શિવ સહસ્ર નામ સ્તોત્રમ્

શિવ સહસ્ર નામ સ્તોત્રમ્

પૂર્વપીઠિકા ॥

વાસુદેવ ઉવાચ ।

તતઃ સ પ્રયતો ભૂત્વા મમ તાત યુધિષ્ઠિર ।

પ્રાઞ્જલિઃ પ્રાહ વિપ્રર્ષિર્નામસઙ્ગ્રહમાદિતઃ ॥ 1 ॥

ઉપમન્યુરુવાચ ।

બ્રહ્મપ્રોક્તૈરૃષિપ્રોક્તૈર્વેદવેદાઙ્ગસમ્ભવૈઃ ।

સર્વલોકેષુ વિખ્યાતં સ્તુત્યં સ્તોષ્યામિ નામભિઃ ॥ 2 ॥

મહદ્ભિર્વિહિતૈઃ સત્યૈઃ સિદ્ધૈઃ સર્વાર્થસાધકૈઃ ।

ઋષિણા તણ્ડિના ભક્ત્યા કૃતૈર્વેદકૃતાત્મના ॥ 3 ॥

યથોક્તૈઃ સાધુભિઃ ખ્યાતૈર્મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।

પ્રવરં પ્રથમં સ્વર્ગ્યં સર્વભૂતહિતં શુભમ્ ॥ 4 ॥

શ્રુતૈઃ સર્વત્ર જગતિ બ્રહ્મલોકાવતારિતૈઃ ।

સત્યૈસ્તત્પરમં બ્રહ્મ બ્રહ્મપ્રોક્તં સનાતનમ્ ॥ 5 ॥

વક્ષ્યે યદુકુલશ્રેષ્ઠ શૃણુષ્વાવહિતો મમ ।

વરયૈનં ભવં દેવં ભક્તસ્ત્વં પરમેશ્વરમ્ ॥ 6 ॥

તેન તે શ્રાવયિષ્યામિ યત્તદ્બ્રહ્મ સનાતનમ્ ।

ન શક્યં વિસ્તરાત્કૃત્સ્નં વક્તું સર્વસ્ય કેનચિત્ ॥ 7 ॥

યુક્તેનાપિ વિભૂતીનામપિ વર્ષશતૈરપિ ।

યસ્યાદિર્મધ્યમન્તં ચ સુરૈરપિ ન ગમ્યતે ॥ 8 ॥

કસ્તસ્ય શક્નુયાદ્વક્તું ગુણાન્ કાર્ત્સ્ન્યેન માધવ ।

કિં તુ દેવસ્ય મહતઃ સઙ્ક્ષિપ્તાર્થપદાક્ષરમ્ ॥ 9 ॥

શક્તિતશ્ચરિતં વક્ષ્યે પ્રસાદાત્તસ્ય ધીમતઃ ।

અપ્રાપ્ય તુ તતોઽનુજ્ઞાં ન શક્યઃ સ્તોતુમીશ્વરઃ ॥ 10 ॥

યદા તેનાભ્યનુજ્ઞાતઃ સ્તુતો વૈ સ તદા મયા ।

અનાદિનિધનસ્યાહં જગદ્યોનેર્મહાત્મનઃ ॥ 11 ॥

નામ્નાં કિઞ્ચિત્સમુદ્દેશં વક્ષ્યામ્યવ્યક્તયોનિનઃ ।

વરદસ્ય વરેણ્યસ્ય વિશ્વરૂપસ્ય ધીમતઃ ॥ 12 ॥

શૃણુ નામ્નાં ચ યં કૃષ્ણ યદુક્તં પદ્મયોનિના ।

દશનામસહસ્રાણિ યાન્યાહ પ્રપિતામહઃ ॥ 13 ॥

તાનિ નિર્મથ્ય મનસા દધ્નો ઘૃતમિવોદ્ધૃતમ્ ।

ગિરેઃ સારં યથા હેમ પુષ્પસારં યથા મધુ ॥ 14 ॥

ઘૃતાત્સારં યથા મણ્ડસ્તથૈતત્સારમુદ્ધૃતમ્ ।

સર્વપાપાપહમિદં ચતુર્વેદસમન્વિતમ્ ॥ 15 ॥

પ્રયત્નેનાધિગન્તવ્યં ધાર્યં ચ પ્રયતાત્મના ।

માઙ્ગલ્યં પૌષ્ટિકં ચૈવ રક્ષોઘ્નં પાવનં મહત્ ॥ 16 ॥

ઇદં ભક્તાય દાતવ્યં શ્રદ્દધાનાસ્તિકાય ચ ।

નાશ્રદ્દધાનરૂપાય નાસ્તિકાયાજિતાત્મને ॥ 17 ॥

યશ્ચાભ્યસૂયતે દેવં કારણાત્માનમીશ્વરમ્ ।

સ કૃષ્ણ નરકં યાતિ સહ પૂર્વૈઃ સહાત્મજૈઃ ॥ 18 ॥

ઇદં ધ્યાનમિદં યોગમિદં ધ્યેયમનુત્તમમ્ ।

ઇદં જપ્યમિદં જ્ઞાનં રહસ્યમિદમુત્તમમ્ ॥ 19 ॥

યં જ્ઞાત્વા અન્તકાલેપિ ગચ્છેત પરમાં ગતિમ્ ।

પવિત્રં મઙ્ગલં મેધ્યં કલ્યાણમિદમુત્તમમ્ ॥ 20 ॥

ઇદં બ્રહ્મા પુરા કૃત્વા સર્વલોકપિતામહઃ ।

સર્વ સ્તવાનાં રાજત્વે દિવ્યાનાં સમકલ્પયત્ ॥ 21 ॥

તદા પ્રભૃતિ ચૈવાયમીશ્વરસ્ય મહાત્મનઃ ।

સ્તવરાજ ઇતિ ખ્યાતો જગત્યમરપૂજિતઃ ॥ 22 ॥

બ્રહ્મલોકાદયં સ્વર્ગે સ્તવરાજોઽવતારિતઃ ।

યતસ્તણ્ડિઃ પુરા પ્રાપ તેન તણ્ડિકૃતોઽભવત્ ॥ 23 ॥

સ્વર્ગાચ્ચૈવાત્ર ભૂર્લોકં તણ્ડિના હ્યવતારિતઃ ।

સર્વમઙ્ગલમાઙ્ગલ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥ 24 ॥

નિગદિષ્યે મહાબાહો સ્તવાનામુત્તમં સ્તવમ્ ।

બ્રહ્મણામપિ યદ્બ્રહ્મ પરાણામપિ યત્પરમ્ ॥ 25 ॥

તેજસામપિ યત્તેજસ્તપસામપિ યત્તપઃ ।

શાન્તાનામપિ યઃ શાન્તો દ્યુતીનામપિ યા દ્યુતિઃ ॥ 26 ॥

દાન્તાનામપિ યો દાન્તો ધીમતામપિ યા ચ ધીઃ ।

દેવાનામપિ યો દેવ ઋષીણામપિ યસ્ત્વૃષિઃ ॥ 27 ॥

યજ્ઞાનામપિ યો યજ્ઞઃ શિવાનામપિ યઃ શિવઃ ।

રુદ્રાણામપિ યો રુદ્રઃ પ્રભા પ્રભવતામપિ ॥ 28 ॥

યોગિનામપિ યો યોગી કારણાનાં ચ કારણમ્ ।

યતો લોકાઃ સમ્ભવન્તિ ન ભવન્તિ યતઃ પુનઃ ॥ 29 ॥

સર્વભૂતાત્મભૂતસ્ય હરસ્યામિતતેજસઃ ।

અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ નામ્નાં શર્વસ્ય મે શૃણુ ।

યચ્છ્રુત્વા મનુજવ્યાઘ્ર સર્વાન્કામાનવાપ્સ્યસિ ॥ 30 ॥

ધ્યાનમ્ ।

શાન્તં પદ્માસનસ્થં શશિધરમુકુટં પઞ્ચવક્ત્રં ત્રિનેત્રં

શૂલં વજ્રં ચ ખડ્ગં પરશુમભયદં દક્ષભાગે વહન્તમ્ ।

નાગં પાશં ચ ઘણ્ટાં પ્રલયહુતવહં સાઙ્કુશં વામભાગે

નાનાલઙ્કારયુક્તં સ્ફટિકમણિનિભં પાર્વતીશં નમામિ ॥

સ્તોત્રમ્ ।

ૐ સ્થિરઃ સ્થાણુઃ પ્રભુર્ભીમઃ પ્રવરો વરદો વરઃ ।

સર્વાત્મા સર્વવિખ્યાતઃ સર્વઃ સર્વકરો ભવઃ ॥ 1 ॥

જટી ચર્મી શિખણ્ડી ચ સર્વાઙ્ગઃ સર્વભાવનઃ ।

હરશ્ચ હરિણાક્ષશ્ચ સર્વભૂતહરઃ પ્રભુઃ ॥ 2 ॥

પ્રવૃત્તિશ્ચ નિવૃત્તિશ્ચ નિયતઃ શાશ્વતો ધ્રુવઃ ।

શ્મશાનવાસી ભગવાન્ ખચરો ગોચરોઽર્દનઃ ॥ 3 ॥

અભિવાદ્યો મહાકર્મા તપસ્વી ભૂતભાવનઃ ।

ઉન્મત્તવેષપ્રચ્છન્નઃ સર્વલોકપ્રજાપતિઃ ॥ 4 ॥

મહારૂપો મહાકાયો વૃષરૂપો મહાયશાઃ ।

મહાત્મા સર્વભૂતાત્મા વિશ્વરૂપો મહાહનુઃ ॥ 5 ॥

લોકપાલોઽન્તર્હિતાત્મા પ્રસાદો હયગર્દભિઃ ।

પવિત્રં ચ મહાંશ્ચૈવ નિયમો નિયમાશ્રિતઃ ॥ 6 ॥

સર્વકર્મા સ્વયમ્ભૂત આદિરાદિકરો નિધિઃ ।

સહસ્રાક્ષો વિશાલાક્ષઃ સોમો નક્ષત્રસાધકઃ ॥ 7 ॥

ચન્દ્રઃ સૂર્યઃ શનિઃ કેતુર્ગ્રહો ગ્રહપતિર્વરઃ ।

અત્રિરત્ર્યા નમસ્કર્તા મૃગબાણાર્પણોઽનઘઃ ॥ 8 ॥ [આદ્યન્તલયકર્તા ચ]

મહાતપા ઘોરતપા અદીનો દીનસાધકઃ ।

સંવત્સરકરો મન્ત્રઃ પ્રમાણં પરમં તપઃ ॥ 9 ॥

યોગી યોજ્યો મહાબીજો મહારેતા મહાબલઃ ।

સુવર્ણરેતાઃ સર્વજ્ઞઃ સુબીજો બીજવાહનઃ ॥ 10 ॥

દશબાહુસ્ત્વનિમિષો નીલકણ્ઠ ઉમાપતિઃ ।

વિશ્વરૂપઃ સ્વયં શ્રેષ્ઠો બલવીરો બલો ગણઃ ॥ 11 ॥

ગણકર્તા ગણપતિર્દિગ્વાસાઃ કામ એવ ચ ।

મન્ત્રવિત્પરમો મન્ત્રઃ સર્વભાવકરો હરઃ ॥ 12 ॥

કમણ્ડલુધરો ધન્વી બાણહસ્તઃ કપાલવાન્ ।

અશની શતઘ્ની ખડ્ગી પટ્ટિશી ચાયુધી મહાન્ ॥ 13 ॥

સ્રુવહસ્તઃ સુરૂપશ્ચ તેજસ્તેજસ્કરો નિધિઃ ।

ઉષ્ણીષી ચ સુવક્ત્રશ્ચ ઉદગ્રો વિનતસ્તથા ॥ 14 ॥

દીર્ઘશ્ચ હરિકેશશ્ચ સુતીર્થઃ કૃષ્ણ એવ ચ ।

સૃગાલરૂપઃ સિદ્ધાર્થો મુણ્ડઃ સર્વશુભઙ્કરઃ ॥ 15 ॥

અજશ્ચ બહુરૂપશ્ચ ગન્ધધારી કપર્દ્યપિ ।

ઊર્ધ્વરેતા ઊર્ધ્વલિઙ્ગ ઊર્ધ્વશાયી નભઃસ્થલઃ ॥ 16 ॥

ત્રિજટી ચીરવાસાશ્ચ રુદ્રઃ સેનાપતિર્વિભુઃ ।

અહશ્ચરો નક્તઞ્ચરસ્તિગ્મમન્યુઃ સુવર્ચસઃ ॥ 17 ॥

ગજહા દૈત્યહા કાલો લોકધાતા ગુણાકરઃ ।

સિંહશાર્દૂલરૂપશ્ચ આર્દ્રચર્મામ્બરાવૃતઃ ॥ 18 ॥

કાલયોગી મહાનાદઃ સર્વકામશ્ચતુષ્પથઃ ।

નિશાચરઃ પ્રેતચારી ભૂતચારી મહેશ્વરઃ ॥ 19 ॥

બહુભૂતો બહુધરઃ સ્વર્ભાનુરમિતો ગતિઃ ।

નૃત્યપ્રિયો નિત્યનર્તો નર્તકઃ સર્વલાલસઃ ॥ 20 ॥

ઘોરો મહાતપાઃ પાશો નિત્યો ગિરિરુહો નભઃ ।

સહસ્રહસ્તો વિજયો વ્યવસાયો હ્યતન્દ્રિતઃ ॥ 21 ॥

અધર્ષણો ધર્ષણાત્મા યજ્ઞહા કામનાશકઃ । [મર્ષ]

દક્ષયાગાપહારી ચ સુસહો મધ્યમસ્તથા ॥ 22 ॥

તેજોપહારી બલહા મુદિતોઽર્થોઽજિતોઽવરઃ ।

ગમ્ભીરઘોષો ગમ્ભીરો ગમ્ભીરબલવાહનઃ ॥ 23 ॥

ન્યગ્રોધરૂપો ન્યગ્રોધો વૃક્ષકર્ણસ્થિતિર્વિભુઃ ।

સુતીક્ષ્ણદશનશ્ચૈવ મહાકાયો મહાનનઃ ॥ 24 ॥

વિષ્વક્સેનો હરિર્યજ્ઞઃ સંયુગાપીડવાહનઃ ।

તીક્ષ્ણતાપશ્ચ હર્યશ્વઃ સહાયઃ કર્મકાલવિત્ ॥ 25 ॥

વિષ્ણુપ્રસાદિતો યજ્ઞઃ સમુદ્રો બડબામુખઃ ।

હુતાશનસહાયશ્ચ પ્રશાન્તાત્મા હુતાશનઃ ॥ 26 ॥

ઉગ્રતેજા મહાતેજા જન્યો વિજયકાલવિત્ ।

જ્યોતિષામયનં સિદ્ધિઃ સર્વવિગ્રહ એવ ચ ॥ 27 ॥

શિખી મુણ્ડી જટી જ્વાલી મૂર્તિજો મૂર્ધગો બલી ।

વેણવી પણવી તાલી ખલી કાલકટઙ્કટઃ ॥ 28 ॥

નક્ષત્રવિગ્રહમતિર્ગુણબુદ્ધિર્લયોઽગમઃ ।

પ્રજાપતિર્વિશ્વબાહુર્વિભાગઃ સર્વગોઽમુખઃ ॥ 29 ॥

વિમોચનઃ સુસરણો હિરણ્યકવચોદ્ભવઃ ।

મેઢ્રજો બલચારી ચ મહીચારી સ્રુતસ્તથા ॥ 30 ॥ [મેઘજો]

સર્વતૂર્યનિનાદી ચ સર્વાતોદ્યપરિગ્રહઃ ।

વ્યાલરૂપો ગુહાવાસી ગુહો માલી તરઙ્ગવિત્ ॥ 31 ॥

ત્રિદશસ્ત્રિકાલધૃક્કર્મસર્વબન્ધવિમોચનઃ ।

બન્ધનસ્ત્વસુરેન્દ્રાણાં યુધિશત્રુવિનાશનઃ ॥ 32 ॥

સાઙ્ખ્યપ્રસાદો દુર્વાસાઃ સર્વસાધુનિષેવિતઃ ।

પ્રસ્કન્દનો વિભાગજ્ઞો અતુલ્યો યજ્ઞભાગવિત્ ॥ 33 ॥

સર્વવાસઃ સર્વચારી દુર્વાસા વાસવોઽમરઃ ।

હૈમો હેમકરોઽયજ્ઞઃ સર્વધારી ધરોત્તમઃ ॥ 34 ॥ [યજ્ઞઃ]

લોહિતાક્ષો મહાક્ષશ્ચ વિજયાક્ષો વિશારદઃ ।

સઙ્ગ્રહો નિગ્રહઃ કર્તા સર્પચીરનિવાસનઃ ॥ 35 ॥

મુખ્યોઽમુખ્યશ્ચ દેહશ્ચ કાહલિઃ સર્વકામદઃ ।

સર્વકાલપ્રસાદશ્ચ સુબલો બલરૂપધૃત્ ॥ 36 ॥

સર્વકામવરશ્ચૈવ સર્વદઃ સર્વતોમુખઃ ।

આકાશનિર્વિરૂપશ્ચ નિપાતી હ્યવશઃ ખગઃ ॥ 37 ॥

રૌદ્રરૂપોઽંશુરાદિત્યો બહુરશ્મિઃ સુવર્ચસી ।

વસુવેગો મહાવેગો મનોવેગો નિશાચરઃ ॥ 38 ॥

સર્વવાસી શ્રિયાવાસી ઉપદેશકરોઽકરઃ ।

મુનિરાત્મનિરાલોકઃ સમ્ભગ્નશ્ચ સહસ્રદઃ ॥ 39 ॥

પક્ષી ચ પક્ષરૂપશ્ચ અતિદીપ્તો વિશાં પતિઃ ।

ઉન્માદો મદનઃ કામો હ્યશ્વત્થોઽર્થકરો યશઃ ॥ 40 ॥

વામદેવશ્ચ વામશ્ચ પ્રાગ્દક્ષિણશ્ચ વામનઃ ।

સિદ્ધયોગી મહર્ષિશ્ચ સિદ્ધાર્થઃ સિદ્ધસાધકઃ ॥ 41 ॥

ભિક્ષુશ્ચ ભિક્ષુરૂપશ્ચ વિપણો મૃદુરવ્યયઃ ।

મહાસેનો વિશાખશ્ચ ષષ્ટિભાગો ગવાં પતિઃ ॥ 42 ॥

વજ્રહસ્તશ્ચ વિષ્કમ્ભી ચમૂસ્તમ્ભન એવ ચ ।

વૃત્તાવૃત્તકરસ્તાલો મધુર્મધુકલોચનઃ ॥ 43 ॥

વાચસ્પત્યો વાજસનો નિત્યમાશ્રમપૂજિતઃ । [નિત્યમાશ્રિતપૂજિતઃ]

બ્રહ્મચારી લોકચારી સર્વચારી વિચારવિત્ ॥ 44 ॥

ઈશાન ઈશ્વરઃ કાલો નિશાચારી પિનાકભૃત્ ।

નિમિત્તસ્થો નિમિત્તં ચ નન્દિર્નન્દિકરો હરિઃ ॥ 45 ॥

નન્દીશ્વરશ્ચ નન્દી ચ નન્દનો નન્દિવર્ધનઃ ।

ભગહારી નિહન્તા ચ કાલો બ્રહ્મા પિતામહઃ ॥ 46 ॥

ચતુર્મુખો મહાલિઙ્ગશ્ચારુલિઙ્ગસ્તથૈવ ચ ।

લિઙ્ગાધ્યક્ષઃ સુરાધ્યક્ષો યોગાધ્યક્ષો યુગાવહઃ ॥ 47 ॥

બીજાધ્યક્ષો બીજકર્તા અધ્યાત્માનુગતો બલઃ ।

ઇતિહાસઃ સકલ્પશ્ચ ગૌતમોઽથ નિશાકરઃ ॥ 48 ॥

દમ્ભો હ્યદમ્ભો વૈદમ્ભો વશ્યો વશકરઃ કલિઃ ।

લોકકર્તા પશુપતિર્મહાકર્તા હ્યનૌષધઃ ॥ 49 ॥

અક્ષરં પરમં બ્રહ્મ બલવચ્છક્ર એવ ચ ।

નીતિર્હ્યનીતિઃ શુદ્ધાત્મા શુદ્ધો માન્યો ગતાગતઃ ॥ 50 ॥

બહુપ્રસાદઃ સુસ્વપ્નો દર્પણોઽથ ત્વમિત્રજિત્ ।

વેદકારો મન્ત્રકારો વિદ્વાન્ સમરમર્દનઃ ॥ 51 ॥

મહામેઘનિવાસી ચ મહાઘોરો વશીકરઃ ।

અગ્નિજ્વાલો મહાજ્વાલો અતિધૂમ્રો હુતો હવિઃ ॥ 52 ॥

વૃષણઃ શઙ્કરો નિત્યવર્ચસ્વી ધૂમકેતનઃ ।

નીલસ્તથાઙ્ગલુબ્ધશ્ચ શોભનો નિરવગ્રહઃ ॥ 53 ॥

સ્વસ્તિદઃ સ્વસ્તિભાવશ્ચ ભાગી ભાગકરો લઘુઃ ।

ઉત્સઙ્ગશ્ચ મહાઙ્ગશ્ચ મહાગર્ભપરાયણઃ ॥ 54 ॥

કૃષ્ણવર્ણઃ સુવર્ણશ્ચ ઇન્દ્રિયં સર્વદેહિનામ્ ।

મહાપાદો મહાહસ્તો મહાકાયો મહાયશાઃ ॥ 55 ॥

મહામૂર્ધા મહામાત્રો મહાનેત્રો નિશાલયઃ ।

મહાન્તકો મહાકર્ણો મહોષ્ઠશ્ચ મહાહનુઃ ॥ 56 ॥

મહાનાસો મહાકમ્બુર્મહાગ્રીવઃ શ્મશાનભાક્ ।

મહાવક્ષા મહોરસ્કો હ્યન્તરાત્મા મૃગાલયઃ ॥ 57 ॥

લમ્બનો લમ્બિતોષ્ઠશ્ચ મહામાયઃ પયોનિધિઃ ।

મહાદન્તો મહાદંષ્ટ્રો મહાજિહ્વો મહામુખઃ ॥ 58 ॥

મહાનખો મહારોમા મહાકેશો મહાજટઃ ।

પ્રસન્નશ્ચ પ્રસાદશ્ચ પ્રત્યયો ગિરિસાધનઃ ॥ 59 ॥

સ્નેહનોઽસ્નેહનશ્ચૈવ અજિતશ્ચ મહામુનિઃ ।

વૃક્ષાકારો વૃક્ષકેતુરનલો વાયુવાહનઃ ॥ 60 ॥

ગણ્ડલી મેરુધામા ચ દેવાધિપતિરેવ ચ ।

અથર્વશીર્ષઃ સામાસ્ય ઋક્સહસ્રામિતેક્ષણઃ ॥ 61 ॥

યજુઃ પાદભુજો ગુહ્યઃ પ્રકાશો જઙ્ગમસ્તથા ।

અમોઘાર્થઃ પ્રસાદશ્ચ અભિગમ્યઃ સુદર્શનઃ ॥ 62 ॥

ઉપકારઃ પ્રિયઃ સર્વઃ કનકઃ કાઞ્ચનચ્છવિઃ ।

નાભિર્નન્દિકરો ભાવઃ પુષ્કરસ્થપતિઃ સ્થિરઃ ॥ 63 ॥

દ્વાદશસ્ત્રાસનશ્ચાદ્યો યજ્ઞો યજ્ઞસમાહિતઃ ।

નક્તં કલિશ્ચ કાલશ્ચ મકરઃ કાલપૂજિતઃ ॥ 64 ॥

સગણો ગણકારશ્ચ ભૂતવાહનસારથિઃ ।

ભસ્મશયો ભસ્મગોપ્તા ભસ્મભૂતસ્તરુર્ગણઃ ॥ 65 ॥

લોકપાલસ્તથાઽલોકો મહાત્મા સર્વપૂજિતઃ ।

શુક્લસ્ત્રિશુક્લઃ સમ્પન્નઃ શુચિર્ભૂતનિષેવિતઃ ॥ 66 ॥

આશ્રમસ્થઃ ક્રિયાવસ્થો વિશ્વકર્મમતિર્વરઃ ।

વિશાલશાખસ્તામ્રોષ્ઠો હ્યમ્બુજાલઃ સુનિશ્ચલઃ ॥ 67 ॥

કપિલઃ કપિશઃ શુક્લ આયુશ્ચૈવ પરોઽપરઃ ।

ગન્ધર્વો હ્યદિતિસ્તાર્ક્ષ્યઃ સુવિજ્ઞેયઃ સુશારદઃ ॥ 68 ॥

પરશ્વધાયુધો દેવો હ્યનુકારી સુબાન્ધવઃ ।

તુમ્બવીણો મહાક્રોધ ઊર્ધ્વરેતા જલેશયઃ ॥ 69 ॥

ઉગ્રો વંશકરો વંશો વંશનાદો હ્યનિન્દિતઃ ।

સર્વાઙ્ગરૂપો માયાવી સુહૃદો હ્યનિલોઽનલઃ ॥ 70 ॥

બન્ધનો બન્ધકર્તા ચ સુબન્ધનવિમોચનઃ ।

સ યજ્ઞારિઃ સ કામારિર્મહાદંષ્ટ્રો મહાયુધઃ ॥ 71 ॥

બહુધા નિન્દિતઃ શર્વઃ શઙ્કરઃ શઙ્કરોઽધનઃ ।

અમરેશો મહાદેવો વિશ્વદેવઃ સુરારિહા ॥ 72 ॥

અહિર્બુધ્ન્યોઽનિલાભશ્ચ ચેકિતાનો હવિસ્તથા । [હરિ]

અજૈકપાચ્ચ કાપાલી ત્રિશઙ્કુરજિતઃ શિવઃ ॥ 73 ॥

ધન્વન્તરિર્ધૂમકેતુઃ સ્કન્દો વૈશ્રવણસ્તથા ।

ધાતા શક્રશ્ચ વિષ્ણુશ્ચ મિત્રસ્ત્વષ્ટા ધ્રુવો ધરઃ ॥ 74 ॥

પ્રભાવઃ સર્વગો વાયુરર્યમા સવિતા રવિઃ ।

ઉષઙ્ગુશ્ચ વિધાતા ચ માન્ધાતા ભૂતભાવનઃ ॥ 75 ॥

વિભુર્વર્ણવિભાવી ચ સર્વકામગુણાવહઃ ।

પદ્મનાભો મહાગર્ભશ્ચન્દ્રવક્ત્રોઽનિલોઽનલઃ ॥ 76 ॥

બલવાંશ્ચોપશાન્તશ્ચ પુરાણઃ પુણ્યચઞ્ચુરી ।

કુરુકર્તા કુરુવાસી કુરુભૂતો ગુણૌષધઃ ॥ 77 ॥

સર્વાશયો દર્ભચારી સર્વેષાં પ્રાણિનાં પતિઃ ।

દેવદેવઃ સુખાસક્તઃ સદસત્સર્વરત્નવિત્ ॥ 78 ॥

કૈલાસગિરિવાસી ચ હિમવદ્ગિરિસંશ્રયઃ ।

કૂલહારી કૂલકર્તા બહુવિદ્યો બહુપ્રદઃ ॥ 79 ॥

વણિજો વર્ધકી વૃક્ષો વકુલશ્ચન્દનશ્છદઃ ।

સારગ્રીવો મહાજત્રુરલોલશ્ચ મહૌષધઃ ॥ 80 ॥

સિદ્ધાર્થકારી સિદ્ધાર્થશ્છન્દોવ્યાકરણોત્તરઃ ।

સિંહનાદઃ સિંહદંષ્ટ્રઃ સિંહગઃ સિંહવાહનઃ ॥ 81 ॥

પ્રભાવાત્મા જગત્કાલસ્થાલો લોકહિતસ્તરુઃ ।

સારઙ્ગો નવચક્રાઙ્ગઃ કેતુમાલી સભાવનઃ ॥ 82 ॥

ભૂતાલયો ભૂતપતિરહોરાત્રમનિન્દિતઃ ॥ 83 ॥

વાહિતા સર્વભૂતાનાં નિલયશ્ચ વિભુર્ભવઃ ।

અમોઘઃ સંયતો હ્યશ્વો ભોજનઃ પ્રાણધારણઃ ॥ 84 ॥

ધૃતિમાન્ મતિમાન્ દક્ષઃ સત્કૃતશ્ચ યુગાધિપઃ ।

ગોપાલિર્ગોપતિર્ગ્રામો ગોચર્મવસનો હરિઃ ॥ 85 ॥

હિરણ્યબાહુશ્ચ તથા ગુહાપાલઃ પ્રવેશિનામ્ ।

પ્રકૃષ્ટારિર્મહાહર્ષો જિતકામો જિતેન્દ્રિયઃ ॥ 86 ॥

ગાન્ધારશ્ચ સુવાસશ્ચ તપઃસક્તો રતિર્નરઃ ।

મહાગીતો મહાનૃત્યો હ્યપ્સરોગણસેવિતઃ ॥ 87 ॥

મહાકેતુર્મહાધાતુર્નૈકસાનુચરશ્ચલઃ ।

આવેદનીય આદેશઃ સર્વગન્ધસુખાવહઃ ॥ 88 ॥

તોરણસ્તારણો વાતઃ પરિધી પતિખેચરઃ ।

સંયોગો વર્ધનો વૃદ્ધો અતિવૃદ્ધો ગુણાધિકઃ ॥ 89 ॥

નિત્ય આત્મસહાયશ્ચ દેવાસુરપતિઃ પતિઃ ।

યુક્તશ્ચ યુક્તબાહુશ્ચ દેવો દિવિસુપર્વણઃ ॥ 90 ॥

આષાઢશ્ચ સુષાઢશ્ચ ધ્રુવોઽથ હરિણો હરઃ ।

વપુરાવર્તમાનેભ્યો વસુશ્રેષ્ઠો મહાપથઃ ॥ 91 ॥

શિરોહારી વિમર્શશ્ચ સર્વલક્ષણલક્ષિતઃ ।

અક્ષશ્ચ રથયોગી ચ સર્વયોગી મહાબલઃ ॥ 92 ॥

સમામ્નાયોઽસમામ્નાયસ્તીર્થદેવો મહારથઃ ।

નિર્જીવો જીવનો મન્ત્રઃ શુભાક્ષો બહુકર્કશઃ ॥ 93 ॥

રત્નપ્રભૂતો રક્તાઙ્ગો મહાર્ણવનિપાનવિત્ । [રત્નાઙ્ગો]

મૂલં વિશાલો હ્યમૃતો વ્યક્તાવ્યક્તસ્તપોનિધિઃ ॥ 94 ॥

આરોહણોઽધિરોહશ્ચ શીલધારી મહાયશાઃ ।

સેનાકલ્પો મહાકલ્પો યોગો યુગકરો હરિઃ ॥ 95 ॥ [યોગકરો]

યુગરૂપો મહારૂપો મહાનાગહનો વધઃ ।

ન્યાયનિર્વપણઃ પાદઃ પણ્ડિતો હ્યચલોપમઃ ॥ 96 ॥

બહુમાલો મહામાલઃ શશી હરસુલોચનઃ ।

વિસ્તારો લવણઃ કૂપસ્ત્રિયુગઃ સફલોદયઃ ॥ 97 ॥

ત્રિલોચનો વિષણ્ણાઙ્ગો મણિવિદ્ધો જટાધરઃ ।

બિન્દુર્વિસર્ગઃ સુમુખઃ શરઃ સર્વાયુધઃ સહઃ ॥ 98 ॥

નિવેદનઃ સુખાજાતઃ સુગન્ધારો મહાધનુઃ ।

ગન્ધપાલી ચ ભગવાનુત્થાનઃ સર્વકર્મણામ્ ॥ 99 ॥

મન્થાનો બહુલો વાયુઃ સકલઃ સર્વલોચનઃ ।

તલસ્તાલઃ કરસ્થાલી ઊર્ધ્વસંહનનો મહાન્ ॥ 100 ॥

છત્રં સુચ્છત્રો વિખ્યાતો લોકઃ સર્વાશ્રયઃ ક્રમઃ ।

મુણ્ડો વિરૂપો વિકૃતો દણ્ડી કુણ્ડી વિકુર્વણઃ ॥ 101 ॥

હર્યક્ષઃ કકુભો વજ્રી શતજિહ્વઃ સહસ્રપાત્ ।

સહસ્રમૂર્ધા દેવેન્દ્રઃ સર્વદેવમયો ગુરુઃ ॥ 102 ॥

સહસ્રબાહુઃ સર્વાઙ્ગઃ શરણ્યઃ સર્વલોકકૃત્ ।

પવિત્રં ત્રિકકુન્મન્ત્રઃ કનિષ્ઠઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલઃ ॥ 103 ॥

બ્રહ્મદણ્ડવિનિર્માતા શતઘ્નીપાશશક્તિમાન્ ।

પદ્મગર્ભો મહાગર્ભો બ્રહ્મગર્ભો જલોદ્ભવઃ ॥ 104 ॥

ગભસ્તિર્બ્રહ્મકૃદ્બ્રહ્મી બ્રહ્મવિદ્બ્રાહ્મણો ગતિઃ ।

અનન્તરૂપો નૈકાત્મા તિગ્મતેજાઃ સ્વયમ્ભુવઃ ॥ 105 ॥

ઊર્ધ્વગાત્મા પશુપતિર્વાતરંહા મનોજવઃ ।

ચન્દની પદ્મનાલાગ્રઃ સુરભ્યુત્તરણો નરઃ ॥ 106 ॥

કર્ણિકારમહાસ્રગ્વી નીલમૌલિઃ પિનાકધૃત્ ।

ઉમાપતિરુમાકાન્તો જાહ્નવીધૃદુમાધવઃ ॥ 107 ॥

વરો વરાહો વરદો વરેણ્યઃ સુમહાસ્વનઃ ।

મહાપ્રસાદો દમનઃ શત્રુહા શ્વેતપિઙ્ગલઃ ॥ 108 ॥

પીતાત્મા પરમાત્મા ચ પ્રયતાત્મા પ્રધાનધૃત્ । [પ્રીતાત્મા]

સર્વપાર્શ્વમુખસ્ત્ર્યક્ષો ધર્મસાધારણો વરઃ ॥ 109 ॥

ચરાચરાત્મા સૂક્ષ્માત્મા અમૃતો ગોવૃષેશ્વરઃ ।

સાધ્યર્ષિર્વસુરાદિત્યો વિવસ્વાન્સવિતામૃતઃ ॥ 110 ॥

વ્યાસઃ સર્ગઃ સુસઙ્ક્ષેપો વિસ્તરઃ પર્યયો નરઃ ।

ઋતુઃ સંવત્સરો માસઃ પક્ષઃ સઙ્ખ્યાસમાપનઃ ॥ 111 ॥

કલા કાષ્ઠા લવા માત્રા મુહૂર્તાહઃ ક્ષપાઃ ક્ષણાઃ ।

વિશ્વક્ષેત્રં પ્રજાબીજં લિઙ્ગમાદ્યસ્તુ નિર્ગમઃ ॥ 112 ॥

સદસદ્વ્યક્તમવ્યક્તં પિતા માતા પિતામહઃ ।

સ્વર્ગદ્વારં પ્રજાદ્વારં મોક્ષદ્વારં ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥ 113 ॥

નિર્વાણં હ્લાદનશ્ચૈવ બ્રહ્મલોકઃ પરા ગતિઃ ।

દેવાસુરવિનિર્માતા દેવાસુરપરાયણઃ ॥ 114 ॥

દેવાસુરગુરુર્દેવો દેવાસુરનમસ્કૃતઃ ।

દેવાસુરમહામાત્રો દેવાસુરગણાશ્રયઃ ॥ 115 ॥

દેવાસુરગણાધ્યક્ષો દેવાસુરગણાગ્રણીઃ ।

દેવાતિદેવો દેવર્ષિર્દેવાસુરવરપ્રદઃ ॥ 116 ॥ [દેવાદિ]

દેવાસુરેશ્વરો વિશ્વો દેવાસુરમહેશ્વરઃ ।

સર્વદેવમયોઽચિન્ત્યો દેવતાત્માઽઽત્મસમ્ભવઃ ॥ 117 ॥

ઉદ્ભિત્ત્રિવિક્રમો વૈદ્યો વિરજો નીરજોઽમરઃ ।

ઈડ્યો હસ્તીશ્વરો વ્યાઘ્રો દેવસિંહો નરર્ષભઃ ॥ 118 ॥

વિબુધોઽગ્રવરઃ સૂક્ષ્મઃ સર્વદેવસ્તપોમયઃ ।

સુયુક્તઃ શોભનો વજ્રી પ્રાસાનાં પ્રભવોઽવ્યયઃ ॥ 119 ॥

ગુહઃ કાન્તો નિજઃ સર્ગઃ પવિત્રં સર્વપાવનઃ ।

શૃઙ્ગી શૃઙ્ગપ્રિયો બભ્રૂ રાજરાજો નિરામયઃ ॥ 120 ॥

અભિરામઃ સુરગણો વિરામઃ સર્વસાધનઃ ।

લલાટાક્ષો વિશ્વદેવો હરિણો બ્રહ્મવર્ચસઃ ॥ 121 ॥

સ્થાવરાણાં પતિશ્ચૈવ નિયમેન્દ્રિયવર્ધનઃ ।

સિદ્ધાર્થઃ સિદ્ધભૂતાર્થોઽચિન્ત્યઃ સત્યવ્રતઃ શુચિઃ ॥ 122 ॥

વ્રતાધિપઃ પરં બ્રહ્મ ભક્તાનાં પરમા ગતિઃ । [ભક્તાનુગ્રહકારકઃ]

વિમુક્તો મુક્તતેજાશ્ચ શ્રીમાન્ શ્રીવર્ધનો જગત્ ॥ 123 ॥

ઉત્તરપીઠિકા (ફલશૃતિ)

યથા પ્રધાનં ભગવાનિતિ ભક્ત્યા સ્તુતો મયા ।

યં ન બ્રહ્માદયો દેવા વિદુસ્તત્ત્વેન નર્ષયઃ ॥ 1 ॥

સ્તોતવ્યમર્ચ્યં વન્દ્યં ચ કઃ સ્તોષ્યતિ જગત્પતિમ્ ।

ભક્ત્યા ત્વેવં પુરસ્કૃત્ય મયા યજ્ઞપતિર્વિભુઃ ॥ 2 ॥

તતોઽભ્યનુજ્ઞાં સમ્પ્રાપ્ય સ્તુતો મતિમતાં વરઃ ।

શિવમેભિઃ સ્તુવન્ દેવં નામભિઃ પુષ્ટિવર્ધનૈઃ ॥ 3 ॥

નિત્યયુક્તઃ શુચિર્ભક્તઃ પ્રાપ્નોત્યાત્માનમાત્મના ।

એતદ્ધિ પરમં બ્રહ્મ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ ॥ 4 ॥

ઋષયશ્ચૈવ દેવાશ્ચ સ્તુવન્ત્યેતેન તત્પરમ્ ।

સ્તૂયમાનો મહાદેવસ્તુષ્યતે નિયતાત્મભિઃ ॥ 5 ॥

ભક્તાનુકમ્પી ભગવાનાત્મસંસ્થાકરો વિભુઃ ।

તથૈવ ચ મનુષ્યેષુ યે મનુષ્યાઃ પ્રધાનતઃ ॥ 6 ॥

આસ્તિકાઃ શ્રદ્દધાનાશ્ચ બહુભિર્જન્મભિઃ સ્તવૈઃ ।

ભક્ત્યા હ્યનન્યમીશાનં પરં દેવં સનાતનમ્ ॥ 7 ॥

કર્મણા મનસા વાચા ભાવેનામિતતેજસઃ ।

શયાના જાગ્રમાણાશ્ચ વ્રજન્નુપવિશંસ્તથા ॥ 8 ॥

ઉન્મિષન્નિમિષંશ્ચૈવ ચિન્તયન્તઃ પુનઃ પુનઃ ।

શૃણ્વન્તઃ શ્રાવયન્તશ્ચ કથયન્તશ્ચ તે ભવમ્ ॥ 9 ॥

સ્તુવન્તઃ સ્તૂયમાનાશ્ચ તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ ।

જન્મકોટિસહસ્રેષુ નાનાસંસારયોનિષુ ॥ 10 ॥

જન્તોર્વિગતપાપસ્ય ભવે ભક્તિઃ પ્રજાયતે ।

ઉત્પન્ના ચ ભવે ભક્તિરનન્યા સર્વભાવતઃ ॥ 11 ॥

ભાવિનઃ કારણે ચાસ્ય સર્વયુક્તસ્ય સર્વથા ।

એતદ્દેવેષુ દુષ્પ્રાપં મનુષ્યેષુ ન લભ્યતે ॥ 12 ॥

નિર્વિઘ્ના નિશ્ચલા રુદ્રે ભક્તિરવ્યભિચારિણી ।

તસ્યૈવ ચ પ્રસાદેન ભક્તિરુત્પદ્યતે નૃણામ્ ॥ 13 ॥

યેન યાન્તિ પરાં સિદ્ધિં તદ્ભાવગતચેતસઃ ।

યે સર્વભાવાનુગતાઃ પ્રપદ્યન્તે મહેશ્વરમ્ ॥ 14 ॥

પ્રપન્નવત્સલો દેવઃ સંસારાત્તાન્સમુદ્ધરેત્ ।

એવમન્યે વિકુર્વન્તિ દેવાઃ સંસારમોચનમ્ ॥ 15 ॥

મનુષ્યાણામૃતે દેવં નાન્યા શક્તિસ્તપોબલમ્ ।

ઇતિ તેનેન્દ્રકલ્પેન ભગવાન્ સદસત્પતિઃ ॥ 16 ॥

કૃત્તિવાસાઃ સ્તુતઃ કૃષ્ણ તણ્ડિના શુભબુદ્ધિના ।

સ્તવમેતં ભગવતો બ્રહ્મા સ્વયમધારયત્ ॥ 17 ॥

ગીયતે ચ સ બુદ્ધ્યેત બ્રહ્મા શઙ્કરસન્નિધૌ ।

ઇદં પુણ્યં પવિત્રં ચ સર્વદા પાપનાશનમ્ ॥ 18 ॥

યોગદં મોક્ષદં ચૈવ સ્વર્ગદં તોષદં તથા ।

એવમેતત્પઠન્તે ય એકભક્ત્યા તુ શઙ્કરમ્ ॥ 19 ॥

યા ગતિઃ સાઙ્ખ્યયોગાનાં વ્રજન્ત્યેતાં ગતિં તદા ।

સ્તવમેતં પ્રયત્નેન સદા રુદ્રસ્ય સન્નિધૌ ॥ 20 ॥

અબ્દમેકં ચરેદ્ભક્તઃ પ્રાપ્નુયાદીપ્સિતં ફલમ્ ।

એતદ્રહસ્યં પરમં બ્રહ્મણો હૃદિ સંસ્થિતમ્ ॥ 21 ॥

બ્રહ્મા પ્રોવાચ શક્રાય શક્રઃ પ્રોવાચ મૃત્યવે ।

મૃત્યુઃ પ્રોવાચ રુદ્રેભ્યો રુદ્રેભ્યસ્તણ્ડિમાગમત્ ॥ 22 ॥

મહતા તપસા પ્રાપ્તસ્તણ્ડિના બ્રહ્મસદ્મનિ ।

તણ્ડિઃ પ્રોવાચ શુક્રાય ગૌતમાય ચ ભાર્ગવઃ ॥ 23 ॥

વૈવસ્વતાય મનવે ગૌતમઃ પ્રાહ માધવ ।

નારાયણાય સાધ્યાય સમાધિષ્ઠાય ધીમતે ॥ 24 ॥

યમાય પ્રાહ ભગવાન્ સાધ્યો નારાયણોઽચ્યુતઃ ।

નાચિકેતાય ભગવાનાહ વૈવસ્વતો યમઃ ॥ 25 ॥

માર્કણ્ડેયાય વાર્ષ્ણેય નાચિકેતોઽભ્યભાષત ।

માર્કણ્ડેયાન્મયા પ્રાપ્તો નિયમેન જનાર્દન ॥ 26 ॥

તવાપ્યહમમિત્રઘ્ન સ્તવં દદ્યાં હ્યવિશ્રુતમ્ ।

સ્વર્ગ્યમારોગ્યમાયુષ્યં ધન્યં વેદેન સમ્મિતમ્ ॥ 27 ॥

નાસ્ય વિઘ્નં વિકુર્વન્તિ દાનવા યક્ષરાક્ષસાઃ ।

પિશાચા યાતુધાના વા ગુહ્યકા ભુજગા અપિ ॥ 28 ॥

યઃ પઠેત શુચિઃ પાર્થ બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ । [ભૂત્વા]

અભગ્નયોગો વર્ષં તુ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥ 29 ॥

ઇતિ શ્રીમહાભારતે અનુશાસનપર્વણિ મહાદેવસહસ્રનામ સ્તોત્રં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ ॥