Chhath Puja 2026 तारीख आणि पूजा मुहूर्त

महत्त्व आणि सार्थकता

छठ पूजा, एक आदरणीय प्राचीन हिंदू सण, प्रामुख्याने सूर्य देव (सूर्य देव) आणि छठ सणाशी संबंधित देवी, छठी मैया यांना समर्पित आहे. या उत्सवाला विशेषतः बिहार, झारखंड आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांमध्ये प्रचंड आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे, परंतु त्याचे पालन संपूर्ण भारतात पसरले आहे. हे कल्याण, समृद्धी आणि कुटुंबाच्या संरक्षणासाठी आशीर्वाद मागण्याचे कृतज्ञता आणि भक्तीचे एक गहन कार्य आहे. सूर्य देवाची पूजा वैदिक परंपरांमध्ये रुजलेली आहे, जी संपूर्ण विश्वासाठी जीवन, ऊर्जा आणि पोषणाचा स्रोत म्हणून सूर्याला ओळखते.

छठ पूजेचे आध्यात्मिक सार शुद्धता, तपस्या आणि निसर्गाबद्दल, विशेषतः जलस्रोतांबद्दल, जे विधींमध्ये मध्यवर्ती आहेत, याबद्दलची खोल श्रद्धा यावर जोर देते. हा उत्सव नैसर्गिक शक्तींवरील आपल्या अवलंबित्वाचे आणि त्यांच्याशी सुसंवादी संबंध राखण्याचे महत्त्व याची आठवण करून देतो. भक्त स्वतःला शुद्ध करण्यासाठी आणि आपली प्रामाणिक भक्ती व्यक्त करण्यासाठी कठोर उपवास पाळतात आणि विस्तृत विधी करतात. सूर्य देव आणि छठी मैया यांच्या दैवी आशीर्वाद प्राप्त करण्यासाठी हे समर्पण आणि आत्म-शिस्त महत्त्वपूर्ण मानली जाते.

इतिहास आणि परंपरा

छठ पूजेची उत्पत्ती प्राचीन वैदिक पद्धती आणि पौराणिक कथांशी खोलवर जोडलेली आहे. जरी विशिष्ट ऐतिहासिक खाती अस्पष्ट असली तरी, सूर्य देवाची पूजा वैदिक धर्माचा आधारस्तंभ आहे, ज्यामध्ये ऋग्वेदात सूर्याला समर्पित स्तोत्रे आहेत. काही परंपरा या उत्सवाला महाकाव्य काळाशी जोडतात, असे सुचवतात की महान योद्धा कर्ण यांसारख्या पात्रांनी दैवी कृपा मिळवण्यासाठी हा उत्सव साजरा केला होता. छठी मैयाचा समावेश, जिला अनेकदा प्रकृतीचे (निसर्ग) रूप किंवा दैवी स्त्री ऊर्जेचे विशिष्ट प्रकटीकरण मानले जाते, तिच्या प्राचीन मुळांना अधिक समृद्ध करते.

छठ पूजेदरम्यान पाळल्या जाणाऱ्या मुख्य वैदिक पद्धतींमध्ये उपवास (व्रत) आणि शुद्धीकरणाचा कठोर कालावधी समाविष्ट आहे. सर्वात विशिष्ट विधी म्हणजे मावळत्या आणि उगवत्या सूर्याला अर्घ्य (जल अर्पण) देणे, जे पवित्र नद्यांच्या किंवा इतर जलस्रोतांच्या काठावर केले जाते. ही अर्पणे, अत्यंत भक्तीने आणि विशिष्ट वेळेचे पालन करून केली जातात, ती जीवन, मृत्यू आणि पुनर्जन्म यांचे चक्र आणि सूर्याकडून ऊर्जेचा अविरत प्रवाह दर्शवतात. प्रारंभिक 'नहाय-खाय' पासून अंतिम 'सूर्य अर्घ्य' पर्यंतची संपूर्ण प्रक्रिया, नैसर्गिक चक्र आणि दैवी ऊर्जांबद्दलच्या खोलवर रुजलेल्या वैदिक श्रद्धेची साक्ष आहे.

उत्सव आणि पालन

छठ पूजा चार दिवसांपर्यंत साजरा केला जातो, प्रत्येक दिवस विशिष्ट विधी आणि पालनांनी चिन्हांकित केला जातो. हा उत्सव सामान्यतः कार्तिक या हिंदू महिन्यात, साधारणपणे ऑक्टोबर किंवा नोव्हेंबरमध्ये येतो. 'व्रती' म्हणून ओळखले जाणारे भक्त कठोर उपवास पाळतात, काही जण तर पाणी पिणे देखील टाळतात (निर्जला व्रत). मुख्य उत्सवांमध्ये संध्याकाळी मावळत्या सूर्याला (संध्या अर्घ्य) आणि सकाळी उगवत्या सूर्याला (ऊषा अर्घ्य) अर्पण करण्यासाठी नदीकिनारी किंवा तलावाकाठी जमणे समाविष्ट आहे. फळे, मिठाई आणि इतर शुभ वस्तूंचे विस्तृत अर्पण तयार केले जाते आणि सादर केले जाते. जरी पारंपरिकरित्या बिहार, झारखंड आणि उत्तर प्रदेशात केंद्रित असले तरी, छठ पूजा आता दिल्ली आणि इतर प्रमुख शहरांसह संपूर्ण भारतात मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जातो, जिथे समुदाय या महत्त्वपूर्ण धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सवाचे पालन करण्यासाठी एकत्र येतात.