama॒phsu hyaya॑JcI॒yate᳚ | a॒sau bhuva॑ne॒-'pya-nA॑hitAgni-re॒tAH | tama॒bhita॑ e॒tA a॒bhISTa॑kA॒ upa॑dadhAti | a॒gni॒ho॒tre da॑rzapUrNa-mA॒sayoH᳚ | pa॒zu॒ba॒ndhe cA॑turmA॒syeSu॑ || 86 ||
atho॑ AhuH | sarve॑Su yajJakra॒tuSviti॑ | e॒taddha॑ sma॒ vA A॑hu-zzaNDi॒lAH | kama॒gniJci॑nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniJci॑nvA॒naH | saM॒va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakSe॑Na | kama॒gniJci॑nute | sA॒vi॒tra-ma॒gniJci॑nvA॒naH | a॒mumA॑di॒tya-mpra॒tyakSe॑Na || kama॒gniJci॑nute || 87 |
nA॒ci॒ke॒ta-ma॒gniJci॑nvA॒naH | prA॒NA-npra॒tyakSe॑Na | kama॒gniJci॑nute | cA॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniJci॑nvA॒naH | brahma॑ pra॒tyakSe॑Na || kama॒gniJci॑nute | vai॒zva॒sR॒ja-ma॒gniJci॑nvA॒naH | zarI॑ra-mpra॒tyakSe॑Na | kama॒gniJci॑nute | u॒pA॒nu॒vA॒kya॑mA॒zu-ma॒gniJci॑nvA॒naH || 88 ||
i॒mAn lo॒kA-npra॒tyakSe॑Na || kama॒gniJci॑nute | i॒mamA॑ruNa-ketuka-ma॒gniJci॑nvA॒na iti॑ | ya e॒vAsau | i॒tazcA॒-muta॑zcA-vyatIpA॒tI | tamiti॑ || yo᳚-'gnermi॑thU॒yA veda॑ | mi॒thu॒na॒vA-nbha॑vati | Apo॒ vA a॒gnermi॑thU॒yAH | mi॒thu॒na॒vA-nbha॑vati | ya e॒vaM-veda॑ || 89 ||
(veda॑ - bhava - tyA॒yata॑naM - bhavati॒ - veda॒ - veda॑ - tiSThati - gulphada॒ghnaM - cA॑turmA॒sye - Sva॒mumA॑di॒tya-mpra॒tyakSe॑Na॒ kama॒gni-Jci॑nuta - upAnuvA॒kya॑mA॒zuma॒gni-Jci॑nvA॒no - mi॑thU॒yA mi॑thuna॒vA-nbha॑va॒tyeka॑-Jca)
anuvAkaH 23
Apo॒ vA i॒damA॑san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jApa॑ti॒rekaH॑ puSkarapa॒rNe sama॑bhavat | tasyAnta॒-rmana॑si kAma॒-ssama॑vartata | i॒dagM sR॑jeya॒miti॑ | tasmA॒dya-tpuru॑So॒ mana॑sA-'bhi॒gaccha॑ti | tadvA॒cA va॑dati | tatkarma॑NA karoti | tade॒SA 'bhyanU᳚ktA | kAma॒stadagre॒ sama॑varta॒tAdhi॑ | mana॑so॒ retaH॑ pratha॒maM-ya~dAsI᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa॑ti॒ nira॑vindann | hR॒di pra॒tISyA॑ ka॒vayo॑ manI॒Seti॑ | upai॑na॒ntadupa॑namati | ya-tkA॑mo॒ bhava॑ti | ya e॒vaM-ve~da॑ | sa tapo॑-'tapyata | sa tapa॑sta॒ptvA | zarI॑ramadhUnuta | tasya॒ ya-nmA॒gM॒samAsI᳚t | tato॑-'ru॒NAH ke॒tavo॒ vAta॑raza॒nA RSa॑ya॒ uda॑tiSThann || 91 ||
ye nakhAH᳚ | te vai॑khAna॒sAH | ye vAlAH᳚ | te vA॑lakhi॒lyAH | yo rasaH॑ | so॑-'pAm | a॒nta॒ra॒taH kU॒rma-mbhU॒tagM sarpa॑ntam | tama॑bravIt | mama॒ vai tvaM-mA॒gM॒sA | sama॑bhUt || 92 ||
netya॑bravIt | pUrva॑me॒vAha-mi॒hAsa॒miti॑ | tatpuru॑Sasya puruSa॒tvam | sa sa॒hasra॑zIrSA॒ puru॑SaH | sa॒ha॒srA॒kSa-ssa॒hasra॑pAt | bhU॒tvoda॑tiSThat | tama॑bravIt | tvaM-vai~ pUrvagM॑ sama॑bhUH | tvami॒da-mpUrvaH॑ kuru॒Sveti॑ | sa i॒ta A॒dAyApaH॑ || 93 ||
a॒Jja॒linA॑ pu॒rastA॑-du॒pAda॑dhAt | e॒vA hye॒veti॑ | tata॑ Adi॒tya uda॑tiSThat | sA prAcI॒ dik | athA॑ru॒NaH ke॒tu-rda॑kSiNa॒ta u॒pAda॑dhAt | e॒vA hyagna॒ iti॑ | tato॒ vA a॒gniruda॑tiSThat | sA da॑kSi॒NA dik | athA॑ru॒NaH ke॒tuH pa॒zcAdu॒pAda॑dhAt | e॒vA hi vAyo॒ iti॑ || 94 ||
tato॑ vA॒yuruda॑tiSThat | sA pra॒tIcI॒ dik | athA॑ru॒NaH ke॒tu-ru॑ttara॒ta u॒pAda॑dhAt | e॒vA hIndreti॑ | tato॒ vA indra॒ uda॑tiSThat | sodI॑cI॒ dik | athA॑ru॒NaH ke॒tu-rmaddhya॑ u॒pAda॑dhAt | e॒vA hi pUSa॒nniti॑ | tato॒ vai pU॒Soda॑tiSThat | seyandik | 95 |
athA॑ru॒NaH ke॒turu॒pari॑STA-du॒pAda॑dhAt | e॒vA hi devA॒ iti॑ | tato॑ deva manu॒SyAH pi॒taraH॑ | ga॒ndha॒rvA॒-phsa॒rasa॒ zcoda॑-tiSThann | sordhvA dik | yA vi॒pruSo॑ vi॒parA॑patann | tAbhyo-'su॑rA॒ rakSAgM॑si pizA॒cAzco-da॑tiSThann | tasmA॒tte parA॑bhavann | vi॒pruDbhyo॒ hi te sama॑bhavann | tade॒SA-'bhyanU᳚ktA || 96 ||
Apo॑ ha॒ ya-dbR॑ha॒tI-rgarbha॒mAyann॑ | dakSa॒-ndadhA॑nA ja॒naya॑ntI-ssvaya॒mbhum | tata॑ i॒me-'ddhya-sR॑jyanta॒ sargAH᳚ | adbhyo॒ vA i॒dagM sama॑bhUt | tasmA॑di॒dagM sarva॒-mbrahma॑ svaya॒bhvinti॑ | tasmA॑di॒dagM sarva॒gM॒ zithi॑la-mi॒vA dhruva॑-mivAbhavat | pra॒jApa॑ti॒-rvAva tat | A॒tmanA॒-''tmAnaM॑-vi~॒dhAya॑ | tade॒vAnu॒ prAvi॑zat || tade॒SA-'bhyanU᳚ktA || 97 ||
vi॒dhAya॑ lo॒kAn. vi॒dhAya॑ bhU॒tAni॑ | vi॒dhAya॒ sarvAH᳚ pra॒dizo॒ diza॑zca | pra॒jApa॑tiH prathama॒jA R॒tasya॑ | A॒tmanA॒-''tmA-na॑ma॒bhi-saMvi॑ve॒zeti॑ | sarva॑me॒vedamA॒ptvA | sarva॑-mava॒ruddhya॑ | tade॒vAnu॒ pravi॑zati | ya e॒vaM-veda॑ || 98 ||
(AsI॑ - datiSThan - nabhU॒ - dapo॒ - vAyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanU᳚ktA॒ - 'bhyanU᳚ktA॒ -+-'STau ca॑)
anuvAkaH 24
catu॑STayya॒ Apo॑ gRhNAti | ca॒tvAri॒ vA a॒pAgM rU॒pANi॑ | megho॑ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvR॒STiH | tAnye॒vA va॑rundhe | A॒tapa॑ti॒ varSyA॑ gRhNAti | tAH pu॒rastA॒-dupa॑dadhAti | e॒tA vai bra॑hmavarca॒syA ApaH॑ | mu॒kha॒ta e॒va bra॑hmavarca॒sa-mava॑rundhe | tasmA᳚-nmukha॒to bra॑hmavarca॒sita॑raH || 99 ||
kUpyA॑ gRhNAti | tA da॑kSiNa॒ta upa॑dadhAti | e॒tA vai te॑ja॒svinI॒rApaH॑ | teja॑ e॒vAsya॑ dakSiNa॒to da॑dhAti | tasmA॒-ddakSi॒Nordha॑ 'steja॒svita॑raH | sthA॒va॒rA gR॑hNAti | tAH pa॒zcAdupa॑dadhAti | prati॑SThitA॒ vai sthA॑va॒rAH | pa॒zcAde॒va prati॑tiSThati | vaha॑ntI-rgRhNAti || 100 ||
tA u॑ttara॒ta upa॑dadhAti | oja॑sA॒ vA e॒tA vaha॑ntIri॒vo-dga॑tIri॒va AkUja॑tIri॒va dhAva॑ntIH | oja॑ e॒vAsyo᳚ttara॒to da॑dhAti | tasmA॒dutta॒ro-'ddha॑ oja॒svita॑raH || sa॒bhAM॒ryA gR॑hNAti | tA maddhya॒ upa॑dadhAti | i॒yaM-vai~ sa॑bhAM॒ryAH | a॒syAme॒va prati॑tiSThati | pa॒lva॒lyA gR॑hNAti | tA u॒pari॑STA-du॒pAda॑dhAti || 101 |
a॒sau vai pa॑lva॒lyAH | a॒muSyA॑me॒va prati॑tiSThati | di॒kSUpa॑dadhAti | di॒kSu vA ApaH॑ | annaM॒-vA~ ApaH॑ | a॒dbhyo vA anna॑JjAyate | yade॒vAdbhyo-'nna॒-JjAya॑te | tadava॑rundhe | taM-vA~ e॒tama॑ru॒NAH ke॒tavo॒ vAta॑raza॒nA RSa॑yo-'cinvann | tasmA॑-dAruNa ke॒tukaH॑ ||tade॒SA-'bhyanU᳚ktA || ke॒tavo॒ aru॑NAsazca | R॒Sa॒yo vAta॑raza॒nAH | pra॒ti॒SThAgM za॒tadhA॑ hi | sa॒mAhi॑tAso sahasra॒dhAya॑sa॒miti॑ | za॒taza॑zcai॒va 'sa॒hasra॑zazca॒ prati॑tiSThati | ya e॒tama॒gniJci॑nu॒te | ya u॑cainame॒vaM-ve~da॑ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita॑ro॒ - vaha॑ntI-rgRhNAti॒ - tA u॒pari॑STAdu॒pAda॑dhA - tyAruNake॒tuko॒-'STau ca॑)
anuvAkaH 25
jA॒nu॒da॒ghnI-mu॑ttarave॒dIGkhA॒tvA | a॒pA-mpU॑rayati | a॒pAgM sa॑rva॒tvAya॑ | pu॒Ska॒ra॒pa॒rNagM ru॒kma-mpuru॑Sa॒-mityupa॑dadhAti | tapo॒ vai pu॑Skarapa॒rNam | sa॒tyagM ru॒kmaH | a॒mRta॒-mpuru॑SaH | e॒tAva॒dvA vA᳚sti | yAva॑de॒tat | yAva॑de॒vAsti॑ || 103 ||
tadava॑rundhe | kU॒rmamupa॑dadhAti | a॒pAme॒va medha॒mava॑rundhe | atho᳚ sva॒rgasya॑ lo॒kasya॒ sama॑STyai | Apa॑mApAma॒pa-ssarvAH᳚ | a॒smAda॒smA di॒to-'mutaH॑ | a॒gnirvA॒yuzca॒ sUrya॑zca | sa॒ha sa॑Jcaska॒rardhi॑yA॒ iti॑ | vA॒yvazva॑ razmi॒pata॑yaH | lo॒ka-mpR॑Nacchi॒dra-mpR॑Na || 104 ||
yAsti॒sraH pa॑rama॒jAH | i॒ndra॒gho॒SA vo॒ vasu॑bhire॒vA hye॒veti॑ | paJca॒ cita॑ya॒ upa॑dadhAti | pAGkta॒-'gniH | yAvA॑ne॒vAgniH | taJci॑nute | lo॒ka-mpR॑NayA dvi॒tIyA॒-mupa॑dadhAti | paJca॑padA॒ vai vi॒rAT | tasyA॒ vA i॒ya-mpAdaH॑ | a॒ntari॑kSa॒-mpAdaH॑ | dyauH pAdaH॑ | dizaH॒ pAdaH॑ | pa॒rora॑jAH॒ pAdaH॑ | vi॒rAjye॒va prati॑tiSThati | ya e॒tama॒gniJci॑nu॒te | ya u॑cainame॒vaM-ve~da॑ || 105 ||
(asti॑ - pRNA॒ - ntari॑kSa॒-mpAda॒-SSaTca॑)
anuvAkaH 26
a॒gni-mpra॒NIyo॑pa-samA॒dhAya॑ | tama॒bhita॑ e॒tA a॒bhISTa॑kA॒ upa॑dadhAti | a॒gni॒ho॒tre da॑rzapUrNa-mA॒sayoH᳚ | pa॒zu॒ba॒ndhe cA॑turmA॒syeSu॑ | atho॑ AhuH | sarve॑Su yajJakra॒tuSviti॑ | atha॑ hasmA hAru॒Na-ssvA॑ya॒mbhuvaH॑ | sA॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana॑nuSaGga-mmanyAmahe | nAnA॒ vA e॒teSAM᳚-vI~॒ryA॑Ni || kama॒gniJci॑nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniJci॑nvA॒naH | kama॒gniJci॑nute | sA॒vi॒tra ma॒gniJci॑nvA॒naH | kama॒gniJci॑nute | nA॒ci॒ke॒ta ma॒gniJci॑nvA॒naH | kama॒gniJci॑nute | cA॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniJci॑nvA॒naH | kama॒gniJci॑nute | vai॒zva॒sR॒ja ma॒gniJci॑nvA॒naH | kama॒gniJci॑nute || 107 ||
u॒pA॒nu॒vA॒kya॑-mA॒zu ma॒gniJci॑nvA॒naH | kama॒gniJci॑nute | i॒mamA॑ruNa-ketuka ma॒gniJci॑nvA॒na iti॑ || vRSA॒ vA a॒gniH | vRSA॑Nau॒ saggsphA॑layet | ha॒nyetA᳚sya ya॒jJaH | tasmA॒nnAnu॒SajyaH॑ || sotta॑rave॒diSu॑ kra॒tuSu॑ cinvIta | u॒tta॒ra॒ve॒dyAg hya॑gnizcI॒yate᳚ || pra॒jAkA॑mazcinvIta | 108 |
prA॒jA॒pa॒tyo vA e॒So᳚-'gniH | prA॒jA॒pa॒tyAH pra॒jAH | pra॒jAvA᳚-nbhavati | ya e॒vaM-veda॑ | pa॒zukA॑mazcinvIta | sa॒JjJAnaM॒-vA e॒ta-tpa॑zU॒nAm | yadApaH॑ | pa॒zU॒nAme॒va sa॒jJAnne॒ 'gniJci॑nute | pa॒zu॒mA-nbha॑vati | ya e॒vaM-ve~da॑ || 109 ||
vRSTi॑kAmazcinvIta | Apo॒ vai vRSTiH॑ | pa॒rjanyo॒ varSu॑ko bhavati | ya e॒vaM-ve~da॑ | A॒ma॒yA॒vI ci॑nvIta | Apo॒ vai bhe॑Sa॒jam | bhe॒Sa॒ja-me॒vAsmai॑ karoti | sarva॒mAyu॑reti | a॒bhi॒caragg॑ zcinvIta | vajro॒ vA ApaH॑ || 110 ||
vajra॑me॒va bhrAtR॑vyebhyaH॒ praha॑rati | stR॒Nu॒ta e॑nam | teja॑skAmo॒ yaza॑skAmaH | bra॒hma॒va॒rca॒sakA॑ma-ssva॒rgakA॑mazcinvIta | e॒tA va॒dvA vA᳚sti | yAva॑de॒tat | yAva॑de॒vAsti॑ | tadava॑rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | varSa॑ti॒ na dhA॑vet || 111 ||
a॒mRtaM॒-vA~ ApaH॑ | a॒mRta॒syA-na॑ntarityai || nAphsu-mUtra॑purI॒SaGku॑ryAt | na niSThI॑vet | na vi॒vasa॑na-ssnAyAt | guhyo॒ vA e॒So᳚-'gniH | e॒tasyA॒gne rana॑ti dAhAya || na pu॑Skarapa॒rNAni॒ hira॑NyaM॒-vA-'dhi॒tiSThe᳚t | e॒tasyA॒gne-rana॑bhyArohAya || na kUrma॒syAzJI॑yAt | noda॒kasyA॒-ghAtu॑kA॒nyena॑-moda॒kAni॑ bhavanti | a॒ghAtu॑kA॒ ApaH॑ | ya e॒tama॒gniJci॑nu॒te | ya u॑cainame॒vaM-veda॑ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jAkA॑mazcinvIta॒-ya e॒vaM-ve~dA-po॑-dhAve॒-dazJI॑yAcca॒tvAri॑ ca)
anuvAkaH 27
i॒mA nu॑ka॒-mbhuva॑nA sISadhema | indra॑zca॒ vizve॑ca de॒vAH | ya॒jJaJca॑ nasta॒nvaJca॑ pra॒jAJca॑ | A॒di॒tyairindaH॑ sa॒ha sI॑SadhAtu | A॒di॒tyairindra॒-ssaga॑No-ma॒rudbhiH॑ | a॒smAka॑-mbhUtvavi॒tA ta॒nUnA᳚m || Apla॑vasva॒ prapla॑vasva | A॒NDI bha॑va ja॒ mA mu॒huH | sukhAdInduH॑ khani॒dhanAm | prati॑muJcasva॒ svA-mpu॒ram || 113 ||
marI॑caya-ssvAyambhu॒vAH | ye za॑rI॒rANya॑ kalpayann | te te॑ de॒haGka॑lpayantu | mA ca॑ te॒ khyA sma॑ tIriSat | utti॑SThata॒ mA sva॑pta | a॒gni-mi॑cchaddhva॒-mbhAra॑tAH | rAjJa॒-ssoma॑sya tR॒ptAsaH॑ | sUrye॑Na sa॒yujo॑SasaH || yuvA॑ su॒vAsAH᳚ | a॒STAca॑krA॒ nava॑dvArA || 114 ||
de॒vAnA॒-mpUra॑yo॒ddhyA | tasyAgM॑ hiraNma॑yaH ko॒zaH | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒SA ''vR॑taH | yo vai tA᳚-mbrahma॑No ve॒da | a॒mRte॑nAvR॒tA-mpu॑rIm | tasmai᳚ brahma ca॑ brahmA॒ ca | A॒yuH kIrti॑-mpra॒jAnda॑duH || vi॒bhrAja॑mAnA॒gM॒ hari॑NIm | ya॒zasA॑ sampa॒rIvR॑tAm | puragM॑ hiraNma॑yI-mbra॒hmA || 115 ||
vi॒vezA॑pa॒rAji॑tA || parAGgetya॑ (parAMatya॑) jyAma॒yI | parAGgetya॑ (parAMatya॑) nAza॒kI | i॒ha cA॑mutra॑ cAnve॒ti | vi॒dvA-nde॑vAsu॒rAnu॑bha॒yAn | yatku॑mA॒rI ma॒ndraya॑te | ya॒dyo॒Sidya-tpa॑ti॒vratA᳚ | ari॑STaM॒-ya~tkiJca॑ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanu॑ vedhati | a॒zRtA॑sa-zzR॑tAsa॒zca || 116 ||
ya॒jvAno॒ ye-'pya॑ya॒jvanaH॑ | sva॑ryanto॒ nApe᳚kSante | indra॑-ma॒gniJca॑ ye vi॒duH | sika॑tA iva saM॒ya~nti॑ | ra॒zmibhiH॑-samu॒dIri॑tAH | a॒smA-llo॒kAda॑-muSmA॒cca | R॒Sibhi॑-radAt-pR॒znibhiH॑ | ape॑ta॒ vIta॒ vi ca॑ sarpa॒tAtaH॑ | ye-'tra॒ stha pu॑rA॒NA ye ca॒ nUta॑nAH | aho॑bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya॑ktam || 117 ||
ya॒mo da॑dAtva-va॒sAna॑masmai | nR mu॑Nantu nR pA॒tvaryaH॑ | a॒kR॒STA ye ca॒ kRSTa॑jAH | ku॒mArI॑Su ka॒nInI॑Su | jA॒riNI॑Su ca॒ ye hi॒tAH | retaH॑ pItA॒ ANDa॑pItAH | aGgA॑reSu ca॒ ye hu॒tAH | u॒bhayA᳚-nputra॑ pautra॒kAn | yu॒ve॒-'haM-ya~॒marAja॑gAn | za॒taminnu za॒radaH॑ | ado॒ yadbrahma॑ vila॒bam | pi॒tR॒NAJca॑ ya॒masya॑ ca | varu॑Na॒-syAzvi॑no-ra॒gneH | ma॒rutA᳚Jca vi॒hAya॑sAm | kA॒ma॒pra॒yava॑Na-mme astu | sa hye॑vAsmi॑ sa॒nAta॑naH | iti nAko brahmizravo॑ rAyo॒ dhanam | pu॒trAnApo॑ de॒vIri॒hAhi॑tA || 118 ||
(pu॒raM - nava॑dvArA - bra॒hmA - ca - vya॑ktagM - za॒rado॒-'STau ca॑)
anuvAkaH 28
vizI᳚rSNI॒-GgRddhra॑-zIrSNIJca | apeto॑ nir-R॒tigM ha॑thaH | paribAdhagg zve॑taku॒kSam | ni॒jaGghagM॑ zaba॒loda॑ram | sa॒ tAn. vA॒cyAya॑yA sa॒ha | agne॒ nAza॑ya sa॒ndRzaH॑ | I॒rSyA॒sU॒ye bu॑bhu॒kSAm | ma॒nyu-GkR॒tyA-Jca॑ dIdhire | rathe॑na kigMzu॒kAva॑tA | agne॒ nAza॑ya sa॒ndRzaH॑ || 119 ||
(vizI᳚rSNI॒-ndaza॑)
anuvAkaH 29
pa॒rjanyA॑ya॒ pragA॑yata | di॒vaspu॒trAya॑ mI॒DhuSe᳚ | sa no॑ ya॒vasa॑micchatu | i॒daM-va~caH॑ pa॒rjanyA॑ya sva॒rAje᳚ | hR॒do a॒stvanta॑ra॒nta-dyu॑yota | ma॒yo॒bhUrvAto॑ vi॒zvakR॑STaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lA oSa॑dhI-rde॒vago॑pAH | yo garbha॒-moSa॑dhInAm | gavA᳚GkR॒Notyarva॑tAm | pa॒rjanyaH॑ puru॒SINA᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyA॑ya॒ daza॑)
anuvAkaH 30
puna॑rmAmaitvindri॒yam | puna॒rAyuH॒ puna॒rbhagaH॑ | puna॒-rbrAhma॑Na-maitu mA | puna॒-rdravi॑Na maitu mA | yanme॒-'dya retaH॑ pRthi॒vImaskAn॑ | yadoSa॑dhIra॒pyasa॑ra॒-dyadApaH॑ | i॒danta-tpuna॒rAda॑de | dI॒rghA॒yu॒tvAya॒ varca॑se | yanme॒ retaH॒ prasi॑cyate | yanma॒ AjA॑yate॒ punaH॑ | tena॑ mAma॒mRta॑-Gkuru | tena॑ supra॒jasa॑Gkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca॑)
anuvAkaH 31
a॒dbhaya-stiro॒dhA jA॑yata | tava॑ vaizrava॒Na-ssa॑dA | tiro॑ dhehi sapa॒tnAnnaH॑ | ye apo॒-'znanti॑ keca॒na | tvA॒STrI-mmA॒yAM-va~᳚zrava॒NaH | rathagM॑ sahasra॒ vandhu॑ram | pu॒ru॒zca॒kragM saha॑srAzvam | AsthA॒ yAyA॑hi no ba॒lim | yasmai॑ bhU॒tAni॑ ba॒limAva॑hanti | dhana॒GgAvo॒ hasti॒ hira॑Nya॒mazvAn॑ || 122 ||
asA॑ma suma॒tau ya॒jJiya॑sya | zriya॒-mbibhra॒to 'nna॑mukhIM-vi~॒rAja᳚m | su॒da॒r॒za॒ne ca॑ krau॒Jce ca॑ | mai॒nA॒ge ca॑ ma॒hAgi॑rau | za॒tadvA॒TTara॑gama॒ntA (sa॒tadvA॒TTara॑gama॒ntA) | sa॒gM॒hArya॒-nnaga॑ra॒-ntava॑ | iti mantrAH᳚ | kalpo॑-'ta U॒rdhvam || yadi॒ bali॒gM॒ hare᳚t | hi॒ra॒Nya॒nA॒bhaye॑ vitu॒daye॑ kaube॒rAyA॒ya-mba॑liH || 123 ||
sarvabhUtAdhipataye na॑ma i॒ti | atha baligM hRtvopa॑tiSThe॒ta | kSa॒tra-GkSa॒traM-vai~᳚zrava॒NaH | brAhmaNA॑ vaya॒gg॒ smaH | nama॑ste astu॒ mA mA॑ higMsIH | asmA-tpravizyAnna॑maddhI॒ti | atha tamagni-mA॑dadhI॒ta | yasminne tatkarma pra॑yuJjI॒ta | ti॒rodhA॒ bhUH | ti॒rodhA॒ bhuvaH॑ || 124 ||
ti॒rodhA॒-ssvaH॑ | ti॒rodhA॒ bhUrbhuva॒ssvaH॑ | sarveSAM-lo~kAnA-mAdhipatye॑ sIde॒ti | atha tamagni॑-mindhI॒ta | yasminne tatkarma pra॑yuJjI॒ta | ti॒rodhA॒ bhU-ssvAhA᳚ | ti॒rodhA॒ bhuva॒-ssvAhA᳚ | ti॒rodhA॒-ssvaH॑ svAhA᳚ | ti॒rodhA॒ bhUrbhuva॒ssva॑ssvAhA᳚ | yasminnasya kAle sarvA AhutIr-hutA॑ bhave॒yuH || 125 ||
api brAhmaNa॑mukhI॒nAH | tasminnahnaH kAle pra॑yuJjI॒ta | paraH॑ su॒ptaja॑nAdve॒pi | mA sma pramAdyanta॑ mAddhyA॒payet | sarvArthA᳚-ssiddhya॒nte | ya e॑vaM-ve~॒da | kSuddhya-nnida॑majA॒natAm | sarvArthA na॑ siddhya॒nte | yaste॑ vi॒ghAtu॑ko bhrA॒tA | mamAntar-hR॑daye॒ zritaH || 126 ||
tasmA॑ i॒mamagra॒ piNDa॑Jjuhomi | sa me᳚-'rthA॒-nmA viva॑dhIt | mayi॒ svAhA᳚ || rA॒jA॒dhi॒rA॒jAya॑ prasahya sA॒hine᳚ | namo॑ va॒yaM-vai~᳚zrava॒NAya॑ kurmahe | sa me॒ kAmA॒n kAma॒ kAmA॑ya॒ mahya᳚m | kA॒me॒zva॒ro vai᳚zrava॒No da॑dAtu | ku॒be॒rAya॑ vaizrava॒NAya॑ | ma॒hA॒rA॒jAya॒ namaH॑ | ke॒tavo॒ aru॑NAsazca | R॒Sa॒yo vAta॑raza॒nAH | pra॒ti॒SThAgM za॒tadhA॑ hi | sa॒mAhi॑tAso sahasra॒dhAya॑sam | zi॒vA na॒-zzanta॑mA bhavantu | di॒vyA Apa॒ oSa॑dhayaH | su॒mR॒DI॒kA sara॑svati | mA te॒ vyo॑ma sa॒ndRzi॑ || 127 ||
(azvA᳚n-bali॒-rbhuvo॑ - bhave॒yuH - zrita - zca॑ sa॒pta ca॑)
anuvAkaH 32
saMva~thsarameta॑-dvrata॒Jcaret | dvau॑ vA mA॒sau | niyama-ssa॑mAse॒na | tasmi-nniyama॑ vize॒SAH | triSavaNa-mudako॑paspa॒r॒zI | caturtha kAlapAna॑bhakta॒-ssyAt | aharaharvA bhaikSa॑mazna॒yAt | audumbarIbhi-ssamidbhi-ragni॑-mpari॒caret | punarmA maitvindriya-mityetenA-'nu॑vAke॒na | uddhRta paripUtAbhiradbhiH kArya॑-GkurvI॒ta || 128 ||
a॑saJca॒yavAn | agnaye vAyave॑ sUryA॒ya | brahmaNe pra॑jApa॒taye | candramase na॑kSatre॒bhyaH | Rtubhya-ssaMva~॑thsarA॒ya | varuNA-yAruNAyeti vra॑taho॒mAH | pra॒va॒rgyava॑dAde॒zaH | aruNAH kA᳚NDa R॒SayaH || araNye॑-'dhIyI॒rann | bhadraGkarNebhiriti dve॑ japi॒tvA || 129 ||
mahAnAmnIbhi-rudakagM sagg॑spa॒rzya | tamAcA᳚ryo da॒dyAt | zivAna-zzantame-tyoSadhI॑rAla॒bhate | sumRDIke॑ti bhU॒mim | evama॑pava॒rge | dhe॑nu-rda॒kSiNA | kagM saMvA~sa॑zca kSau॒mam | anya॑dvA zu॒klam | ya॑thA za॒kti vA | evagg svAddhyAya॑ dharme॒Na | araNye॑-'dhIyI॒ta | tapasvI puNyo bhavati tapasvI pu॑Nyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvI॒ta - ja॑pi॒tvA - svAddhyAya॑dharme॒Na dve ca॑)
anuvAkAni
(bha॒dragg - smRtiH॑ - sAka॒jAnnA॒ - makSya- ti॑tA॒mrA - Nya॑tyurdhvA॒kSa - ArogaH - kveda - magnizca - sa॑hasra॒vRt - pa॒vitra॑vanta॒ -Ata॑nuSvA॒ -STayo॑nIM॒ - yo-'sA॒ - vathAditya - syAroga-syAtha vAyo- rathAgne॒--r dakSiNapUrvasyA - mi॑ndragho॒SA va॒-Apa॑mApAM॒yo॑-'pA - mApo॒ vai - catu॑STayyo - jAnuda॒ghnI - ma॒gni-mpra॒NIye॒ - mA nu॑ kaM॒ - vizI᳚rSNIM - pa॒rjanyA॑ya॒ - puna॑ - ra॒dbhyaH -saMvathsara-ndvAtrigM॑zat)
(bhadraM - tapasvI puNyo bhavati tapasvI pu॑Nyo bha॒vati)
|| hariH॑ om ||
|| kRSNa yajurvedIya taittirIya AraNyake prathamaH prapAThakaH (aruNapraznaH) samAptaH ||
